IT шпор МВ-107


1.Акпарат дегенимиз не?Акпарат турлери,акпаратта колданылатын амалдар? Жалпы тургыдан алганда, акпарат-танбалар мен сигналдар туринде берілген әлемнің,заттың бейнесі болып саналады. Акпарат алу дегеніміз-бізді коршаган кубылыстар мен нысандардын озара байланыстары, курылымы н/е олардың бір-біріне катысуы жонінде накты маглуматтар мен мәліметтерді алу деген соз. Акпарат-табигатта,когамда ж/е адамзаттың өзі курган жуйелерде айналып журетін маліметтер жиыны. Сондыктан информацияны жинайды,сактайды, бір-біріне береді, өңдейді ж/е пайдаланады. Бул максат ушин акпаратты технологиялар пайдаланады. Акпараттык технологиялар дегенимиз-қолданылу диапазоны,аукымды кешенди ғылыми пән. Онын приоритетті багыттары: -есептеу жуйелери мен багдарламаны камтамасыз етуді дайындау -акпараттар теориясы,акпараттарды тарату, кабылдау, турлендіру мен сактауга байланысты урдістерді окытыды. –Математикалык моделдеу, есептеу ж/е колданбалы математиканың әдістері ж/е олардың білімнің әртурлі облыстарындагы фундаментальді ж/е колданбалы зерттеулерде колданылуда; - жасанды интелектілік әдістер, адамның интелектуалды іс-арекетіндегі логикалык ж/е аналитколык ойлауын моделдеуші әдістер (логикалык тужырым,окыту, созді тусіну, көру аркылы кабылдау, ойындар ж/е т.б. – жуйелік анализ, әртурли сипаттағы курдели маселелер б-ша шешімдерді дайындау мен негиздеу ушін пайдаланатын әдістемелік куралдарды окытады. –биоинформатика, биологиялык жуйелердеги акпараттык урдістерді оқытады; - әлуеметтік информатика, қоғамды ақпараттандыру урдістерді оқытады; -машиналық графика, анимация, мультемедиалық куралдары әдістері; адмзатты бір тутас акпараттык когамдастыкка біріктіретін аукымды компьютерлик желілер; -әртурли қосылысты, білімді, медицинаны, сауданы, ауыл шаруашылығының баскада брлык турлерін камтиды; 2.Акпарат молшері калай өлшенеді? Информация мөлшерін есептеу ушін «логарифм» ж/е «ыктималдылык» угымдары пайдаланады. 1928ж американ инженері Р.Хартли тандап алган хабарлар ішіндегі информациялар молшерін екілік логарифм арқылы есептеуді усынды. Хартли фор.ы: I=log2N мундагы І- информация молшери, N-ыктималдыгы бирдей хабарлар саны. 1948ж тагы бір американ ғалымы Клод Шеннон хабарлар жиынында бірдей емес ыктималдылық болатынын ескере отырып, информация санын өлшеуге жуық шама енгізді. К.Шеннон формуласы: I=-(p1log2p1+p2log2p2+…+pNlog2pN). Мундагы рі- N хабарлар ішінен і-хабар бөлініп алынгандыгның ыктималдылыгын корсетеді. Егер р1...рN ыктималдылыктар өзара тен болса онда оның аркайсысы 1/N-ге тен ж/е Шеннона формуласы Хартли формуласына айналады. Барлық қарастырылган N шамалардың барі мумкін болатын болып есептеледі. Яғни арбір тәжірибеге жалпы тәжірибе аныктаомагандығының 1/N бөлігі сайкес келеді. Будан бір тәжірибенің ыктималдылыгы 1/N-ге тен. Осыдан келіп шеннон формуласы мен Хартли формуласына айналады. Информацияның өлшем бірліктері: Информациянын жалпы теориясының кагидасына суйенсек информацины өлшеу ушин кажетті өлшем эталоны ретинде кандай да бір абстракты объект тандап алынады. Ол объект мумкін екі жағдайдың мысалга «иа» н/е «жок» бірінде болу керек. Бул жагдайдыі біріншісі 1 жагдайы, екіншісі 0 жагдай деп карастырылады. 0мен 1 сандарының узын комбинациялары аркылы кез-келген санды мәтінді ж/е баскада информацияларды көрсетуге болады. Сандарды информацияларды 0 мен 1дің комбинациясы аркылы көрсетуді екілік көрсету дейді. 0 ж/е 1 цифрлары бул жагдайда екілік цифрлар н/е екілік разрядтар болып есептеледі. Сандарды екілік цифрлармен корсету жуйесін екілік есептеу жуйесі д.а. Клод Шенноч инфармация бірлігі ретінде 1 битті (агыл екілік цифр) қабылдауды усынды. Информация теориясында бит д-з- ыктималдылыгы екі хабарды бірдей (иа-жок; так-жуп) ажырата білу ушин кажеттіинформация молшері. Есептеу техникасында бит деп мәліметтер мен командаларды машина ішінде корсету ушін пайдаланатын «0» «1» белгілерінің бірін сактауга кажетті компьютер жадының ен аз «порциясын» айтады. Биттер тізбегі компьютер жадында артурлі сандарды, символдармен кез-келген баска информацияларды көрсетеді. Бит өте кішкентай өлшем бірлік болгандыктан, іс-жузінде көбінесе одан улкен бірлік-байт колданылады. Байт 8 биттен турады. Компьютер пернетактасының алфавитиндегі 256символдың кез-келгенін кодтау ушін 8бит кажет. Информация өлшем бірлігінің ірі туындылары: 1Кбайт-1024байт-210байт; 1Мбайт-1024Кбайт-220байт; 1Гбайт-1024Мбайт-230байт;1Тбайт-1024Гбайт-240байт; Өнделетін информацияның көлемі улгаюына байланысты, сонгы кездері өлшем бірлігінің туындылары да қолданыс табуда. 4. санау жуйелері, позициялык ж/е поз емес санау жуйелері сан уғымы-математикадағы сиякты информатикада да іргелі негіз. Егер математикада сандарды өңдеу әдістеріне көп көңіл бөлетін болса, информатикада сандардың берілу әдістерінің манызы ерекше, ойткені солар ғана жадының кажет ресурсының, есептеу жылдамдыгы мен кателіктерін аныктайды. Сандарды арнайы символдар көмегімен бейнелейміз. Сандарды атау ж/е жазу тәсілдері санау жуйелері деп аталады. Санау жуйелері позициялык ж/е позициялык емес деген екі топтан турады. Позициялык емес санау жуйесіндесан турган орнының ешкандай магнасы жок. Мысалы рим санау жуйесіне катысты ХХХ санындагы Х барлык орнында 10 деген магна береді. позициялык емес санау жуйесінде арифметикалык амалдарды орындак киын болгандыктан барлык есептеулер позициялык санау жуйелерінде іске асады. Позициялык санау жуйелерінде цифрдың магнасына турган орнының магнасы зор. позициялык санау жуйелесінің негізі болып жуйедегі пайдаланатын цифр сандары табылады. позициялык санау жуйесі төмендеги санау жуйелерінен турады: ондық, екілік, сегіздік, оналтылық санау жуйесі. Мектеп кабыргасында 10дык санау жуйесімен жумыс істейді. 10дык деп аталу себебі бул жуйенің негізі 10 саны болып есептеледі. Санау жуйесі, санау, номірлеу- натурал сандарды атау ж/е цифрлық символдар аркылы бейнелеу әдістерінің жиынтығы. Негізгі баска сандар (10,20,30) болатын санау жуйелери де пайдаланылган. Ғыл зерттеулермен есептеуіш машиналарда жургизилген есептеулер кезинде негизи 2 болатын санау жуйеси жиі колданылады. Бейпозициялык санау жуйесинде символдың мәні сандағы орналаскан орнына байланысты емес. Бейпозициялык санау жуйесіне калдыктар кластарының жуйесі де жатады. 5.есептеу техникасының дамуының сатылары Есептеу техникасының дамуының ЭЕМ-ның 5 ұрпағына бөлуге болады. Олар бірөбірінен элеенттік базасымен, логикалық ұйымдасуымен, математикалық жабдықталуымен, адамның машинамен қарым-қатынасының ыңғайлылығымен ажыратылады. ЭЕМ ұрпақтарының алмасып отыруы оның элементтік базасының дамуымен байланысты. Бірінші буын электрондық шамдар негізінде болады. Бірінші буындағы машиналар бірнеше жүздеген шаршы метр орын алатын және мыңдаған шамдар орналасқан алып құрылғылар болды. Екінші буын жартылай өткізгіш диодпен транзисторлар негізінде болды. Оларда электр шамдарының орнына жартылай өткізгіштер – транзизторлар пайдаланылды. ЭЕМ-ның көлемі бірнеше есе кішірейді , пайдаланатын электр қуаты аз болды, онымен қатар амалдарды орындау жылдамдығы секундына онмыңдаған амалға жетті. Үшінші буын – интегралдық негізінде болды. Бұл машиналардың жады үлкен, амалдарды орындау жылдамдығы секундына бірнеше миллион амалға жетті. Үшінші буындағы машиналарды бір мезгілде бірнеше программалардың қатар орындалуына мүмкіндік туды. Төртінші буын үлкен интегралдық схемалардан тұратын компьютерлер шыға бастады. ЭЕМ-дер 70жылдардан бастап өндіріске енді. Оның жады мен көлемі бірінші буындағы машиналардың амалдарды орындау жылдамдығының орындағанымен пара-пар болды. Бесінші буын аса үлкен интегралдық деңгейлі сызбалар пайдаланатын. Қазіргі кезде көптеген елдерде бесінші буындағы ЭЕМ-ді жасау ісі қолға алынуда. Ол машиналар адамды кәдімгі адам сөйлейтін тілде түсіну қажет. Яғни ЭЕМ «жасанды интелект» негізінде құрылуы қажет. Электроника табыстарының нәтижесінде жасалған техникалық аспаптар электрондық есептегіш машиналар деп атала бастады. Мәліметтер базасын жүргізу халықаралық жаңалықтар туралы жедел ақпаратты алу автоматты талдау жұмыстарын жүргізу.
6. Жүйелік блоттың ішкі құрылымдары.
Жүйелік блоктың ішкі құрылымдары компьютердің негізгі құрылысы – жүйелік блок. Ол тік қораптың ішіне салынған. Оның ішінде ДК-дің негізгі түйіндері орнадасқан. Жүйелік блоктың құрамына кіретіндер: процессор, жедел жат(RAN) тұрақты есте сақтау жады (RUM) жүйелік . Қоректендіру блогы енгізу-шығару порттары ақпарат тасушылар. Бұлар жүйелік блоктың ішінде жатқан құрылғылар болңандықтан ішкі құрылғылар д.а. Ал сыртына қосылатын құрылғылар сыртқы құрылғылар деп аталады.
Аналық тақта компьютерде жұмыс істеу кезінде барлық мәлімет аналық немесе жүйелік тақша арқылы өңделеді. Аналық тақша – жүйенің ядросы. Бұл шынында да ДК-ң басты бөлшегі – қалғандарының барлығы онымен жалғастырылған және жүйедегі құрылғылардың бәрін нақты сол басқарады.
Микропроцессор компьютердегі орталық мәліметттер өңдеу құрылысы болып табылады, ол компьютерді басқарады және программалардағы командаларды орындайды. Процессор микросхема ретінде ұсынылған және оперативтік жадымен қатар аналық тақшада орналасады. Процессор неғұрлым шапшаң болса, компьютердің жұмыс істеу жылдамдығы соғұрлым жоғары болады.
7. Жады түрлері. Компьютердің жады – оның құрамына міндетті түрде енетін элементтердің бірі. Ол бірнеше түрге бөлінеді және бір-бірінен өлшеміне, ақпаратты сақтау мерзіміне және тағы басқа параметрлеріне қарай ажыратылады. Жадының көлемі байтпен өлшенеді. 1 байт 8 биттен тұрады. Бит деп 0 мен 1 мәндерінің біреуін ғана қабылдайтын ақпарат өлшемінің ең кіші бірлігі. Сонымен 1 байт көлеміндегі жадқа 1 символ сақтауға болады. Қазіргі кездегі компьютерлердің жадының көлемі миллиондаған байтқа жетеді. Жедел жад (ОЗУ) немесе жедел есте сақтау құрылысы ақпаратың кез-келген бөлігіне лезде қатынауды қамтамасыз етеді. Бірақ компьютерді өшірген кезде жедел жадтағы барлық ақпарат бірден жойылады. ДК-ң жедел жадының өлшемі жылдан жылға өсіп келеді. Pentium тектес компьютерлердің жедел жадының көлемі 8мб-тан 256мб-қа жетеді. ОЗУ-дың құрылысы оны үнемі ұлғайтып отыратындай етіп жасалған. Жад модулдерінің маңызды сипаттамасы – мәліметтерге жету уақыты әдетте ол 60-80 нс құрайды. Қазігі кезде SIMM-дер қолданылмайды деседе болады. Олардың орнына DIMM келді. Ал оның орнына DDR мен RIMM келді, бірақ DIMM-мен салыстырғанда олардың құны жоғары. КЭШ жады () аса үлкен емес көлемді өте жылдам есте сақтау құрылғысы. Ол ақпараттың есте сақтау құрылғысымен, процессормен және одан жылдамдығы жедел жадпен өңделуі жылдамдығының арасындағы айырмашылықтың орнын толтыру үшін микропроцессормен жедел жад арасындағы мәліметтер айырбасы кезінде қолданылады. КЭШ жадын арнайы құрылымын сызықша контроллер басқарады. Ол жақын уақытта процессорға қандай мәліметтермен командалар қажет болуы ықтимал екенін алдын-ала көруге тырысады да , оларды кэш-жадына кіргізеді. Бұнда «дәл түсу» мен «тимей қалулар» болуы мүмкін. Қазіргі кездегі микропроцессорлардың ішінде орнатылған кэш жады бар, аталмыш бірінші деңгейдегі өлшемі 8-16 кбайт кэш. Будан баска компьютердің жуйелік платасында Ф КазҰПУ 0703-12-09 арнайы жад. Арнайы жад құрылғыларына тұрақты жад,прогламмалатын тұрақты жад. Батарейкадан қоректенетін СМС 6 жад, бейне жад ж/е баска жадтың түрлері жатады. Тұрақты жад – энергияга тәуелді жад,ешқашан өзгертуді кажет етпейтін мәліметтерді сактау ушін қолданылады. Жадтың мазмуны арнайы турде оны туракты сактау ушін жасалған кезде құрылғыға «тігіледі». ТЕСҚ- нан тек оқуға болады. Қайта программаланатын тұрақты жад – өзінің құрамын дискетадан бірнеше кайта жазуга мумкіндік беретін энергияға тәуелді жад. Ең алдымен тұрақты жадқа процессордың өз жұмысын баскару программасын жазады. ТЕСҚ-да дисплей, пернетакта, принтер, сырткы жадты баскару программалары, комп-ты косу ж/е тоқтату, құрылғыларды тестілеу программалары орн. Тұрақты н/е ҒІеш жадтың маңызы микросхемасы –ВІ 06 модулі. ВІ 06 комп-ті қосқанан кейін құрылғыларды автоматты тексеру, операциялық жүйені жедел жадка жуктеу ушін арналган программалар жиынтығы. Графикалық ақпаратты сақтау үшін бейнежад қолданылады. Бейнежады – жедел СҚ –ның бір түрі. Мұнда кодталган көрністер сақталады. Бұл СҚ-ның құрамы бірден екі құрылғыға – процессор мен дисплейге – жетімді болатындай ұйымдастырылган. Сондыктан экрандагы корніс жадтағы бейне мәліметтерді жаңалаумен бірге өзгертіп отырады. Сыртқы жад (СЕСҚ) программалар мен мәліметтерді узак уакыт бойы сактауга арналган. Оның құрамының тұрақтылығы ком-тің қосылган н/е кос-маганына байланысты емес. СЕСҚ-нан процессорга н/е керісінше акпараттың айналу шамамен келксі тізбек б/ша журеді, Курамына: қатты магниттік дискідегі жинактағыштар, компакт дисктердегі жинактагыштар, магниттік ленталардағы жинактагыштар ж.н т.б.
8. дербес компьюлердің сыртқы құрылымдары.
Жүйелік блоктың ішінде жатқан құрылыммдар ішкі құрылымдар, ал сыртындағылар сыртқы құрылымдар деп аталады. Монитор- мәліметтердің бейнесін шығаруға арналған құрылғы. Компьютерден кез –келген мәліметтІ монитордың экранына шығаруға болады. Монитар негізгі шыгару құрылғыларының бірі болып табылады. Оның негізгі параметірлері : экранның мөлшері, экран калкасының қадамы, бейне жанғыртудың максималдык жиілігі, коргау класы. Экранның молшері оның диогналінің өлшемімен аныкталады. Өлшеу бірлігі ретінде диюм кабылданган. Экранның стандартты мөлшерлері: 14”,15”,17”,19”,20”,21” Қазіргі кезде мөлшерлері 15,17дюйм болатын мониторлар колданылады. Ал графиктік кескіндермен жұмыс істеу үшін 19-21 дюймді маниторлар пайдаланған тиімді. Кейбір мониторлар бейненің айкындылыгын кушейтетін тік сымдардан тұратын қалқамен жабдыкталган.осы тік сымдар арасындагы кадым негурлым кішкене болган сайын, алынган бейне согурлым анық болады. Қалка кадымы мм мен өлшенеді. Казіргі кезде коп тараган мониторлардың калка кадымы 0,25-0,27мм.
Пернетакта - ДК-ны баскаратын пернелі курылгы. Ол алфавиттік – цифрлық мәліметтерді енгізуге арналган. Монитор мен пернетактаны бірігіп қызмет аткаруын қолданушы интерфейсі д.а. пернетақта ДҚ-ның стандартты курылгыларына жатады. Пернетакта курлысы: ол жузден аса пернелерден турады. Олар бірнеше функционалдық топтарға болінген. Алфавиттік-цифрлық пернелер тобы символдардан туратын акпаратты енгізуге арналган. Функционал пернелер тобына пернетактаның жагаргы болігінде орналаскан 12перне кіреді. (Ғ1-Ғ12). Бундагы әрбір перне кандай да бір функционалды кызмет аткарады. Тышқан- графиктің мензермен баскарылатын курылгы. 2 н\е 3 батырмасы бар жазыңқы корапша тәріздес. Тышқанның жазық беттегі қозғалысы экрандагы тышкан нускагышы д.а. графиктік объектінің қозғалысымен байланыстырылган. Комп-ті баскару ушін тышканды жазык бетте жылжытады ж/е оның оң н/е сол жақ батырмасын кыска уакытка басады, оны шерту д.а. Монитор мен тышкан бірігіп қолданушы интерфейсінің жана турі – графиктік интерфейсті курайды. Тышканның көмегімен объектілердің қасиеттері өзгертіліп, баскау элементтері әрекеттке келтіріледі.
20.вирустардың пайда болуы
Комп-л вирустар деп әдетте олшемі бойынша (200-5000байтка дейін) кіші арнайы комп-лік бағдарлама. Ол ком-ге қолданушының бақылауынсыз «зақымдалған дискеті, флешка, файлмен бірге кіруі мүмкін». Ком-ге вирус негізінде дискеттер, флешкалар сонымен катар ком-к желілер арөылы кірген вирустар дискіні қатты зақымдайды. Зақымдалған ком-дің диск жетегінен дискіні жай ғана салып, оның мазмұнын оқысаңыз да оған вирус кіруі мүмкін.
Вирусты білікті бағдарламашылар қызғанып, кектену, мансапқұмарлық мақсатында, басқа бәсекелес фирмаларына зиян келтіру үшін немесе антивирустық бағдарламаларды сатудан ақша табу мақсатында жазады. Жаңа вирустық бағдарламалардың саны үнемі өсіп отырады және өзгеруде, сондықтан ком-дің қолданушысы вирустардың табиғатын, вирустардың жұғу әдістерін олардан қорғануды білу керек.
Вирустарды жою үшін антивирустық бағдарламалар көмектеседі. Сонғы кезде вирустармен күресудің үлкен тәжірибесі бар антивирустық бағдарламалар құрылған. Олар ком-ң операцияларын қадағалайды және ком-р жұмыс атқарған кезде вирустарға тән күмәнді әрекеттерді табады.
9.Программалық жабдықтар құрамы
Программалық жабдықтама деп-есептеуіш жүйемсінде орындалатын программалар жиынын айтады. Программалық жасақтама қатарына сонымен бірге ПЖ-ны жобалау ж/е құру жұмыстарың барлығы кіреді. –программаларды жобалау технологиясы(мысалы төмендегі жобалау және обьектілі бағытталган жобалау және т.б.); -программаларды тестілеу әдістері(сілтеме); - программалардың дұрыстығын дәлелдейтін әдістер; - программа жұмысын сапасын талдау; - программаларды құжаттау; - программалық жасақтамаларды жобалау процесін жеңілдететін программалық құралдарды құру және пайдалану;
Программалық жасқтама – комп-лік жүйенің ажыратылмайтын бөлігі. Ол тех-лық құралдардың логикалық жалғасы болып саналады. Накты бір комп-ты пайдалану ортасы ол ушін жасалган программалық жасактама аркылы аныкталады. Қолдану обл-ң ешкайсында да комп өздігінен білімге ие болмайды. Осы барлық білімдер комп-де орындалатын программаларда шығарылған. Казіргі заманғы комп-лердің программалык жасактамаларында млн программалар – ойын прог-нан ғылыми прог-ға дейін орн. Комп-те жұмыс істейтін барлык прог-ды шартты түрде 3 категорияга бөлуге болады. 1-қолданбалы программалар. Бул прог-лар қолданушыға кажетті жумыстардың орндалуын тікелей камтамасыз етеді. 2- жуйелік прог-лар әртүрлі көмекші функ-лар орындайды, және ЭЕМ-нің апаратты жабдыктар жумысын баскарып, жумыс істеп отырган колданбалы прог-мен байланыстырады. М-лы: - комп ресурстарын баскару, - пайдаланып отырган инфор-ды көшірмесін жасау, - комп құрыл-ның жұмыска кабілеттілігін тексеру. 3-аспаптық прог жуйелер, комп ушин жана прог жасу процессін женилдетеді.
Қазіргі кезде прог-лык жасактаманың азды-көпті келесі топтарда құрылды деп айта аламыз: -ОЖмен қабықшалар; -ПЖ(трансляторлар, прог тармактарының кітапханасы); -аспаптык жуйелер; -прог-дың интегралданган пакеттері; -динамикалық электронды кестелер; -машиналы графика жуйелері; -мәліметтер базасы; -колданбалы прог жасактама;
10. аналық тақша, микропроцессор
Аналық тақта компьютерде жұмыс істеу кезінде барлық мәлімет аналық немесе жүйелік тақша арқылы өңделеді. Аналық тақша – бұл комп-тің барлық құрауыштары қосылатын күрделі көп қабатты баспалық тақша. Аналык такша мыс өткізгіштер жолдар желісімен капталган – олар б-ша такшада курастырылган микросхемалар мен комп-тің баска курылгылары косылатын слоттарга мәліметтер келіп туседі. Әрбір курылгы белгілі бір слотка қосылады.
Bi OS (Basic Input System)
Енгізу шығарудың базалық жуйесі өзіне комп-дің құрыл-дың арасындағы өзара әрекетті уйымдастырушы енгізу-шығару багдар-ның жиынын камтиды . Bi OS аппараттық құрал ретінде О-нің бағдарламалық модулі ретінде қарастырылады. Комп-та Bi OS жүйесі жүйелік такшада орнатылған микросхема турінде іске асырылган. Ескі жүйелерде ROM Bi OS микросхемасын орнаткан болатын. Казіргі заманның комп-де Bi OS-ты сактау ушін флэш жад микросхемасы пайдаланылады. Олар бір құрауыш үшін ондаган мың есеге дейін акпаратты кайта жазуға рухсат етеді. Бул косылатын курылгыларды колдау ушин ескі кызметтерді онай турлендіруге н/е жана кызметті турлендіруге мумкіндік береді. Bi OS-ты турлендіру үшін жуйелік такшасы бар жинакта жуйелік уакыт пен комп-р қисыны туралы акпаратты сактайтын жад. - СМ OS- жад аз энергия тутыну мен энергияга тәуелсіздігімен ерекшеленеді. Құрамдас аккумулятордан коректенеді. СМ OS RАМ мөлшері ВІ О5 жуесіне кіретін SETUP багдарламасының көмегімен өзгереді. Бул багдарламага комп*ті бастапкы жуктеу кезінде DEI пернесін ұстап тұрып кіруге болады.
Микропроцессор - жуйелік тактаның ен манызды курамы. Ол деректерді тікелей өңдейді, ьолектелген деректермен арифметикалық лог-қ амалдарды орындайды. Микропроцессор – бір бінеше үлкен интегралды кесте орындалған берілісті өңдейтін бағдарламалы құрылым: көліетердің автоматты басқару агрегатында қолданылады. Микропоцессор бір мезгілде қатарынан 8,16 не 32 битті деректерді орындай алады. 8 битті процессор бір мезгілде не бәрі 1 бит дерекпен ғана жұмыс істей алады. 16 биттік процессор 1 мезгілде 2 байт ал, 32 биттік процессор 4 байт өңдейді.
11. компьютерлік жүйелер функцияларының негізгі қағидалар.
Қазіргі уақытта компьютерлік жүйелердің әр түрлі архитектурасы болады. Бірақ олардың бәрінің де өз құрылымында қарастырылған злементтері болу керек және олар міндетті түрде компьютерлік жүйелердің функцияларының негізгі қағидаттарын қолданады. Ол қағмдаттарға келесілерді жатқызуға болады. Модульдік принципі, магистральдік микропрограммалық. Модульдік – модульдер негізінде компьютерлерді құрастыру әдісі. Модуль дегеніміз стандартты түрде жасалған конструктивті және функциональді түрде аяқталған электрондық блок. Магистральдық деп- бұл әртүрлі компьютерлік модульдердің біріктірілуі. Бұл жерде кіріс және шығыс модуль құрылғылары бір сыммен қосылады, осылардың жиынтығын шина деп атайды. Компьютерлер магистральі бінеше шина топтарынан құралады және олар функциональдық белгі бойынша ажыратылады – шина адресі, мәліметтер шинасы басқарушы шинасы. Микропрограммалау деп – жүйелі прогроммалық басқару принципін жүзеге асыру тәсілі.
12. тұрақты еске сақтау құралдары (ТЕСҚ).
ТЕСҚ-ның интегралдымикросхемалары тек оларға жазылған ақпаратты оқу режимінде ғана жұмыс істейді. ТЕСҚ-нан ақпаратты оқу жылдамдығы әдетте жоғары, оны ЭЕМ процессорының жұмыс істеу жылдамдығымен салыстыруға болады. ТЕСҚ-на ақпаратты жазу жұмыс істеу процесінде мүмкін емес немесе оны оқу жылдамдығымен салыстырғанда едәуір төмен жылдамдықпен жасалады. Есептеуіш жүйеде ТЕСҚ ақпаратты түрлендіру процессінде өзгермейтін (const, функциялар нышандар кестелері, стандартты программалар мен ішкі программалар және т.б.) бөлігін сақтау және оперативті оқуға арналған. ТЕСҚ микропроцессорды басқару құрылғысының операциялардың орындалу микропрогаммаларын сақтайтын бөлігі ретінде де маңызы зор. Техникалық түрде ТЕСҚ ЖЕСҚ мен салыстырғанда қарапайым дайындалады. ТЕСҚ-ның бір ұяшығы 1-3 элементтен (транзистор диод) тұрады. Сондықтан ТЕСҚ интералды схемасының тез әрекет етушілігі элементтерінің орналасу тығыздылығы және сенімділігі интегралды схемачына қарағанда жоғарырақ. Ақпарат есте сақтау ұяшықтар матрицасында сақталады. Адрес кодын ДЭШ инфатор қаьылдап, әрі қарай адрестік токты қалыптастырушыға жіберіледі, ол басқару блогына микросхеманы таңдау сигналы келіп түскен кезде дешифрленген адрестік шина бойынша ток инпульісін қалыптастырады. Оқылған ақпарат күшейткіштер блогы арқылы шығыс регистріне келіп түседі. ТЕСҚ ИС түрлі физикалық принциптермен элементтер негізінде жүзеге асырылуы мүмкін және оларға ақпаратты енгізутәсілдері бойынша 3 топқа болінеді. Жасалу кезінде программаланатын 1 мәрте электрлік программаланатын және жазылған ақпаратты өшіру мүмкіндігі бар көп мәрте электрлік қайта программаланатын. ЭЕМ-ның есте сақтау құрылғылары(ЕСҚ) оперативті есте сақтау құрылғысы немесе ЭЕМ-нің жедел жадысы, сондай-ақ ТЕСҚ компьютердің ішкі жадысын құрайды, осы екеуімен процессор жұмыс кезінде мәлімет алмасып отырады. Өңделуге тиісті кез-келген мәлімет алдымен компьютердің сыртқы жадынан жедел жадына жазылады. ТЕСҚ-ның түрлері – CM OC RAM. CM OC RAM – бұл жоғары жылдамдықты әрекет ететін және батарейкадан аз энергияны қамтамасыз ететін жады. Бұл компьютерлер конфигурациясы туралы ақпаратттарды және компьютерлер құрамындағы құрылғыларды сонымен қатар оның жұмыс істеу режимдері туралы мәліметтерлі сақтау үшін қолданылады. CM OC – та ағымдағы күн мен уақыт сақталады. Уақыт үшін жауап беретін CM OC жады және уақыт микроүрдісі кішкентай аккумулятордан қорек алады. CM OC-тың мазмұнын өзгерту ВІ ОС-та орналасқан арнайы SETUP программасымен өзгертіледі.
22. машиналық тіл.
Машиналық тіл есеп шығарды белгілейтін және мазмұны мен ережелері нақты ком-ң аппараттық құралдары арқылы жүзеге асырылатын формальді тіл. Машиналық тілге аударылған программа әрбір операцияны орындауға жарайтын белгілі бір командалардан тұрады. Кейде ком-ң командалар жүйесін де машиналық тіл д,а.: ком-де белгілі бір әрекеттер мен опер-ды екілік сан түрінде кодтау, жазу ережелерінің жинағы.
13. Алгоритм ұғымы және қасиеттері.
Қазіргі заманда адам көп істі компьютерді пайдалану арқылы атқарады. Кез-келген міндетті орындау алгоритмнің болуын, яғни нәтиже алуға жеткізетін әрекеттердің алдын-ала жазылып қоюын қажнт етеді. Алгоритмнің негізінде программа түзіледі, яғни есеп шешуінуң алгоритмі оны компьютерде орындауға жарамды түрде жазылады. Осыдан барып ком-р көмегімен есепті шешу процесінің мәні алгоритмді құру екендігі көрінеді. Алгоритмдік алдын-ала жазбаларды құрастыру процессі алгоритмдеу д.а. алгоритм сөзі ІХ ғ Орта Азияның ұлы математигі әл-Хорезми атының латынша жазылуынан шыққан. Орындаушының белгіленген мақсатқа жетуіне бағытталған түсініктіде дәл ұйғарым алгоритм деп аталады. Алгоритм ұйғарымдары сондай-ақ команда деп те аталады. Әрбір алгоритм белгілі бір орындаушыға, орындаушының осы алгоритм командаларын түсінуіне есептелген. Орындаушының орындауы мүмкін командалардың жиынтығы орындаушылардың командалар жүйесі деп аталады. Алгоритм орындаушысы дегеніміз құрастырылған алгоритмнен басқарылуға негізделген объект не субъект. Алгоритмді құрастырғанда келесі талаптар орындалуы тиіс, 1-ші алгоритм айкын, аяқталған әрекеттер болып табылатын қадамдарға бөліну керек. Орындаушының келесі қадамға өтуі алдынғысын аяқтағаннан кейін ғана мумкін. Алгоритмнің жеке қадамдардан құралатын қасиеті дискреттігі д.а. 2-ші алгоритмнің әр ұйғарымы немесе командасы орындаушыға түсінікті болуға тиіс, яғни олар бір мағынада түсініліп, қайталанатын алғашқы деректер бойынша бірыңғай нәтижелерге әкелуі тиәс. Алгоритмнің бұл қасиеті анықтығы д.а. 3-ші алгоритмнің нақты бір мәселені ғана емес, бүкіл бір типті мәселелерді шеше алатын мүмкіндігі бар мысалы, квадрат теңдеуінің шешетін алгоритм оның түбірін кез-келген коэфицент мәндерінде табуға мүмкіндік береді, ал жол жүру ережелері баршаға ортақ. Алгоритмнің бұл қасиеті көпшілікке бірдейлігі д.а.
15. Алгоритм корсетілімі.
Алгоритм сипаттамасының көрсетілімінің әдістері көп, біз 4-не тоқталамыз: табиғи тіл, графикалық тіл, алгоритмдік тіл, программалау тілі. Көрсетілімдердің әртүрлі алгоритмдерді сипаттаудың өз орындаушысына бағытталған өзіндік құралдары бар: табиғи тіл – орындаушысы адам. Графикалық тіл – орындаушысы адам – әрекеттер сипаттамасы бар графикалық схемалар. Алгоритмдік тіл – әрекет немесе орындаушыға арналған командалар мағынасы берілетін табиғи тілдің белгілі сөздері. Прогграммалау тілі орындаушысы ком-р – программалау тілінің командалары. Алгоритмдердің құрылымының, құру әдістерін үйрену үш көрсетілімде бірдей жүреді. Блок схема түріндегі алгоритмдер көрсетілімі. Алгоритм бұл жерде блокта бірізділігі түрінде белгіленеді. Олардың ішінде орындалып жатқан әрекеттерді түсіндіретін аппарат орналасқан. Негізгі блоктармен олардың кескіндері: алгоритм басы мен соңы есептеуіш әрекеттерді енгізу, деректерді шығару шартты тексеру циклдің басы көмекші алгоритмді шақыру. Алгоритм тілі бұл алгоритм мен олардың орындалуына бір текті және дәл алгоритм тілінің өз сөздігі бар. Оның негізін осы тілдің командасын жеткізетін сөздер құрайды. Алгоритм тілінде сондай-ақ мағынысы мен қолану әдісі өзгермейтін сөздер пайдаланады. Олар қызмет етуші сөздер алгаритм тілінің қызмет етуші сөздері әдетте қысқ. нұсқада ерекшеленеді. Алгоритм атынан соң командалар келеді, олар алгоритмнің басталуы мен аяқталуын көрсететін қызмет етуші сөздерінің арасында тұрады. Алгоритм командалары рет-ретімен жазылады. Бір жолда бірнеше команда жазылу мүмкін. Мұндай жағдайда олар нүктелі үтірмен бөлінеді. Бірінен кейін бірі орындалатын бірнеше команданың жиынтығы серия д.а. Алгоритм көрсетілімдерінің әдістері.
16. вирустар бар болу белгілері.
1. Дискідегі файлдар санының ұлғаюы; 2. Бос оперативті жады көлемінің азаюы; 3. Файлды құру уақыты мен мерзімінің өзгеруі; 4. Программалық файл өлшемінің ұлғаюы; 5. Программаның дұрыс жұмыс жасамауы; 6. Прогамма жұмысының бәсеңдеуі; 7. Дискіге айналу болмау кезінде дисководта лампочканың жануы; 8. Қатты дискіге қатынау уақытының айырықша өсуі; 9. Блок жұмысындағы ақаулар, оның тұрып қалуы; 10. Файлды құрылымның бөлінуі, жоғалуы, каталогтардың бұзылуы; MAСRO вирустары тек қана Windows-та өиір сүреді. Пассивті объектілер өткенге кіреді; активті мазмұндылар деп аталатындар қалыпты болып калады. Барлық белгілері б/ша мәліметтерге жататын файлдар ( MS-WORD немесе POSTSCRIPT форматындағы құжаттар, почталық хабарлар мәтіндері) файлды ашқанда көрінбей жүктелетін интерпритацияланушы компаненттерден құралуы мүмкін. Басқа да проггрессивті құбылыс тәрізді мұндай мәліметтердің белсенділігін көтеру, өзінің кері жағынан тұрады.
17. Вирустардың деструктивті әрекеттері.
1. ДЭЕМ – н жұмысына әсер ету. 2. Программалық файлдардың бұзылуы. 3. Мәләметтері бар файлдардың бұзылуы. 4. Диск немесе оның бөлігін форматтау. 5. Дискідегі немесе оның бөлігіндегі ақпаратты ауыстыру. 6. BR немесе M ER дискінің бұзылуы. 7. FAT бұзылуы жолымен файлдар байланысының бүлінуі. 8. CMOS жадыдағы мәліметтердің бұзылуы. Комп-р біз білетіндей сандық, мәтіндік,графикалық, дыбыстық деректерді өңдей алады. Программалау тілінің командаларымен өңделетін деректер шамалар д.а. Шамалар – сандық, символдық және логикалық болады.
18. вирустарды активтеу тәсілдері.
Активтеу тәсіліне тәуелді бөлінеді: резидентті емес, резидентті вирустар. Резидентті емес вирус бұзылған программа қосылғанда жұмыс атқарады. Ол программа жұмыс істеп отырған уақытта қауіпті. Операциялық жүйенің стандартты құрылғыларын қолдана отырыр бұл вирустар БТ әртүрлі орындалатын файлдардың және жедел жадының ішіне ене алады. Вирустардың пайда болуы: 1. ДЭЕМ – н жұмысына әсер ету. 2. Программалық файлдардың бұзылуы. 3. Мәләметтері бар файлдардың бұзылуы. 4. Диск немесе оның бөлігін форматтау. 5. Дискідегі немесе оның бөлігіндегі ақпаратты ауыстыру. 6. BR немесе M ER дискінің бұзылуы. 7. FAT бұзылуы жолымен файлдар байланысының бүлінуі. 8. CMOS жадыдағы мәліметтердің бұзылуы.
19. ком-к вирустардың негізгі түрлері – программалы вирустар, жүктелетін вирустар, макровирустар. Программалы вирустар - басқа қолданбалы программаның ішінде мақсаты түрде өндірілетін программалық кодалардың блогы вирусы бар прогамма жұмыс атқарғанда ондағы вирустық кода іске қосылады. Бұл кода қатты дискіде және басқа программаның файлдық жүйесінде пайдаланушыға көрінбейтін өзгерістер жасайды. Мысалы, вирустық кода басқа программалар денесінде өзін-өзі қайталайды. Бұл процесті көбею д.а. белгілі бір уақыт өткен соң көшірмелердің белгілі бір санын құрған соң, программалық вирусты бүлдіру әрекетіне көшеді: программа мен ОЖ-ның жұмысын бұзады. Қрус қатты дискідегі ақпаратты жояды. Программалық вирус ком-ге иілгіш дискілерден немесе интернеттен алынған тексерілмеген программаларды іске қосқанда енеді. Вирус жұқтырған файлдарды көшіргенде ком-ге вирус жұқпайды. Жүктелетін вирустар – программалық вирустардың жүктелетін вирустардан ерекшелігі тарату әдістерінің басқаша болуы. Олар прог-қ файлдарда емес, магниттік тасушы иілгіш және қатты дискілер белгілі бір жүйелік аумақтарды бұзады. Сонымен бірге іске қосылып тұрған ком-де олар уақытша жедел жадьа орналасады. Макровирустар –вирустың бұл түрі макро команданы орындауға арналған құралдары бар қолданбалы прог-ғы құжаттарды бүлдіреді. Бұндай құжаттарға Microsoft Word (dos кеңейтуі бар ) мәтіндік процессоры құжаттары жатады. Егер макро командадағы орындалу мүмкінділігі еш өшірілмесе онда құжат файл ашқанда жұқтыру басталады. Шабуыл нітижесі арқылы болуы мүмкін, өте қауіпсіз еместей қалпына келтіру қиын бүлдіруге дейін апара алады.
24.ҚО-дың білім саласындағы міндеттері
-Бір-бірімен тыгыз байланыста бола отырып мемлекеттік денгейдегі ҚО-ды курамына енді.
- Құру кезінде мемлекеттің стандарт талаптарын сактау.
Оқытыдың аукымды және жергілікті жуйелерін ойдағыдай пайдалана білудің нәтижесінде білімнің базалы қажетіне деректердің банкілік мәліметтеріне, клиент- сервер мультимедиа комп-ді оқып үйренуші жуйелерге, электрондық окулыктарға оқу әдістемелік материалдарга ҚО жуйесінің технологиясы мен үйлесімді болып келетін алдынғы уақытта оқыту тәсілдерінің ішінде кең таралған 5 аспап әрі өміршеңдіктері бола алатындай жәйлі окулыктарга, багдарламаларга еркін кіруге мумкіндік береді.
21. Си бағдарламалау тілі. Өлшем бірліктерінің халықаралық жүйесі (фр. Sisteme international dunites) материалдық жүйесінің заманауи нұсқасы. Си күнделікті өмірмен қатар ғылыми және техникада әлемдегі ең көп пайдаланатын бірліктер жүйесі б.т. қазіргі кезде әлемнің көп елдерінде Си заңды түрдегі бірліктер жүйесі ретінде қабылданған және тіпті күндалікті өмірде дәстүрлі бірліктерді қолданатын елдердің өзі осы жүйе бірліктерін ғылымда әрқашан дерлік пайдаланады. Осы аздаған елдер мысалы АҚШ дәстүрлі бірліктердің өзін Си бірліктеріне ауыстырған. Бұл жүйе мына өлшемдерге негізделеді: ұзындық үшін-метр, масса үшін-килограмм, уақыт үшін-секунд. Бұл бағдарламалау тілі 1980ж п.б. оны құрастырған Бьяр Страуструп. Оның атауын ойлап тапқан Риг Масситти деген адам. Бұл СИ атты бағдарламадау тілінің Си++ тіліне эволюциялық түрде көшуін білдіреді. Си++ бұл Си тілінің объектігі бағытталған кеңейтілген түрі. Си ++ үшін базалық тілі ретінде Си-ң бірліктері пайдаланады. Себебң ол көп мақсатты, ықшамды және біршама төмен деңгейлі. UNIX бағдарламалау ортасында жарамды б.т. Си тілінде қолданылатын таңбалардың көпшілігін 5 топқа бөлуге болады. 1. Өзекті сөздерді және идентификаторларыда түзуге қолданылатын таңбалар. Бұл топқа латын алфавитінің бас және кіші әріптарі, сондай-ақ асты сызылған таңбалар енеді. Бірдей бас және кіші әріптер әр түлі таңбалар болып, саналатынын ескеру керек, өйткені олар әртүрлі кодқа ие. 1-кесте латын алфавитінің бас әріптері: A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z латын алфавитінің кіші әріптері: a b c d e f g h I j k l m n o p q r s t u v w x y z. Астын сызу таңбасы _ . 2. Орыс алфавитінің бас және кіші алфавитінің тобы жіне араб цифрлары.
23. ҚО ұйымдастырудың теориялық негіздері. Соңғы 10-15 ж астам уақыт ішінде қазақстандағы білім беру жүйелерінің құрылымдарында елеулі өзгерістер болып жатыр. Оқу мен білім технологтясы қаржы қорының байыбына жетіп түсінудің, нарықты өркендету жолында күресудің тиімді құралына айналып отыр. осы ретте қазіргі замандағы технологиялық жетістіктерге негізделген қашықтықтан білім беру жетекші роль атқарады. Дж бойынша ҚО жүйесін өркендетудің басты мақсаттарының бірі – оқушылардың кез келген мектептер, коледждер, универдегі оқу бағдарламалары бойынша оқып, ілім алуларына жағдай туғызу болмақ. Осылай еткенде ғана студенттердің бір елден екінші елге орын ауыстырылуларына шекиеу қойып, кедергілер туғызудан гөрі көзқарастар жүйелерінің бір арнаға тоғыстырылған идеяларымен қаруланып, білім беру ресурстарын өзара алмастыру жағдайында болашағы зор жаңа істерді өркендете түсуге мүмкіндік туады. Коммуникациялық каналдарды ауқымды түрде тарату курсы маңызды міндеттерді ойдағыдай іс жүргізуге асыруға септігін тигізбек. ҚО білім саласындағы мақсаты: білім берудің бір тұтас ақпараттың жұйесін құру арқылы студенттердің білім деңгейін көтеру. ҚО- білім, білік дағдылырды алу үрдісі, бұл кезде оқыту процедураларының тұтас немесе белгілі бір бөліггі оқытушымен студенттің териториялық қашықтығына қарамастан жаңа ақпараттық және теле коммуникациялық технологияларлдың көмегімен жүзеге асырылады. ҚО технологиясының кейс және желілік технология деген түрлері бар. ҚО жүйесін әрқайсысы өз кезегінде бірнеше компоненттерден тұратын үш компоненттің жиыны ретінде қарауға болады. --- -Дидактикалық жүйе; - Технологиялық жүйе; - Қамтамасыз ету жүйелері. ҚО үшін оқытудың жалпы дидактикалық 5 әдісін қолдануға болады: 1. Ақпараттық рессетивті 2. Репродуктивті 3. Мәселелік мазмұндау 4. Эвристикалық 5. Зерттеу .
25.ҚО-ды ұйымдастырудың әр түрлі технологиясы бар
Кейс- технология – оқытушы теюторлардың дәстүрлі және қашықтықтан консультацияларды ұйымдастыру кезінде мәтіндік, аудиозаписьті жане мультимедиалық оқу әдістемелік материалдарды жинау және оларды пайдаланушыларды өз бетінше меңгеруге негізделген. Кейс-технологиясы оқытуда жасалынған әдістемелік материалдармен іске асырылады. Желілік технология – білім алушы, оқытушылар әкімшілік арасындағы интерактивті өзара әсерімен оның оқу әдістемелік телекоммуникациялық желіні қолдануға негізделген. Оқытудың желілік технологиясына жатады: - интернет желісінің пайдалану; -электрондық поштаны пайдалану; - телекоммуникациялық құрылғыларды пайдалану.; -мултимедиалық жабдықтаған, интернетке шығу мумкіндігі бар желілік.
26. комп-гі лог-лық элементтері
комп-гі лог-лық элементтері – элементар лог-лық функцияның жузеге асыратын электрондық лог-лық схеманың бөлігі. комп-гі лог-лық элементтері деп- ЖӘНЕ,НЕМЕСЕ,ЕМЕС электрондық схемаларын пайдаланамыз. Бұл схемалардың көмегімен комп-р құрылғыларының жұмысы сипаттайтын кез-келген лог-к функцияны жүзеге асыруға болады. Лог-қ комп-р электрондық схемалар құрудың басты негізі. Әдетте, винтельдердің екіден сегізге дейін кірісі және бір немесе екіншісі болады. Винтельдердегі «1»және «0» болатын екі лог-қ жағдайды көрсету үшін оларға кірістік және шығыстық сигналдарында кернеудің белгіленгені деңгейінің бірі сәейкес болады. Әдетте жоғары деңгей – «акикат». (1) мәніне, ал төменгі деңгей – «жалған»(0)мәнге сәйкес болады. Әрбір лог-қ элементтердің лог-қ функциясын көрсететін шарттары белгілі. Бул күрделі лог-қ схемаларды жазуды және түсінуду жеңілдетеді. Әрбір лог-қ амал ушін акикат кестесі колданылады. Акикат кестесі-бул лог-к операцмяның кестелік түрде ұсынылу. Лог-к элементтердің жұмысы акикаттық кестелердің көмегімен сипаттайды. Комп-ң негізгі бөліктерін құрайтын әртүрлі интервалдық макросхемалардын арғы физикалық түбірі- осы күрделі логикалық өрнектері б.т. Және элементінің көмегімен қарапайым 2х1х2 айтылымдарының бір құрамдасқа бірігуі логикалық көбейту немесе конъюнкция, ал операцияның нәтижесі – логикалық көбейтінді д.а. Және схемасы 2 немесе оданда көп логикалық мәндерінің конъюкциясын жүзеге асырады. Құрылымдық схемаларда 2 кірісі бар Және схемасының барлық кірістерінде бірлік болғанда, тек сонда ғана оның шығуында бірлік болады. Ал кірістердің ең болмаса біреуінде 0 болса, онда шығуында да 0 болады.
27. типтік логикалық құрылғылар: тригер, сумматор, регистор, шифратор, дешифраторлар.
Типтік логикалық құрылғылар: тригер, сумматор, регистор, шифратор, дешифраторлар жатады. Логикалық элементтерден триггер д.а., кең таралған есептеуіш машина элементін құрастыруға болады. Ол екі тұрақты қалыпта бола алады. Және бір екілік ақпарат бірлігін сақтауға қабілетті. Жадының қазіргі кездегі микросхемаларында миллиондаган триггерлер бар. Бірнеше триггерден тұратын қалыптар жүйесі және ол көп разрядтты екілік кодты қысқа уақытқа сақтауға арналған болса, регистор д.а. регистор енгізген ақпаратты есте ұстайды және оны қажетті уақытқа дейін сақтайды. Сумматорлар екілік сандарды қосуды орындайтыг электрондық схема. Сумматор ең алдымен ком-ң арифментикалық логикалық құрылғысының орталық торабы қызметін атқарады, сонымен қатар ол машинаның басқа құрылғыларында да қолданады.
28. Фон Нейман принципіне сәйкес ком-ң құрамына кіретендер.
1946ж америка математигі Джон Фон Нейман ЭЕМ-ң жұмыс атқару принципімен құрылғыларын толық көрсеткен ғалым. ДК-құрамына кіретін жабдықтарды қажетіне қарай өзгертіп отырады. Оның құрамына кіретін құрылғыларды ком-ң конфигурациясы деп атайды. Негізгі конфигурация ретінде 4 құрылғы кіреді: 1. Жүйклік блок 2. Манитор 3. Пернетақта 4. Тышқан. Жүйелік блок – ком-ң негізгі құрылғысы, ол тік қораптың ішіне салынған. Оның ішінде ДК-ң негізгі түйіндері орналасқан. Жүйелік блоктың құрамына: прцессор, жедел жад, ТЕСЖ, қоректендіру блогы, енгізу-шығару порттары, ақпарат тасушылар. Жүйелік блоктың ішінде жатқан құрылыммдар ішкі құрылымдар, ал сыртындағылар сыртқы құрылымдар деп аталады. Аналық тақта компьютерде жұмыс істеу кезінде барлық мәлімет аналық немесе жүйелік тақша арқылы өңделеді. Аналық тақша – жүйенің ядросы. Бұл шынында да ДК-ң басты бөлшегі – қалғандарының барлығы онымен жалғастырылған және жүйедегі құрылғылардың бәрін нақты сол басқарады.
Микропроцессор компьютердегі орталық мәліметттер өңдеу құрылысы болып табылады, ол компьютерді басқарады және программалардағы командаларды орындайды. Процессор микросхема ретінде ұсынылған және оперативтік жадымен қатар аналық тақшада орналасады. Процессор неғұрлым шапшаң болса, компьютердің жұмыс істеу жылдамдығы соғұрлым жоғары болады.
29. ауқымды желі. Базалық қаттамалар.
Ауқымды глобалдық желі GAN ( GLOBAL AREA NEY WORK) – бұған желілердің желісі болып келетін интернет желісі жатады. Интернеттің артықшылығы – ол түрлі көлемде, әр алуан тақырып бойынша өзінде сақтаулы мәліметтерді экран бетіне көрсетіп бере алады. Мысалы берілетін мәліметтер: күнделікті саяси жаңалықтар, медициналық, коммерциялық және банкілер саласында қызмет көрсету, ҚО-ға арналған электорндық оқулықтар, ғылыми жұмыстар және т.б. күрделі мәліметтер. Кейбір ком-р интернетке тұрақты қосылып, желіге келіп түскен мәліметтер қозғалысын басқарып тұрады. Оларды интернет серверлері д.а. сервер арқылы интернетке жеке ком-ң қосылуыда мүмкін. Қазіргі кезде қосылуды ұйымдастыратын мекеме – провайдер д.а. интернетке қосылатын ком-р үшін парольді, желілік арнайы аты-жөнінізді тел.номерін және интернетпен жұмыс істеу тәсілдерін айқындап алу керек. Ауқымды желінің жергілікті желіден айырмашылыгы жергілікті желімен қоса өте алыс орналасқан ком-мен жұмыс істеуге болады. Ауқымды ком-к желі логикалық үш компонеттен тұрады: 1. Қолданушылардың жұмыс орны 2. Серверлер, әртүрлі қызмет атқаратын 3. Мәлімет беру жүйелері. Ауқымды ком-к желі әртүрлі хаттамалармен жұмыс істей алады. Қазіргі уақытта ТСР/ІР хаттамасы жұмыс істейді. Барлық хаттамалар әдетте интернет серверлері бір программалық жабдықтау бойынша жұмыс істей бермейді. Олардың бірі арқылы жіберілген деректерді басқалады түсініп оқи алу үшін алдымен олар интернетте қолдагһгылатын бір стандартты тілге аударылады. ТСР/ІР хаттамалар тобы бұл интернеттегі ком-ң арасындағы «қатынас» б.т. бұлар бір-бірінен өте тығыз байланыста жұмыс істейтін болғандықтан оларды көбінесе бірге жазылатын ТСР/ІР – (transmission control protocol) тасымалдаудың басқару хаттамасы терминімен белгілейді.
30. аймақтық желі. Қолданбалы хаттамалар.
Аймақтық таратылған желілер (АТЖ) – WAN (WIDE AREA NEY WORK широко масштабная сеть) АТЖ – жергілікті желілер жасай алатын барлық жұмыстарды өте аз қашықтықта орналасқан бір компания ком-і арасында атқарыла алады. Ол үшін модем немесе жоғаоы жылдамдықты сандық желі арналарын ортақ пайдалануға арналған кешендік қызмет көрсете алатын байланыстыө телефон арналары қолданылады. Қолданбалы хаттамалар жоғары деңгеәде боп есептеледі, бұлар: HTTP(HYPER TEXT TRANSFER PROTACOL)- интернеттің арнайы қызмет баптарының гипер мәтіндік тасымалдау қаттамасы. Интернет серверлерінде файлдар түрінде сақтаулы құжаттар көп. Оларды қабылдап экранға шығару үшін FTP(FILE TRANSFER PROTACOL) атауы қызметші хаттамасы пайдаланылады. Файлдар барлық ком-р серверлерінде сақтала бермейді. Оларды сақтап ҒТР арқылы қызмет көрсететін арнайы ком-р бар. Оларды ҒТР серверлері д.а. АТЖ-ң көмегімен электрондық почта арқылы мәліметтер қабылдау, жөнелтуге интернетпен байланысуға.
31. Internet қашан және қайда пайда болдыИнтернет- кез-келген компьютерлер мен бүкіл әлем бойынша ақпарат алмасу мен беру мүмкіндігі, желілер жүйесі. Интернет- байланыс арналарын өзара біріктіретін, тораптардың жиынтығы (коммуникациялық жабдық пен серверлері бар ) Әрбір торапта көбіне UNIX операциялық жүйесін басқару арқылы жұмыс істейтін бір немесе бірнеше қуатты компьютер - сервер болады. Мұндай торапты кейде хост деп атайды.
Интернет – миллиондаған компьютерлерді желілердің өте үлкен желісіне біріктіретін әлемдегі ең үлкен және белгілі желі. Интернет - бүкіл әлемнің компьютерлер серверлерінің жиынтығы. Бұл желі ақпаратты сақтайтын серверлер және басқа компьютерлерден ақпарат алуға болатындықтан клиент – сервер болып табылады. Интернет миллиондаған тұтынушылар мен серверлерден тұрады, ал ақпарат көлемін бағалау мүмкін емес. Интернеттің жұмысына жауап беретін нақты адам жоқ. Интернетте президент жоқ. Сондай-ақ басты әкімшілік жоқ . Алайда өз қалауы мен Интернет Қоғамдастықтығын құрайтындар бар(Internet Society, ISOC). ISOC компьютерлер ақпарат алмаса алатындай ережелерідің болуына кепілдік береді . Интернет түрлі элементтердің жиынтығы болып табылады, ал Бүкіләлемдік тор- Интернеттің тек бір бөлігі ғана . Интернет сізге қажет ақпаратты желіге біріккен миллиондаған компьютерлерден алуға мүмкіндіктер беретін бірқатар құралдар ұсынады. Бұл құралдар қарапайымдар немесе жеткілікті күрделі бола алады.
Интернет желісіне әр түрлі ақпараттық платформаларда, әр түрлі операциялық жүйелерді басқару арқылы жұмыс істейтін компьютерлер кіреді. Алайда, ақпарат алмасу кезінде барлық ЭЕМ хабар беру тәсілдері туралы біріңғай келісімдер (хаттамалар) қолданылуы тиіс. Сонда ЭЕМ –ның қай-қайсысыда басқа кез келген ЭЕМ-нан алынған ақпарат түсінуге қабілетті болады.
Интернеттің пайда болуына XX ғ. 60-жылдардың аяғында жарық көрген ARPANet есептеу желісі үлкен септігін тигізген. Бұл желіні Advanced Resaerch Project Agency деп аталатын АҚШ-тың үкіметтік ұйымы құрастырған болатын. ARPANet желісі орталықтандырылмағанына қарамастан, ақпараттық дестелер өздерінің белгіленген жерлерін тауып, қабылдаушының рұқсатымен есептеуіш құрылғысына енетін. Таратылатын десте қабылдаушыға әр түрлі жолдармен келетіндіктен, бұндай жүйе өте тұрақты әрі қолдануға тиімді еді.
80 жылдардың басында ақпарат таратуды басқаратын TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol) хаттамасы пайда болып, ARPANet желісіндегі ақпаратты тарататын басты ережелер топтамасына айналды. Дәл сол уақытта TCP/IP хаттамасының әр түрлі компьютерлік желілерді байланыстыра алатын мүмкіндігі белгілі болды. Бұл хаттаманың көмегімен әр түрлі желілер ұлттық, тіпті халықаралық деңгейде ақпарат алмасу мүмкіндігіне қол жеткізген. Осылайша интернет термині алғаш рет осындай «желілер желісін» белгілеу үшін қолданылған.
1989 жылы ARPANet жобасы тәмамдалады. 1990 жылы ARPANET желісі NSFNet желісімен бәсекелестікке шыдай алмай, өз жұмысын тоқтатты. Осы жылы Интернетке телефон арқылы қосылудың сәті түсті (Dialup access).
1991 жылы Бүкіләлемдік тор Интернетте пайда болды, ал 1993 жылы әйгілі NCSA Mosaic браузері пайда болды.1995 жылы NSFNet желісі бастапқы зерттеу мақсаттарына қайта оралды, енді Интернеттің барлық траффигін маршрутизациялаумен Ұлттық ғылыми қордың суперкомпьютерлері емес, желілік провайдерлер айналыса бастады. Осы жылы Бүкіләлемдік тор FTP арқылы файлдарды тасымалдау протоколын трафик жөнінен басып озып, Интернеттегі ақпарат тасымалдаудың негізгі көзіне айналды, Бүкіләлемдік тор консорциумы (W3C) құрылды. Бүкіләлемдік тор Интернетті өзгертіп, оның қазіргі заманғы бет-бейнесінің қалыптасуына әсер етті деп айтуға болады. 1996-жылдан бастап, Бүкіләлемдік тор Интернет түсінігін толықтай ауыстырды деп айтуға болады.
1990-жылдары Интернет сол уақыттағы желілердің көпшілігін біріктірді (Фидонет сияқты кейбір желілер интернет құрамына кірген жоқ). Интернеттің техникалық стандарттары ашық, ал оны басқаратын белгілі бір компания жоқ болғандықтан, интернеттің дамуы жекелеген желілердің бірігуіне көп әсерін тигізді. 1997 жылы Интернетте 10 млн компьютер болды, 1 миллионнан астам домендік аттар тіркелді. Интернет ақпарат алмасудың ең танымал құралына айналды.
1998 жылы рим папасы Иоанн Павел II Бүкіләлемдік Интернет Күнін 30 қыркүйек деп бекітті
Қазіргі кезде Интернет желісіне тек қана компьютерлік желілерден бөлек, байланыс спутниктері, радиосигналдар, кабельдік теледидар, телефон, ұялы байланыс, арнайы оптикалық-талшықтық желілер және электр желілері арқылы да байланысуға болады
32. Деректер қорының жіктелуі
Деректер базасы – арнайы түрде ұйымдасқан , өзара байланысқан мәліметтер жиынтығы Деректер базасы негізінде үш белгісі бойынша жіктеледі:
1-ші белгісі- сақталңан ақпараттың сипатына қарай деректер базасы фактографиялық және құжаттық болып бөлінеді. Фактографиялық деректер базасы қатаң анықталған пішінде ұсынылған,жазылған объектілер туралы қысқаша мәліметтерден тұрады. Мысалы: кітапханадағы кітаптар қорының деректер базасында әрбір кітаптар туралы деректер библиографиялық түрде сақталады: шығраылған жылы, авторы, аты және т.б.
Құжаттық деректер базасы әр түрлі типтегі: мәтіндік, графикалық , дыбыстық, мультемадиялық кең көлемдегі информациялардан тұрады. Мысалы: заңдық актілердің құжаттық деректер базасы заңдардың мәндерінен тұрады.
2-ші белгісі – ақпараттарды сақтау әдісі бойынша деректер базасы орталықтанған және бөліктелінген болып бөлінеді. Орталықтанған деректер базасында барлық ақпараттар бір компьютерде сақталады.Бөлектелінген деректер базасы компьютердің жергілікті және ауқымды желілерінде қолданылады және ақпараттың әр түрлі бөліктері бөлек компьютерде сақталуы мүмкін.
3-ші белгісі ақпаратты ұйымдастыру құрылымы бойынша деректер базасы реляциялық иерархиялық және желілік болып бөлінеді.
Реляциялық деректер базасы деп-өзінің құрамды бөліктерінің өзара байланысынан құрастырылған деректер базасын атайды.Қарапайым жағдайда ол бір тікбұрышты кесте құрайды.Күрделі реляциялық деректер базасы көптеген тікбұрышты кестеден тұрады. Кестедегі ақпараттар бір-бірімен тығыз байланыста болады. Кестедегі жолдар- жазбалар, ал бағандар- өрістер деп аталады. Әрбір кесте бірдей типті объекті туралы ақпараттан тұрады , ал кестелердің барлық жиынтығы бір тұтас мәліметтер қорын құрайды.
Кестедегі деректер арасындағы қатынас: Объект-объект(объектілер арасындағы қатынас), объект- қасиет(объект туралы ақпарат)
33.Сызықты алгоритімді бағдарламалау
Алгоритімді жазу әдістері
Алгоритмдерді жазудың бірнеше әдістері бар, олар бір-бірінен корнектілігімен, компактілігімен, формализация дәрежесімен және т.б көрсеткіштерімен ерекшеленеді.Кең таралған әдістері графикалық, сөзлік, алгоритімдік тілдегі және ЭЕМ үшін программалар.
Графикалық-блок сызбалар түрінде;
Сөздік-табиғи тілде жазу;
Алгоритімдік тілде-арнайы тілде;
Алгоритімдік тіл алгоритімдерді біріңғай және дәл жазып және оларды орындау үшін арналған белгілеулер мен ережелер жүйесі.
-ЭЕМ үшін программалар түрінде-программалаудың кез келген алгоритімдік тілінде (Бэйсик.Паскаль,Си++және т,б) орындаушы компьютер болып табылады
Блок-сызба-алгоритімдерді жазыудың ең кең тараған және түсінікті әдісі. Блок-сызба тасымал сызықтары мен байланысқан блоктар тізбегі.
Алгоритімдер 3 типті болады (есептеу үрдістер типтері): Сызықты, тармақталған, циклді.
Сызықты алгоритм орындалу барысында операциялар тізбегі алгоритм жазбасындағы тәртібімен сәйкес және енгізілген нақты мәндерден тәуелсіз (жоғарыдан төменге қарай орындалады) болатын тип.
34.Тармақталған алгоритмді бағдарламалау
Тармақталған алгоритм – белгілі бір шарт тексеріліп шарт орындалған жағдайда команданың біреуінің орындалуы. Операциялар тізбегі шарттың тексерілуімен анықталатын алгоритм. Тармақталу немесе альтернативалық құрылымының негізі шарт қойылуына байланысты толық қысқа таңдау болып үшке бөлінеді.
Тармақталған алгоритмнің құрылымы қарапайым болып келеді. Мұнда арифметикалық теңсіздік түрінде берілген логикалық шарт тексіріледі. Егер ол орындалса , онда алгоритм бір жолмен, ал орындалмаса екінші жолмен жүзеге асырылады, яғни есепті шығару жолы тармақталып екіге бөлініп кетеді. Тармақталу алгоритміне шартты тексеру блогы міндетті түрде кіреді. Ол ромб түрінде кескінделіп, басқа блоктармен 1кіру және 2 шығу сызықтары арқылы байланысады. Көбінесе тармақталу алгоритмдері екі түрде кездеседі, олар <таңдау жіне аттап өту> мүмкіндіктерін іске асыруға көмектеседі.
Таңдау жолымен тармақталуда берілген шарт тексеріледі, егер ол шарт орындалса, онда екінші амал жүзеге асырылып, содан кейін келесі 3-ші амалға көшеміз, ал егер шарт орындалмаса , яғни оның орындалу мүмкіндігі жалған болса, онда бірінші амал атқарылып, содан кейін 3-ші атқарылады. Сонымен шарттың ақиқат немесе жалған болуына байланысты 1-ші амал немесе 2-ші амао орындалады.
Аттап өту алгоритмінде шарт орындалса, 1-ші амалды аттап өтіп, бірден 2-ші амалды , содан соң 3-ші шарт орындаймыз. Ал шарт жалған болса, онда 1-ші амал міндетті түрде орындалып одан кейін 2ші және 3ші амалдар жүзеге асырылады. Тармақталу кезеңінде шартты тексеру блогы орындалуы барысында, алгоритмнің екі мүмкіндігінің тек біреуі ғана таңдап алынып жүзеге асырылып, ал екінші таңдап алынбаған тармақ біріктіру нүктесіне дейін орындалмй қалады.
35. Циклдік алгоритмді бағдарламалау
Циклдік программа – белгілі бір командалардың бірнеше рет қайталанып орындалуы. Практикада есептерді немесе мәселелерді шешкенде бір типті әрекеттерді осы әрекеттерді анықтайтын параметрлердің әр түрлі мәндерінде көп рет қайталау қажеттігі туады. Осындай әрекеттерді жүзеге асыратын алгоритмді циклдік, ал көп рет қайталанатын әрекеттер тізбегін цикл деп атайды. Циклдерді пайдалану жинақы программалардың көмегімен есептеулердің үлкен көлемдерін орындауға мүмкіндік береді.
Қайталанатын опаераторлар тобы циклдің денесін құрайды. Паскаль цикл ұйымдастырудың 3 түрі бар While(әзір), Repeat (дейін), For(параметрлі цикл). While Repeat операторлары қайталау саны белгісіз, бірақ циклге кіру немесе циклден шығу шарттарыбелгілі жағдайда қолданылады. Егер қайталау саны белгілі бола, онда параметрлі циклді пайдаланған жөн.
Циклдік операторлардың үшін, әзірше және дейін деген түрлері белгілі.
Кейде циклді неше рет қайталау керек екені алдын ала белгісіз, бірақ ол қандай да бір шарт сақталғанша орындалуы керек екені белгілі болады, сондықтан әзірше циклін қарастыру қажет.
Әзірше циклінің жазылу түрі: WHILE P DO S
Мұндағы WHILE P DO – цикл тақырыбы; WHILE (әзірше), DO (орындау) – қызметші сөздер (DO соңына нүктелі үтір қойылмайды); P – шарт (логикалық (бульдік) өрнек); S – цикл денесі.
WHILE циклінде бірінші рет P – нің мәні тексеріледі де, егер мән TRUE болса (шарт сақталса), S орындалып, басқару қайтадан P шартының қайталану кездегі сақталуын тексеруге беріледі. Егер P мәні FALSE болса, S орындалмай, басқару WHILE циклінен соң кездесетін бірінші операторға өтеді.
Мысал: n! мәнін есептеу керек.
Program fakt; uses crt;
var r, n, k : integer;
begin clrscr; write (‘n=?’); readln (n); k:=1; r:=1;
while k<=n do begin r:=r*k; k:=k+1 end;
write (n, ‘!=’,r)
end.
WRITE операторы параметрлер ішінде үтірлер арқылы бөлініп және дәйекшелерге алынып жазылған мәндерді сол күйінде шығарады. Мысалы, алдыңғы программаның орындалу нәтижесінде n=6 үшін Write (n,'!=', r) операторының экранға шығаратын мәтіні: 6!=720.
Есептің шарты соңынан белгілі болған кайталау құрылымында цикл-дейінді қарастырамыз.
Дейін циклінің жазылу түрі:
REPEAT S UNTIL NOT P
REPEAT – цикл тақырыбы, UNTIL – циклдің аяқталу шартын тексеру, Repeat (қайталау), Until (дейін) – қызметші сөздер. Repeat, Until – опреаторлық жақшалар рөлін де орындайды. Until – дің алдындағы оператордан соң нүктелі үтірдің қойылмауы тиіс. S – цикл денесі. NOT P - P шартына кері болатын емес шарты. NOT P мәні TRUE болған кезде циклді орындау аяқталады.
Мысал: Жалпы мүшесі ak=1/(k2+3) болатын тізбектің алғашқы n мүшесі мен олардың қосындысын табу керек (k=1, 2, …, n).
REPEAT циклін пайдаланып, программаны мынадай түрде құруға болады:
Program тіzbек;
var n, k : integer ; a, s : real;
begin write (‘n=?’); readln (n); k:=1; s:=0;
repeat a:=1/(k*k+3); writeln (‘a=’, a);
s :=s+a; k:=k+1 until k>n;
write (‘s=’, s)
end.
Мысал: Жалпы мүшесі an=a1*qn-1 формуласы арқылы берілетін шексіз кемімелі геометриялық прогрессияның eps – тен кем емес мүшелерінің қосындысын табу керек (0 q>0 кезінде qn-1 дәрежесінің мәні үшін exp((n-1)*In(q)) өрнегінің мәні алынатындықтан, программаны мынадай түрде құруға болады:
Program geomprogr; Uses crt;
{Кемімелі геометриялық прогрессия}
var al, a, q, eps, s : real ; n : integer;
begin clrscr; write (‘al, q, eps=?’);
readln (al, q, eps); n:=1 ; s:=0;
repeat
a:=al*exp((n-1)*In(q)); s:+s+a; n:=n+1
until (abs(a) end.
Циклдік параметрдің қайталану саны белгілі болған жағдайда цикл-үшінді қарастырамыз.
Үшін циклінің жазылу үлгісі:
FOR <цикл параметрі>:=<бастапқы мән> TO <соңғы мән> DO S
FOR <цикл параметрі>:=<бастапқы мән> DOWNTO <соңғы мән> DO S
Мұндағы S FOR…DO – цикл тақырыбы; FOR (үшін), TO (дейін), DOWNTO (төменге дейін) – қызметші сөздер; цикл параметрі – REAL типінен басқа кез келген скалярлық типті айнымалы (көбінесе INTEGER типті айнымалы пайдаланылады); бастапқы мән, соңғы мән – параметрдің қабылдайтын мәндерінің шектері. Олар өрнек түрінде берілуі де мүмкін.
FOR циклінде параметр INTEGER типті болса, оның қадамы 1 не –1-ден басқа болуы мүмкін емес (FOR – TO циклінде қадам 1 – ге, FOR – DOWNTO циклінде қадам – 1 –ге тең). Қадамның басқа мәндерінде WHILE не REPEAT циклін пайдаланған жөн.
Мысал: FOR циклін пайдаланып, y=x5 функциясының мәнін цикл бойынша есептеу керек.
Есептеу программасын мынадай түрде құруға болады:
Program dareje;
Var x, y : real;
Begin write (‘x=?’); readln (x); y:=1;
For k:=1 то 5 do y:=y*x;
Write (‘y=’, y)
end.
Цикл ішінде цикл
Паскальда FOR арқылы жазылатын цикл ішінде циклдің жазылу түрі:
For k:=k0 to kn do
For j : = j0 to jn do S
Мысал: [1..10, 1..10] төртбұрышты кесте форматында экранға көбейту кестесінің нәтижелерін шығару керек.
Program keste; uses crt;
Var a, k, j : integer;
Begin clrscr;
For k:=1 to 10 do
Begin
For j:=1 to 10 do
Begin a:=k*j ; write (a) end;
writeln
End
End.
36.Программалық құралдар эволюциясы
ЭЕМ эволюцияымен бірге олар үшін базалық программалық құралдар эволюциясы жүрген. 1-ші кезекте бұл есептерді ЭЕМ-де шешу үшін кодтайтын программалау тілдеріне қатысты.
Бірінші буын-50-ші жылдардың аяғына дейін программала командаларының ұзақ тізбегі екілік,сегіздік және он алтылық сандармен мұқият бөліктеп кодталған. Бұл қызмет түрі кодтау деп аталған, программалауға бұдан гөрі күрделірек мәселе қойылған ол-алгоритімдерді құрылымдау. Екінші буын – Ассемблер тілдері оны мен машина тілдеріне қарағанда жұмыс істеу жеңілірек болған. Оларды командалар үшін нақты мнемоника қолданылады. Мыңдаған есе жылдам есте сақтау құрылғылары бар есептеу машиналарының пайда болуы мен кодтау күрделілігіне өсуі соншалықты, бұл жұмыты адамның орындауының әсері едәуір төмендеді.
Әрбір нақты машинаның ақпараттық құрылымын есепке алу, яғни бір машинаны екінші машинаға ауыстыру кезінде программалауды қайта кодтау қажеттілігі туындады – программалауды бір машинадан басқаға ауыстырғанда алгоритмдердің жиі өзгеріп кетуі байқалды. Тәжірбие жүзінде басқа программаның құрылу қағидаларын түсіну мүмкіншілігі көрінбеді. Машина кодында жазылған программаларда кодтаудың формальді қателіктерін табуға мүмкіндік беретін артық мәлімет аз болған. Нәтижеде программаны жүктеу кезінде техникалық ақаулар түсініксіз жағдайларға әкеп соғуы мүмкін, ал ол қателіктерді табу өте қиын еді.
37. ЭЕМ-де есеп шығару кезеңдері
Компьютерде есепті шешу процесі- бұл адам және ЭЕМ арасындағы біріктірілген сала. Бұл процесті бірнеше тізбектелген этаптар түрінде көрсетуге болады. Адамға тиісті этаптар, шығармашылық саламен байланыстысы- қойылуы, алгоритмизациясы, есепті программа және нәтижелерді талдау, ал компьютерге тиістісі- өңделген алгоритммен сәйкес келетін ақпаратты өңдеу этаптары.
Бұл этаптарды келесі мысалдарда қарастырамыз: екі бүтін санның соммасын есептеу және видеомонитордың экранына нәтижесін шығару.
Бірінші этап – есептердің қойылымы. Бұл этапта есепті қолданатын жұмыс саласын жақсы білетін адам қатысады, ол есептің мақсатын нақты анықтауы керек, есептің мазмұнына сөздік түсінік беруі және оның шешімімен жалпы жақындық ұсынуы керек. Мысалы, екі бүтін санның соммасын есептеу үшін сандар қалай қосылатын білетін адам, есепті келесі әдіспен түсіндіре алады: екі бүтін санды енгізу, оларды бір-біріне қосу және есептің нәтижесі ретінде соммасын шығару.
Екінші этап – математикалық немесе ақпараттық моделдеу. Бұл этаптың мақсаты – есеп компьютерде шешілуі үшін, есептің математикалық моделін құру. Көптеген есептердің математикалық моделінде тек қана формулалар мен логикалық шарттар келтіріледі. Бұл этап бірінші этаппен тығыз байланыста және оны бөлек қарастырмасада болады, бірақ құрылған модель үшін бірнеше шешу әдістері танымал болуы мүмкін және олардың ішінен ең ыңғайлысын таңда керек болады. Жоғарыда түсіндірілген есеп үшін екінші этап келесідей болады: компьютерге енгізілген сандарды А және В атауымен жадыда сақтаймыз, содан соң бұл сандардың соммсының мағынасын А + В формуласы бойынша есептейміз және нәтижесін жадыда Summa атауымен сақтаймыз.
Үшінші этап – есептің алгоритмі. Математикалық түсіндіру негізінде шешу алгоритмін құрастыру керек. Алгоритм дегеніміз – қойылған есептің шешуге бағытталған әрекеттер тобын іске асыру үшін атқарушыға түсінікті әрі дәл нұсқаулар жиынтығы. Алгоритмдерді орындайтындар адамдар, роботтар, компьютерлер болуы мүмкін.
Төртінші этап – программалау. Программа – бұл орындаушы(компьютер) орындайтын әрекеттердің жоспары. Үшінші этапта құрылған алгоритм бойынша программа алгоритмдік тілде жазылады.
Бесінші этап – жазылған программаны компьютерге программалау жүйесінде еңгізіледі.
Алтыншы этап – тестлеу және программаны жөндеу. Бұл қадамда ЭЕМ қөмегімен алгоритм орындалады, қателер ізделінеді және олар жойылады. Программаны жөндеу – бұл күрделі және стандартты емес процесс.Күрделі программалар бөлек фрагменттермен тексеріледі.
Жетінші этап - жөнделген программаның орындалуы және нетижені талдау. Бұл қадамда программа жұмысқа қосылып , алғашқы керекті мәндер беріліп. программа нәтижесі алынады. Шыққан нәтижелер талданып, нәтижелерге сай шешімдер, ұсыныстар, шығарулар жағдыланады. Талдау шешімі бойынша есептің құрылған жолдары қайтадан қарастырылып, есептің бірінші қадамына қайтып оралып, есеп жаңадан шешілуі мүмкін.
38. Электронды кесте
Электронды кестені ойлап табу идеясы 1979 жылы Гарвард университетінің студенті Дэн Дриклинге келді. Досы Боб Франкстон екеуі бухгалтерлік кітаптың көмегімен экономикалық есептеулерді орындай отырып, VisiCalc деп атаған бірінші электронды кестені жетілдірді. Басында ол Apple II деген компьютерлер типтеріне арналған болатын, бірақ кейіннен барлық компьютерлер типіне тасмалданды.
1987 жылы Microsoft фирмасының Excel электронды кестесі пайда болды. Бұл программа, өзінің функционалдық мүмкіндіктерін кеңейтіп, шығу ақпараттының сапасын жоғарлата отырып, едәуір қарапайым интерфейсті ұсынды. Электронды кестелерді қолдану, оймен есептеусіз – ақ, берілгендермен жұмысты жеңілдетіп нәтиже алуға мүмкіндік береді. Ең кең қолданымды, электронды кестелер бухгалтерлік және экономикалық есептеулерде тапты.
Электрондық кестелер немесе кестелік процессорлар - деп кесте түрінде берілген мәліметтер жиынын компьютер көмегімен автоматты түрде жылдам өңдеуге арналған программалар тобын айтады. Басқаша айтсақ, электрондық кестелер – кесте ішінде есеп - кисап жұмыстарын атқара отырып, оларды көрнекі түрде бейнелейтін диаграммаларды тұрғызу, мәліметтер базасын құру, сан түрінде берілген мәліметтер арқылы тәжірибелер жүргізу, т.б. мүмкіндіктер беретін арнайы программалық дестелер. Excel мүмкіндігінің көпжақтылығы тек экономика саласында ғана емес, ғылыми зерттеу, әкімшілік жұмыстарында да кеңінен қолдануынан көрінеді.
Қазіргі кезде бірнеше электрондық кестелер - Microsoft Excel, Lotus, Works тәрізді программалар кең қолданылып келеді.
39. Электрондық кестені деректер қоры ретінде қолдану
Excel электрондық кесте құралдарымен мәліметтерді өңдеу
Кестелік құрылымдықұжаттармен жұмыс істеуге арналған кең таралған құралдардың бірі Microsoft Excel болып табылады. Ол сандық мәліметтермен жұмыс істеу үшін негізделген. Бұл тарауда біз Microsoft Office 2000 программасының құрамына кіретін Microsoft Excel 2000 электрондық кестенің алғашқы ұғымдарымен және жұмыс істеу тәсілдерімен танысамыз. Excel жай ғана программа емес, оны көптеген математкалық амалдрды, күрделі есептерді жеңілдету үшін пайдалануға болады. Ол кестедегі мәліметтердің негізінде түрлі-түсті диаграмммалар тұрғызып, жүргізуді қамтамасыз ете алады. Excel мүмкіндігінің көпжақтылығы тек экономика саласында ғана емес, ғылыми зерттеу, әкімшілік жұмыстарында да кеңінен қолданылады.
Excel даярлайтын құжат Жұмыс кітабы деп аталады. Жұмыс кітабы жұмыс парағынан тұрады. Жұмыс парағының құрылымы кестенің құрылымындай және ол бір немесе бірнеше кестені қамтиды. Әрбір парақтың аты төменгі жағында орналасқан таңбашада көрініп тұрады. Осы таңбашаның көмегімен кітапты парақтауға болады. Таңбашаны тышқаннның батырмасын екі рет басу арқылы өзгертуге болады. Әрбір жұмыс парағы жолар мен бағандардан тұрады. Бағандардың аты латын алфавитінің бас әріптерімен жазылады. Бір жұмыс парағы 256-ға дейін баған санын қамти алады. Бағандар А-дан Z әріптерінің комбинацияларымен белгіленеді, ал жолдар 1-ден бастап 65536-ға дейін нөмірленеді.
Бағандар мен жолдардың қиылысуы ұяшықтарды береді. Ол электрондық кестенің мәлімет енгізетін ең кіші элементі болып табылады. Әрбір ұяшықтың жол мен бағандардың белгіленуінен тұратын адресі болады. Мысалы: А9, D21, F5, G7, L16.
Әрқашанда ұяшықтардың біреуі ағымдық ұяшық болып есептеледі және жақтаумен ерекшеленіп тұрады. Осы жақтау кестелік меңзердің рөлін атқарады және тышқанның немесе басқару пернелердің көмегімен экранда жылжыта аламыз. Мәліметтерді енгізу, пішіндеу және басқада іс-әрекеттер осы ағымдағы осы ұяшықта жүзеге асырылады. Бірнеше ұяшықтар тобын ұяшықтар ауқымы деп атаймыз. Ауқымдар тік төртбұрыш қалыпты болады. Оларды былай белгілейді: A7: E25. Мұндағы А7 – тік төртбұрыштың сол жақ жоғарағы, ал Е25 – оң жақ төменгі бұрыштары.
Мәліметтер типі. Кестенің ұяшықтарына мәліметтердің келесі үш типінің біреуін ғана енгізе аламыз. Ол мынадай типтер:
• Сан
• Формула
• Мәтін
40. Желілердің типтері
Компьютерлерді біріктірудің көптеген түрлі әдістеріне қарамастан, компьютерлік желілердің екі түрін ажыратады: бір рангілі желі (Peer-to-Peer Net work) және клиент-сервер желісі (Client/Server Net work).
Біррангілі желі деген не? Бір рангілі желі (Peer-to-Peer Net work) – бұл тең мүмкіндікті компьютерлерді бірігуі. Әдетте бір рангілі желі 10-нан көп емес компьютерлерді біріктіреді және ол үйде немесе кішігірім офистерде ұйымдастырылады. Microsoft Word cияқты мәтәндік редакторларды қолдану үшін компьютерлік бағдарламаны өз компьютеріңізге орнатқандай, ата- анаңыздың компьютеріне орнату қажет болады. Ал клиент-сервер деген не? Клиент-сервер желісі үй жағдайында емес, мектеп , кәсіпорындар немесе кітапханалар сияқты ұйымдарда жиі кездеседі. Желілердің мұндай типі нде сервер деп аталатын компьютерлер желінің жүрегі болып табылады. Ол ақпарат пен ресурстарды сақтап, оларды осы желінің басқа компьютерлерге қол жеткізетіндей етеді. Осы ақпаратты алу үшін желіні қолданатын қалған компьтерлер клиенттер деп аталады. Егер кітапханаға кітап тауып алу үшін барсаңыз сіз компьютер-клиентке отырасыз, ал ақпаратты серверден аласыз. Егер сіз MSN сайтынан ақпарат алғыңыз келсе, сіз клиент рөлін атқаратын өз компьютеріңізге отырып,оны Интернет деп аталатын желіден МSN серверіне ене аласыз.Сіз дәрігерге барған кезде тіркеу орнында желі арқылы сервермен байланысу үшін сіз жөнінде онда сақталы ақпаратты алу мақсатында компьютер-клиент пайдаланылады.Мұнын бәрі-клиент-сервер желісін қолдану мысалдары.Клиент-сервер желісі желіге оннан астам компьютерлерді біріктіру үшін ең жақсы амалы болып табылады.Олар бір рангілі желіліерден әлде қайда қымбат,алайда үлкен компаниялар үшін ақпараттың көлемді ауқымын сақтау қажет болғанда бұл ең жақсы таңдау.Компьютерлер бір-бірімен өзара әсерлеседі.Желі жұмысы құрылымының барлық элементтері бір бірімен қандайда бір әдіспен бірікенніне негізделген.Әрбір компьютер және принтер,сканер портативті компьютерлер сияқты құрылғалар түрлі өлшемді кабелді, спутниктік байланыс немесе телефон жолдары көмегімен біріктеріледі.Бүгінгі күні компьютерлерді радио толұындар көмегімен біріктіретін өткізгіш 3Dжелілері де бар.
41.Негізгі желілік топологиялар
Компьютерлерді біріктірудің геометриялық схемасы-желі топологиясы деп аталады. Желінің атқаратын қызметіне байланст тапологиялардың үш түрі болуы мүмкін, олар : 1. Шиналық топология – мұнда жұмыс станциялары желі адаптерлері арқылы жалп шинаға немесе магистральга( кабельге) қосылады. Дәл осынндай тәсілмен магистральға басқа да желілік құрылғылар қосыла береді. Желінің жұмыс жасау процесінде тасымалданатын ақрпарат жөнелтуші станциядан жұмыс станцияларының барлық адаптерлеріне жеткізіледі, бірақ оны тек адресте көрсетілген жұмыс станциясы қабылдайды. 2. Жұлдыз тәрізді топология. Мұнда орталықтандырылған коммутациялық түйін – желілік сервер болуы тиіс, ол барлық мәліметтерді жеткізуді жүзеге асырады. Бұл топологияның артықшылығы – кез-келген бір жұмыс станциясының істен шығуы жалпы байланысқа әсер етпейді. 3.Сақиналы топология. Мұнда байланысу арналары тұйықталған сақина бойында орналасады. Жөнелтілген мәлімет біртіндеп барлық жұмыс станциясын аралап шығады да, оны керекті компьютерлер қабыылдаған соң жұмыс тоқтатылады. Бұл топологияның кемшілігі – кез-келген бір жұмыс станциясының істен шығуы жалпы байлансты бұзады.
42.Желілік хаттамалар Желі жұмысы құрылғының барлық элементтері бір-бірімен қандай да бір әдіспен біріккеніне негізделген. Әрбір компьютер және принтер, сканер, портативті компьютерлер сияқты құрылғылар түрлі өлшемді кабельдер, спутниктік байланыс немесе телефон жолдары көмегімен біріктіріледі. Бүгінгі күні компьютерлерді радиотолқындар көмегімен біріктіретін өткізгішсіз желілер де бар . Желілер үшін құрамында кабельдер кіретін, мәселен, желілік адаптерлер сияқты ажыратқыштардың бірнеше типтері бар ( net work interface cards) . Желілік адаптер немесе NIC – бұл сізге компьютеріңізді желіге қосуға мүмкіндік беретін қондырылған құрылғы. Сіз кабельді желілік адаптерге қоясыз немесе ол сізде қткізгішсіз желі бар болған жағдайда белгіні тасымалдайды. Әр компьютерге оған басқа компьютерлермен байлансуға мүмкіндік беретін программалық жабдықтама қондырылған. Компьютерлер бір- бірімен қатынаста бола алады. Өйткені оларңа бірін –бірі түсінуге көмектксетін ережелер жинтығы мен хаттамалары бар.Хаттамалар байланыс үрдісін қатесіз ет үшін қажет.Хаттамалар ақпараттығ қалай жіберілетінін және қаблданатынын анықтауға жәрдемдеседі.Желілік хаттамалар хаттама ретінде,не адамдарға қарым өатынас үшін қажет.Мысалы егер сіз отыратын затты орындық деп ал,көршіңіз оны тас деп атайтын болса онда бір біріңізбен түсінбеушілікті тундауына алып келеді.Кейде бұл сөздерге ғана қолданып қана қоймай белгіленген ережелер жиынтығынан тұратын адамдар қарым-қатынасының әдістері болып табылады.
43.WEB сайтының негізгі типтері
WEB сайтының негізгі 7 типтері бар
1.Hасихаттау сайты (Advocacy site) қоғамдық көзғарастың өзгеруіне қатысты қолданылады.активті қолдау немесе түсімақы жинау.Мынандай WEB сайттар оған мысал бола алады.Саяси компаниялар,ұйымдардың WEB сайты қоршаған ортаны қорғаудың бір нәрсеге сіздерді сендіру арқылы жүзеге асырылады,бір іске салым салуға шақыратын WEB сайттар.Бғған мысал ретінде мына сайтты келтіруге болады HYPERLINK "http://www.wwf.ru" http://www.wwf.ru
2.Комерциялы сайттар (Commercial site) ол сайттарға сатуға арналған товарлардың жарнамасы мен ақпараттары туралы енгізілген сайттар ; тапсырыс қызметін ұсынатын сайттар; бизнес және қандайда бір өндірісті арттыруды ұснатын сайттар. Бұған мысал ретінде Microsoft: http://www.microsoft.ru3.Ақпараттық сайттар мәліметтерді және статистиканы, тізімдер мен түрлерді, анықтамаларды, әртүрлі ақпараттарды ұсынады. Оған мысал ретінде мемлекеттік ғылыми зерттеу институтының ақпараттық және технологиялық сайтын алуға болады : HYPERLINK "http://www.informika.ru" http://www.informika.ru
4. Ойын-сауық сайты(Entertaiment site). Бұл сайт музыканы, ойындарды және де ойын-сауық индустриясының ақпараты мен жаңалықтары туралы да ұсынады . бұл сайтқа музыкалық топтардың және телевизиялық желілерді құрушылардың немесе жаңа фильмдердің сайттары мысал бола алады. Ойын-сауық сайттарының мысалы ретінде мына сайттар табылған MSN HYPERLINK "http://zonemsn.com" http://zonemsn.com /en/root/freeonline htm немесе ойын-сауық порталы EnForce Ru HYPERLINK "http://www.enforce.ru" http://www.enforce.ru
5. Білім беру сайты(Educational site) - бұндай сайттар әдетте шетелде болады және оның URL бар. Ол EDU-мен бітеді. Олар білім беру институттарын алға ұмтылдырып немесе мектептер туралы ақпаратты ұсынады. Бұл топқа колледждер мен университеттердің сайттары және тағы да басқа жоғары мектептердің сайттары кіреді : HYPERLINK "http://www.msu.ru" http://www.msu.ru
6. Жаңалықтар сайты(News site) – бұл сайттар жергілікті, аймақтық және халықаралық дәрежедегі жаіалықтарды, болып жатқан оқиғалардың ақпаратын ұсынады. Олар журналдар мен газеттердегі басылымдар мен немесе телевизиялық бағдарламаның ұйғарымдары мен сәйкес болуы мүмкін . Ресейлік газеттер HYPERLINK "http://www.rg.ru"http://www.rg.ru, исвестия HYPERLINK "http://www.izvestia. ru" http://www.izvestia. ru/, Интернет сайты немесе кабельдік желі, мысалы:HYPERLINK "http://www.rbc.ru"http://www.rbc.ru
7. Дербес сайттар( Personal site) –визиттік карточкалары, фотоальбомдар, және адамның басқа да дербес ақпараттары.
44.HTML құжатының құрылымы
HTML тегтері. Тегтер – текстті белгілеу құралы. Тегтер бас әріппен де кіші әріппен де жазыла береді еш айырмашылығы жоқ. Әрі олар жұптары мен де , жалғыз да болады. Жұптары мен тұратын тегке мысал ретінде келесі тегті келтіруге болады:<html></html>. Бұл тег кез-келген HTML құжатты ашып және жабатын тег. Тегтің екінші бөлігінен мына символ арқылы “/” ажыратуға болады. Бірақ бірінші бөлігі қосымша параметрлерден тұруы мүмкін . Мысалы : <font size=”4”></font> тегінде size=”4” параметрлері мәтіннің өлшемін анықтайды. Ал дара , яғни жұп емес тегтің мысалы ретінде <hr> тегін келтіруге болады, ол HTML құжатқа көлденең сызықты орналастырылады.
46. Мультимедиялық компьютердің ақпараттық бөлігі
Мультимедия технологиясы күнделікті өмірімізге нық енді. Алайда осындай қолданбалы бағдарламалармен дұрыс жұмыс істеу үшін мультимедия мен компьютерде барлық талапқа сәйкес болуы тиіс. Сонымен “мультимедиялық компьютерлер” дегеніміз – бұл мультимедиялық барлық қолданбалы программалар өзінің барлық мүмкіндігін көрсете алатын компьютер түрі. Мультимедиялық компьютер көп нәрсені жасай білу керек : монитор экранында графикалық және бейне ақпараттарды, анимацияны көрсете білуі керек, дыбыстық , музыка соның ішінде компакт-дискілердегі музыка сүйемелдеуі жоғары деңгейде болуы шарт.
Қоректендіру блогының корпусы
Жүйелік (анлық) тақша
Орталық процессор
Оперативті жад
Бейне адаптер
Монитор
Қатты дискіде жинақтауыш
Пернетақта
Тінтуір
CD-ROM диск жетегі
Иілгіш дискілердің диск жетегі
Дыбыстық карта
Қосымша құрылғылары (көптеген елдерде қалыпты құрылғылар):
DVD диск жетегі
Модем
Телевизиялық люнер
48. Қолданбалы мультимедиялық программалар
Мультимедиялық қолданбалы программалардың ішінде бірінші болып қолданысқа енгені компьютерлік ойындар. Дəл осы ойындар мультимедияның барлық артықшылықтарын түгелімен пайдаланатын кеңінен тараған программалық өнім болып табылады.
Компьютерлік ойындар əлемінде өзгеріске əкелген болып үшөлшемді графиканы пайдаланатын 3D-ойындар саналады. Ойындарда компьютердің аппараттық бөлігінің барлық мүмкіндіктерімен объектілердің растығын байланыстыру қажет, қажетті жылдамдықты көп бейнежүйелердің жақсы сапалығының негізінде қамтамасыз ету, объектілердің шынайы сипаттамасымен қатар ойыннан қалатын көзқарастарды да қарастыру.
Компьютерлік ойындарда тиімді болып секундына 50 кадрдан көп көріністің орташа жылдамдығы саналады. Алайда, бөлек кадрлар бұл қатардан түсіп қалуы мүмкін. Егер сонымен қатар жылдамдық 25 кадрдан төменге түссе, көрініс қанағаттандырарлықсыз болады.
Ойындарда мамандандырылған программаларға қарағанда, барлық үшөлшемді объектілер полигондар, яғни көпбұрыштар негізінде құрылады. Бұндай элементтердің саны үшөлшемді сахналарда көп болса, соншама оның шынайырақ көрінеді.
45.HTML тілі
HTML тілі – дүниежүзілік құжаттардың әйгілі стандартты гипертексттік белгілі тілі. Барлық веб беттер HTML тілінің көмегімен жасалады.
HTML тiлi жобалаушыға келесi мүмкiндiктердi жүзеге асыруға көмектеседi:
• Тақырыбымен қоса мəтiндердi, кестелердi, тiзiмдердi, суреттердi жəне басқа да
маңызды online құжаттарды жариялау
• Online-ақпаратты алу үшiн тек түйменi басу арқылы гипертексттiк сiлтемеге өту
• Қажеттi ақпарат iздеу, архивтердi құру жəне басқа да мақсатқа арнап түрлер (form)
құру
• Сол құжаттың өзiне мəлiметтер кестелерiн, видео жəне аудиоклиптер жəне басқа да
қосымшаларды қосу
HTML тiлiнiң қысқаша тарихы
HTML тiлiн алғаш шамамен 1991-1992 жылдары британдық ғалым Tim Berners-Lee
негiзiн қалады. Бұл тiл web мамандары емес адамдардың арасында ғылыми жəне техникалық
құжаттарды алмасу үшiн құрылған. HTML тiлi өз қызметiн жақсы атқарып, əдемi өңделген
қарапайым құжаттарды ұсынды. Алғашында HTML-де гипертексттiк сүйеу салынған,
кейiннен мултимедиалық мүмкiндiктер қосылды. 90-шы жылдары web-тiң дамуына
байланысты өте əйгiлi қолданыстағы ең керемет тiлдердiң бiрi болды. Қызығушылық арта
түстi. HTML 2.0-1994 жылдың аяғында кодтау үшiн Internet Engineering Task Force (IETF)
көмегiмен құрылған. HTML+ (1993) и HTML 3.0 (1995) бұлар HTML-дiң əлдеқайда
"жаңаланған" түрiн (version) ұсынды. World Wide Web Consortium's HTML Working Group-тiң
табандыкүшжұмсауыөңдеудiңтəжiрибелiкқолдануына 1996 жылы HTML 3.2 түрiнұсынып, нəтижелiөзгерiсбердi. Барлықадамдар HTML құжаттары əртүрлiплатформалардажəне əртүрлiбраузерлердежақсыжұмысiстеугетиiстiдегенпiкiрментолықкелiсiмдеболды.
HTML тiлiнiң əршыққантүрi (version) бiр-бiрiненозып, жақсымүмкiндiктерментаныстырды. HTML тiлiнiңойлаптапқандағымақсатқұрылғылардыңбарлықтүрi Web-тенəртүрлiграфикалықдисплейдетүстiңнақтылығынұялытелефондармен, тасымалқұрылғылармен, сөйлесуқұрылғылармен, жоғарыжəнетөменырғақтыжиiлiгiбар
компьютерлерменбарлықмəлiметтердiқұжатретiндекөружəнет.с.смүмкiндiктердiалу.
БраузерлерHTML тiлiнiңкодталғанмəтiндiкқұжаттары (" html "немесе " htm " депсақталатын)
арнайықосымшалармен ,оныңформатталғантүрiндеқұжаттысуреттейдi . Браузернемесеинтернет - шолушылардепаталатынқосымшаларвеб - беттердiңсұранысынаарналған
ыңғайлыинтерфейстiпайдаланушығаұсынады, олардыкөру( жəнебасқасыртқы
құрылғыларғашығару ) , əринеқажетболғанжағдайда , осылардысервергежiберу
мүмкiндiктерiбар. Бүгiнгiкүндегiең əйгiлiбраузерлер: Internet Explorer , Firefox , Safari ,
Google Chrome жəне Opera болыптабылады.__
47. Қауіпсіздік пен электро тұтыну стандарттары
Қазіргі таңдағы мониторлар медициналық , экологиялық параметрлерінеи, яғни қауіпсіздік стандартарына сай болуы тиіс. Олар : MPRІІ , TCO92, TCO95 , TCO99. Монитормен ұзақ жұмыс барысында қорғаныс экрандарын пайдаланған жөн. Егер монитор жоғарыдағы стандарттардың біріндеде сәйкес келмесе .
MPRІІ – сәуле шығарудың базалық стандартты болып есептеледі. Қазіргі таңдағы барлық мониторлар осы стандартқа сай болуы тиіс. Бұндай монитор болған жағдайда , қорғаныс экранының керегі жоқ
TCO92 – бұнымен сәйкестік монитордың толық түрде қауіпсіз екендігін білдіретін қауіпсіздік стандарты.
TCO95 стандартында алғаш мониторға эргономикалық және экологиялық талаптар қойыла бастады.
TCO99 стандартында бұл талаптар күшейе түсті. Сонымен қатар TCO99 стандартында көрініс сапасына және энергия тұтынуға өте қатты талаптар қойылды.
Сәулелену деңгейін азайту мақсатында қазіргі компьютерлердің экранына қорғайтын экрандар немесе сақтаушы фильтрлер қояды, ең жақсысы жерге қосылған шыны пластиналарын пайдаланған жөн.
Экран алдында көп отыруға болмайды, себебі:
1. Көз тез шаршайды.
2. Дисплей жұмыс атқарып тұрғанда электромагниттік және ультракүлгін сәулелері бөлініп отырады.
Сәулелену деңгейін азайту мақсатында қазіргі компьютерлердің экранына қорғайтын экрандар немесе сақтаушы фильтрлер қояды, ең жақсысы жерге қосылған шыны пластиналарын пайдаланған жөн.
Монитор (monіtor) — компьютер жадындағы мәтіндерді, бейнелерді экранда көрсететін құрылғы; оны дисплей, экран, ал кейде бейне-блок деп те атайды. Монитор электронды-сәулелік түтікшеден, бейнекүшейткіштен, жайма генераторы, қоректендіру бөлшегі және оларды басқару сұлбаларынан тұрады. Монитордағы кескінді құрастыру бөлшегі дербес компьютердің негізгі қорабында – жүйелік блогінде орналасады.Монитордың электронды-сәулелік түтікшесіз сұйық кристалды және сенсорлық экранды түрлері бар
Соңғы кездері сұйық кристалды(СК) мониторлар танымал болып келеді. Бұрын мұндай жіңішке мониторлар тек портативті және қалтаға салып жүретін компьютерлерде орнатылатын болса, қазір үстел үстіне қойылататын компьютерлер де осындай мониторлармен жабдықтала бастады.
LCD – (Liquid Crystal Display, сұйық кристалды монитор) – сұйық күйдегі заттардың негізінде жасалатын монитор. Бұл сұйықтықтың қатты заттарға тән кейбір қасиеттері болады. Осы сұйықтықтың молекулалары электр кернеуінің әсерінен өз орындарында үнемі қозғала отырып, өздері арқылы өтетін жарық сәулелерінің бойындағы қасиеттерін өзгертеді. Нәтижесінде экраннан өзімізге қажетті түрлі түсті бейнелерді көреміз.
Сұйық кристалды мониторлардың ЭЛТ мониторлардан басты артықшылығы - көлемінің шағын болуы және денсаулыққа зиянсыздығы. Бұндай мониторлар ЭЛТ мониторлар секілді зиянды электромагниттік сәулелер таратпайды және бұл мониторлармен жұмыс істеген адамның көзі әдеттегідей тез шаршамайды.
СК мониторлардың кемшілігі де жоқ емес. Мәселен, бұл мониторлардың түсті жеткізу қабілеті нашар. ЭCТ мониторларды кез келген мақсатта: мәтінді, фотосуреттерді өңдеу үшін, ойын ойнау үшін т.б. қолдана беруге болады, ал СК мониторлардың кейбір модельдері әр түрлі компьютерлік ойындарды ойнауға жарағанымен, фотосуреттерді сапалы түрде өңдеуге мүмкіндік бермейді немесе керісінше түстерді жақсы көрсеткенімен, әр түрлі динамикалық ойындарды өз деңгейінде ойнауға, т.б. кедергі жасайды. Сондықтан болса керек, көптеген маман иелері, мәселен дизайнерлер ЭCТ мониторларды таңдайды.
Монитор экранының өлшемдері әр түрлі болады. Экранның диагоналі дюйммен(1 дюйм =2,54 см) өлшенеді және олар 15,17,19 дюйм немесе одан жоғары болады.
49. Компрессионды менеджерлер
Мультимедиялық ақпараттарды ( кескін, анимация, дыбыс) сақтау үшін үлкен талап етіледі. Көптеген жағдайларда ақпараттар компрессирленген түрде сақталады. Егер құрылғы аппараттық түрде компрессия мен декомпрессияны ұстамаса , бұл мәселені арнайы компрессиондыменеджерлер орындайды.
Кодек
Windows 9x аудио және видео ақпараттарды декомпрессия және компрессиялау үшін колектормен қатар қойылады. Сонымен қатар қосымша кодектерді орнату мүмкін.
DCI – Display Control Interface
DCI ( Display Control Interface – дисплеймен басқару интерфейсі) – бұл дисплей драйверімен жұмыс атқаратын интерфейс. Бұл Microsoft және Intel фирмаларымен бірлесіп құрастырылған . DCI – сәйкес келетін драверлік компьютерлік ойындармен және толық экранды видео ақпаратарды жоғалтуға мүмкіндік береді. Бұл интерфейс сонымен қатар қазіргі видеокарталарда таралған аппараттар қатарын қамтиды, оған қоса :
Ақпараттық масштабтау.
Видеоақпаратты жақсы қабылдауды қамтамасыз ету үшін YUV-RGB түстерін қайта құру.
Екі есе буферлеу. Ол беттерді өшіру кезінде экрандық буферлерді аппараттық ауыстыру үшін қолданылады
Асинхронд бейне. Екі есе буферлеумен бірге экрандық буферге ақпараттар шешімінің аса жылдамдығын қамтамасыз етеді.
50. Ақпаратық жүйелердегі ақпаратты қорғаудың криптографиялық әдістері
Криптография – мәліметтердің өзгеру әдістерінің жиынтығы, яғни осы мәліметтерді айқынсыз бейнеге әкелуге бағытталған мәліметтерді қорғаудың екі басты мәселесін шешу:
Ақпараттық жүйелердегі ақпаратты қорғаудың криптографиялық әдістері ЭЕМ-де өңделген немесе есте сақтау құрылғысының әртүрлі типінде сақталған ақпаратты қорғау үшін қалай қолданылса, байланыс жолдары бойынша әртүрлі элементтер арасында берілген ақпаратты жабу үшін де солай қолданылады.
Мәліметтердің криптографиялық өзгеру әдістері:
1. Шифрлеу.
2. Кодтау.
3. Басқа түрлері.
Шифрлеу – қорғалатын хабардың әрбір символы өзгеруге жатады
Кодтау – қорғалңан элементтердің кейбір элементтері (жеке символдар міндетті емес) алдын ала таңдалған кодтармен ауыстырылады. Кодтау тәсілдері: мағыналық кодтау, символдық кодтау. Басқаларға (жеке түрлеріне) – кесу, тарату және мәліметтерді қысу әдістері кіреді.
Кесу – мәләметтерді тарату, қорғалатын мәліметтермассиві әр қайсысы қорғалатын ақпараттар мазмұнын ашуға мүмкіндік бермейтін элементтерге бөлінеді және осындай тәсілмен ерекшелінген элементтер есте сақтау құрылғысының әр түрлі аумағында орналасады.
Шифрлеу процесін басқару кілттің көмегімен жүзеге асады.
51. Криптожүйелер класы. Криптожүйелер екі класқа бөлінеді:
1. Симетриялы (бір кілтті) криптосистемалар.
2. Асиметриялы (ашық кілті бар екі кілтті криптосистемалар).
Симетриялы криптожүйеде құпия кілтті беруші мен алушыға кілттерді таратуды қорғаушы каналы бойынша беру керек. Ашық кілтті асиметриялық криптожүйенің жқшамдалған сұлбасы. Асимметриялық криптожүйеде қорғалмаған канал арқылы тек ашық кілтті ғана беруге болады, ал құпия кілтті оның генерациялы қорында сақтайды.
Ақпаратты жабу құралдарын қолдану тәсілі бойынша ағындық және блоктық шифрлеу деп бөлінеді.
Ағындақ шифрлеуде бастапқы мәтіннің әр символы басқалардан тәуелсіз өзгереді. Сондықтан мұндай өзгеру байланыс арнасы бойынша мәліметтерді беру мен бір уақытта жүзеге асуы мүмкін.
Блоктық шифрлеуде жабық бастапқы мәтіннің кейбір символдар блогы бір уақытта өзгереді, сонымен қатар блоктар шегіндегі символдардың өзгеруі өзара тәуелді болады. Кейбір аралас блоктардағы символдардың өзгеруі арасында да тәуелділік болуы мүмкін.
Криптоталдау – қатынаусыз шифрленген хабардың бастапқы мәтінін ашу жайлы ғылым.
Криптоталдаудың орнықты ережесі (1-ші рет ХІХ ғасырда голланд А.Керкхофпен құрылған) шифрдің тұрақтылығы кілттің құпиялылығы мен анықталуы керек деп қорытындыланады.
52. Криптожүйелерге қойылатын талаптар. Криптожүйелерге қойылатын талаптар:
Шифрленген хабар тек кілт болған жағдайда ғана оқылуы тиіс.
Шифрленген хабар фрагменті бойынша шифрлеудің қолданылған кілтін анықтау үшін қажетті операциялар саны қатал төмен бағамен болуы тиісжәне қазіргі компьютерледің мүмкіндіктерінің шегінен шығуы керек.
Шифрлеу алгоритмін білуқорға сенімділігіне әсер етпеуі тиіс.
Кілттің аздап өзгеруі бір кілтті ғана қолданғанның өзінде шифрленген хабар түрінің елеулі өзгеруіне әкелуі тиіс.
Шифрлеу алгоритмінің құрылымдық элементтері өзгеріссізболуы керек.
Шифрлеу процесінде хабарға енгізілетін қосымша биттер шифрленген мәтінде толық және сенімді жасырылуы тиіс.
Шифрленген мәтіннің ұзындығы бастапқы мәтіннің ұзындығына тең болуы тиіс.
Шифрлеу процесінде тізбектей қолданылатын кілттер арасында жай және жеңіл орнатылатын тәуелділіктер болмауы керек.
53. Ақпаратты жүйелерді қорғау әдістері. Ақпаратты жүйелерді қорғау әдістері:
Басқару;
Кедергілер;
Бүркемелеу;
Регламенттеу;
Талаптану;
Мәжбүрлеу.
Ақпаратты жүйелерді қорғаудың мақсаты (ақпаратты өңдеу жүйесі) қауіп қатерге қарсы әрекеттер:
Өңделген ақпараттың жасырын бұзылу қатері;
Өңделген ақпараттың бүтіндігінің бұзылу қатері;
Жүйенің жұмыс істелуінің бұзылу қатері.
Ақпаратты жүйелерді қорғау құралдары:
Формалды:
Техникалық;
Программалық;
Криптографиялық.
Формальды емес:
Ұйымдастырушылық;
Заң шығарушылар;
Моральды этикалық.
Мәліметтердің қауіпсіздігі
Жекеше идентификация дербес ен үшін қолданылады. Жүйеге ену идентификаторының рөлін ережеге сәйкес, жеке пароль атқарады.
Желілік негіздегі идентификация пайдаланушы рұқсат етілген желіге мүше болған жағдайда енуді қамтамасыз етеді.
Биометриялық идентификация әрбір адамға жеке дара тән сипаттамаларды пайдаланады: мысалы, көздің нұрлы қабығын анықтауға арналған жүйелер, дауыс ырғағы мен саусақ бедерінің үлгісіне есептеуге арналған жүйелер.
54. Компьютерлік вирустардың классификациясы
Компьютерлік вирустар келесі белгілерге сәйкес классификацияланады :
Тіршілік ортасы;
Тіршілік ортасын зақымдау тәсілі;
Активтеу тәсілі;
Көрсету тәсілі;
Маскировка тәсілі
Айырмашылығы :
Программалық файлдарды, яғни программалары бар файлдарды инфицирлайтын файлдық вирустар ;
ОЖ-ні жүктегенде қолданатын , жүйелік облыс компоненттерін зақымдайтын, жүктелетін вирустар ;
Алдыңғы екі топтың ерекшеліктерін жинақтайтын файлдық –жүктелмелі вирустар;
Жүктелетін вирустар дискіде жүктелуге талпынуды (мүмкін кездейсоқ ) жүзеге асыру есебінде таралады . (Әрине, файлдық вирустарда инфицирленетін қабілеттілік жоғары).
Операциялық жүйенің стандартты құрылғылары немесе BIOS құрылғыларын файлдардың және жедел жадының ішіне еніп алады.
Вирустардың бар болу белгілері
Дискідегі файлдар санының ұлғайуы ;
Бос аперативті жады көлемінің азаюы;
Файлды құру уақыты мен мерзімінің өзгеруі;
Программалық файл өлшемінің ұлғаюы;
Программаның дұрыс жұмыс жасамауы ;
Программа жұмысының бәсеңдеуі;
Дискіге айналу болмау керек кезде дисковадта лампочканың жануы
Қатты дискіге
ОЖ жұмысындағы ақаулар әсіресе , оның тұрып қалуы
Файлдық құрылымының бүлінуі
MACRO-вирустар
MACRO-вирустар тек қана Windows-та өмір сүреді, пассивті объектілер өткенге кетеді ; активті мазмұндылар деп аталатындар қалыпты болып қалады.
55. Вирустан қорғауға арналған арнайы программалар
1. детекторлар программалары(Mc Afee Associates Scan Norton Antiviru AVSP бірнеше әйгілі вирустарды табу үшін қолданылады.
2. Фоагин немесе доктор( Aids Test) дискілерді немесе бұзылған программаларды “жазады”, бұзылған программалардан вирус денесін “тістеп алу ” арқылы программаларды вируспен бұзылмаған кездегідей бастапқы қалыпқа келтіреді.
Фаг-программалар – зақымдалған программалардағы нақты вирусты өшірудің арнайы программалары.
3. ревизор (тексеруші) прграммалар – бірінші дискінің жүйелік аймақтары және программа күйі жайлы ақпараттарды есіне сақтап , содан кейін оны бастапқы күйімен салыстыра отырып тексереді. Олардың салыстыруында келіспеушіліктер болса, онда ол туралы пайдаланушыға хабарлайды.
4. Ревизор (тексеруші) докторлар – ревизорлар мен доктарлардың қызметін атқарады, яғни программалар тек өзгерулерді ғана көріп қана қоймай, сонымен қатар ол өзгерулерді автоматты түрде бастапқы қалыпқа келтіруге бар жағдай жасайды.
5.Фильтр программалары резидентті түрде компьютердің жедел жадысна орнатылады да көбею және қауіп төндіру вирустар қолданатын операциялық жүйеге түсетін хабарламаларды жолдарынан ұстап алып ол туралы пайдаланушыға хабарлайды .
6. Вакцина – программалар (немесе иммунизаторлар) дискілерді немесе программаларды оның жұмыс нәтижесінде көрінбейтіндей етіп модификациялайды, бірақ вирус оны , яғни вакцинацияланған программаны вирусталған екендеп түсінеді.
56. Ақпаратық – коммуникациялық технология
Ақпаратық-коммуникациялық технология – тұтынушының ақпаратты жинау, өңдеу, сақтау, тарату, бейнелеу және пайдалану мақсатында біріккен әдістер , программалық-техникалық құрылғылар және өндірістік үрдістер жиынтығы .
Ақпараттық және коммуникациялық технологияның дамуы мен кеңінен қолданылуы бұл соңы он жлдағы ғылыми-техникалық революция мен әлемдік дамудың ауқымды тенденциясы болып табылады. АКТ пайдалану бәсеклкес экономиканы көтеру үшін , әлемдік жүйедегі оның мүмкіндіктерін кеңейтуге , жергілікті басқару мени мемлекеттік басқарудың тиімділігін жоғарылату үшін шешуші рөл атқарады.
Экспеттердің жобалауынша мемлекеттік басқаруға ақпараттық коммуникациялық технологияның енгізілуі экономиканың дамуын тездетеді , бюрократиялық үрдістер шығыны азаяды , мемлекеттік ведомстволардың еңбек өнімділігі мен жұмыстарының тиімділігін арттырады және азаматтық қоғамды қалыптастыруда әр түрлі реттегі ақпараттарды алуда халықтың мүмкіндіктерін кеңейту, мемлекеттік қызметтерді тиімді етіп құру , бюрократиялық барьерлердің әлсіреуіне алып келеді. Мемлекеттік басқарудың функцияланған жүйесінің тиімділігі келесі бағыттар бойынша анықталуы мүмкін:
Мекемелер мен азаматтар арасындағы өзара қарым-қатынас ;
Мекемелердің ішкі жұмыстары ;
Билік ұйымдарының бір-бірімен өзара қарым-қатынас ;
Ақпараттық және коммуникациялық технологияның енуі азаматтар мен мекекмелердің мемлекеттік билік ұйымдары мен өзара қарым-қатынасының тиімділігін арттырады. Билік ұйымдарының жұмсы туралы ақиқат , оперативті , толық өзекті ақпарттар веб-сайтта жазылға . Бұл азаматтар мен қажетті ақпараттарды іздеуді қысқартады , мемлекеттік қызметкерлердің ақпараттарды түсіндіруге кететін уақыттарын азайтады, сонымен қатар көптеген кететін қателерді азайтады.
АКТ негізінде “бір терезе қағидасы ” деп аталатын барлық деңгейдегі ұйымдармен өзара қарым-қатынасы бір нүкте арқылы енеді.
АКТ-ң енгізуде тікелей экономикалық эффект байлансты: бұрынғы сақталынған құжаттарға қатысты ауданды босату; құжаттармен жұмыс істеуде қызметкерлердің қысқару саны мен; мемлекеттік басқару ұйымдарының бизнес-үрдістерінің орындалу уақытының қысқавруы мен;
Қазіргі уақыттағы АКТ азаматтардың қызығушылығына бағытталған электрондық үкімет құруға мүмкіндік береді.
Электрондық үкімет құру тарихы ақпараттық технологияның дамуымен қатар жүріп келеді.
58.Электронды үкіметті қалыптастыруконцепциясының негізгі есептері
Бағдарламаны iске асырудың негiзгi бағыттары мен тетiгi
Бағдарламаны iске асыру мынадай бағыттар бойынша жүзеге асырылатын болады:
1. Нормативтiк құқықтық жəне əдiснамалық қамтамасыз етудi жетiлдiру
2. .Мемлекеттiк органдардың e-қызмет көрсетулерiн қалыптастыру мен дамыту;
3. е-Үкiметтің қызмет көрсетулерiне қолжетiмдiлiктi қамтамасыз ету, ақпараттық теңсiздiктi жою жəне АКТ саласында бiлiм деңгейiн арттыру жөнiнде жұмыстар ұйымдастыру;
4. e-Үкiметтiң инфрақұрылымының базалық құрамдас бөлiктерiн қалыптастыру;
5. Ведомствоаралық жəне үлгілiк ведомстволық ақпараттық жүйелер құру жəне дамыту;
6. Жергiлiктi атқарушы органдардың ақпараттық ресурстары мен жүйелерiн құру жəне дамыту;
7. Халықаралық стандарттар базасында e-Үкiметтiң ақпараттық инфрақұрылымын қорғауды қамтамасыз ету;
8. Бағдарламаны орындауда қоғамдық қолдауды қамтамасыз ету .
57. “Электрондық үкімет” жүйесінің компоненттері
«Электронды үкімет» жүйесі үш негізгі компоненттен тұрады:
􀂃Азаматтарға бағытталған компонент: мемлекеттік ұйымдармен азаматтар арасындағы өзара қарым-қатынас (халықаралық термин бойынша G2C). Азаматтарға үкіметтік қызметтерді пайдаланудың жылдамдығын ұлғайту. Азаматтар үшін кез келген ведомство, кез келген қызмет немесе ақпарат ашық. яғни сұраныстардың орындалу жылдамдығын көтеру жəне сол сұраныстардың орындалу уақытын азайту.
􀂃Дербес секторға арналған компонент: мемлекеттік ұйымдар мен дербес секторлар арасындағы қарым-қатынас (халықаралық термин бойынша G2B), өзара қарым-қатынаста қағаз құжаттарды пайдалану қажеттілігін азайту, осылайша қажетті ақпаратты жинау мен өңдеуді тездету. Қызметтерді ұсынуда біріккен жүйе құру үшін мемлекеттік ұйымдар коммерциялық мекемелермен бірігіп өздерінің каналдарын бере алады. Жақсарған технологияны пайдалана білуі арқасында мемлекеттік сатып алулар ашық түрде өтетін болғандықтан мемлекет шығыны азаяды. «Үкімет-бизнес» модулі қалыпты процедуралардың бірі декларация немесе несиені рəсімдеуді ғана жеңілдетпейді, негізгі оның функциясы - қысқарту, жеделдету жəне үрдісті автоматтау арқасында азаматтарға өзінің жеке бизнесін құруға мүмкіндік береді. Өйткені жеке капитал тек экономика, əлеуметтік, мəдениеттің, техниканың жəне ғылымның дамуы ғана емес, сонымен қатар мемлекеттің дамуы үшін негізгі күш болып саналады.
􀂃Мемлекеттік басқару ұйымдарына негізделген компонент: (халықаралық термин бойынша G2G) АКТ көмегінің арқасында əртүрлі мемлекетті басқару органдарының біртұтас корпоративтік желідегі деректерінің интеграциясына, құжат айналымын оптимизациялау мен шешімдерді қабылдау жəне олардың орындалуының механизмін арттыру мемлекеттік аппараттың тиімді жұмыс істеуінің жоғарылауына əкеледі.
Осы үш модуль азаматтардың, топтардың, қоғамның əлеуметтік белсенділігін арттырады
59. Электрондық үкімет бағдарламасын іске асырудың негізгі бағыттары
Бағдарламаны iске асырудың негiзгi бағыттары мен тетiгi
Бағдарламаны iске асыру мынадай бағыттар бойынша жүзеге асырылатын болады:
1. Нормативтiк құқықтық жəне əдiснамалық қамтамасыз етудi жетiлдiру
2. .Мемлекеттiк органдардың e-қызмет көрсетулерiн қалыптастыру мен дамыту;
3. е-Үкiметтің қызмет көрсетулерiне қолжетiмдiлiктi қамтамасыз ету, ақпараттық теңсiздiктi жою жəне АКТ саласында бiлiм деңгейiн арттыру жөнiнде жұмыстар ұйымдастыру;
4. e-Үкiметтiң инфрақұрылымының базалық құрамдас бөлiктерiн қалыптастыру;
5. Ведомствоаралық жəне үлгілiк ведомстволық ақпараттық жүйелер құру жəне дамыту;
6. Жергiлiктi атқарушы органдардың ақпараттық ресурстары мен жүйелерiн құру жəне дамыту;
7. Халықаралық стандарттар базасында e-Үкiметтiң ақпараттық инфрақұрылымын қорғауды қамтамасыз ету;
8. Бағдарламаны орындауда қоғамдық қолдауды қамтамасыз ету .
60. «Электронды үкімет» бағдарламасының мақсаты мен міндеттері. Бағдарламаның мақсаты азаматтар мен ұйымдардың мемлекеттік қызмет көрсетулерге жылдам әрі сапалы қолжетімділігін қамтамасыз ету және АКТ ны кеңінен қолдану арқылы мемлекеттік органдардың жұмыс істеу тиімділігін арттыру болып табылады. Аталған мақсаттарға жету үшін мынадай міндеттерді орындау керек:
Мемлекетке, азаматтар мен ұйымдарға ақпараттық қоғам жағдайларында жұмыс істеуге мүмкіндік беретін нормативтік құқықтық және әдіснамалық база құру
Мемлекеттік органдардың е–қызмет көрсетулерін қалыптастыру мен дамыту
е–Үкіметінің қызмет көрсетулеріне қолжетімділікті қамтамасыз ету, ақпараттық теңсіздікті жою және АКТ саласында білім деңгецін арттыру жөнінде жұмыстар ұйымдастыру.
е–Үкімет инфрақұрылымының базалық құрамдас бөліктерін қалыптастыру және мемлекеттік органдардағы ақпараттық инфрақұрылымды оңтацландыру;
е–Үкіметінің ақпараттық инфрақұрылымын қорғауды қамтамасыз ету.
61. «Электронды үкімет» бағдарламасының негізгі бағыттары мен тетігі.
Нормативтік құқықтық және әдіснамалық қамтамасыз етуді жеңілдету
Мемлекеттік органдардың е–қызмет көрсетулерін қалыптастыру мен дамыту
е–Үкіметтің қызмет көрстеулеріне қолжетімділікті қамтамасыз ету, ақпараттық теңсіздікті жою және АКТ саласында білім деңгейін арттыру жөнінде жұмыстарұйымдастыру
е–Үкіметтің инфрақұрылымының базалық құрамдас бөліктерін қалыптастыру
Ведомствоаралық және үлгілік ведомстволық ақпараттық жүйелер құру және дамыту
Жергілікті атқарушы органдардың ақпараттық ресурстары мен жүйелерін құру және дамыту
Халықаралық стандарттар базасында е–Үкіметтің ақпараттық инфрақұрылымын қорғауды қамтамасыз ет
Бағдарламаны орындауда қоғамдық қолдауды қамтамасыз ету.
64 Access ДҚБЖ объектілері
Access 2007 маңызды артықшылықтарының бірі, бұл бағдарламаның MS Office пакетінің Excel, Word және басқа бағдарламалары мен үйлесім табуы. Бұл пакетке енетін әртүрлі қосымшаларда жасалынған мәліметтер біреуіне екішісі не жеңіл ауыстырыла алынады Microsoft
Office пакетінің кең таралуы мұндай мәліметтерді қолданбалы ете алады.
Мәліметтер қорын құру негізгі он этаптан тұрады
1.Объектілерді (мәліметтер көзін) анықтау, олар жүйеде жеке ақпа-раттық бірліктермен берілуі тиіс.
2. Объектілер арасындағы байланысты сипаттау (егер бірнеше объект пайдаланылса).
3. Объктілердің аса маңызды қасиеттері мен әдістерін анықтау.
4. Әртүрлі объектілер қасиеттерінің арасындағы байланысты анықтау.
5. Болашақ мәліметтер қорының барлық кестелері сипатталған, мәлі-меттердің алғашқы сөздігін дайындау
63. Деректер қорын басқару жүйесінде деректер типтері.
Мәліметтер қорының құрылымының негізін кестелер құрайды. Кесте – баған және қатардан тұрады. Кесте бағанын құрайтын жазба элементтері өріс деп аталады.
Өрістің негізгі ерекшелігі – бір өріс элементтері бірдей типті етіп құрылады, мысалы, сандық немесе символдық. Мұндай мәліметтер қорында кестелерді байланыстырып, олардың кейбір өрістері арқылы түрлі жаңа кестелер құруға болады. Мұндай кестелерді сұраныстар деп атайды. Реляциялық мәліметтер қорын құру және онымен жұмыс істеуді басқару үшін көптеген арнайы программалар дайындалған, олар: dBASEII – dBASEI V FoxPro, Clipper, Access, т.б. олардың бәрін де мәліметтер қорын басқару жүйесі деп атайды.
Мәліметтер қорын басқару жүйелері – бұл олардың көмегімен мәліметтер қорын жасауға, оларды ақпараттармен толықтыруға және жұмыс істеуге болатын бағдарламалар жиынтығы. Мәліметтер қорын басқару жүйелерінің бірнеше ондаған түрлері бар, олардың көпшілігі шындығына келгенде басқару жүйелері емес, арнайы дайындалған бағдарламалау тілдері болып табылады, олардың көмегімен осы тілді меңгерген әрбір адам қолданушыға ыңғайлы құрылымдағы кез келген мәліметтер қорын жасап алуына, және оларға қажетті басқару элементтерін енгізге болады. Мұндай тілдерге Oracle, Clipper, Paradox, FoxPro және басқалар жатады. Алайда, мұндай мәліметтер қорымен жұмыс істеу үшін қолданушылардың ауқымды бөлігі пайдалана алатындай, шынайы тіптен кәсіби бағдарламалау дағдылары қажет.
.
62.Плейфердің биграммды шифрыПлейфер жүйесінің шифрлау және шифрды ашу процедуралдарында Трисемустың шифрлайтын кестесі қолданылады.
Шифрлау процедурасы келесі қадамдардан тұрады:
1) Бастапқы хабардың ашық мәтіні әріптер жұбына (биграммаларға) бөлінеді. Мәтінде әріптердің саны жұп болу керек және құрамында екі бірдей әріп болмауы керек. Егер бұл талаптар орындалмаса, онда мәтін мәні жоқ орфографиялық кестелердің көмегімен түрлендіріледі.
2) Ашық мәтіннің биграммалар тізбегін (шифрлайтын кестенің көмегімен) келесі ережелер бойынша түрлендіріледі:
Егер ашық мәтіннің биграммасының екі әріпі де бір қатарға немесе бағанға (3-суреттің кестесіндегі М және П әріптері сияқты) түспесе, онда берілген әріптердің жұбымен анықталатын тікбұрыштың бұрышындағы әріптер ізделінеді. Біздің мысалда бұл МПӘӨ әріптері. МП әріптер жұбы ӘӨ жұбына бейнеленеді. Шифрмәтіндегі биграммаларды әріптердің тізбегі ашық мәтіннің биграммасындағы әріптер тізбегінің қатынасы бойынша айнадай орналасу керек.
Егер ашық мәтіннің биграммасының екі әріптері де кестенің бір бағанында орналасса, онда шифр мәтіннің әріптері болып оның астында жатқан әріптер есептелінеді. Мысалы, КО биграммасы шифр мәтінінің УВ биграммасымен ауыстырылады. Егер ашық мәтіннің әрпі төменгі қатарда орналасса, онда шифр мәтін үшін осы бағанның жоғарғы қатарындағы сәйкес келетін әріп алынады.
Егер ашық мәтіннің биграммасының екі әріпі де кестенің бір қатарында орналасса, онда шифр мәтінінің әріптері болып олардың оң жағында жатқан әріптер есептелінеді.
Мысал ретінде КОМПЬЮТЕРЛЕР мәтінін шифрлайық. Бұл мәтіннің биграммаларға бөлуі мынаны береді: КО МП ЬЮ ТЕ РЛ ЕР. Осы биграммалар тізбегі шифрлайтын кестенің (3-сурет) көмегімен мынадай тізбекке түрлендіріледі: УВ ӘЯ ЭЯ ЕЦ ИГ ҒТ.
Шифрды ашу кезінде аталған әрекеттер керісінше орындалады.
Стандартты алфавитті қолданған кезде жай ауыстыру шифрларының олқылықтары айқын-ақ: алфавит әріптерінің қайталану жиіліктерінің кестесі (жадуалы) бір немесе бірнеше символды анықтауға мүмкіндік береді, ал бұл болса кейде хабарды толығымен кері шифрлауға жеткілікті болады. Сондықтан кері шифрлауды қиындату үшін әр түрлі тәсілдер қолданылады. Мәселен:
– шифрлаудың көпәріптік жүйесі-бір символға екі және одан көп символдардың бір немесе бірнеше қисындасуы:
– бірнеше алфавитті пайдалану - әрбір символдың орнына оның өзімен немесе жіберіліп жатқан хабардағы оның орнымен қандай да болмасын бір тәсілмен байланысқан кілтке тәуелді басқа бір алфавит қолданылады.
Күрделі ауыстырулардың шифрларын көп алфавитті деп атайды. r-алфавитті ауыстыру кезінде негізгі хабардың хо символы Во алфавитіндегі уо символымен х1 символы В1 алфавитіндегі у1символымен ауыстырылады, ал хr-1символы вr-1 алфавитіндегі уr-1 символымен және хr символы В алфавитіндегі уr символымен ауыстырылады. r=4 болған жағдайда көп алфавитті ауыстырудың жалпы сұлбасы 8-суретте келтірілгендей болады.
Енгізу символы Х0Х1Х2Х3 Х4Х5 Х6Х7Х8 Х9Ауыстыру алфавитіВ0В1В2В3 В4В5 В6В7В8 В9
Сур.8. Көпалфавитті ауыстырудың жалпы сұлбасы (r=4)
Көп алфавитті ауыстыру- бастапқы мәтіннің символдарын басқа күрделі ережеге сай түрлендірудің қарапайым түрі. Жоғарғы крипто тұрақтылыққа ие болу үшін күрделі кілттерді пайдалану керек. Орын ауыстыру- критографиялық түрлендірудің аса күрделі емес әдісі. Әдетте, басқа әдістермен бірігіп пайдаланылады. Гаммерлеу- бұл әдіс кілт негізінде генрацияланған алғашқы мәтінге бірқатар жалған кездейсоқ тізбек қоюмен пайдаланылады. Шифрлар блогы шифрланатын мәтіннің блогына пайдаланылатын түрлендірудің негізгі әдістерінің жүйелілігін көрсетеді. Шифрлар блогы ”таза ” блогының түрлендіруге немесе жоғары крипто тұрақтылыққы сәйкес басқа да кластарға қарағанда, тәжірибеде жиі кездеседі. Россиялық және американдық шифрлау стандарты тек осы кластарға негізделген.

Приложенные файлы

  • docx 18071874
    Размер файла: 103 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий