50_vopr_ptichki


Біялогія лясных звяроў і птушак з асновамі паляўніцтвазнаўства
1.Прадмет і задачы дысцыпліны «Біялогія лясных звяроў і птушак з асновамі паляўніцтвазнаўства».
2. Кароткі агляд гісторыі даследаванняў па біялогіі звяроў і птушак
3. Роля дысцыпліны ў ахове і рацыянальным выкарыстанні фауны лясоў.
4. Паходжанне і месца птушак у сістэме жывёльнага свету.
5. Асаблівасці вонкавай і ўнутранай будовы птушак.
6. Перыядычныя з'явы ў жыцці птушак.
7. Харчаванне птушак.
8. Экалагічныя групоўкі птушак.
9. Прычыны змянення колькасці птушак.
10. Адносіны паміж паламі ў птушак.
11. Атрад Курападобныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
12. Атрад Голубападобныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
13. Атрад Лялякападобныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
14. Атрад Ракшападобныя.
15. Атрад Дзятлападобныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
16. Атрад Свіргулепадобныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
17. Атрад Зязюлепадобныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
18. Атрад Вераб'інападобныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
19. Атрад Гусепадобныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
20. Атрад Вусякаедныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
21. Атрад Сеўцападобныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
22. Журавападобныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
23. Атрад Сокалападобныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
24. Атрад Совападобныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
25. Пашырэнне птушак у лесе: шчыльнасць, відавая разнастайнасць у залежнасці ад лясной фармацыі.
26. Ахова месцаў пражывання птушак.
27. Тэхніка прыцягнення птушак.
28. Ахоўны рэжым вядзення лясной гаспадаркі ў адносінах да птушак.
29. Уплыў птушак на расліннасць і іншых жывых істот.
30. Птушкі, якія занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.
31. Сучаны стан і перспектывы глушца ў Беларусі.
32. Канструкцыі штучных гняздоўяў для птушак і спосабы развешвання іх у лесе.
33. Лесагаспадарчае, эпідэмічнае і эстэтычнае значэнне птушак.
34. Паходжанне і месца звяроў ў сістэме жывельнага свету.
35. Асаблівасці вонкавай і ўнутранай будовы звяроў.
36. Адносіны паміж паламі ў звяроў.
37. Атрад Рукакрылыя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
38. Атрад Зайцападобныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
39. Атрад Грызуны: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
40. Сям'я сабакавыя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
41.Сям'я мядзведзевыя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
42. Сям'я куніцавыя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
43. Сям'я каціныя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
44. Сям'я янотавыя: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
45. Сям'я дзікоў: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
46. Сям'я аленяў: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
47. Сям'я пустарогіх: агульная характарыстыка, экалагічны агляд і практычнае значэнне.
48. Сучасны стан і перспектыва зубра ў Беларусі.
49. Уплыў звяроў на санітарны стан і біялагічную устойлівасць лесу.
50. Узаемауплыў звяроў у лесе.
51. Уздзеянне звяроў на пладаноскасць і натуральнае аднаўленне лесу
52. Развядзенне глушца з нагоды рассялення.
53. Фермерскае развядзенне бажана.
54. Сезонныя змены складу кармоў жывёл. Сутачная норма харчу.
55. Ацэнка ролі драпежнікаў у лясной экасістэме.
56. Плямісты алень як аб’ект для вальернага ўтрымання.
57. Рассяленне зубра ў Беларусі.
58. Тэхналогія вальернага развядзення звяроў.
59. Ацэнка дзейнасці грызуноў у лесе.
60. Значнасць мiнеральнагастрававання для жывёл.
61. Ператрымка жывел.
62. Развядзенне ласёў.
63. Развядзенне аленяу.
64.Тыпы сховішчаў і тэрытарыяльнасць звяроў.
65. Вопыт дзічынаразвядзення: замежны, краін СНД і айчынны.
66. Развядзенне качак.
67. Тэарэтычная аснова ўліку звяроў, метад двайнога карціравання слядоў на прасеках.
68. Мэты і задачы ўліку звяроў, метад прагона.
69. Стварэнне вольных мікрапапуляцый звяроў.
70. Правілы перавозкі дзічыны ў іншыя мясціны пры рассяленні.
71. Спосабы адлову звяроў.
72. Патрабаванні да тэхнічных збудаванняў пры фермерскім развядзенні дзічыны: канструкцыі і памеры, агароджа, характар угоддзяў і іх якасць.
73. Патрабанні да вальер, дзе ўтрымліваюцца рассяляемыя звяры.
74. Метадычныя падыходы да фарміравання групп перасяленцаў.
75. Прафілактыка захворванняў і барацьба з драпежнікамі ў вальерах.
76. Фермерскае развядзенне дзікіх звяроў.
77. Беларускі вопыт рассялення аленя высакароднага.
78. Хваробы дзікіх жывел небяспечныя для чалавека.
Прадмет і задачы дысцыпліны. Вывучае метады выкарыстання запасаў дзікіх жывёл (звяроў і птушак) пры комплексным вядзенні лясной і паляўнічай гаспадаркі. задача–авалодванне тэарэтычнымі і практычнымі навыкамі па захаванні і павелічэнні фауны хрыбетных пры розных узроўнях гаспадарчага засваення лясоў(агульную характарыстыку класаў хрыбетных, іх месца ў сістэме жывёльнага свету, асновы іх класіфікацыі, асаблівасці вонкавай і ўнутранай будовы, ведаць лад жыцця, пашырэнне і нагоды змянення колькасці асноўных відаў фауны лясных хрыбетных)біясфера- абалонка планеты,прасціраецца на 7–10 км уверх адносна ўзроўню сусветнага акіяна і некалькі метраў у глыбіню зямлі( гіганцкая экасістэма, якая складаецца з экасістэм рознага ўзроўню. Першасная стр-ра-біягеацэноз. Звяры і птушкі ўваходзяць у комплекс жывёльных арганізмаў біяцэнозу. Яны кансументы – арганізмы, якія спажываюць рэчыва і энергію для сваёй жыццядзейнасці, што назапасілі прадуцэнты – расліны. Увесь жывёльны свет –царства, падзяляецца на 2 падцарствы: аднаклетачныя (прасцейшыя) і шматклетачныя жывёлы. Шматклетачныя жывёлы ўключаюць 7тыпаў, у тым ліку і хордавыя (хрыбетныя). Тып хордавыя прадстаўлены класамі касціставыя рыбы, храстковыя рыбы, земнаводныя, паўзуны, птушкі і смактуны. 2 апошнія класы з’яўляюцца прадметам дысцыпліны.
Кароткі агляд гісторыі даследаванняў па біялогіі лясных звяроў і птушак. На Б. звесткі ўпершыню адзначаюцца 1745 годзе Г. Ржанчынскім-апісанне пашырэння ў Беларусі бабра, лася і казулі. Мейерам 1800–1801 спіс 25 відаў звяроў Крычаўскага стараства. У 1830–1831 гадах Д. Эйхвальд -звесткі пра смактуноў Б., А. Тызенгаўз 1844 надрукаваў спіс відаў смактуноў Літвы і Палесся. 1864 і 1897-спіс жывёл і парадак здабычы і гаспадарчага значэння іх у Мінскай губерніі. 1863 -Гродзенскай, 1861-Віленскай,-Віцебскай. 1865 годзе -манаграфія пра зуброў. кан XIX ст А. Нікольскі пасля экспедыцыі Брэст – Магілёў – Кіеў выдаў манаграфію «Жывёльны свет Палесся».1903 годзе Г. Карцаў даў апісанне паляўнічых звяроў Белавежскай пушчы. 1905-манаграфія В. Шнітнікава «Птушкі Мінскай губерніі»= апісанне 44 відаў. З 1924 2 этап сістэматычных планавых даследаванняў. 1924-1934 Фядзюшын, Сяржанін, Слесарэвіч даследаванне і абугульненні матэрыялаў па вывучэнні птушак. У 1934 годзе падобная работа, але па смактунах, зроблена І. Сяржаніным, М. Кулагіным і М. Макушонкам. 1939 Сяржаніна «Вусякаедныя», 1940 –Кулагіна «Капытныя 1960 Кірыкаў інфармацыю пра змены жывёл у гістарычным плане. 1958 1 заалагічная канферэнцыя ў Мінску. Сяржаніна 1961 «Смактуны Беларусі» і 1967 «Птушкі Беларусі».Да канца XX стагоддзя прыарытэт у даследаванні фауны Беларусі належыць супрацоўнікам Інстытута заалогіі НАН Беларусі, заалагічным кафедрам універсітэтаў, а таксама навуковых аддзелаў запаведнікаў Беларусі. вывучэнне жывёльнага свету ў зоне радыеэкалагічнай катастрофы ў калектыўнай працы супрацоўнікаў Інстытута заалогіі НАН Беларусі «Жывёльны свет у зоне аварыі Чарнобыльскай АЭС» (1995).
Роля дысцыпліны ў ахове і рацыянальным выкарыстанні фауны лясоў. У выніку вывучэння дысцыпліны студэнт авалодвае звесткамі пра птушак і звяроў, унутрывідавыя і паміжвідавыя адносіны жывёльнага і расліннага свету. Веды спрыяюць навукова-абгрунтаванаму вядзенню комплекснай лясной і паляўнічай гаспадаркі. Яны дазваляюць уплываць на лясныя экасістэмы ў плане павышэння прадукцыйнасці лясных угоддзяў, найбольш поўна задавальняць патрэбы грамадства як у матэрыяльным, рэкрэацыйным, так і духоўным плане. Вывучэнне дысцыпліны фармуе сучасны погляд на развіццё жывёльнага свету як самастойны прыродны працэс. Пазнанне працэсу дазволіць разумна ўмешвацца ў яго плыню.
Пажоджанне і месца птушак ў сістэме жывёльнага свету. Клас птушак(Aves)- падцарства шматклетачныя жывёлы, тып хордавых (Chordata), падтыпу хрыбетных (Vertebrata). ўзніклі ад паўзуноў у юрскім перыядзе (148 млн г таму). Пры раскопках былі знойдзеныя 3 асобнікі археаптэрыкс (не меў здольнасці лётаць пa-сапраўднаму,а карыстаўся сваімі крыламі і доўгім хвастом для таго,каб перамяшчацца з галіны на галіну. Кіпцюры дапамагалі яму лазіць па дрэвах),гесперорніс(вёў водны лад жыцця, плаваў пры дапамозе задніх канцавін)і іхтыорні(меу вялікія крылы і магутную грудзіну з высокім кілем) Росквіт птушак у адзначаны час супадае з росквітам пакрытанасенных раслін і вусякоў.Клас птушак на 2 падкласы:яшчарахвостых(адзін выкапнёвы від археаптэрыкс) і веерахвостых(усе іншыя выкапнёвыя і сучасныя віды). Апошнія распадаюцца на мноства атрадаў, надатрады: бяскілявыя(страўсы, казуары, ківі- руху па зямлі), пінгвіны-перайшлі да плавання і кілявыя.Клас птушак уключае каля 8600 відаў. Да тэрыторыі Беларусі маюць адносіны 306 відаў птушак, у тым ліку 231 від,які гняздуецца,23 мігравальныя,11 зімавальныя,36 залётныя,1 нерэгулярна гняздуецца і зімавальны,1 залётны зімавальны,3 гняздуюцца,пералётныя і іранзітна-мігравальны.
Асаблівасці вонкавай і унутранай будовы птушак. Функціі:абарона ад ахлоджвання і намакання, стварэнне нясучай паверхні крыла і абцякальнай формы. Пёры пакрываюць птушку на асобных участках скуры – птэрыліях, паміж імі знаходзяцца пазбаўленыя пераў участкі – аптэрыі. Пяро (penna) складаецца з пругкага ствала (rachis) і бакавых пласцінак – вонкавага і унутранага махалаў (pogonium). Верхняя частка ствала да якога прымацоўваецца махала, носіць назву стрыжня (scapus). Ніжняя частка называецца ачын (calamus). Кожнае махала утворана бародкамі 1-га і 2-га парадку. Пёры бываюць контурныя (рулевыя, махавыя, покрыўныя) і пуховыя (пуховае пер’е і пух). Пуховае пер’е – адсутнасць бародкі другога парадку. Асноўныя пігменты афарбоўкі пераў – меланіны (чорны, буры, серы) і ліпахромы (чырвоны, жоўты, зялёны). Пазваночнік птушак складаецца з 4-ох аддзелаў: шыйнага, груднога, кражавага, хваставога. Шкілет пярэдніх канечнасцяў складзены з 3-ох аддзелыў: кісці, перадплечча, пляча. Кісць мае усяго 3-ы пальцы. Грудзіна вельмі вялікая і мае выгляд шырокай пласцінкі – груднога кіля, да якога прымацоўваюцца вялікая і малая грудныя мышцы. Перадплечча складаецца з 2-ух касцей – больш тоўстай лакцявой і параўнальна тонкай прамянёвай. Сэрца птушак вялікае, 4-ох камернае. Легкія аданосна малыя, але вельмі прадуктыўныя за кошт навылетнай сістэмы трубачак і паветраных капіляраў, пазбаўленых альвіол. Наяўнасць танкасценных эластычных вырастаў лёгкіх – паветраных мяшкоў (падвоенае дыханне – абмен газаў пры удыху і выдыху). Страўнік у птушкі складзены з 2-ух аддзелаў: пярэдні – жалезісты (хімічная апрацоўка ежы) і задні - мускульны (механічная апрацоўка ежы). Спецыяльнае расшырэнне стрававода – валлё (для размягчэння і ператраўлення грубай ежы). Выдзяляльная сістэма уключае парныя 3-ох лопасцевыя ныркі, а таксама мачаточнікі, якія адкрываюцца у кедаку. Палавыя органы самцоў уключаюць парныя семяннікі, а таксама семяправоды, якія адкрываюцца у клааку. Самкі маюць правы (рэдукаваны) і левы (развіты) яечнікі з яйцаводамі, якія таксама адкрываюцца у клааку. Асабліва развіты паўшар’і пярэдняга мозгу , мазжачок, зрокавыя бугаркі прамежнага мозгу
Перыядычныя з'явы ў жыцці птушак. Зімоўка.Частка птушак канцэтруюцца зімой паблізу населеных пунктаў. вядуць стайны лад жыцця( аблягчае існаванне:хутчэй можна заўважыць ворага, знайсці корм, месца начоўкі, лягчэй сагрэцца ад холаду). Адзінкавае драпежники (ястрабы, совы), часткова для дрэвалазаў (дзятлы і попаўзень) Пралёт і прылёт. У сакавіку - красавіку пачынаецца пралёт і прылёт ,першымі прылятаюць старыя самцы, пазней - самкі і маладыя птушкі. Такаванне. Ніжні мазгавы прыдатак - гіпофіз пачынае актыўна выпрацоўваць гармоны, якія стымулююць дзейнасць палавых залоз-такаваннем. праяўляецца ў розных гуках, паветраных гульнях або такавых палётах, пэўных позах і характэрных рухах. Гнездавы ўчастак. Маладыя птушкі таксама, як правіла, гняздуюцца блізка ад роднага гнязда. Гнездабудаванне. як правіла, гнёзды выкарыстоўваюцца адзін сезон. У буйных птушак - бусла, драпежнікаў, крумкачоў выкарыстанне можа быць шматразовым.Наседжванне і інкубацыйны перыяд. Наседжванне пач як пасля адкладу перадапошняга або апошняга яйка. чым большыя памеры птушак,тым большы тэрмін наседжвання. Па тыпе развіцця гнездавых (нараджаюцца голыя, сляпыя, піухія, бездапаможньм, з непастаяннай тэмпературай цела. Патрабуюць пастаяннага кармлен-ня і сагравання) і вывадковых( пакрытыя густым пухам, з амаль стабільнай тэмпераіурай, маюць развітыя органы пачуццяў, самастойна рухаюцца і шукаюць корм)
Харчаванне птушак. Па характары харчавання птушак адносяць да драпежнікаў, вусякаедных, раслінаедных і ўсёедных. Адпаведна страве, якой пераважна харчуецца птушка, створаны прыстасаванні ў будове дзюбы і языка. Дзюбы вусякаедных, драпежных, зерняедных птушак вельмі розныя. Так, вусякаедныя птушкі (ляляк, свіргуль, ластаўка, валасяніца) маюць дзюбу кароткую, вельмі шырокую каля асновы, дзякуючы гэтаму дасягаецца шырокі разрэз і вялікі аб’ём ротавай поласці. Язык вельмі кароткі. У дзятлаў дзюба як далато, доўгі язык на канцы з зазубрынамі, ліпкі. У пішчухі дзюба як пінцэт. Зерняедныя птушкі маюць часта тоўстую, моцную і канічную дзюбу. Тут справа ў тым, як далей апрацоўваецца зерне. Напрыклад, галубы зерне глынаюць (дзюба тонкая і слабая). Яно трапляе ў валлё, а затым у мускулістым страўніку пераціраецца. У цецеруковых дзюбы моцныя з разнымі краямі, якія лёгка адрываюць ад раслін вегетацыйныя часткі. Асаблівыя дзюбы маюць шчаглы, якія дастаюць насенне з суквеццяў, дубанос – з пладоў, крыжадзюбы – з шышак. Дзюбы драпежнікаў больш аднатыповыя, бо асноўная функцыя ў іх разрыванне ахвяры. Сокалы маюць на наддзюб’і зубец, які выкарыстоўваецца для разрыву шыйных хрыбетак ахвяры. Лапы птушак таксама маюць прыстасаванні для працэсу харчавання. У сокалаў (сапсан, сокал-кабец), якія б’юць птушак на ляту, лапа ўдарнага тыпу (мае кароткую цэўку). Драпежнікі, што здабываюць ахвяр утраве, сярод кустоў, маюць доўгія лапы, шаблепадобныя кіпцюры (ястрабы і луні). У соў адваротнапаласць: здольнасць вонкавага пальца ног варочацца ў бок і назад, што мае вялікае значэнне пры ўтрыманні здабычы.У розных відаў птушак ёсць прыстасаванні для транспартоўкі корму: у галубоў валлё, у кедраўкі – пад’язычныя, у сойкі – горлавыя ў іншых крумкачовых і ўюркоў – шыйныя мяшкі.
Экалагічныя групоўкі птушак. На працягу эвалюцыі кожны від займаў экалагічную нішу – прастору, дзе працякала яго жыццё ва ўзаемадзеянні з кампанентамі экасістэм і паміж асобінамі віду. Б. на лясных (дзятлападобныя, курападобныя, голубападобныя, шматлікія вераб’інападобныя і інш.); водна-балотных (гусепадобныя, сеўцападобныя, буслападобныя, журавападобныя) і птушак адкрытых прастораў (шматлікія вераб’інападобныя, некаторыя курападобныя).-маюць цесную сувязь з прыродным ландшафтам, пераважна ў ім сустракаюцца, знаходзяць там корм, ахову і месца для будавання гнязда. па іх вонкавай і ўнутранай будове-атрады, у межах атрада вылучаюць яшчэ большую аднастайнасць, якая стварае сям’ю. 1 сістэматычнай адзінкай з’яўляецца від. Менавіта Для лясных птушак, акрамя палёту, характэрна яшчэ лазанне па галінах і ствалах дрэў, для наземных – хаджэнне і бег, для водных – плаванне і ныранне. Шэраг птушак спалучаюць гэтыя спосабы руху.Водныя птушкі маюць шчыльнае апярэнне, моцна развітую копчыкавую залозу, аднесеныя назад ногі, пальцы з плавальнай перапонкай. Лясныя птушкі маюць пальцы ног на адным ўзроўні. Сухажыллі аўтаматычна фіксуюць пальцы ў сагнутым стане пры пасадцы на галіну. Дробныя птушкі (сініцы, каралькі, чачоткі), якія прыстасаваліся здабываць корм на самых тонкіх канцавых галінках, здольны дзякуючы ўчэпістым і гнуткім пальцам, моцным згінальнікам ног, асаблівай будове тазасцягновага сустава, які набліжаны да цэнтра вагі, падвешвацца да канцоў галін і доўга вісець уніз спіной.
Прычыны змянення колькасци птушак. Пашырэнне птушак у лесе. Уся тэрыторыя на якой пражывае птушка называецца стацыяй. Птушки трымаюцца биятопа (выконвае роль стацыи). Некаторыя стацыі уклюяаюць некалькі біятопаў (драпежнікі). Сасновыя лясы 30 відаў.Свер-2,Сімш-2-3, Сбр-2-8, Сарл 3-2,Ссф 3-6. чорны дзяцел, казадой, зязюля , ястраб, цецер, глушэц. Яловыя лясы – 17 відаў. Сярэдняя колькасць 3,5 пары на гектар. Ебр 2,8, Екісл 2,8, Еімш 3,5, Еарл 2. чорны дзяцел, сініца, снігір, чорны дрозд, крыжадзюб, берасцянка. Бярозавыя лясы – 21 від. Сярэдняя шчыльнасць 3 пары на гектар. Бкісл 3, Бімш 3,3, Бпап 3,9. Вольхавыя лясы 29 відаў. Вас 1,4, Вкр 5,3. Чорны дрозд, івалга, салавей, мухолоўка, чорны бусел, сініца. Дубравы – 28 відаў. Сярэдняя шчыльнасць 6,5 пар на гектар. Дпойм 3,6; Дчерн 4,8; Дарл 3,4; Дзлак 8. дзяцел, чорны дрозд, івалга, салавей, удод.
Доўгатэрміновыя і трывалыя адносіны паміж самкай і самцом лебедзяў выклікаюць пачуццё павагі. Не дарэмна людзі называюць іх лебядзінай вернасцю. Арлы паўстаюць перад людзьмі гордымі птушкамі. Такая рыса ставіцца імі ў прыклад адзін аднаму. Без птушак неяк не ўяўляецца жыццё чалавека.
Атрад Курападобныя (Galliformes) 283 в Лінька 2–3 разы ў год. маюць спартыўна-паляўнічае значэнне.в РБ 2 сем’ямі, у якія уваходзяць 7 відаў.Сям’я Цецеруковыя (Tetraonidae) Глушэц (Tetraourogallus) Практически па ўсёй тер-рыі РБ. саснякам па сфагнавым балоце, навакол сасновыя бары. 3 (гадавалыя) да 5,5 кг (старыя). Глухаркі 1,5–2 кг. палігам. Разгар току – канец красавіка – пачатак мая. У момант тачэння глушэц не чуе. Гняздо на зямлі. 6–8 яек,26 сутак. корм: ігліца, ягады, лісце ы, мураўі, жукі, павукі. Цецярук (Lirurustetrix) па ўсёй тэр-рыі РБ. Ляса па балотах, дробналессю. памерам-курыца. палігам. Такуе на зямлі групамі Гняздо–ямка, прыкрыта травой, 7–12 яек.23 дні. летам лістце і каташкамі бярозы і вольхі, ягадамі ядлоўцу. Арабак (Tetrastesbonasia) сасновым і змешаным лясам.360–520 г. манагам. Гняздо на зямлі. 7–12 яек. 22–23 дні. пупышкамі і каташкамі вольхі, бярозы, арэшніка, ягадамі. Пардва (Lagopuslagopus) Віцебск, поўн Мінск і паўн-зах Магіл. верх і перах балот. Чырвоная кніга РБ.самцоў 650–900 г, самак 550–650 г. манагам. Гняздо на зямлі 7–14 яек. 19–29 дзён. ягадамі, парасткамі і суквеццем траў, насеннем, вусякамі, зімой – пупышкамі бярозы і асіны.Сям’я Бажанавыя (Phasianidae) наземны лад жыцця. Бажан (Phasianuscolchicus) паўдн-зах РБ. аграландшафтам нас пунктаў.самца 1–1,8 кг, самкі менш. палігам. Такаванне вяснова-летні п-д. гняздо на зямлі 7–18 яек. 23 дні. вусенямі, жукамі, насеннем розных траў, зімой -насенне раслін (проса, ячменя)Шэрая курапатка (Perdixperdix) на ўсёй тэр-ыі РБ. Насяляе аграландшафты. Маса 400–600 г,манагам. Гняздо на зямлі.12–14 яек.24–25 дзён,суквеццямі і насеннем траў, карэньчыкамі раслін,зернем культурных злакаў, вусякамі. Перапёлка (Coturnixcoturnix) ўсёй тэр-рыі РБ. Насяляе агараландшафт, лугі і пасевы зерневых к-р. 75–130 г. палігам,такуюць да сярэдзіны жніўня. Гняздо на зямлі ў неглыбокай ямцы.10–15 яек.15–17 дзён. насеннем траў і зерневых культур (любіць проса), вусякамі
Атрад Голубападобныя (Columbiformes) 292 в. У Б. 1 сям’ёй, 5 відамі. Сям’я Галубіныя (Columbidae) Вялікі голуб (Columbuspalumbus) па ўсёй Б. астраўныя лясы і ўскрайкі лясных масіваў. 500–600 г. манагам. У час такавання выдае нізкае грубае буркаванне (гу-у-у, гу-у-у, у-у-ку-гу). Гняздо на дрэве,2 яйкі. 17–18 дзён. зернем і насеннем культурных і дікіх раслін.Клінтух (Columbusoenas) на ўсёй Б. высокаўзроставыя лясы манагам. Гняздуецца ў дуплах дрэў. 2 яйкі. 17–18 дзёнУ вялікай колькасці каля населеных пунктаў і ў іх сутракаецца шызы голуб (Columbalivia). Менш горлінка звычайная (Streptopeliaturtur) і горлінка кольчатая (Streptopeliadacaota). Для л/ г значэння не маюць.
Атрад Лялякападобныя (Caprimulgiformes) больш 100 в. На Б. 1 сям’ёй Казадоевыя (Caprimulgidae), 1 відам – ляляк звычайны (Caprimulgusт europaes). пералётны від, гняздуецца, транзітна мігруе, па ўсёй Б. рознаўзроставыя сасновыя лясы. 35 000–50 000 пар.Ляляк звычайны буйней за шпака, аднак здаецца большым, дзякуючы вялікім крылам і хвасту. Змрочная і начная птушка. дзень сядзіць, прыціснуўшыся да галіны або зямлі, вочы прыкрытыя. Ногі кароткія. Афарбоўка буравата-шэрая з цёмнымі і светлымі палоскамі пад колер кары. Па баках горла дзве вялікія плямы. Дзюба кароткая і шырокая з шчацінкамі ў асновы. Кладка на голай зямлі, у 2 яйкі. 17–18 дзён. вусякамі, якіх ловіць на ляту ў змроку і ноччу. Спажывае мноства майскіх і чэрвеньскіх хрушчоў. Карысная для лясной гаспадаркі птушка
Атрад Ракшападобныя (Coraciiformes) 200 в., трапічныя птушкі.ў Б. 4 сем’ямі, па 1 відзе ў кожнай: Зімародкавыя (Alcedinidae) – звычайны зімародак (Alcedoatthis), Шчуркавыя (Meropidae) – шчурка-пчалаедка (Меropsapiaster), Сівагракавыя (Coraccidae) – cіваграк (Сoraciasgarrulus),Ўдодавыя (Upupidae) – удод (Upupaepops). Найбольш цесную сувязь з лесам мае ўдод- пералётны від, гняздуецца і транзітна-мігравальны. па ўсёй Б., больш часты на поўдні. а ўскрайках лісцевых і змешаных лясоў, высечках, рачных поймах і аграландшафтах з групамі дрэў. 14 000–22 000 пар.Невялікая птушка з вялікім веерападобным чубком.Дзюба тонкая, доўгая, злёгку загнутая ўніз. ружавата-рыжый. Жывот белы. Палоскі на чубку, крылы і хвост чорныя. Гняздо ў дуплах дрэў, гурбах камянёў. 4–8 шэравата-белаватых конусападобных яек. 17–18 дзён,паўдн Б. частка птушак гняздуюцца двойчы за сезон. вусякамі (жукамі, вусенямі, мядведкай), збіраючы іх на лугах, ускрайках лесу на зямлі.
Атрад Дзятлападобныя (piciformes) Сям’я дзятлавых (picidae). Гэта дрэвавыя лазальныя птушкі з моцнай рабрыстай, на канцы долатападобнай дзюбай, жорсткім хвастом. які абапіраецца ў ствол у час-лазання, кароткімі нагамі і загнутымі, вельмі вострымі ўчэпістымі кіпцюрамі. Ноздры прыкрытыя шчоткай густых шчацінападобных пёраў. Язык вельмі доўгі, ліпкі, з цвёрдым зазубраным вастрыём на канцы. манагамы. Вялікі пярэсты дзяцел (dendrocopusmajor) буйнейшы за шпака. насенне хвойных дрэў, жывельная ежа. Вясной п’юць сок дрэў. Яек 5-7. 12-13 дзен.Трохпалы дзяцел (picoidestridactylus) вельмі пражорлівы. у спелых лясах. лічынкі. Зялены дзяцел (picusveridis) у ліставым лесе. насякомыя(мурашы і іх лічынкі). Яек 5-9. 12-13 дзен. Чорны дзяцел (driocopusmartius) старыя лясы з мохавы балотамі, ельнікі і сасновыя бары, гарэльнікі. Харч – лічынкі. Яек 3-5. 12-14 дзен.
Атрад Свіргулепадобныя (Аpodiformes) 2 падатрады: калібры (319 відаў) і свіргулі (80 відаў). У Б. 1 від – чорны свіргуль (Apusapus). Звычайны, гняздуецца, пералётны і транзітна-мігравальны від. па ўсёй Б. высакаствольныя разрэджаныя лясы. Паступова на працягу больш за 90 гадоў перасяляецца ў населеныя пункты. большы за ластаўку, чорны, серпападобныя крылы. На зямлю не садзіцца. Усе 4 пальцы накіраваны наперад, ногі маленькія. Прылятае ў пачатку мая і пазней. гняздуецца ў дуплах старых дубоў, дуплы дзятлаў. Манагам. Спарванне ў паветры. 2 яйкі белага колеру. Наседжваюць і кормяць абодва бацькі. Кормяць 30 р. у дзень, прыносяць шмат стравы: тлей, жучкоў, мошак і інш. У другой палове жніўня адлятае.
Атрад Зязюлепадобныя (Cuculiformes). Зязюлепадобныя на Беларусі прадстаўленыя сям’ёй Зязюлевыя (Cuculidae), 1 відам – звычайнай зязюляй (Cuculuscanorus). Зязюля – від пералётны, які гняздуецца, пашыраны па ўсёй Беларусі, транзітна- мігравальны. Насяляе зязюля ўсе тыпы лясоў, акрамя найбольш густых ельнікаў, а таксама хмызняковыя зараснікі. Агульная колькасць складае 50 000–80 000 пар.Гэта птушка некалькі драбнейшая за голуба. Крылы і хвост даволі доўгія. Галава, спіна і верх валля попельна-шэрыя. Хвост і крылы бурыя, з папярочнымі светлымі палосамі. Кожная зязюля мае гнездавыя ўчасткі і світу самцоў. Для яе характэрны гнездавы паразітызм (кладка яек у гнёзды дробных вераб’інападобных птушак амаль 60 відам). Такуе адзін самец. Паміж самцамі бываюць жорсткія бойкі. На кукаванне самца самка адказвае гукам, падобным на рогат. У кожнае гняздо зязюля адкладвае па 1 яйку, пры гэтым яйка гаспадара або з’ядае, або выкідвае. На працягу сезона размнажэння адкладвае каля 20 яек. Птушаня вылупляецца на дванаццаты дзень. Аснову харчавання складаюць вусені, якіх неахвотна ядуць іншыя птушкі. Карысная для лясной гаспадаркі птушка.
Атрад Вераб’інападобныя (Passeriformes)5000 в, аб’яднаны ў 57 сем’яў. Б. з 23 сям’і (жаўруковыя, ластаўкавыя, пліскавыя, амялушкавыя, аляпкавыя, валавокавыя, завірушкавыя, драздовыя), 111 в. Самы буйны– крумкач (1100–1500 г), самы дробны – каралёк (5–6 г). Палавы дымарфізм часта выражаны ў афарбоўцы апярэння і ў голасе. Вераб’іныя – манагамы, жывуць парамі, для ўсіх характэрна складанае гнездабудаванне і ахова гнездавой тэрыторыі, якую займае самец. 4–6 яек, 11–14 дзён ,вусякаедныя, прыносяць вялізарную карысць лясной гаспадарцы.Сям’я драздовых (Turdidae). Дрозд рабіннік (Turduspilarus) бліжэй да вільготных лугоў. У глухіх лясах не сустракаецца. расліннай і жавельнай ежай. Распаўсюджвае насенне. Яек 4-6 2-а разы у год. 13-14 дзен. Салавей звычайны (Luscinialuscinia). Сям’я сініцавых (Paridae). Сініца вялікая (Parusmoior). У самца вялікая галава. 8-10 яек 2-а разы у год. 13-14 сутак. Сям’я попаўзневых (Sittidae). Попаўзень звычайны (Sittaeurapea). Змешаныя і ліставыя лясы. Аседлая ці часткова качуючая птушка. насякомыя, павукі, насенне сасны і елкі. Жалуды, арэшкі кедра. Гняздзяцца у дуплах. 5-7я. 13-16сут. Сям’я пішчухавых (Certhiidae). Пішчуха звычайная (Certchiafomiliaris). Раунакрылыя і дробня жукі, павукі, вусені, матылькі. 5-7 я. 13-15дз. Сям’я ўюрковых (Fringillidae). Крыжадзюб ялавік (Loxiacurvirostra). Яловыя піхтавыя лясы. Насенне хвойных дрэў. 2-5я. 12-13дз. Зяблік (Fringilacoelebs).-//- 4-6я. Сям’я шпаковых (Sturnidae). Шпак звычайны (Sturnusvulgaris). Насякомыя, чарвякі, вусені. 4-6я. 14дз. Сям’я івалгавых (Oriolidae). Івалга звычайная (Oriolusoriolus) стары паркі, сады, на дрэвах па берагах ручаёў, ліставыя лясы. вусені і павукі, раслінная ежа.Сям’я крумкочовых (Corvidae). Крумкач (Corvuscorax) да 1,5кг. Усяядная птушка. Асноўная ежа падаль. Таксама грызуны, яйкі птушак, птушаняты і рыба. 3-7 я. 19-21дз. Шэрая варона (Corvuscorone), сарока (picapica), сойка (garrulousglandarius), кедроўка (nucifragacariocatactex).
Атрад Гусепадобныя (Anseriformes) на Б 1 сям’ёй Качыныя (Anatidae), ўключае 31 в. Шэрая гусь (Anseranser) зах і паўн-зах Б. ледавіковым азёрам і штучным вадаёмам з развітай расліннасцю. Буйная гусь (самца 2,7–4,0, самкі – 2,0–3,0 кг) манагам. Гняздо на купіне. 3–9 яек. 27–28 дзён. лістом чарота, вадзяной настурцыі, шматлікіх лугавых злакаў,на палях з зерневымі. Каштоўны аб’ект аматарскага палявання. Белалобая гусь (Anseralbifrons) гняздуецца ў тундры. ў поймах рэк, на азёрна-балотных комплексах, велізарных палях. Вясной на поплавах рэк Прыпяць, Днепр і Сож. Восенню ў паўн і цэнтр частках. аранжава-жоўтая, пазногцік белаваты. Ногі светла-аранжавыя. Маса самца 2,1, а самкі – 2,4 кг.Качка-крыжанка (Anasplatyrhynchos) на ўсёй Б. водна-балотныя угоддзи. самца 0,9–1,3, самкі – 0,7–1,0 кг. манагам. Гняздуецца на зямлі, часта ў лесе далёка ад вады. 8–11 яек. 26 дзён. расліннай і жывёльнай стравай. Найбольш значны паляўнічы від сярод птушак.
Атрад Вусякаедныя (Insectivora) невялікія памеры, падоўжаныя мордачкі з рухомым хабатком. Паўшар’і галаўнога мозгу без звілін. Зубы шматлікія. слаба дыферэнцаваныя. На Б. 10 в, 3 сям’і. Сям’я Вожыкавыя (Erinaceidae). Вожык звычайны (Erinaceuseuropaeus),па ўсёй Б. сухія лясы і высечкі, пасевы сельскагаспадарчых культур, сады, агароды. гняздо, неглыбокую яму сярод хмызняку або пад каранямі дрэў з подсцілкай з імху, сухой травы. Вушныя ракавіны шырокія. Спіна і бакі ў вожыка пакрыты калючымі іголкамі.Гон пасля спячкі вясной, цяжарнасць 40–45 дзён, 2–6 дзіцянят, якія праз год дасягаюць палавой спеласці.вусякамі, чарвякамі, мышамі, жабамі, гадзюкамі. Сям’я Кратовыя (Talpidae). Крот еўрапейскі (Talpaeuropeus) па ўсёй Б.лес, лясныя высечкі, сад, агарод, газоны, сенажаці. палігам. Гон красавік-ліпень, цяжарнасць 40 дзён. Памёт 1раз у год. 5–7 дзіцянят. Праз месяц яны становяцца самастойнымі.дажджавыя чарвякі, лічынкі і лялячкі розных вусякоў (хрушчоў, шчаўкуноў).знішчае шкодных для лесу вусякоў, паляпшае аэрацыю глебы. засыпае зямлёй усходы.Паляўнічая годнасць вызначаецца яго футрам.Сям’я Зямлярыйкавыя (Soricidae). буразубкі звыч (Sorexaraneus). змешаных, на высечках, махавых балотах. цяжарнасць 20 дзён, 6–7 діцянят. Памётаў 1–2. Палавая спеласць на 2 годзе жыцця. Гняздо на зямлі.вусякамі, чарвякамі, слізнямі, а таксама насеннем розных дрэў, часцей ігліцавых.знішчаюць шкодных вусякоў хады ў подсціле паляпшаюць умовы аэрацыі і ўвільгатнення глебы.
Атрад Сеўцападобныя (Charadriiformes).ў Б. 9 сем’ямі, 57 відамі Сям’я сяўца (Charadriidae). Вялікі краншнэп (Numeniusarquata) па ўсёй тэрыторыі ,самы вялікі кулік нашай фаўны. 1,2кг. па берагах разліўшыхся рэк, азер, па узараных палях. манагам. Гняздо на сухім месцы на зямлі. Яйкі 4. 26-28 дзен. павукі, насякомыя, чарвякі, ягады. Бакас (gallinagogallinago) 100-200г. разнастайныя тыпы балотаў, мокрыя лугі, забалочаныя берагі рэк, азер і сажалак. манагам. Гняздо на купіне з густой леташняй травой. Яйкі 4 грушавідныя. 18-20 дзен. чарвякі, лічынкі. Вальдшнэп (Scolopexrusticola) самца 300-400г. Самка 270-300г. старыя, цемныя вільготныя лясы. палігам. Гняздо на зямлі, звычайна пад кустом. Яйкі 4 грушападобныя. 23-24 дні. чарвякі, лічынкі. Слонка (Scolopaxrusticola) па ўсёй Б. ліставым і мешаным лясам, пераважна забалочаным. самцоў 0,3–0,4, самак 0,27–0,3 кг. палігам. Гняздо на зямлі пад кустом з лісцяў і моху. 4 грушападобныя яйкі. 22–24 дні. землянымі чарвякамі і лічынкамі вусякоў, якіх знаходзіць пад апалымі лісцямі, у мяккай глебе.
Атрад Журавападобныя (Gruiformes) на Б. 3 сем’ямі: Пастушковыя (Rallidae), Жураўліныя (Gruidae) і Драфіныя (Otididae). Прадстаўнікі дзвюх апошніх сем’яў або зніклі (драфа), або занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь (шэры журавель). Паляўнічае значэнне маюць лыска, чаротніца, пастушок.Сям’я Пастушковыя (Rallidae)Лыска (Fulicaatra) па ўсёй Б. высокапрадукцыйныя штучныя і натуральныя вадаёмы. 0,7–1,0 кг. мяккай воднай расліннасцю, насеннем рдэстаў, лічынкі вусякоў, дарослыя вусякі, малькі рыбы.Чаротніца (Gallinulachloropus) –па ўсёй Б. поплаўныя азёры. Штучныя і натуральныя вадаёмы. 0,25 кг. 8–11 яек. 19–22 сутак. воднымі і балотнымі вусякамі, іх лічынкамі, павукамі, ракападобнымі. Пастушок (Rallusaguaticus) –па ўсёй Б. зарослыя травяністай і хмызняковай расліннасцю нізкія берагі вадаёмаў і рэк. 0,15 кг. 6–12 яек. 19 сутак. Харчуюцца пераважна жывёльнай страваАтрад Сокалападобныя (falconiformes) 58 в. на Б.1 сям’ёй Сакаліныя (Falconidae), 5 в. Сокал-пустальга (Falkotinnunculus) па ўсёй Б. ўскрайкі і астраўныя лясы сярод палёў. 2 катэгорыі Чырвонай кнігі РБ.ў афарбоўцы пераважае рыжы колер.. Горла белае. Уніз ад вока ідуць кароткія буравата-чорныя вусы. Самкі буйнешыя за самцоў. трапяткім палёце з завісаннем на адным месце.Сокал-шулёнак (Falkovespertinus адзінкава (часцей на поўдні). аграландшафты з курцінамі дрэвавай і хмызняковай расліннасці або астравы лесу. з доўгімі вострымі крыламі. Сокал-дрымлюк (Falkocolumbarius) велізарныя верхавыя і пераходныя балоты ў Віцебск, на поўн Гродз, Мінскай і Магілёўскай абл. Каршачок (Falkosubbuteo) па ўсёй Б. ўскрайкі лясных масіваў і астраўныя лясы каля балот, рачных далін або сельскагаспадарчых угоддзяў. Сокал-падарожнік (Falkoperegrinus) залётны ў час вандровак, адзінкава зімавальны від. Прадстаўнікі атрада ў карысныя для л/г птушкі.
Атрад Совы (strigiformes) на Б. 2 сем’ямі, 13 відаў Сям’я нармальныя совы (strigidae). Звычайны філін (bubobubo)самая буйная сярод нашых птушак, некалькі меншая за гуся. Прыбывае у лесе. млекакормячых велічыней да зайца і птушак – да глушца, знішчае варон. Гняздо у лесе на зямлі ці на старым пні. Яйкі 2-3. 35дзен. Ястрабіная сава (surniaulula)невялікая сава велічыней з голуба, з кароткімі крыламі і дойнім клінападобным хвастом. Дзюба і вочы жоўтыя. таежная птушка, але трымаецца на краях балот старых гараў і высечак. дробнымі грызунамі а таксама птушкамі велічыней да сойкі яек 3-6. Вераб’іны сыч (glaucidiumpasserinum)самая маленькая з нашых соў, не большая за шпака. З даволі вялікай галавой, кароткімі крыламі і кароткім роўназрэзаным хвастом. Прыбывае у лясах. дробнымі грызунамі. Гняздзіцца у дуплах. Яек 6-8. Звычайная няясыць (strixaluco) даволі буйная сава, звельмі вялікай круглай галавой. Прыбывае у лясах. Харчуецца дробнымі грызунамі. Ловіць птушак велічыней з голуба і рабчыка. Гняздзіцца у дуплах. Яек 3-5. наседжванне каля месяца. Вушастая сава (Asiootus) сярэдніх памераў сава, велічыней з варону. Жаўтаватай афарбоўкі з доўгімі вушам. Палюе з наступленнем прыцемкаў. Харчуецца выключна мышамі, якіх ловіць у начны час па узлесках і адкрытых месцах, зрэдку – дробнымі птушкамі. Гняздо – у гнездах варон на дрэве. Яек 3-8. Сям’я Сіпухавыя (Tytonidae) 1 відам – сіпухай (Tytoalba). рэдкі аседлы від. на зах і паўдн-зах Б. сухія адкрытыя тэрыторыі з курцінамі дрэвавай расліннасці. Аднесена да 1катэгорыі Чырвонай кнігі РБ.Дыск твара трохкутны ў выглядзе сэрца, рэзка выражаны. афарбоўка зверху светла-попельна-шэрая. Дыск твара белаваты, па краях рыжавата-буры. Радужына цёмна-бурая. Дзюба воскава-жоўтая. Кіпцюры чорныя.
Пашырэнне птушак у лесе. Уся тэрыторыя на якой пражывае птушка называецца стацыяй. Птушки трымаюцца биятопа (выконвае роль стацыи). Некаторыя стацыі уклюяаюць некалькі біятопаў (драпежнікі). Сасновыя лясы 30 відаў.Свер-2,Сімш-2-3, Сбр-2-8, Сарл 3-2,Ссф 3-6. чорны дзяцел, казадой, зязюля , ястраб, цецер, глушэц. Яловыя лясы – 17 відаў. Сярэдняя колькасць 3,5 пары на гектар. Ебр 2,8, Екісл 2,8, Еімш 3,5, Еарл 2. чорны дзяцел, сініца, снігір, чорны дрозд, крыжадзюб, берасцянка. Бярозавыя лясы – 21 від. Сярэдняя шчыльнасць 3 пары на гектар. Бкісл 3, Бімш 3,3, Бпап 3,9. Вольхавыя лясы 29 відаў. Вас 1,4, Вкр 5,3. Чорны дрозд, івалга, салавей, мухолоўка, чорны бусел, сініца. Дубравы – 28 відаў. Сярэдняя шчыльнасць 6,5 пар на гектар. Дпойм 3,6; Дчерн 4,8; Дарл 3,4; Дзлак 8. дзяцел, чорны дрозд, івалга, салавей, удод.
Ахова месца пражывання птушак. Лясныя плошчы, пакрытыя и не пакрытыя лесам, з яуляюцца прытулкам дляптушак. Тут яны знаходзяць корм и укрыцце як ад небяспеки, так и ад неспрыяльных умоу надвор я.Кожнаму виду птушак адпавядаюць спецыфичныя умовы иснавання. Усих птушак можна падзялиць на тых што гняздуюцца на зямли, хмызняках и дрэвах. Адсутнасць аднаго з гэтых элементау выкликае адсутнасцьшэрагу видау птушак, часовае або пастаяннае збядненне их бияразнастайнасци. Высечкі якія праводзяцца у лесе, неабходна праводзіць зімой. Захаванне падросту пры высечках. Не праводзіцца гідралесаміліярацыя у месцах, дзе пражываюць рэдкія віды птушак.
Тэхнічнае прыцягненне птушак. Важная роль птушак – утрымліванне на пэўным узроўні колькосці шкоднкаў, не дапускаючы успышак іх размнажэння. Дуплагнязднікі – стварэнне штучных дуплянак. Домікі бываюць 4-ох памераў. 1-сінічнікі Д-3см (сініцы, попаўзні, рудахвосткі, валасяніцы), 2- шпакоўні Д 4,5-5см (шпакі, дзятлы, гіль, стрыжы). 3 – вялікія д 8-10см. (ягалак, сваграка, дробныя сакаліныя). 4- буйныя Д 12-15см.(некаторыя віды качак, гогаль, крохаль). Патрабаванні да штучных домікаў: робяць з дошак 2-2,5см. Шчыльныя гнездавыя камеры адпавядаюць памерам птушак. Вешаюць домікі у месцах дзе натуральнае існаванне птушкі. Летка павернута на поўдзень ці усход, радзей на захад. Адзін раз у год домікі чысцяць. Каб пазбавіцца ад паразітаў, якія есць на птушках, дно доміка робяць з сеткі. Зімівыя птушкі: ствараюць кармушкі. Для прыцягнення птушак у лес ствараюць падлесак (месца гнездавання).
Ахоўны рэжым вядзення л/г у адносінах да птушак. Лепшы метад абагачэння птушынага насельніцтва у Свер – увядзенне падросту з лісцевых парод, разместка дуплянак; Смш – разрэджванне насаджэння; Сарл – увядзенне падросту з лісцевых парод; Сбрус – захаванне лісцевых дрэў і падросту; Скісл-чарн – можна разрэджваць дуплянак. Яловыя лясы: зрэджванне полагу у межах дапушчанымі правіламі. Альшанікі: важна пакіданне дуплістых дрэў, зрэджванне ў межах норм. Бярэзнікі: зрэджванне, падлесак, дуплянкі.
Уплыў птушак на раслінасць і іншых жывых істот.Вялікі ўплыў аказваюць птушкі на наземную расліннасць. Яны збіраюць раслінны матэрыял для будовы гнёздаў, дзяўбуць дуплы, ужываюць насенне самых розных травяністых, дрэвавых і хмызняковых відаў, тым самым уздзейнічаюць на плоданашэнне і натуральнае ўзнаўленне іх. Акрамя пладоў, птушкі з’ядаюць і вегетацыйныя часткі раслін, чым аказваюць істотны ўплыў на стан фітамасы супольніцтваў. Асабліва вялікую ролю пры гэтым выконваюць раслінаедныя і птушкі з змешаным харчаваннем (дразды, сойкі, дзятлы, берасцянкі і іншыя). Глушцы ўжываюць корм, які складаецца з частак 19 відаў раслін, цецярукі – звыш 70, арабакі – каля 50 відаў. Сярод кармоў гэтых птушак пупышкі, каташкі, парасткі, ягады, лісты, бутоны і кветкі самых розных дрэў, хмызнякоў і траў. Большасць птушак з’яўляюцца натуральнымі ворагамі многіх жывёл, асабліва вусякоў, якіх паглынаюць у вялікай колькасці. У знішчэнні шкодных вусякоў прымаюць удзел амаль усе віды лясных птушак і найперш за ўсё зязюлі, дзятлы, лялякі і шматлікія прадстаўнікі атрада вераб’інападобных. Сярод іх нават раслінаедныя птушкі (чыжы, зелянушкі, шчаглы), якія ў гнездавы перыяд, убачыўшы скапленне вусякоў, лёгка мяняюць характар харчавання і пачынаюць імі ўзмоцнена сілкавацца.
Птушкі, якія занесены ў Чк РБ. Да першай катэгорыі аднесены віды, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення, выратаванне іх немагчыма без ажыццяўлення спецыяльных мер( чорнаваллёвага гагача, скапу, арла-вужаеда, арла-карліка, вялікага арляца, арла-маркута, арлана-белахвоста, сокала-падарожніка, пардву, паляніка, пугача, барадатую кугакаўку, сіпуху, шчурку-пчалаедку).Да другой катэгорыі аднесены віды, колькасць якіх яшчэ адносна высокая, але скарачаецца катастрафічна хутка, што ў недалёкім будучым можа паставіць іх пад пагрозу знікнення(чапля-бугай, чапля-лазянік, качка-шылахвостка, белавокі нырок, вялікі савук, чырвоны коршун, чорны коршун, сокал-шулёнак, сокал пустальга, шэры журавель, вялікі кулён, малая чайка, малая крычка, балотная сава, сіні сізаграк).Да трэцяй катэгорыі аднесены рэдкія віды, якім зараз не пагражае знікненне, але трапляюцца яны ў такой невялікай колькасці або на такіх абмежаваных тэрыторыях, што могуць знікнуць пры неспрыяльных зменах асяроддзя пражывання пад уздзеяннем прыродных і антрапагенных фактараў(шэрашчокую коўру, вялікую белую чаплю, чорнага бусла, гусь-піскульку, шэрую гусь, драча, даўганосага савука, малога арляца, сокала-дрымлюка, залацістую сеўку, вялікага зуйка, крыўка, куліка-селянца, куліка-марадунку, дубальта, шызую чайку, сярэдняга кулёна, даўгахвостую кугакаўку, белашчокую рыбачку, звычайнага зімародка, зялёную жаўну, жоўтагаловага дзятла, беласпіннага дзятла, белую сініцу, садовую стрынатку, жаўрука-смяцюха, палявога свірстуна, валасяніцу-белашыйку, вусатую сініцу).Да чацвёртай катэгорыі аднесены віды, біялогія якіх вывучана недастаткова, колькасць і стан выклікаюць трывогу, аднак недахоп звестак не дазваляе аднесці іх да адной з указаных вышэй катэгорый(чапля-кваква, малы пагоніч, кулік-паручайнік, стучок, соўка-сплюшка, сыч-сіпель, вераб’іны сычык, чарналобы грычун, вяртлявая чаротаўка). Да пятай катэгорыі аднесены віды, якія адноўленыя. Стан іх дзякуючы прынятым мерам аховы, не выклікае больш боязні, але яны не падлягаюць яшчэ прамысловаму выкарыстанню і за іх папуляцыямі неабходны пастаянны кантроль.Паспяховае вырашэнне праблемы аховы птушак магчыма пры стварэнні эфектыўнай заканадаўча-прававой сістэмы аховы жывой прыроды. Важным з’яўляецца карэктоўка вытворчых мерапрыемстваў у сельскай, лясной, рыбнай і паляўнічай гаспадарцы з улікам інтарэсаў аховы птушак. Добра адаб’ецца на папуляцыях птушак уніфікацыя і пашырэнне сеткі ахоўных прыродных тэрыторый рознага статусу і рангу, павышэнне іх ролі ў захаванні рэдкіх відаў.
Cучасны стан і перспектыва глушца ў РБ. Глушэц (Tetraourogallus) нешматлікі аседлы від, які гняздуецца. Пашыраны па ўсёй тэрыторыі Беларусі, за выключэннем крайняй паўднёва-заходняй часткі Брэсцкай і паўдневаўсходняй часткі Гомельскай абласцей. Аддае перавагу саснякам па сфагнавым балоце, навакол якога сасновыя бары з дамешкам елкі. Агульная колькасць 2500–3000 пар. Мае невялікае лесагаспадарчае значэнне і вельмі важны аб’ект палявання.
Канструкцыя штучных гняздоўяў для птушак і спосабы развешывання іх у лесе.Развеска гняздоўяў заканчваецца да 20-25 сакавіка, калі на радзіму вяртаюц-ца некаторыя пералётныя віды і пачынаюцца ідлюбныя песні ў асобных аседлых відаў.Домікі робяць чатырох асноўных памераў: самыя дробныя, або сшічнікі, з дыяметрам лётнай адіуліны 3 см для сініц, попаўзняў, га-рыхвостак, мухаловак; шпакоўні сярэдніх памераў з дыяметрам лётнай адтудіны 4,5-5 см для шпакоў, дзятлаў, свіргуляў; вялікія домікі з дыяметрам лётнай адтуліны 8-10 см для галак, сіваваронак, дробных сакаліных; самыя буйныя з дыяметрам лётнай адтуліны 12-14 см пры-цягваюць качак - гогаля, лутка, вялікага крахаля.Патрабаванні да штучных гняздоўяў наступныя. Домікі робяцца з дошак або дуплістага дрэва. Яны павінны быць моцныя, шчыльныя, гнездавьш камеры павінны адпавядаць памерам птушкі. Таўшчыня сценак гняздоўяў 2-2,5 см. Вышыня развескі домікаў (дуплянак) вызначаецца вышынёй натуральных дуплаў у кожнай мясцовасці (для шпакоўняў 5 м і болып, для сінічнікаў - 3-6 м). Лёткі арыентаваныя на ўсход, поўдзень, радзей - захад. Адзін раз у год домікі рамантуюць і чысцяць, вызначаюць іх заселенасць. Для дробных гпушак гняздоўі раз-вешваюць па лесе. Для шпакоў уздоўж ускрайкаў, ліній электрычных перадач, прасек па2-3 штукі на 100 м узлеску. Колькасць гняздоўяў пры-блізна наступная: ігліцавыя лясы 4-6 на 1 га, змешаныя і лісцевыя - 10. У першую чаргу неабходна наблізіць гняздоўі да ачагоў успышак шкоднікаў.
Лесагаспадарчае, эпідэмічнае і эстэтычнае значэнне птушак Вызначыць карысць ці шкоду прыносіць птушка, значыць вызначыць іх трафічныя сувязі. Першы этап– назапашванне канкрэтных матэрыялаў па складзе спажывальных птушкамі кармоў. Другі этап – устанаўленне трафічных сувязяў – характарыстыка складу спажывальных птушкамі кармоў па сезонах.Роля птушак у лесе вынікае з узаемадзеяння іх з расліннасцю, вусякамі, млекакормячымі і паміж сабой і зыходзячы з характару харчавання і колькасці птушак. Лесавод ацэньвае птушак як біятычны фактар, які стрымлівае размнажэнне вусякоў, – шкоднікаў лесу(у перыяд кармлення птушанят).Птушкі ўплываюць у некаторых выпадках станоўча на ўзнаўленне лесу(запасы ў подсціле з жалудоў дуба,разносяць насення).Птушкі аказваюць адмоўны ўплыў на плоданашэнне і натуральнае ўзнаўленне дрэў і хмызнякоў. Яны з’ядаюць шмат насення і пладоў, Эпідэмічнае значэнне птушак вынікае з таго, што існуюць захворванні, якія перадаюцца ад птушак чалавеку ў час кантактаў паміж імі. Такімі захворваннямі з’яўляюцца арнітоз (псітакоз), лептаспіроз, пастэрэлёз. Арнітозы – гэта група захворванняў чалавека, якія выклікаюцца вірусападобнымі ўзбуджальнікамі – хламідыяміПастэрэлёз – інфекцыйнае захворванне звяроў, а таксама бажанаў, цецярукоў, курапатак, качак, гусей, галубоў, гракоў, варон. Характарызуецца гемарагічным запаленнем слізістых і сярозных абалонак, падскурнай абалонкі і ўнутраных органаў. Пастэрэлёз выклікае бачная пад мікраскопам палачка – пастэрэла. Працяг захворвання востры або хранічны. Лептаспіроз, або інфекцыйная жаўтуха– інфекцыйнае захворванне жывёл, у тым ліку качак, вадзяных курачак, чапляў). Узбуджальнік захворвання-лептаспіра. Эстэтычнае значэнне птушак дастаткова разнастайнае. (лебядзі,салавей).
Паходжанне і месца звяроў ў сістэме жывельнага свету. Смактуны, або звяры (Mammalia) – вышэйшы клас падтыпу хрыбетныхжывёл, найбольш высокаарганізаваныя яго прадстаўнікі. Гэта вышыняарганізацыі заключаецца ў тым, што ўсе сістэмы органаў у іх дасягаюцьнайбольшай дыферэнцоўкі, а галаўны мозг – найбольш дасканалай будовы.Сістэма класа смактуноў да цяперашняга часу канчаткова не ўстаноўлена.Некаторыя сістэматыкі атрады драпежнікаў і ластаногіх аб’ядноўваюць у адзінатрад. Кітападобных падзяляюць на два атрады. Большасць навукоўцаўуключаюць атрад мазоляногія ў атрад парнакапытныя. Натуральна, спрэчнасцьузрастае з паніжэннем рангаў таксонаў. Так, колькасць відаў, па Морысану(1965), складае 4237, па Андэрсану і Джонсу (1967) – 4060, па В. Сакалову (1973–1979) – 4012. На тэрыторыі Беларусі 74 віды, якія аб’ядноўваюцца ў 6 атрадаў, 19 сем’яў і 43 роды. Яны шырока рассяліліся па зямлі і прыстасавалісяда існавання ў самых разнастайных умовах: на сушы, у глебе, прэсных і салёныхвадаёмах, а некаторыя авалодалі актыўным палётам у паветры. Яны хуткапрыстасоўваліся да зменаў жыццёвых умоў, паспяхова канкуравалі паміж сабой ііншымі арганізмамі. У працэсе эвалюцыі ў смактуноў узніклі многія прыкметы іўласцівасці, якія дазволілі звярам выйсці пераможцамі ў барацьбе за існаванне ізаняць іх сучаснае месца ў агульнай сістэме прыроды.
Асаблівасці вонкавай і ўнутранай будовы. Цела ўсіх звяроў пакрыта валасяным покрывам. Волас – гэта рагавое ўтварэнне, у ім адрозніваюць ніжнюю пашыранаю частку – цыбуліну і доўгі стрыжань, які выступае звонку, ніжняя яго частка разам з цыбулінай утварае корань воласа. У большасці звяроў валасы дзеляцца на 2–3 катэгорыі. Звонку футра бачны доўгія восцевыя валасы. Пад імі знаходзіцца густы і далікатны падпушак.Валасяное покрыва абараняе звера ад неспрыяльных экалагічных уздзеянняў, садзейнічае рэгуляцыі тэмпературы цела, маскуе жывёлу. У звяроў у асноўным два віды валасоў: доўгая і рэдкая восць і больш кароткі і густы пушок. Валасяное покрыва развіваецца з узростам жывёл і перыядычна мяняецца на працягу года (лінька). Лінька носіць сезонны характар, пры гэтым суправаджаецца зменай афарбоўкі. У большасці відаў дзве лінькі. Скура звяроў складаецца з двух асноўных слаёў: паверхневага эпідэрмісу і больш глыбокага корыуму.Апорай усяго арганізма звера з'яўляецца шкілет (галава;шыя;тулава;пярэднія канечнасці;заднія канечнасці; грудзі; жывот; пах; бок цела; спіна; карак; крыж; лапатка; плячо; перадплечча; запясце; кісць; сцягно;галёнка; ступня). Мазгавая каробка адрозніваецца вялікім аб’ёмам у адпаведнасці з моцным развіццём галаўнога мозгу. Зубная сістэма звяроў складаецца з зубоў рознага тыпу. Пярэднія зубы называюцца разцамі (incisivi). За імі размешчаны ў кожнай палове сківіцы па адным іклу (canini), далей – перадкарэнныя (praemolares) і карэнныя зубы (molares). ). Агульная колькасць зубоў, наяўнасць розных груп, а таксама будова моцна адрозніваюцца ў асобных груп і відаў звяроў. Апісанне зубных сістэм адбываецца ў выглядзе зубных формул. Агульная колькасць зубоў роўная падвоенай суме ліку зубоў у формуле. Напрыклад, зубная формула ваўка: i 3/3, c 4/4, p 4/4, m 2/3 = 42; вавёркі: i 1/1, p 2/1, m 3/3 = 22. Колькасць зубоў у звяроў вагаецца ад 12 (у аўстралійскага плавальнага пацука) да 200 (у некаторых дэльфінаў). Характэрная асаблівасць будовы хрыбта звяроў – плоскія сучленныя паверхні хрыбетак, дакладны падзел хрыбетніка на аддзелы, пастаянны лік шыйных хрыбетак (7 ш.). Мускулатура звяроў вельмі складаная. Ступеня розных груп цягліц залежыць ад функцый адпаведных органаў і частак цела. Характэрна значнае развіццё скураной мускулатуры, якая абумовіла вялікую рухомасць скуры. Органы стрававання адрозніваюцца вялікай складанасцю, стрававальны тракт падоўжаны, дыферэнцаваны, добра развіты стрававальныя залозы. Стрававальны тракт пачынаецца з рота, які мае аблямоўку губамі, уласцівымі толькі звярам. Далей праз глотку страва паступае ў стрававод, а затым – у страўнік, які забяспечаны шматлікімі залозамі.Страўнік большасці звяроў складаецца з некалькіх аддзелаў. Асабліва складаная яго будова ў жвачных капытных, страўнік якіх мае 4 аддзелы: рубец, сетку, кнігу і сычуг. Са страўніка страва рухаецца ў дванаццаціперсную кішку, у якую адкрываюцца вывадныя пратокі падстраўнікавай залозы і пячонкі; іх сокі выконваюць важную ролю ў працэсе стрававання. Кішэчнік падзяляецца на тонкі, тоўсты і прамы аддзелы. У тонкіх кішках завяршаюцца хімічныя (ферментацыйныя) працэсы стрававання і пачынаецца ўсмоктванне прадуктаў стрававання ў кроў, якое ў сваю чаргу працягваецца ў тоўстых кішках. Сістэма дыхання звяроў вельмі дасканалая. Яна забяспечвае інтэнсіўны газаабмен, што служыць адной з прычын высокай пастаяннай тэмпературы цела.
Адносины памиж палами у звяроу. Сярод звяроў ёсць як манагамы, якія жывуць парамі (воўк, бабёр), так і палігамы, у якіх самец у перыяд гону спарваецца з некалькімі самкамі (лось, алень, дзік, многія грызуны). Перыяд разбіўкі на пары называюць гонам. Гон суправаджаецца жорсткімі бойкамі паміж самцамі, сачэннем самак самцамі і іншымі праяўленнямі. Часта пакрытыя самкі зыходзяць ад самцоў і жывуць асобна да нараджэння дзіцянят.
Атрад Рукакрылыя (Chiroptera) прыстасаваліся да доўгага актыўнага палёту.пярэднія канечнасці пераўтварыліся ў крылы. П-ж пярэднімі, заднімі канечнасцямі і хвастом лятальная перапонка. Заднія канечнасці кароткія. н 2 падатрады: крыланаў і лятучых мышэй. Днём спяць, падвесіўшыся ўніз галавой у цёмных сховішчах. Актыўныя ў змроку і начныя гадзіны. Цяжарнасць 70 дзён Зімой спячка 5–7 месяцаў. Жыве лятучая мыш 20–25 гадоў.У Б. 6 аседлых відаў, астатнія 9 – пералётныя 1сям’ёй Кажанавыя (Vespertiolionidae) рыжая вячэрніца (Nictalusnoctula). старыя высакаствольныя лясы. Зімой знаходзяцца ў спячцы.1–2 детёныша вусякамі, ловіць наляту. 6 відаў аднесены да 3 катэгорыі Чырвонай кнігі РБ, сажалкавая начніца, начніца Натэрэра, начніца Брандта, еўрапейская шыракавушка, малая вячэрніца, паўночны кажанок.
Атрад Зайцавыя (Lagomorfha) На Б. пашырана 2 віды. характэрная асаблівасць – 2 пары разцоў у верхняй сківіцы. У ніжняй сківіцы усяго адна пара разцоў. Іклоў няма. Сям’я Заячыя (Laporidae) 2 в.Заяц-бяляк (Lepustimidus) Віцебск, паўн і цэнт частцы Мінск і Магіл абласцей; у паўн р-нах Брэсц, Гродн і Гомел абласцей рэдкі, у астатніх р-нах Палесся вельмі рэдкі, змешаным лясам з густым маладняком і падлескам,2,8–4,0 кг. Афарбоўка футра ўлетку бурая Зімняя афарбоўка чыста-белая, кончыкі вушэй, як улетку, чорныя. Хвост зверху белы. Гон 1 пал лютага. Цяжарнасць 50 дз, 3–5 зайчанят, 2–3 памёты. Палавая спеласць на 2 год жыцця.сакавітымі травяністымі раслінамі і часткова парасткамі і карой дрэў іхмызнякоў. Зімой ягаднікі, кара і парасткі ас, вярбы, б, д, кл. наносіць шкоду– пашкоджвае маладыя пасадкі лісцевых раслін і саджанцы і сеянцы ў лясных гадавальніках. каштоўным аб’ектам аматарскага палявання.Заяц-шарак (Lepuseuropaeus) па ўсёй Б. адкрытым ландшафтам, часцей на палях, у ярах, ускрайках лесу, на высечках і лясных палянах.Летам спіна рыжаватая з бачна выражанымі чорна-бурымі штрыхамі. Хвост знізу белы, зверху чорна-буры. Зімовае гусцейшае і мякчэйшае,шэраватыя адценні.Гон сяр лютага-пач жніўня. 3-4 памёты, 2–3 зайчаняты. Цяжарнасць 45 дз. Палавая спеласць на 2 годзе жыцця.улетку аўсом, гарохам і інш раслінамі, зімой – сенам, азімымі, карой і маладымі парасткамі.
Атрад Грызуны (Rodentia). Б.. 24 в. Сям’я бабровыя (Castoridae). Бабёр рачны (Castorfiber) 15-30кг,66.5-99см. Ляс. рачулки з павольным цяч., слабапраточн азёры,.Гон у канцы зимы, цяж 105дз, 2-3 дзиц, палаваспелы на 3 год. У норах цi у хатках пад вадой. парасткi,лiсце,малад кара;запас на зiму.можа ствараць падтапленне фітацэнозаў, Каштоўны пушны звер.Сям”я вавёркавыя (Sciuridae).Вавёрка звычайная (Sciurusvulgaris) 170-420г,20-27см,хвост13-20см. Стацыі:ялова-шыракалистыя лясы.Гнёзды шарападобныя(гайны) на елках на Н=3-8м.Гон першая пал лютага-1, у маи-2. Цяж 35-38дз,нарадж 4-6 дзиц,9-12мес пал зрэласць. насенне, арэхи,жалуды, грыбы, ягады, зим-пупышки, парастки елак. аб’ектам здабычы пушніны Сям”я палятухавыя (Pteromiidae) Палятуха (Pteromysvolans) паўн-усх Б.13-20см,хв9-14см.Лятальныя перапонки.глухи лiсц и змеш лес з дуплicт дрэвами.У Чыр Кн.Летам 2памёты:2-4Дз у кож. сасн игл,пупыш бярозы, розн расл, лисце дрэу,лускав шыш. Сям’я соневыя (Muscardinidae). Лясная соня (Dyromysnitedula) 9-11cм,хв8-9см.Нагадв вавёрку.Стацыі:шыракал и мяшаны лес з хмызн и палянами.Жыве у шарападобных гнёздах з iмху i сухой травы.Гон у маи,3-4дзиц. у цемнаце арэхи,жалуды, насенне,ягады,яйки,птушанят.Зiмой спячка.Шкодны вiд. Значэнне не мае. Сям’я мышыныя (Muridae). Лясная мыш (Apodemussylvaticus) 75-95мм,хв65-95мм. шыракалiс и мяшаны лес,паркi,сады,махавыя балоты.Лазiць па дрэвах.Рое норы.Палаваспелы 2,5-3мес,у год 2-4памёты па 3-6 дзiц. насенне дрэун парод,кара,зял частка расл,ягады, насяк;запас на зiму. Жаутагорлая лясная мыш (Apodemusflavicollis) 11-13cм,хв11-12cм. сасн-дуб,дуб-граб, ялова-шыракал лясы.Жыве у норах и дуплах. Гон крас-верас.У 2-4памёты па 3-7дзiц. насенне, жалуды, арэхi, грыбы, зелень; запас на зiму.Андатра (Ondatrazibethicus) 23-35cм,хв18-24cм,1кг. Вядзе пауводны склад жыцця. на берагах рэк,саджалак,каналау, азёрау.У крутых берагах рые норы,а на забал месцах будуе хаткi. Норы i хаткi:выхад пад вадой. пауводныя раслiны - чарот, асака, iрдзест, трысняг, хвошч, малюскi. У 2-3 пам па 6-7дзiц, цяжар 25 дз, палаваспелыя на 2 год. з’яўляецца каштоўным пушным звярком.
Сям’я Сабакавыявыя (Canidae). Воук (Canislupus) 100-150см,хв35-50см.25-55кг.Стацыі:усюды,аддае перавагу каля насел пунктау з развітай жывёлагад.Гон студзень-сакавік. Пасля самец і самка жывуць разам і робяць логава паблізу вады.Цяж 65 дз. 5-8 ваучанят.Палавая спел у канцы 2г. мяса лася,казулі, аленя,дзіка,зайца,птуш,хатн жыв, плады,ягады. Шкодны,знішчаецца. Лісіца звычайная (Vulpesvulpes) 64-73см,хв35-45см,4-6кг.Стацыі:розныя лясы,акрамя глухіх,суцэльных.Жыве у норах,будуе на узвышшах.Цечка люты-сакавік.Цяж 53-55дз. 4-5дз.Палваспел10-11мес. грызуны,птушкі і яйкі,паузуны, насякомыя,ягады,фрукты.Карысныя для лх. Янотападобны сабака (Nyctereutesprocyonoides) Акліматыз.60-75см,6-7кг.Стацыі:лясы рэчышчау, невялікія ляскі на лугах.Рые норы,або у барсуковых, лісіных,зрэдку пад вываратнямі др каранёу. Гон люты-сакавік.Палаваспел 10-11мес. Цяж 60дн,5-7дз. грызуны,амфібіі, рэптыліі, малюскі, рыба, насякомыя, чарвякі, яйкі,птушкі, насенне, ягады.
Сям'я Мядзведзевыя (Ursidae) .Уваходзяць у атрад Драпежнікі (Carnivora) .Мядзведзевыя ўключаюць 7 відаў найбольш вялікіх з сучасных драпежнікаў. Магутны целасклад. Тоўстая кароткая шыя. Шырокая ў аснаванні галава, кароткая морда. Афарбоўка вар’юе ад белай да цёмна-бурай і бліскуча-чорнай. Даўжыня цела да 2 м.. Вага 150–200 кг і больш (белы мядзведзь да 700 кг).Буры мядзведзь (Ursusarctos) – самы буйны драпежнік у Беларусі, даволі рэдкі (100-200 асобін), занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь, пашыраны ў Віцебскай, на поўначы Мінскай і Магілёўскай абласцей. Трымаецца старых змяшаных і ігліцавых лясоў з наяўнасцю буралому.Даўжыня цела мядзведзя 130–185 см, хваста 6–13 см, маса 113–270 кг. Гон праз год у чэрвені–ліпені. Цяжарнасць каля 7 месяцаў. Самка нараджае 1–2 дзіцяняты ў канцы студзеня. Палавой спеласці дасягае на 3 годзе жыцця. Дзіцянят бягучага года называюць ланчакамі, прошлага года – пястунамі.Харчуецца мядзведзь смактунамі, паўзунаміі, амфібіямі, птушкамі і іх пакладамі, ягадамі, аўсом( усяедны).Улічваючы іх малую колькасць, маюць абмежаванае гаспадарчае значэнне, падлягаюць ахове.
Сямья куніцавыя – самая вялікая, разнастайная, разам з тым гаспадарча важная сям’я атрада. Уключае найбольш дробных прадстаўнікоў атрада. У большасці стройнае выцягнутае цела. Маюць пальца-ступняходныя або ступняходныя канечнасці. Хвост пушысты або лахматы. У асновы хваста размешчаны залозы з рэзка пахнучымі выдзяленнямі. Валасяны покрыў звычайна густы і мяккі, рознай афарбоўкі. У сям’ю ўваходзяць 70 відаў. У Беларусі сустракаюцца толькі 8. Ласка (Mustelanivalis) пашырана па ўсёй Беларусі. Трымаецца ўскрайкаў лесу, верхавых балот, закустараных лугоў і сялібаў чалавека,характэрна сезонная зменлівасць футра. Летам яно зверху карычнева-бурае, а знізу белаватае. Зімой усё футра белае. Перыяд цечкі ў ласкі расцягнуты на ўвесь год, аднак часцей адбываецца ў сакавіку–красавіку. Цяжарнасць каля 50–54 дзён, прыносіць часцей 4–7 дзіцянят. Гнёзды робіць ў норках грызуноў. Харчуецца галоўным чынам мышападобнымі грызунамі. Магчыма зрэдку разбурае гнёзды птушак, выпівае яйкі, з’ядае птушанят. Карысна для лясной гаспадаркі. Паляўнічае значэнне нязначнае. Гарнастай (Mustelaerminea) Аддае перавагу берагам рэк, азёраў, якія пакрытыя хмызнякамі. Футра кароткае, мяккае і густое. Летам верхняя частка галавы, шыі, спіны, вонкавай паверхні лап і палова хваста буравата-карычневыя. Канцавінка хваста чорная. Гон у гарнастая ў сакавіку – першай палове красавіка. Самка прыносіць 5–6 дзіцянят. Палавая спеласць наступае ва ўзросце 1 года. Харчуецца мышамі, вадзянымі пацукамі, вельмі рэдка земнаводнымі і паўзунамі, пакладамі птушак і птушанятамі, вусякамі.Карысны для лясной гаспадаркі від. Значэнне для паляўнічай справы невялікае. Тхор лясны (Mustelaputorius) часта селіцца ў берагавых зарасніках рэк, звычайны на лясных высечках, асабліва на балоце, па ўскрайках лесу. Тулава выцягнутае, лапы адносна кароткія. Гон у сакавіку–красавіку, цяжарнасць 40–45 дзён, дзіцяняты лікам 4–6 нараджаюцца ў гняздзе. Палавая спеласць наступае на 2 годзе жыцця.Харчуецца мышамі, птушкамі, жукамі. Наведвае птушкафермы і месцы ўтрымання птушак сялянамі. Для лясной гаспадаркі карысны звярок, бо знішчае шмат мышэй. Аб’ект палявання – мае прыгожае футра. Еўрапейская норка (Mustelalutreola) – гэта каляводны звярок, які мае зараз абмежаванае пашырэнне на Беларусі, таму што ў канкурэнтных адносінах з норкай амерыканскай прайгравае.Гон у норкі ў сакавіку–красавіку, цяжарнасць 35–75 дзён. Дзіцяняты лікам 4–5 нараджаюцца ў маі–чэрвені. Палавая спеласць наступае на другім годзе жыцця. Харчуецца ў асноўным мышамі, яшчаркамі, жабамі, рыбай, радзей рачнымі ракамі, жукамі і іншымі вусякамі, зрэдку з’ядае птушак, асабліва вывадкі вадаплаўных. З-за малой колькасці мае для лясной і паляўнічай гаспадаркі невялікае значэнне. Падлягае ахове. Амерыканская норка (Mustelavison) – акліматызаваны від. У адрозненні ад еўрапейскай, у якой белыя верхнія і ніжнія губы, у амерыканскай белая ніжняя губа. Лясная куніца (Martesmartes) – звычайны від для Беларусі. Месца пражывання – старыя высакаствольныя змешаныя лясы з наўнасцю дуплістых дрэў. Чыстых ігліцавых лясоў і пралескаў пазбягае. Цечка ў ліпені–жніўні. Цяжарнасць цягнецца 236–274 дні, лічыцца, што вясновы гон з’яўляецца несапраўдным. Характэрна латэнтная стадыя развіцця апладнённай яйцаклеткі. Дзіцянят 3–4, з’яўляюцца ў красавіку–маі. На 2 годзе жыцця натупае палавая спеласць.Харчуецца ў асноўным дробнымі грызунамі, кратамі, вавёркамі, птушкамі, яшчаркамі, вусякамі, ягадамі. Для лясной гаспадаркі карысны від. Мае важнае значэнне для паляўнічай гаспадаркі як пушны звярок. Блізкі да яе від па біялогіі каменная куніца (Martesfoira), якая сустракаецца значна радзей. Барсук (Melesmeles) пашыраны па ўсёй Беларусі, аднак колькасць невысокая, таму занесены ў Чырвоную кнігу. Аддае перавагу сухім тыпам лесу, у якіх глеба лёгка паддаецца рыццю. Узровень грунтовых вод павінны быць глыбокім. Норы робіць недалёка ад вадаёму, куды ходіць на вадапой. Цечка расцягнута з ліпеня да верасня. Апладнёная яйцаклетка мае латэнтную стадыю, таму цяжарнасць цягнецца каля 8 месяцаў. У памёце барсука 2–4 дзіцяняты, якія нараджаюцца ў сакавіку – сярэдзіне красавіка. Палавая спеласць наступае на 2 годзе жыцця, пры гэтым самкі паспяваюць раней за самцоў. На працягу амаль 4–5 месяцаў, пачынаючы з канца верасня, у барсука сон. Страва ў барсука разнастайная( вусякамі, чарвякамі, малюскамі, жабамі, паўзунамі, мышамі, ягады, карані раслін, грыбы).Для лясной гаспадаркі карысны звер, бо знішчае грызуноў, узрыхляе подсціл. Від падлягае ахове. Выдра (Lutralutra) сустракаецца ва ўсіх раёнах Беларусі. Насяляе берагі рэк, азёраў, старыц, аддае перавагу лясным рачулкам, якія не замярзаюць і багатыя рыбай. Жыве ў норах.Гон расцягнуты з лютага да красавіка. Перыяд цяжарнасці не зусім ясны. Нараджае дзіцянят лікам 2–3. Палавая спеласць наступае на 2–3 гадзе жыцця. Харчуецца галоўным чынам рыбай, а таксама лягушкамі, ракамі, вадзянымі палёўкамі, вадзянымі вусякамі.Для лясной гаспадаркі значэння не мае. Паляўнічае значэнне таксама невялікае (за невялікай колькасці прыблізна 10 тысяч асобін).
Сям’я Каціныя (Felidae). Рысь (Felislynx) Не шматлікі від.75-110см,хв20-30см.7-16кг.Стацыі:глухія старыя машаныя і шыракал лясы з густым падлескам.У перыяд размнажэння сярод буралому і каранёу дрэу будуе логава.Гон люты-сакавік.Цяж 9-10 тыд.Дзіц 2-4 нараж у маі-чэрвені.Палаваспел на 2 год.Харч:зайцы,казулі,аляняты.Для лх знач не мае.У ЧК.
Сям’я Янотавыя (Procyonidae). 12 відау. Янот-паласкун (Procyonlotor) Аккліматызаваны.Сярэднія размеры,масіунае укарочанае тулава,вострая морда.8кг.Стацыі:ліст леса з арэхамі і фруктамі і дуплістымі дрэвамі,сады.Жыве у дуплах дрэу,норы барсукоу.начны.Зімой спіць.Харч:лягушкі,насекомыя, чарапахі,яшчаркі,ягады,яблакі,жолудзі.Янот-манагам.Цечка февраль,іногда летам.Цяжар 63дня.3-8дз у крас-маі.Палава зр 1г.
Сям’я Дзікоў (Suidae). Дзік (Susscrofa) 140-210см,хв20-25см,самак-120кг,самц-160кг.Пярэдняя частка тулава больш массіуная,чым задняя.Стацыі:мяш і шыракал лясы(дуб-граб,сасн-дуб),летам забал месцы з зараснікам трыснягу,вольхі, лазы(будуе купальні і лёжкі).Гон лістапад-студзень.Цяжар 120 дз.4-6 парасят у сакавіку.Палаваспел3г.Харч:усеядны:парасткі,карані,насенне,плады,бульба,авёс,гарох,чарвякі,насякомыя,малюскі. СП:загонны,з лайкай.
Сям’я аленяу (Cervidae). Казуля (Capreoluscapreolus) Самы малы прадст сямейства у РБ.110-130см,хв2.5-3.5см,25-35кг.У аснаванні хв буйн светла-рыж пляма, люстэрка.Самец мае рогі.Стацыі:разрэджаныя участкі лесу,сасн-ялова-дуб лясы з трав раслін,забалоч кустарн.Цечка жнівень-кастр.Цяжар 9 мес. 1-2 цялятымай-чэрвень.Палаваспел2-3г.Харч:летамтраврасл:пажарніца,зверабой,метлюжок,асака;зіма:парасткі кустоуя і драун раслін,чарніцы,брусніцы,вераск.Для лх знач не мае. СП:загонны,з лайкай. Высакародны алень (Cervuselaphus) Рэаклімат.Даволі буйная жывёліна.170-240см,Н=140см,хв15-20см,140-220кг.Самцы буйней за самак,маюць рогі і люстэрка. Стацыі:шыракал і мяшаныя лясы з добра разв падлескам,палямі,травянымі балотамі,вадапоямі,але не вельмі густы.Роу(гон) верасень-кастр.Цяжар 8 мес.У сяр лета 1-2 цялят.Палаваспел 16-17 мес.Харч:кустовая расліннасць (лісце,парасткі чарніц, каліны, брызгліны, малін, чаромхі, крушыны),травы(пажарніца,капытнік,канюшына,аусяніца,асака).Калі іх шмат-адмоуны уплыу на лх.СП:загоны з лайкай і з падыходу на роу. Лось (Alcesalces)Самы буйны прадстаунік аленевых. 240-280см, Н=170-190см, хв3-4см, 250-400кг. На шыі грыва.Рогі у самцоу.Стацыі:зіма:сухадольны тып лесу з добрым падлескам,падростам асіны,сасны,чарніцамі;летам:забалочаныя участкі,лазняк,буйн трава.Гон жнівень-кастрычнік.Роу на 2км. Цяжар 8.5 мес, 1-3 цяляты у маі-чэрвені.Харч:малад параст,лісце лазняку,рабіны,асіны,сасны,крушыны,кара;высокая трава і паукусцікі,чарніцы,брусніцы;зімой парасткі.СП:загонам і з лайкай.
Сям’я Пустарогіх (Bovidae)прадст бык, буйвал, зубр, казел, баран, антылопа. Зубр-самы буйны прадст фауны у РБ.2,3-3,5м,Н=1,5-2,0м,450-900кг. Самцы значна буйней.Пярэдняя частка масіуней задней. Стацыі:шыракал і змяш лясы з добрым падлескам, палянамі,мноствам трау. Гон ліпень-кастрычнік. Цяжар 9 мес. Цяляты у маі-чэрвені.Палаваспел 3 гады.У стадыі рэакліматызацыі .
Cучасны стан і перспектыва зубра ў РБ. Зубр (Bosbonasus) – самы буйны прадстаўнік фауны Беларусі. Папуляцыя зубра налічвае каля 470 асобін. Асноўная колькасць зубра знаходзіцца ў дзяржаўным нацыянальным парку «Белавежская пушча». У выніку штучнага рассялення маюцца невялікія папуляцыі ў Барысаўскім, Асіповіцкім, Валожынскім і Петрыкаўскім раёнах. Занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Папуляцыя знаходзіцца ў стане рэакліматызацыі. Насяляе шыракалісцевыя і змешаныя лясы. Аддае перавагу ўчасткам лесу з добра развітым падлескам, палянам і мноствам разнатраўя. Зубраў ў Беларусі мала, таму значнага ўздзеяння на лясныя фітацэнозы не аказвае. Мае абмежаванае паляўнічае значэнне. Здабываецца ў ходзе селекцыйнага адстрэлу.
Уплыў звяроў на санітарны стан і біялагічную ўстойлівасць лесу,пашкоджванне лясных раслін смактунамі і абарона насаджэнняў. Санітарны стан лесу вызначаецца колькасцю здаровых дрэў у фітацэнозах – чым больш здаровых дрэў і чым менш хворых, тым лепшы санітарны стан лесу. Жывёлы ў лесе сваёй дзейнасцю (погрызы, поедзі, абкусы) спрыяюць захворванню дрэў. Яны ствараюць шляхі пранікнення патагена ў дрэва. Біялагічная ўстойлівасць праяўляецца праз устойлівасць усіх кампанентаў лясной экасістэмы. Здольнасць лесу да ўзнаўлення і пагаршэнне апошняга пад уплывам звяроў – знакавы момант у біялагічнай устойлівасці лесу. Лес, які не здольны аднаўляцца, страчвае біялагічную ўстойлівасць. Так, апалыя і пасеяныя жалуды і другое насенне асабліва пакутуюць ад мышападобных грызуноў. Інтэнсіўней за ўсё яны знішчаюць насенне, якое пасеяна восенню. Найбольшую шкоду прычыняюць жаўтагорлыя і лясныя мышы і рыжыя палёўкі. Яны з’ядаюць не толькі свежае, але і ўжо прарослае насенне, а таксама маладыя расліны. Ступеня пашкоджання залежыць ад шчыльнасці папуляцый звяркоў у фітацэнозах. Чым вышэй шчыльнасць звяроў, тым большыя страты нясуць кампаненты лясной экасістэмы, што выклікае памяншэнне біялагічнай устойлівасці. Высокая шчыльнасць звяроў, асабліва капытных, выклікае ўтварэнне шчыльна выбітых сцяжынак. На сцяжынках умовы аэрацыі, увільгатнення змяняюцца ў негатыўны для раслін бок. Пазітыўны ўплыў, які мае месца, калі ў працэсе жыццядзейнасці звяроў утвараецца вялікая колькасць вадкіх і цвёрдых экскрэментаў, пападанне якіх у глебу абагачае яе карыснымі для раслін рэчывамі, не кампенсуе адмоўнага ўздзеяння.Такім чынам, лясныя звяры аказваюць прамы (у асноўным кормячыся) і ўскосны (праз змяненне ўмоў росту) уплыў на дрэвастой, падрост, падлесак, жывое наглебавае покрыва, подсціл і глебу, ставяць пад пагрозу існаванне фітацэнозаў.
Узаема ўплыў жывёл Роля звяроў у жыцці лесу не абмяжоўваецца ўплывам на расліннасць, мёртвае наглебавае покрыва і глебу. Значная частка іх харчуецца іншымі жывёламі, знішчаючы пры гэтым вялікую колькасць шкоднікаў лесу. Шкодных вусякоў знішчаюць землярыйкі, краты, вожыкі, кажаны, барсукі, куніцы і іншыя. Падлічана, што адна звычайная буразубка за год з’ядае 5,5 кг розных вусякоў. Землярыйкі спажываюць у суткі колькасць стравы, роўную 116–203% іх уласнай вагі. Змесціва страўніка лятучых мышэй складае 30% і больш вагі іх цела. Звяры знішчаюць шматлікіх шкоднікаў лесу, у тым ліку такіх небяспечных, як лічынкі майскіх хрушчоў, лялячкі дубовых хахлатак і ліставёртак, бабачак і гусеніц шаўкапрада. Вялікую колькасць дробных грызуноў з’ядаюць лісіца, янотападобны сабака, гарнастай, ласка і куніца. Колькасць зайцоў паніжаюць лісіца, воўк, рысь. Папуляцыя ваўка ў Беларусі штогод з’ядае 5000–6000 дзікоў, 5000–6000 ласёў, 200 аленяў.Такім чынам, паміж папуляцыямі жывёл існуюць цесныя сувязі, ажыццяўляецца ўзаемнае натуральнае рэгуляванне колькасці.
Уздзеянне звяроў на пладаноскасць і натуральнае ўзнаўленне лесу. Звяры – частка лясной экасістэмы, яе кампанент, які знаходзіцца ў цеснай залежнасці і ўзаемадзеянні с іншымі кампанентамі. Таму важна вызначыць, як уплываюць звяры на пладаноскасць, натуральнае і штучнае ўзнаўленне лесу, жывое наглебавае покрыва, лясны подсціл, адзін від на другі.Многія звяры ядуць насенне і плады розных дрэў і хмызнякоў, у тым ліку каштоўных у лесагаспадарчых адносінах: сасны, елкі, дуба. Да ліку відаў, якія інтэнсіўна знішчаюць насенне дрэў і хмызнякоў, адносяцца вавёрка, мышы, буразубкі. Вавёрка зімой часта «стрыжэ» мноства канцавых парасткаў елкі і выгрызае з іх кветкавыя почкі. Пад дрэвамі, дзе яна корміцца можна, знайсці да 500 парасткаў, на кожным з якіх было па 6–7 почак. Частка насення губляецца на лясны подсціл, глебу. Тут іх знаходзяць і ядуць дробныя грызуны. Улічваючы высокую колькасць грызуноў у лесе і іх пражорлівасць, можна ўявіць тую велізарную колькасць насення, якое ўжо не прарасце. Жалуды таксама ахвотна паядаюцца мышамі. У суткі адна мыш спажывае каля 4 жалудоў. У гады невысокіх ураджаяў у дубровах такое дзеянне мышэй істотна падрывае магчымасць узнаўляльнага працэсу. У найбольшай ступені ад мышэй пакутуюць ураджаі жалудоў, арэхаў арэшніку і арэшкаў ліпы.Адчувальны ўрон запасам насення могуць нанесці капытныя – дзікі, алені.Такім чынам, прыведзеная інфармацыя сведчыць пра пэўную адмоўную ролю звяроў у працэсе ўзнаўлення лесу.У тым выпадку, калі запасы, зробленыя грызунамі, апынуцца забытымі, насенне прарасце. Насенне можа разносіцца ў страваварыльным канале звяроў, трапляючы затым на зямлю з экскрэментамі і не губляючы пры гэтым сваёй узыходжасці.Лясны подсціл пранізаны лабірынтамі хадоў кратоў, палёвак, мышэй і землярыек – гэта садзейнічае яе аэрацыі і мінералізацыі, лепшаму паглынанню атмасферных ападкаў. Перарытая звяркамі глеба набывае гарахаватую і дробнаарэхаватую структуру
Тэхналогія развядзення глушца, бажанау, качак. Будаўніцтва вальера -вышыня вальераў дастатковай каб птушкі маглі трэніравацца лётаць. Асноўны матэрыял–сетка, прызначаная для пакрыцця і агараджэння.Вальер раздзяляецца на 3 секцыі: сумесная (хоць самцы і самкі ўтрымліваюцца тут у ізаляваных адзін ад аднаго падсекцыях), вывадковая, або гнездавая, (тут самкі наседжваюць поклад) і плямянная. Набыццё статка ва ўмовах Б. набыццё ў дзейнічаючых фермерскіх гаспадарак за мяжой.Падрыхтоўка да размнажэння. вальеру дэзінфектуюць, беляць звонку фарбай, дасканала прыбіраюць і засяляюць птушкамі праз 4–5 сутак.ставяць звязаных снапкоў пшаніцы, сцяблоў трыснягу ў выглядзе шалаша дзе яны будуюць гнёзды.Фарміраванне статка падрыхтоўка адкладу яек. жывёлы памяшчаюцца ў сумесную секцыю, у 1 пал лютага матачны статак пераводзяць у гнездавую секцыю. Сям’ю камплектаваць з маладых здаровых птушак.Перыяд Збіранне яек 2 разы на дзень. выдаліць пашкоджаныя, забруджаныя яйкі ачысціць, апрацаваць фармальдэгідам і захоўваць пры тэмпературы 10–14°С не даўжэй 7 дзён да вывядзення ў інкубатарах (або наседкай). Тэрмін эксплуатацыі матачнага статка 2–3 гады, затым птушак выбракоўваюць і замяняюць маладняком.Вывад пад наседкай праводзіць як у птушніку, так і пад адкрытым небам. Падлога садка -драўляная, так як земляную наседка разрывае лапамі і пры давіць птушанят. садок памячаюць нумарам. адзначаюць пачатак наседжвання, колькасць падкладзеных пад наседку яек, паводзіны наседкі і г. д. .ў момант вылуплення сажаюць у карзіну, высланую сенам, закрываюць тканінай і выносяць у цеплае памяшканне або сажаюць пад электраабагрэў, пакуль яны не абсохнуць. Ва ўзросце 7 тыдняў пры добрых умовах надвор’я птушанят можна паступова выпускаць на прыродныя пашы. 1 мес- пераводзяць у стацыянарны вальер, асобна ад дарослых птушак. весь цыкл вырошчвання займае ўсяго 5 месяцаў.вырошчванне з выкарыстаннем інкубатараў. Інкубацыя адбываецца ў 1 дні пры тэмпературы 38,5ºС, потым тэмпература паніжаецца да 37 Інкубацыя працягваецца 23–25 дзён.Птушаняты выводзяцца з яек на працягу 1–6 гадзін. Яны павінны абсохнуць, знаходзячыся ў інкубатары яшчэ некалькі гадзін, пасля гэтага іх можна перанесці ў памяшканне са штучным сугрэвам. Прыгодных для вырошчвання накіроўваюць на вырошчванне, не дапускаючы затрымкі ў кармленні і паенні больш чым на 8–12 гадзін пасля вываду. Выбракоўваюць з крывыя канечнасці, пальцы ног, неўцянуты рэшткавы жаўток, недаразвітыя вочы, чэрапную крышку і пух, а таксама.
Фермерскае развядзенне бажана. Развядзенне дзікіх птушак атрада Курападобныя мае шмат агульнага, таму абмяжуемся пераважна тэхналогіяй вырошчвання наібольш папулярнага віду – бажана. Будаўніцтва вальера – самая значная частка затрат у справе арганізацыі бажанавай фермы.Важна ўлічыць пры будаўніцтве, што вышыня вальераў павінна быць дастатковай для таго, каб птушкі маглі трэніравацца лётаць. Гэта асабліва актуальна пры вырошчванні бажанаў для выпуску пад стрэл. Калі бажан будзе ўтрымлівацца ў цесных клетках, навучыцца палётам яму будзе немагчыма. Таму радасці для паляўнічых на паляванні ён не прынясе. Гэтая прычына не спрыяе механізацыі фермерскай гападаркі.Звычайна, калі ўваходзіш у бажанавы вальер, птушкі пачынаюць падлятаць уверх, бегаць і махаць масіўнымі крыламі. Бажану патрэбна прастора – мінімум 2 м2 на 1 птушку, а каб яго ператрымаць да вясны – не меней 5–12 м2. Асноўны матэрыял для будоўлі вальер – гэта сетка, прызначаная для пакрыцця (М-03) і агараджэння (Н-12). Сеткі выкананы з матэрыялу з прымяненнем святлостабілізатара. Памер ячэек падбіраецца з улікам шматгадовага вопыту эксплуатацыі, кропкі злучэння павінны быць ўмацаваны. Вальер раздзяляецца на тры функцыянальныя секцыі: сумесная (хоць самцы і самкі ўтрымліваюцца тут у ізаляваных адзін ад аднаго падсекцыях), вывадковая, або гнездавая, (тут самкі наседжваюць поклад) і плямянная. Арганізацыя вальера можа быць і іншай у тым выпадку, калі выводзяць птушанят у інкубатарах. Перад надыходам гнездавога сезона вальеру дэзінфектуюць хлорнай вапнай, беляць звонку фарбай, дасканала прыбіраюць і засяляюць птушкамі не раней чым праз 4–5 сутак. Перад самым засяленнем унутры вальеры ставяць вертыкальна некалькі звязаных разам снапкоў пшаніцы, кукурузы, сцяблоў трыснягу, чароту ў выглядзе шалаша, сажаюць некалькі невысокіх елачак а астатнюю частку тэрыторыі засяваюць люцэрнай, рапсам або іншымі травяністымі раслінамі. У такіх укрыццях самкі бажанаў і некаторых іншых курападобных будуюць гнёзды або хаваюцца ад празмерна энергічнага самца. Пры фарміраванні статка з зыходнага матэрыялу падбіраюць для развядзення бажанаў ва ўзросце 8–10 тыдняў з самых позніх сямей вываду, найбольш развітых, без якіх-небудзь недахопаў, па меры магчымасці ад найбольш яйканосных сямей. Неабходна ўтрымліваць некалькі семей або папаўняць пагалоўе адловам, каб пазбегнуць размнажэння блізкародных птушак. Такім спосабам скамплектаваныя жывёлы памяшчаюцца ў сумесную секцыю, але самцы і самкі ўтрымліваюцца асобна па падсекцыях (што скарачае час наступлення такавога перыяду). Гэта і ёсць матачны статак. У першай палове лютага матачны статак пераводзяць у гнездавую секцыю, якая можа быць сумеснай або племянной (сямейнай). На адну галаву разлічваецца плошча прыкладна 4 м2. У племянные секцыі засяляюць адно племя (суадносіны палоў 1 : 6–8). Племянные секцыі павінны мець свой самастойны ўваход і па агульных баках павінны быць раздзелены цёмнай непразрыстай сценкай вышынёй не меней за 70 см, каб пазбегнуць узаемных перашкод у час такавання асобных самак і бою самцоў праз сетку або пашкоджанне самак. Асноўнай праблемай пры вырошчванні бажанаў, з’яўляецца кармленне і асабліва выкармліванне ў перыяд інтэнсіўнага росту і лінькі. Цяжкасці звязаны з павышанай патрабавальнасцю гэтай птушкі ў жывёльным бялку, асабліва на ранніх этапах жыцця.
Сезонныя змены складу кармоў звяроў. Сутачная норма харчу. Все звери в Т изобилия(к лета-осень) нагуливают жир и зиму встречают потолстевшими, нек-рые делают запасы вне своего тела. Дикий кабан зимой-корневищами раст, в морозы разрыв корни и корневища дер и куст(С, Яс, черника) Осень -жёлуди,остаткиурожая на с/х полях. Бобры-корой и тонкими ветками дер (Ос, ива,черёмуха) и куст, вод и прибреж травян раст.Белка свыше 130 наименований-семена Е, С, кедра,пихты,жёлуди,орехи. Заяц зима-ива, Ол серая, Б, Ос. Лось летом- тросник, пб и корневищами ириса, таволгой, пушицей. Благородный олень-ветви Б, Ос, Кл, Лп, летом-хвощи, пб ежевики и малины. Пятнистый олень летом-травой,осенью и зимой-ветками ореха, Кл, Яс осенью-ягоды и грибы. Лань-кора дер (Лепицкий и Островецкий) .Косуля летом травой-зонтичными, полынью, зимой и весной пб и пч, корой Суточная норма пищи зав-т от вида жив, их размера, активности, Т года, интенсивности обмена в-в
55) Ацэнка ролi драпежнiкау у лясной экасiстэме. Увеличение численности жертв сопровождается ростом обилия их преследователей, достигавших наибольшего числа, однако не во время максимума пищи, а позднее. Обилие пищи в экосистеме усиливает размножение и улутшает выживание молодняка хищников. Уменьшение запасов или доступности корма вызывает случаи каниболизма.хищники могут активно влиять на состав нас, продолжительность жизни, интенсивность размножения и размещение своей добычи. В благопр усл и при отсутствии врагов мыши и полёвки живут максимально до трёх лет, а в природе редко более года.избирательное истребление хищниками отдельных возрастов и полов, сокращая продолжительность жизни зрелых особей, снижает интенсивность размножения, а иногда ведёт к его прекращению. Общая успешность охоты хищников и их влияние на популяцию добычи может определятся как широтой расселения их жертв после размножения по менее благопр местам обитания, так о возникновением неблагоприятной обстановки в основных биотопах. В последнем случае рост значения хищников в смертности жертвы свидетельствует о том, что неблагоприятная погода или другие внешние ф-ры сами по себе не достигли критического состояния и не могут служить непосредственной причиной гибели.Истребительность деятельности хищников при росте популяций жертвы увеличивается избыточным добыванием количества животных; в этих усл нек-рые хищники накапливают запасы, достигающие десятков убитых животных.Сложность взаимоотнош хищников и жертв увеличивается тем, что, истребляя отдельные виды в разной степени, хищники влияют на межвидовые взаимоотношения и этим косвенно благоприятствуют одним и способствуют подавлению численности других видов.
56) Плямисты и высакародны алень як абьект для вальернага ўтрымання. плямісты алень выдзяляецца сярэднімі памерамі. самцоў 118–130 кг, даўжыня цела 160–180 см, вышыня 95–115 см. Самкі 70–85 кг, даўжыня цела да 174 см. Асноўны тон афарбоўкі поўсці рыжы летам і шэра-буры зімой, на тулаве маюцца ланцужкі з чыста-белых плям. Рогі стройныя, прыгожыя, але невялікія, проста пабудаваныя, звычайна без кароны. Радзімай гэтага аленя з’яўляецца Усх Азія. Шырока рэакліматызаваны ў шматлікіх краінах свету, у тым ліку ў рэспубліках былога СССР. У 1963–1973 гадах расселена 1200 плямістых аленяў. Ён быў завезены ў запаведнікі і асобныя спецыялізаваныя паляўнічыя гаспадаркі. У большасці выпадкаў дасягнуў высокага ліку.. Палавой спеласці дасягае на 2 годзе жыцця. П-д гону – верасня-кан кастрычніка. цяжарнасці 7,5 месяцаў. Характарызуецца высокай долей (90–95%) удзелу самак у размнажэнні. Калі добрыя кармавыя ўмовы, да 20% самак маюць двойні. Часцей ацёлы ў маі. Участкі пражывання аленяў, якія жывуць на волі 100–200 га, невялікага статка – 400 га, а буйнога – да 800–900 га. Склад кармавых раслін вельмі вялікі і налічвае каля 130 відаў. Плямісты алень непераборлівы да набору кармоў. Лёгка паддаецца прыручванню. Плямісты алень жывёла паркавага тыпу. Аддае перавагу параўнальна мяккаму клімату, шырокалісцевым і мяшаным ігліцава-лісцевым лясам.Па комплексе прыродных умоў практычна ўся Беларусь прыдатна для вальернага развядзення плямістага аленя, аднак перавагу неабходна аддаць паўднёва-заходняй і цэнтральнай часткам. Менавіта тут ўжо арганізавана некалькі ферм пры калгасах і лясгасах.
57) Рассяленне зубра у Беларусi. Зубр(Bos bonasus) – единственный дикий вид подсемейства Бычьих (Bovinae) Европы, уцелевший до наших дней. Исчезновение зубра в дикой природе было вызвано причинами антропогенного характера - уничтожением местообитаний (вырубка и выжигание лесов, преобразование лесных массивов в сельскохозяйственные угодья), и неограниченной охотой. Последние дикие популяции зубра (беловежская и западно-кавказская) были уничтожены в начале XX века. Зубр был сохранен путем разведения в неволе, при этом вся современная мировая популяция зубра происходит от 12 животных –основателей. В Беларуси для сохранения беловежской популяции зубра в 1994-2000 годы разработана и частично реализована «метапопуляционная модель или стратегия», суть которой состояла в поддержании существования зубра в виде «пятнистого» пространственного распределения ряда изолированных микропопуляций (не менее 12 микропопуляций) численностью 50 особей и более каждая, и вместе образующей единую белорусскую популяцию. Деизоляцию микропопуляций и «подстройку» их генетической изменчивости предусматривалось проводить искусственным путем (отлов - выпуск) через обмен особо ценных зубров-производителей (1-2 раза на поколение), отобранных на основе результатов исследований генетических параметров животных, паспортизации, мечения и создания базы данных. К настоящему времени на территории Беларуси сформировано 7 микропопуляций вольно живущих зубров общей численностью 983 особи, что сопоставимо с численностью зубров, обитающих в Беловежской пуще в конце XIX века.Разведение зубров в Беларуси начато в 1946-1947 годах в государственном национальном парке «Беловежская пуща», когда из Польши было завезено 10 зубров - основателей популяции. В настоящий период Беловежскую популяцию зубров образуют 7 микропопуляций вольно живущих зубров общей численностью 983 особи, Припятскую микропопуляцию зубров образуют Озеранская  микропопуляция, а также Найдянская и Лясковичская группировки животных, обитающих на территории Национального парка «Припятский».«Озеранская» микропопуляция создана на базе Припятского заповедника, куда в 1987-1988 годах было завезено 8 зубров. За 22 летний период численность животных возросла в 7,5 раза и по состоянию на 1 января 2011 года насчитывала 60 особей.
58) Тэхналогія вальернага развядзення звяроу. Выбар відаў жывёл. ад абставін: попыту на іх, фінансавых магчымасцей гаспадаркі, плошчы вальера, біялагічнай прадуцыйнасці жывёл, магчымасці іх набыцця і забяспячэння кормам.Выбар і памеры ўчастка. У вялікіх вальерах умовы жыцця звяроў максімальна набліжаны да прыродных, і яны лепш размнажаюцца і захоўваюцца..Агароджванне і абсталяванне участка. сеткай без заглыблення ў зямлю, але без прасветаў знізу, якія могуць выкарыстаць ваўкі і сабакі.Забяспячэнне жывёл кормам. стварыць кармавыя палі з шматгадовых культур: люцэрны, тапінамбура, канюшыны. Зернефураж захоўваецца ў бункерах, недасягальных для грызуноў, сена – у стагах, сакавітыя кармы – у склепах, сілас і сенаж – у траншэях. Непадалёку - падкормачныя пляцоўкі. Дазвол на завоз жывёл. атрымаць дазвол тэрытарыяльных або мясцовых ветэрынарных органаў. Набыццё племянных жывёл. Аленя высакароднага, дзіка, казулю - нацыянальныя паркі і паляўнічыя гаспадаркі, дзе высокая шчыльнасць гэтых жывёл. Еўрапейскі муфлон, плямісты алень, тарпанападобны конь і лань - за мяжой.Памер рэпрадуцыйнага статка і магчымы ўраджай. на 1 звера не менш 1–5 га угоддзяў (у залежнасці ад віду капытных і мноства натуральных і штучных кармоў). Ветэрынарна-прафілактычнае забеспячэнне. Дэгельмінтызацыя і вакцынацыя жывёл абавязковы. Пераломы і вывіхі шыйных хрыбетак - смяротныя. Жывёлы з адкрытымі пераломамі выбракоўваюцца. Закрытыя пераломы зрастаюцца, калі звяроў не турбаваць 2тыдніПраблемы інбрыдзінга. (блізкароднае крыжаванне) і магчымасці змяненняў генафонду і выраджэння малалікага замкнутага статка. Селекцыя. выбракоўка познанароджаных самак, якія адрозніваюцца запаздалай лінькай, і старых звяроў. познанароджаныя і слабыя сяголеткі, асобіны з прыкметамі хвароб, самцы са слаба развітымі і ўродлівымі рагамі і з нетыпічнай афарбоўкай.Выкармліванне дзіцянят. сухія малочныя сумесі, сумесь каровінага малака з аўсяным адварам у суадносінах 1 : 1, казінае малако, або каровінае малако з дабаўленнем кіпячонай вады (каля 100 г на 1 л)Барацьба з драпежнікамі.Меры бяспекі. У перыяд гону самцы капытных -небяспеку для людзей. ў самых агрэсіўных звяроў спільваць рогі.Перапрацоўка, захоўванне і рэалізацыя жывёльнай сыравіны.
59) Аценка дзейнасци грызуноу у лесе. звяры ядуць насенне і плады розных дрэў і хмызнякоў каштоўных у лесагаспадарчых адносінах: с, е,д. інтэнсіўна знішчаюць насенне дрэў і хмызнякоў-вавёрка, мышы, буразубкі. Вавёрка зімой «стрыжэ» канцавыя парасткаи е і выгрызае з іх кветкавыя почкі(да 500 парасткаў, на кожным з якіх было па 6–7 почак). Гэта сказваецца на будучым ураджаі шышак і насення. Вавёрка у суткі разгрызае каля 30 яловых або да 200 сасновых шышак і дастае насенне. Частка насення губляецца на лясны подсціл, глебу. Тут іх знаходзяць і ядуць дробныя грызуны. насення елкі, якое з’ядае лясная мыш за суткі, складае 400 -1500 шт.Улічваючы высокую колькасць грызуноў у лесе і іх пражорлівасць, можна ўявіць тую велізарную колькасць насення, якое ўжо не прарасце. Жалуды паядаюцца мышамі. У суткі 1 мыш спажывае каля 4 жалудоў. Былі знойдзены іх запасы, якія дасягалі 30 кг. У пераліку на жалуды гэта 860 ш. У гады невысокіх ураджаяў у дубровах такое дзеянне мышэй істотна падрывае магчымасць узнаўляльнага працэсу. У найбольшай ступені ад мышэй пакутуюць ураджаі жалудоў, арэхаў арэшніку і арэшкаў ліпы. Лясны подсціл пранізаны лабірынтамі хадоў кратоў, палёвак, мышэй і землярыек – гэта садзейнічае яе аэрацыі і мінералізацыі, лепшаму паглынанню атмасферных ападкаў.
60) Значнасць минеральнага страваварэння для жывёл. Минер питание-усвоение живот минер в-в рациона,необход нормал жизнедеят орг-ма.Мин в-ва участв во всех физиол пр-сах орг-ма.Они необход для роста живот,особен костной тк.При их участии связыв и разносится по телу О2 и вывод СО2,поддерж осматич давление в кл,необход для всасыв и усвоения пит в-в,регулир кислотно-щелочное равновесие, активизир действие ферментов,гармонов и витаминов.Макроэл-ты содерж от целых до сотах долей %(Са,Р,Na,К,Сl,Мg, Fe,S).Микроэл-ты от тысяч до стотысяч долей %(Mn,Zn,Cu,Co).
61) Ператрымка жывёл. Пры перавозцы ў інш месцы жывёл, памечаных на месцы адлову, адразу ж дастаўляюць на зборны пункт у спецыяльна абсталяванныя вальеры або адрыны. Тут яны ўтрымоўваюцца ўвесь той час, пакуль ідзе іх назапашванне. Гэты перыяд ператрымкі неабходны і ў ветэрынарных мэтах. Аднак практыка паказвае, што ў момант ператрымкі і транспарціроўкі адбываецца іх максімальны адыход.прычын згубы- траўмы, атрыманыя імі як у сетках і пастках, так і падчас ператрымкі. Пры набліжэнні да загону чалавека або сабак палохаюцца і скачуць на сцены, б’юцца галавой, тулавам, ламаюць ногі, хрыбетнік. Асабліва пагібельным для іх апыняецца паўторны адлоў на базе ператрымкі.ў мэтах выключэння згубы жывёл - цалкам адмовіцца ад ператрымкі на месцы адлову. Пасля адлову, імабілізацыі і мечання іх пажадана адразу ж змяшчаць у цёмныя транспартныя клеткі, у якіх можна ператрымаць 1–2 дня і, сабраўшы партыю, перавозіць у іх да месца прызначэння. Перавозіць на вялікія адлегласці (звыш 3 сут) лепш маладых або ручных асобін, адлоўленых у раннім узросце і выгадаваных у няволі.
62) Развядзенне ласёў. Перш чым стаць хатнімі, жывёлы павінны мінуць стадыю прыручэння. Ласі –валодаюць высокай пладавітасцю, скараспелосцю і здольнасцю да адкорму,высока развітай цэнтральнай нервовай сістэмай і параўнальна спакойным характарам,лёгкпаддаюцца прыручэнню.Утрыманне ласёў. Маладняк ласёў валодае высокай энергіяй росту і здольнасцю да хуткага напасу. Ласінае малако нармалізуе рухальную і сакраторную функцыі страўніка, абараняе слізістую абалонку страўнікава-кішачнага тракта ад таксічнага пашкоджання супрацьпухліннымі прэпаратамі.Кармленне ласёў. 250 відаў раслін. Любімы корм – скрыпень. Аснову рацыёну складаюць драўняны і галінкавы корм. Ветэрынарна-прафілактычныя мерапрыемствы ўключаюць агульную і спецыфічную прафілактыку, дыягнастычныя даследаванні.
63) 42.Развядзенне аленяў. Гадоўля дзіка і аленяДля стварэння капытных пажадана хоць бы 1–2 сям'і у будучыні ў зімовы перыяд утрымоўваць у вальерах . Максімальна дапушчальная шчыльнасць жывёл пры наяўнасці зменных паш – 1 га на галаву. Тэрыторыя будзе моцна вытоптвацца і таму неабходна, каб яшчэ перад зменай паш адбываўся падсеў травы (канюшыны белай, мятліка лугавога, як глебаўмацоўваючых відаў і канюшыны чырвонай і цімафееўкі, лубіну і гароху у сумесі з аўсом як кармавых культур). Набыццё маладняку.Абавязковая ўмова – наяўнасць вялікай колькасці падкормачных палёў і пляцовак, каб яны абавязкова натыкнуліся на іх пры сыходзе.Кармленне дзікоў у няволі.Караняплоды, бульба і сілас – узаемазамяняемыя кормы – толькі для статка, змешчанага на вольнай пашы. каштоўны тапінамбур, мала вымярзальны ў зямлі і ўваходны ў склад рацыёну звяроў да 8 месяцаў у годзе, а ў мяккія зімы цэлы год.
64) Тыпы сховішчаў і тэрытарыяльнасць у звяроў. Вялікае значэнне для звяроў маюць сховішчы, у якіх яны хаваюцца ад ворагаў, дрэннага надвор’я і выводзяць дзіцянят. Некаторыя звяры, у прыватнасці капытныя і шэраг драпежнікаў, не маюць спецыяльных жытлаў, а хаваюцца ў густых зарас хуй хуй хуй ніках розных раслін. Прымітыўны тып сховішча ўяўляе сабой логава – неглыбокая яма ў зямлі або снезе, зробленая зверам або якая існавала раней, дзе ён адпачывае звычайна ўсяго адзін або некалькі разоў і больш у яе не вяртаецца. Затым ідуць розныя закрытыя сховішчы і перш за ўсё натуральныя – дуплы, пустоты пад вывернутымі або падмытымі каранямі. Многія жывёлы самі будуюць сабе норы, бярлогі, хаткі, гнёзды.
65) Вопыт дзічнаразвядзення: замежны, краін СНД і айчынны. Дзічынаразвядзенне - сістэма мерапрыемстваў, накіраваных на развядзенне ў штучных умовах паляўнічых звяроў і птушак для далейшага выпуску іх ва ўгоддзі і арганізацыі здабычы.Асноўная мэта дзічынаразвядзення - паляпшэнне ўмоў для палявання, стварэнне ва ўгоддзях высокай шчыльнасці дзічыны. Галоўныя аб'екты дзічынаразвядзення - бажан, перапёлка, качка-крыжанка, шэрая курапатка, кеклік віргінскі. У працэсе засваення дзічынаразвядзення знаходзіцца глушэц, пачата развядзенне цецерука, арабка, пардвы. У гісторыі чалавецтва развядзенне дзічыны, у большасці выпадкаў, прыводзіла да прыручэння жывёл і да іх выкарыстання ў сельскай гаспадарцы. Гэты працэс зарадзіўся яшчэ ў старажытнасці. Так, у часы Рымскай імперыі разводзілі бажанаў, галоўным чынам для спажывання. А ужо ў X стагоддзі у Еўропе з'явіліся першыя фермы, на якіх разводзілі дзікіх птушак для палявання. Гэта дало штуршок развядзенню гэтагахуй хуй хуй віду ў вальерах. Вырошчванне маладых бажанаў ў спецыялізаваных гаспадарках для продажу паляўнічым клубам і гаспадаркам набыло масавасць у Велікабрытаніі ў сярэдзіне 60-х гадоў мінулага стагоддзя, штогод ва ўгоддзі выпускалася да 17 тыс. бажанаў. У Францыі да пачатку 70-х гадоў мінулага стагоддзя налічвалася каля 2 тыс. гаспадарак і рассаднікаў па развядзенні дзікай птушкі. Там вырошчваліся бажаны, шэрыя і каменныя курапаткі, звычайныя, віргінскія і каліфарнійскія перапёлкі, і качкі-крыжанкі і іншыя віды. У Галандыі і Даніі шырока практыкуецца развядзенне крыжанак і іншых качак. Чэхаславакія да раздзелу краіны займала першае месца ў свеце па вытворчасці дзічыны на адзінку плошчы паляўнічых угоддзяў. Зараз у Чэхіі і Славакіі штогод адлоўліваюць для вывазу за мяжу каля 80 тыс. бажанаў і да 18 тыс. курапатак.У Германіі першы вялікі гадавальнік паляўнічых бажанаў быў створаны ў 1961 годзе.У Польшчы штогод вырошчваюць для выпуску ва ўгоддзі да 60 тыс. маладых бажанаў.У Венгрыі ў 1958 годзе працавалі тры вялікіх гадавальнікі бажанаў. У 1970 гдзе гэтыя гаспадаркі мелі асноўнае пагалоўе 34 тыс. і атрымлівалі больш 900 тыс яек.Па другі бок акеяна, у ЗША, штогод у інкубатары закладваецца да 1 млн. яек бажанаў, да 100 тыс. яек розных качак. Прыблізна 80% яек курапатак і 50% яек бажанаў інкубуецца ў розных дзяржаўных гаспадарках, усе іншыя яйкі - у прыватных фермах. У Расіі ў пачатку XX стагоддзя былі створаны вялікія гадавальнікі бажанаў каля Пецярбурга, пад Масквой, у Арлоўскай губерніі і іншых месцах Спробы развядзення глушцоў у няволі практыкавалі ў Расіі дастаткова даўно.
66) Тэхналогія развядзення качак. Будаўніцтва вальера -вышыня вальераў дастатковай каб птушкі маглі трэніравацца лётаць. Асноўны матэрыял–сетка, прызначаная для пакрыцця і агараджэння.Вальер раздзяляецца на 3 секцыі: сумесная (хоць самцы і самкі ўтрымліваюцца тут у ізаляваных адзін ад аднаго падсекцыях), вывадковая, або гнездавая, (тут самкі наседжваюць поклад) і плямянная. Набыццё статка ва ўмовах Б. набыццё ў дзейнічаючых фермерскіх гаспадарак за мяжой.Падрыхтоўка да размнажэння. вальеру дэзінфектуюць, беляць звонку фарбай, дасканала прыбіраюць і засяляюць птушкамі праз 4–5 сутак.ставяць звязаных снапкоў пшаніцы, сцяблоў трыснягу ў выглядзе шалаша дзе яны будуюць гнёзды.Фарміраванне статка падрыхтоўка адкладу яек. жывёлы памяшчаюцца ў сумесную секцыю, у 1 пал лютага матачны статак пераводзяць у гнездавую секцыю. Сям’ю камплектаваць з маладых здаровых птушак.Перыяд Збіранне яек 2 разы на дзень. выдаліць пашкоджаныя, забруджаныя яйкі ачысціць, апрацаваць фармальдэгідам і захоўваць пры тэмпературы 10–14°С не даўжэй 7 дзён да вывядзення ў інкубатарах (або наседкай). Тэрмін эксплуатацыі матачнага статка 2–3 гады, затым птушак выбракоўваюць і замяняюць маладняком.Вывад пад наседкай праводзіць як у птушніку, так і пад адкрытым небам. Падлога садка -драўляная, так як земляную наседка разрывае лапамі і пры давіць птушанят. садок памячаюць нумарам. адзначаюць пачатак наседжвання, колькасць падкладзеных пад наседку яек, паводзіны наседкі і г. д. .ў момант вылуплення сажаюць у карзіну, высланую сенам, закрываюць тканінай і выносяць у цеплае памяшканне або сажаюць пад электраабагрэў, пакуль яны не абсохнуць. Ва ўзросце 7 тыдняў пры добрых умовах надвор’я птушанят можна паступова выпускаць на прыродныя пашы. 1 мес- пераводзяць у стацыянарны вальер, асобна ад дарослых птушак. весь цыкл вырошчвання займае ўсяго 5 месяцаў.вырошчванне з выкарыстаннем інкубатараў. Інкубацыя адбываецца ў 1 дні пры тэмпературы 38,5ºС, потым тэмпература паніжаецца да 37 Інкубацыя працягваецца 23–25 дзён.Птушаняты выводзяцца з яек на працягу 1–6 гадзін. Яны павінны абсохнуць, знаходзячыся ў інкубатары яшчэ некалькі гадзін, пасля гэтага іх можна перанесці ў памяшканне са штучным сугрэвам. Прыгодных для вырошчвання накіроўваюць на вырошчванне, не дапускаючы затрымкі ў кармленні і паенні больш чым на 8–12 гадзін пасля вываду. Выбракоўваюць з крывыя канечнасці, пальцы ног, неўцянуты рэшткавы жаўток, недаразвітыя вочы, чэрапную крышку і пух, а таксама тых, якія круцяць галавой
67) Метад двухкратнага картавання слядоў на прасеках. У гаспадарцы закладваюцца маршруты даўжы-нёй 10-12 км, якія праходзяць па квартальных просеках і ахопліваюць усе чатыры бакі квартала. Напярэдадні правядзення работ кожнаму ўдзельніку ўліку выдаецца бланк са схемай маршруту і квартальнай сеткі з адпаведнай нумарацыяй кварталаў.Падлік слядоў вядзецца на працягу двух дзён. У першы дзень усе сляды заціраюцца. У выніку двухкратнага падліку ўваходных і выхадных слядоў з'яўляецца магчымасць праверкі вынікаў уліку першага дня ўлікам другога дня і наадварот. У графах уваходных і выхадных слядоў адзначаецца іх колькасць. Графа «не далі слядоў» запаўняецца пасля другога дня ўліку, і ў ёй запісваецца колькасць жывёл, якія былі ў квартале на першы дзень уліку, але знойдзеныя толькі на другі, або колькасць жывёл, устаноўленых на першы дзень уліку, але якія не выйшлі з квартала на другі дзень.
68) Тэарэтычная аснова улiзвяроў. Улік звяроў метадам прагону. Тэхналогія дадзенага метаду простая, але працаёмкая. Падбіраюць кварталы, якія адлюстроўваюць у сярэднім характар і тыпалогію паляўнічых угоддзяў. Агульная плошча ўліковых кварталаў - не менш за 3% агульнай плошчы гаспадаркі. Улік звяроў робяць у той час, калі ляжыць снег або яго няма. У пер-шым выпадку падліковец па прасеках абыходзіць усе чатыры бакі пробнай пляцоўкі, запісвае на бланку ўсе ўваходныя і выхадныя сля-ды да прагону і па іх вызначае колькасць жывёл на пробнай пляцоў-цы. Затым сляды заціраюцца і група загоншчыкаў, утварыўшы ланцуг на шырыню квартала (30 м адзін ад аднаго), з шумам прачэсвае яго да процілеглага боку. Пасля прагону падліковец зноў абыходзіць гэтую пляцоўку, адзначае сляды, якія з'явіліся пасля прагону. Гэты метад дазваляе выявіць розніцу паміж колькасцю, атрыманай метадам картавання, і фактычнай. Розніца ў выніках уліку да і пасля прагону паказвае колькасць жывёл. Гэтая колькасць жывёл, аднесеная да колькасці пляцовак, у якіх праводзіўся прагон, і есць паправачны каэфіцыент. Ён распаўсюджваецца на ўсю плошчу гаспадаркі, гэта значыць памнажаецца на колькасць кварталаў у гаспадарцы. Калі адсутнічае снег, падбіраюць кварталы ў дадатак да патрабаванняў, якія апісаныя вышэй, з добра прагледжваемымі межамі (дарогі, просекі, поле, канавы). Назіральнікі адзначаюць колькасць звяроў, якія перасякаюць межы.
69) Стварэнне вольных мікрапапуляцый звяроў. На примере зубра Цель: сохранение на выбранной территории вольной изолированной популяционной группировки зубра как биологического вида; Мероприятия по созданию направлены на решение следующих задач:сохранение вольноживущей популяционной группировки зубра на территории; реализация мероприятий по эффективному воспроизводству особей зубра на основе генофонда этого вида.Мероприятия направлены на: -обобщение имеющихся данных по биологии зубра на территории; -определение участков пригодных и достаточных для развития и круглогодичного обитания зубра; -проведение генетических исследований, пополнение популяционной группировки зубров животными с высокой степенью генетического разнообразия, либо несущих редко встречающиеся генотипы; -приобретение новых особей зубра; -выпуск новых особей зубра на нескольких сопредельных территориях, находящихся друг от друга на расстоянии, не препятствующем обмену мигрантами; -выполнение комплекса биотехнических мероприятий и выявление направлений естественных миграций для обеспечения их охраны; -создание пунктов передержки (загоны, вольеры), изготовление наблюдательных вышек в местах формирования популяций; -мечение выпускаемых и вновь родившихся животных индивидуальными пожизненными метками и сбор образцов биологического материала; -ведение комплексного мониторинга состояния стад, в том числе проведение ежегодных ревизий животных и анализа эффективности мер по их охране; -выполнение обязательной системы мер ветеринарного контроля за состоянием популяции зубра; -обеспечение охраны вольной популяции.
70) Правілы перавозкі дзічыны ў іншыя мясціны пры расяленні. Пры перавозцы ў іншыя месцы жывёл, памечаных на месцы адлову, адразу ж дастаўляюць на зборны пункт у спецыяльна абсталяванныя вальеры або адрыны. Тут яны ўтрымоўваюцца ўвесь той час, пакуль ідзе іх назапашванне. Перавозіць на вялікія адлегласці (звыш 3 сут) лепш маладых або ручных асобін, адлоўленых у раннім узросце і выгадаваных у няволі.Правільная транспарціроўка мае вялікае значэнне для захавання жывёл. Папярэдне праведзенай імабілізацыяй можна знізіць небяспеку стрэсу і траўміравання. У любым выпадку лепш перавозіць жывёл у цёмных зачыненых скрынях, абсталяваных двума высоўнымі дзверцамі і забяспечаных па баках вентыляцыйнымі адтулінамі. Калі патрабуецца транспарціроўка на вялікую адлегласць, то ў скрыню з боку галавы звера кладуць корм: сена, здробненыя яблыкі, бурак, бручку і інш. і ставяць ваду. Рогі самцоў абараняюць павязкамі або спільваюць, а верх скрыні зацягваюць шчыльнай тканінай.Памеры транспартных скрынь розныя ў залежнасці ад віду звяроў, які перавозяцца. Напрыклад, для казуль еўрапейскіх - 115 х 85 х 45 см. Сценкі скрынь, асабліва дзверцы, не павінны мець шчылін, выступаючых вострых вуглоў, планак, сучкоў, цвікоў і т. п., інакш звяры будуць моцна траўміравацца.Пры транспарціроўцы варта пазбягаць пераахаладжэння або перагрэву ў жывёл. Па прыбыцці на месца прызначэння скрыні адчыняюць з таго боку, дзе знаходзіцца галава звера, і даюць ім магчымасць выйсці самастойна.
71) Спосабы адлову звяроў. Адлоў жывалавушкамі. Метад заснаваны на завабліванні жывёл з дапамогай корму ў спецыяльнае прыстасаванне. У лесе найболей прыдатныя стацыянарныя жывалавушкі сярэдніх памераў і невялікія пераносныя.Стацыянарныя жывалавушкі ўяўляюць сабой будынкі з жэрдак або дробнаячэістай драцяной сеткі ў выглядзе авала або прамавугольнай формы даўжынёй да 20 м і шырынёй каля 2-2,5 м, забяспечаныя на вузкіх баках ападнымі або адкіднымі варотамі. Па вуглах жывалавушкі можна ўбудаваць невялікія лоўчыя скрыні.Вароты жывалавушкі ўтрымліваюцца ў паднятым стане з дапамогай шнура, які па роліках праводзіцца да слупа, што стаіць у цэнтры пасткі. Спускавая прылада можа таксама прыводзіцца ў дзеянне чалавекам з дапамогай шнура з засады. Пераносная жывалавушка малых памераў уяўляе сабой трывалую цёмную драўляную скрыню вышынёй 1-1,5 м, шырынёй 0,6-0,8 м і даўжынёй 1,5-2 м, якая можа зачыняцца з дапамогай дзверцаў, што падаюць. Насцярожаныя жывалавушкі варта правяраць рана раніцай. Пры значнай колькасці рэкамендуецца таксама і адна вячэрняя праверка, прыблізна праз гадзіну пасля наступлення цемры.У цёмны час сутак казуль адлоўліваюць у жывалавушках з дапамогай магутных ліхтароў, асляпляючы жывёл святлом. Тут патрабуецца шпаркасць дзеянняў і на 1-2 чалавекі болын, чым пры дзённым адлове. Нельга пакідаць жывёл у жывалавушцы занадта доўга, інакш узнікае небяспека залішняга іх хвалявання, выкліканага людзьмі і сабакамі.Адлоў сеткамі. У перыяд, калі казулі не бяруць падкорм або калі яны па нейкіх прычынах не ідуць у пасткі, іх можна адлоўліваць сеткамі. Поспех гэтай працы шмат у чым залежыць ад правільнага выбару месца адлову. Чым вышэй шчыльнасць насельніцтва жывёл, тым болып шанцаў злавіць іх.Сеткі ўстанаўліваюць у глыбіні лесу, а загон пачынаюць з узлеску.Лепшы час для адлову казуль - жнівень-снежань (студзень). Узімку лавіць іх зручней пры высокім снезе: не трэба ставіць суцэльную лінію сетак, перагароджваюцца толькі асноўныя сцежкі, што істотна палягчае і паскарае працу. Да таго ж яны ў гэты перыяд жывуць групамі і часта, атрымоўваецца злавіць за адзін загон некалькіх асобін.Сеткі для адлову казуль вырабляюць з трывалага капронавага шнура таўшчынёй 3-4 мм. Аптымальны памер вочка сеткі 10 х 10 см- для адлову еўрапейскай казулі. Пры меншым памеры вочка ў яе не заўсёды праскоквае галава, звяры дрэнна заблытваюцца і сетка апыняецца мала ўлоўнай. Пры вялікім памеры вочка, напрыклад 20 х 20 см, сетка не затрымлівае сяголетак і нават дарослых самак. Шырыня (вышыня) сеткі павінна быць у межах 2,2-2,7 м. Сеткі вышынёй меней за 2 м малаўлоўныя, а 3-метровыя цяжкія і з імі складана працаваць.Агульная даўжыня сеткі 0,5—2,0 км у залежнасці ад рэльефу мясцовасці, наяўнасці людзей і транспарту. Дробныя астраўкі лесу лепш абнесці сеткамі цалкам, у вялікіх масівах эфектыўней размяшчаць іх у выглядзе літары Е.Лінію сетак складаюць з асобных звёнаў, даўжыня якіх можа быць рознай. 3 кароткімі звёнамі (25-30 м) зручна працаваць у зарасніках, дзе немагчыма ўжыць транспартныя сродкі. Да таго ж пры пападанні казулі ў сетку падаюць на зямлю толькі адно-два суседніх кароткіх звяна і не парушаецца цэласнасць усёй астатняй лініі, што дазваляе адначасова злавіць болыную колькасць звяроў. Пры працы на дарогах і прасеках з загадзя прыгатаванай лініяй калкоў пры наяўнасці транспарту аптымальная даўжыня звяна сеткі 50-60 м.
72) Патрабавані да тэхнічных збудаваняў пры ферміркім развядзенні дзічыны. Будаўніцтва вальера –вышыня вальераў павінна быць дастатковай для таго, каб птушкі маглі трэніравацца лётаць. Асноўны матэрыял для будоўлі вальер – гэта сетка, прызначаная для пакрыцця (М-03) і агараджэння (Н-12). Сеткі выкананы з матэрыялу з прымяненнем святлостабілізатара. Памер ячэек падбіраецца з улікам шматгадовага вопыту эксплуатацыі, кропкі злучэння павінны быць ўмацаваны. Параметры сетак для збудавання вальераў: M-03 - памер ячэйкі, 50 × 50 мм × мм , шырыня 2м, даўжыня 500 м; H-12 - 32 × 32 мм × мм, 2 м, 35 м.Робяць гнездавы садок з драўлянымі кратамі, якія высоўваюцца, і невялікая пераносная вальера, які шчыльна прыстаўляюць да яго. Садок можна паставіць і ўнутры вальеры, гэта залежыць ад яе памера. Падлога садка павінна быць драўляная, так як земляную наседка разрывае лапамі і пры гэтым з-за цеснаты давіць птушанят. Краты на пярэдняй сценцы не даюць магчымасці выйсці наседцы з садка, у той жа час птушаняты могуць свабодна выходзіць праз іх у вальер для выгулу. Памеры вальеры 300 × 180 × 130 см, каркас драўляны і абцягнуты з усіх бакоў і зверху металічнай сеткай з ячэйкамі 10 × 10 мм, каб праз ячэйку не магло вылезці птушаня, і ў вальеру не заляталі вераб’і.
73) Патрабаванні да вальера. Выбар і памеры ўчастка. Як паказвае замежны вопыт, памеры агароджаных участкаў бываюць розныя – ад 2 да 5000 га. Агароджванне і абсталяванне участка. Драўляныя агароджы недаўгавечныя, а збудаванне патрабуе шмат выдаткаў. Звычайна ўчастак агароджваюць 2,5–3-метровай сеткай без заглыблення ў зямлю, але без прасветаў знізу, якія могуць выкарыстаць ваўкі і сабакі. Металічныя (або жалезабетонныя) слупы ставяць з знешняга боку сеткі праз 3,5–4 м. Як паказвае практыка дзіка ўтрымлівае буйнаячэістая (10 × 10 см) тоўстасценная сетка вышынёй 1,2–1,5 м. Лось і алені часта пераадольваюць 2,5-мятровы бар’ер. У мэтах эканоміі 2-хмятровую сетчатую агароджу можна нарасціць двумя-трыма паралельнымі дратамі або жэрдкамі. Сетку лепш мацаваць да пражылін, што робіць агароджу больш трывалай і больш заўважнай для капытных. Вароты ставяць з такім разлікам, каб у іх свабодна ўязджалі трактары або грузавыя машыны з сенам. Агароджу лепш размяшчаць у лясу.
74) Метадычныя падыходы да фармiравання груп перасяленцау. Напрыклад аленяу.Усіх завезеных аленяў утрымоўваць у вальеры плошчай каля 300 га 1,5–2 гады, гэта значыць на перыяд атрымання хаця б двух прыплодаў. Потым аленяў варта паступова перавесці на вольнае ўтрыманне, забяспечыўшы да гэтага часу арганізацыю правядзення комплексу біятэхнічных мерапрыемстваў (наглядальныя і паляўнічыя вышкі, кармушкі, салянцы і інш.). У дагаворы на пастаўку аленяў, які складаецца паміж пастаўшчыком і прымальнікам, неабходна прадугледзець разумны дыяпазон «штрафаў» за невыкананне ўмоў дагавора. Вальера плошчай 300 га размяшчаецца ў лясных кварталах, найбольш падыходзячых у адносінах рассяляемага віду. Для высакародных аленяў гэта насаджэнні чарнічнай серыі тыпаў лесу. Мэта такой вальеры – ператрымка з наступным выпускам на вольнае існаванне пры стварэнні новай папуляцыі. Тэрміны завозу аленяў: лістапад-снежань, студзень і да сярэдзіны лютага. Адлоўліваць і перавозіць цельных самак у пазнейшыя тэрміны не дапушчаецца. Пры перавозцы аленяў аўтатранспартам у моцныя маразы клеткі з жывёламі варта закрываць брызентам у мэтах прадухілення магчымых захворванняў.Выпуск аленяў на волю варта праводзіць толькі пасля цяленняў (канец мая, пачатак чэрвеня). Штогод у сакавіку-красавіку неабходна праводзіць праверку аленяў на гельмінтаноскасць і, пры неабходнасці, арганізаваць дэгельмінтызацыю.
75) Прафілактыка захворванняў і барацьба з драпежнікамі ў вальерах. Ветэрынарна-прафілактычнае забеспячэнне. Рэгулярныя ветэрынарна-прафілактычныя мерапрыемствы - адна з асноўных умоў паспяховай работы з капытнымі ў вальерах, і на гэтым нельга экано- міць. Зоаветэрынарныя правілы неабходна ведаць і выконваць.
Дэгельмінтызацыя і вакцынацыя жывёл абавязковыя. Пры наяўнасці вельмі эфектыўных прэпаратаў, большасць з якіх можна даваць з кормам, дадзеная працэдура нескладаная, і яе часцей за ўсё ажыццяўляе сам фермер пасля кансультацый з ветэрынарамі.Абавязковыя і ізаляцыя, і ветэрынарнае даследаванне захварэўшых асобін. Часцей за ўсё у штодзённай практыцы фермеры сутыкаюцца з праблемай траўм самцоў у час гону альбо атрыманых жывёламі пры панічных уцёках, а таксама з уздуццем рубцоў і хваробамі органаў дыхання, калі не хапае зімовых сховішчаў. Папярэдзіць траўматызм складана. Пераломы і вывіхі шыйных хрыбетак звычайна смяротныя. Жывёлы з адкрытымі пераломамі таксама выбракоўваюцца. Закрытыя пераломы, нават канечнасцяў, зрастаюцца, калі звяроў не турбаваць два тыдні. Пры прыкметах тымпаніі жывёл прымушаюць рухацца лёгкай рыссю. Кармленне капытных запляснелымі і загніўшымі канцэнтратамі і недахоп пратэіну і мінеральных рэчываў развіваюць цяжкія формы гастраэнтэрыту, што прыводзіць да гібелі жывёл. Каб выявіць прычыну смерці, неабходна ў ветэрынарнай лабараторыі зрабіць аналіз кармоў, кала і асобных органаў жывёл. Тут можна атрымаць і саветы па лячэнні капытных. Барацьба з драпежнікамі. У час моцнага ветру ўпаўшыя дрэвы разбураюць агароджу, і праз праломы могуць пралезці сабакі і ваўкі. Зрэдку драпежнікі робяць лазы пад сеткай альбо праходзяць унутр агароджы, карыстаючыся намеценымі гурбамі снегу. Асаблівую пагрозу для дробных капытных у вальерах уяўляе рысь, для якой агароджа з сеткі не з'яўляецца сур'ёзнай перашкодай. Калі драпежнікі ў вальеры, то іх патрэбна як мага хутчэй знішчыць.
76) Фермерскае развядзенне дзікіх звяроў. Фермерскае развядзенне – гэта развядзенне звяроў на адносна невялікіх (ад 30 да 100 га) агароджаных ўчастках тэрыторыі. Яны не лічацца паляўнічымі ўгоддзямі. Мэтай гэтага развядзення з’яўляецца вырошчванне дзікіх капытных для атрымання мяса, пантаў і іншай прадукцыі. Адрозненне паміж вальерным і фермерскім развядзеннем выражаецца ў велічыне плошчы вальер і мэтанакіраванасці ў дасягненні тых або іншых вынікаў. Важнай асаблівасцю дадзенага накірунку з’яўляецца тое, што ў любы час сутак і года можна выканаць заказ спажыўцоў на дастаўку парнога чырвонага мяса, якое не страціла спецыфічнага «букета» сваіх густавых якасцей і таму вельмі высока цэніцца. Такім чынам вынікае, што фермерскае развядзенне ажыццяўляецца паблізу буйных населеных пунктаў.
Адамашванне і развядзенне дзікіх жывёл у няволі і паўвольных умовах маюць шматвекавую гісторыю. Чалавек здаўна імкнуўся атрымаць гарантаваную прадукцыю: мяса, скуры, панты, пух і яйкі. Колькасць відаў, што разводзяць людзі, перавышае сотню. Сярод дамашніх жывёл найбольш шматлікія: авечкі, козы, свінні, каровы, куры, качкі і гусі; сярод фермерскіх паляўнічых птушак дамінуе гібрыдны бажан, курапатка, качка-крыжанка і японская перапёлка, у апошні час хутка прагрэсуе страусагадоўля; сярод пушных відаў – норка, лісіца і пясец; з капытных – аленевыя. Зверагадоўля, паўночная і пантавая аленегадоўля сталі важнымі галінамі жывёлагадоўлі.
77) Беларускі вопыт рассялення аленя высакароднага. Для пашырэння на тэрыторыі рэспублікі аленя перавозяць. Адпускаюць не адразк, трымаюць у вальерах, плошча з паўквартала, затым рамкі пашыраюцца. Так алень выходзіць на волю.Высакародны алень (Cervus elaphus) – рэакліматызаваны від. Калісьці насяляў усю Беларусь. Зараз мае дыскрэтную папуляцыю. Трымаецца шыракалістых і змешаных лясоў з добра развітым падлескам. Для яго важна, каб лясы чаргаваліся з палямі, травянымі балотамі, наяўнасць вадапояў. Пазбягае вельмі густых фітацэнозаў. Для лясной гаспадаркі мае значэнне ў залежнасці ад шчыльнасці насельніцтва. Там дзе вельмі вялікая шчыльнасць (напрыклад, у Белавежскай пушчы), назіраецца адмоўны ўплыў на лясныя фітацэнозы. Каштоўны аб’ект палявання. Прыблізная колькасць 6 тыс. асобін.
78) Хваробы дзікіх жывел небяспечныя для чалавека. Инфекционные и инвазионные болезни, общие для человека и животных, носят название антропозоонозов, или зоонозов, как их называют в медицине. Человек заражается ими при контакте с больными животными, трупами, во время снятия шкур, при разделке туш, обработке животного сырья. Заражение может произойти в результате потребления мяса и других животных продуктов или зараженной воды, а также через переносчиков – многочисленных кровососущих насекомых и клещей. Сибирская язва острая лихорадочная заразная болезнь домашних, диких животных и людей. Вызывается аэробной бациллой, которая в организме животного образует капсулы, а вне его – споры. Источник возбудителя инфекций – больное животное. В распространении болезни особенно опасен труп животного. Возбудитель болезни может распространяться с водой, загрязненной зараженными сточными водами кожевенных заводов, шерстемоек и других предприятий, перерабатывающих животное сырье, а также с кормами животного происхождения. Заражение людей происходит при снятии и обработке кожи, через кровососов и т.п. Человек чаще всего заболевает кожной формой. Бешенство -острая инфекционная болезнь. Вызывается невидимым под обычным микроскопом фильтрующимся нейротропным вирусом, передаваемым от больного животного к здоровому со слюной при укусах. Болеют люди, домашние животные, в том числе и птица. В естественных условиях довольно часто наблюдается у оленей, барсуков, куниц, косуль, коз, медведей, зайцев, белок, енотовидной собаки, лисиц и у ряда других животных. Скрытый период болезни – от 10 дней до 1 года. Длительность его зависит от отдаленности места укуса от центральной нервной системы и характера раны. Характерный признак бешенства у животных – пугливость или резко выраженная раздражительность животного, доходящая до буйства. Туляремия - инфекционное заболевание грызунов, пушных зверей, домашних животных и человека. Среди переносчиков возбудителя туляремии наиболее широко распространены клещи, комары, слепни, мухи-жигалки и др. Вызывает болезнь аэробная, видимая под световым микроскопом, неподвижная бактерия. Наиболее восприимчивы к туляремии ондатры, мыши, зайцы, домашние животные. Очень чувствительны к болезни люди. Источник инфекции – грызуны и их трупы, кровососущие насекомые и клещи, зараженные пастбища, водоемы, сено, солома. Заражение происходит контактно, через пищеварительный или дыхательный тракт, а в теплое время года – через кровососущих насекомых. Охотники заражаются при посещении неблагополучных водоемов, болот и лугов; при ночевке в зараженных стогах сена, соломы; при разделке туш добытых больных животных. Ящур - вирусное заболевание крупного рогатого скота, овец, коз, свиней, лосей, оленей, зубров, косуль, кабанов и других парнокопытных жвачных, иногда кошек, собак, домашней птицы, лошадей. Люди болеют реже. Для предохранения от заболевания не следует пить сырое молоко. Необходимо соблюдать правила личной гигиены. Орнитоз или пситтакоз - заразное заболевание домашних и диких птиц и человека. Вызывается фильтрующим вирусом, который при температуре 65-70°C погибает через 15 мин. На льду сохраняется до 2 месяцев. Устойчив против высушивания. Гибнет в 3 процентном растворе хлорамина через 3 ч. Пситтакозом заболевают куры, фазаны, утки, чайки, голуби, попугаи, канарейки, снегири и др. – всего около 100 видов птиц. Болезнь чаще имеет скрытое течение, и поэтому здоровые на вид птицы могут быть источником рассеивания возбудителя этого заболевания в природе. Птицы заражаются при соприкосновении здоровых с больными, через зараженный корм и воздух, в котором имеются мелкие частички зараженных фекалий, мочи, перьев, носовых истечении и т.п.

Приложенные файлы

  • docx 18467986
    Размер файла: 114 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий