Sillabus_kaz_2017_1


СИЛЛАБУС
пән «Фармакология - 2» - Far-2 3214
мамандығы – 051301 «Жалпы медицина»
модуль – фармакология
курс үшінші Семестр бесінші, алтыншы
Дәрістер 18 сағат
Тәжірибелік сабақтар 54 сағат
Барлығы аудиторлық 72 сағат
Аудиториядан тыс студенттердің өзбетінше жұмысы
(СӨЖ) 36 сағат
Бақылау түрі: емтихан


АЛМАТЫ, 2016
Силлабус 2012ж.МЖМБС негізінде ҚР Үкіметінің 2012ж.23.08. №1080 қаулысына сәйкес және «Жалпы медицина» 051301 мамандығы бойынша бакалавриат Оқу бағдарламасымен келісілген (ҚазҰМУ Ғылыми Кеңесінің отырысында 27.03.2012 ж. №8 хаттамасымен бекітілген ). м.ғ.к. доцент Есетова К.У.-мен құрастырылды, мемлекеттік тілге аударған оқытушы Кантуреева Г.Т., фармакология кафедрасының отырысында талқыланды және мақұлданды.
№__________ хаттама, «___»_________2016 ж.
Фармакология кафедрасының меңгерушісі, м.ғ.к. Сатбаева Э.М.
1. Жалпы мәліметтер
1.1 С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ Ұлттық медицина университеті
1.2 Кафедра фармакология
1.3 Пән,пән коды «Фармакология2» Far-2 3214
1.4 Мамандығы: 051301 Жалпы медицина
1.5 Оқу сағаттарының көлемі: 108 сағат
1.6 Оқытылатын курс және семестрі – 3 курс, 5, 6 семестрлер
1.7 Оқытушылар туралы мәліметтер:
№ Аты-жөні Қызметі Ғылыми дәрежесі Ғылыми іздену саласы, жетістіктері
1 Сатбаева Эльмира Маратовна доцент, кафедра меңгерушісі м.ғ.к. Фармакоэкономика
2 Есетова Камажай Утениязовна Доцент м.ғ.к. Аритмияға қарсы заттар
3 Изатова Айгуль Есенгельдиновна Доцент м.ғ.д. Ангипертензивті заттар
4 Кадырова Диляра Мулдашевна Доцент,ҚазҰМУ профессоры м.ғ.к. Жерглікті анестезиялаушы заттар
5 Ким Ирина Ивановна Аға оқытушы м.ғ.к. Жалпы фармакология
6 Ананьева Лариса Викторовна Доцент м.ғ.к. Фармакоэкономика
7 Сейталиева Аида Мурзакеновна Доцент м.ғ.к. Фармакоэкономика
8 Смагулова Гульмира Советбековна Аға оқытушы м.ғ.к. Жерглікті анестезиялаушы заттар
9 Амиркулова Маржан Куляшевна Аға оқытушы Өткір уыттылық
10 Кантуреева Гульзахира Тасыбаевна Оқытушы Ангипертензивті заттар
11 Мамашева Гульмира Мухтаровна Оқытушы Гемостатикалық заттар
12 Неколайзек Анара Сайлауовна Оқытушы Жалпы фармакология
13 1.8 Байланыс ақпараты:
Мекен-жайы : Алматы қ., С.Мәуленов к., 71(интеграциялап оқыту орталығы)
Телефон: 8 (3272) 35-18-20
1.9 Пән саясаты:
Білім алушыларға талаптар
Білім алушы міндетті
Ішкі тәртіп ережелерін сақтау және С.Ж. Асфендияров атындағы ҚазҰМУ студентінің абыройын мүлтіксіз орындау.
білім беру үрдісінің барлық кезеңдерінде академиялық ережені бұзбау;
кестеге сәйкес дәрістерге, практикалық/лабораториялық сабақтарға кешікпей қатысу; белгіленген уақытта үзілісті сақтау.
практикалық/лабораториялық сабақтарға, семинарға жүйелі дайындалу;
пән бойынша силлабуспен белгіленген СӨЖ бақыланатын тақырыптары мен аралық бақылаудың тапсырмаларын уақытысында тапсыру;
себеппен босатқан сабақтарын өз уақытысында өтеу (деканаттан жазбаша рұқсат қағазы болғанда);
техникалық қауіпсіздік ережелерін, асептика, антисептика, эпидемияға қарсы тәртіпті сақтау;
кафедраның, Университеттің оқу және оқу-әдістемелік әдебиеттеріне, клиникалық база, өндірістік базалардың мүлкіне: оқытудың техникалық заттарына, жиһазға, жабдықтарға, аспаптарға, құрал-саймандарына, рекативтерге, шығыс материалдарына және т,б. ұқыпты қарау;
білім беру үрдісінің барлық қатысушыларына (ПОҚ, кафедраның оқыту-көмекші қызметкерлеріне) қатысты субординацияны және медициналық этика мен деонтологияның негізгі қағидаларын сақтау;
топтағы шиеленіс жағдайларды оқу бөлімінің меңгерушісі мен кафедра меңгерушісімен ашық талқылау;
емтиханға кестеге сәйкес, сынақ кіташасыменк келу.
Дресс- кодқа талаптар:
Білім алушылар міндетті
киімнің іскерлік стиліне ұстауға;
жинақы сәнді шаш, тырнақтары қысқа қырқылған болуы керек (қыздар үшін: ашық макияж және тырнақта ашық түсті лактың болуына жол берілмейді);
таза, үтіктелген медициналық халаты болуы керек (клиникалық кафедралар үшін костюм, қалпақ/телпек, бет-перде, ауыстыратын аяқ киім).
Дәрістер/ практикалық сабақтар/ лабораториялық сабақтарда білім алушыларға тиым салынады:
мобилді құрылғыларды/ гаджеттерді пайдалану:
оқытушының рұқсатынсыз оқу бөлмесінен/ аудиториядан шығуға (клиникалық/өндірістік базаларда жұмыс орнын тастап кетуге);
арнайы киіммен және ауыстыратын аяқ киіммен клиникалық/өндірістік базаның оқу корпусынан шығуға.
Айыппұл санкциялары:
Пән саясатын бір рет бұзған білім алушы оқытушыдан ауызша түрде ескерту алады;
Пән саясатын қайталап бұзған білім алушы кафедра меңгерушісінің атына түсінік жазады;
Пән саясатын жүйелі түрде бұзған жағдайда кафеедра меңгерушісі сәйкес деканатқа баянат жазады;
Әр жіберілген дәріс үшін сәйкес бөлім бойынша аралық бақылау рейтингінен 1 балл алынып тасталынады;
Әр орындалмаған тапсырма, сабақта болмағаны үшін білім алушы «0» балл алады.
2. Бағдарлама
2.1 Кіріспе
Фармакология науқас адамның организміне дәрілік заттардың тигізетін әсерін зерттейді. Фармакологияның басты міндеттеріне неғұрлым тиімді дәрілік қалыптар мен оларды қабылдау тәртібін анықтау, дәрілік затты енгізу жолын анықтау, дәрілік заттың әсерін бақылау, дәрілік заттың жанама әсерінің алдын алу және жою, жаңа фармакологиялық заттарды сынақтан өткізу, дәрілік препараттарды неғұрлым тиімді және қауіпті қолдану әдістерін жасап шығару, ескі препараттарды клиникалық зерттеу және қайта бағалау, медициналық қызметкерді ақпараттық қамтамасыздандыру және кеңес берулер жатады.
Оған қоса, фармакология түрлі жағдайларда дәрілік заттардың жанама әсерлерін, әсер ету ерекшеліктерін (егде жас, жүктілік және т.б.), оларды жұптастырып қолданғанда өзара әсерлесуін, дәрілік заттардың фармакокинетикасына тағамның әсерін зерттейді. Көрсетілген сұрақтар бойынша заманауи мәліметтер дәрілік заттарды таңдаудың және оларды әр науқас үшін жеке дозалау тәртібінінің неғұрлым тиімді және қауіпсіз ретін құрастыруға көмектеседі.
Фармакологияның ілгерілеуі клиникалық пәндердің дамуына ықпал етуде. Соңғы жылдар фармакологияның шапшаң дамуымен, дәрілік заттардың жаңа топтарының пайда болуымен есте қалды, соның нәтижесінде фармакотерапия көптеген ауруларды емдеудің әмбебап әдісі болып қалыптасты. Сонымен, фармакология медициналық білім беру жүйесінде маңызды орын алады, сондықтан әр дәрігер мамандығына байланыссыз фармакологияның басты бағыттарын жақсы білуі қажет.
2.2 Пәннің мақсаты: әртүрлі патологиялық жағдайлар кезінде препараттарды рационалды таңдау үшін дәрілік заттар фармакокинетикасы мен фармакодинамикасы туралы білімін қалыптастыру.
2.3 Пәннің міндеттері:
Түрлі патологиялық жағдайларда фармакотерапияның негізгі принциптеріне үйрету;
Препараттардың фармакокинетикалық және фармакодинамикалық ерекшеліктеріне байланысты дәрілік заттарды таңдау принциптерімен таныстыру;
Дәрілік заттардың негізгі әсерлерін күшейту немесе жеке препараттардың жағымсыз әсерлерін жою үшін оларды жұптастыру принциптеріне үйрету;
Дәрілік заттардың жағымсыз әсерлерін тануды және олрады жоюды үйрету.
2.4. Оқытудың соңғы нәтижелеріСтудент келесі компетенцияларды игеруі қажет:
Когнитивті компетенция:
Патологиялық үрдістерді реттеуге бағытталған дәрілік препараттар тобының жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмдері мен негізгі фармакологиялық және жанама әсерлері туралы білімді қалыптастыру;
Қолдануға қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлерін анықтауды және оларды дер кезінде түзетуді жасай білу туралы білімді қалыптастыру.
Жеке препараттардың негізгі әсерлерін күшейту үшін немесе жағымсыз әсерін жою үшін дәрілік заттарды жұптастыру жөнінде білімді қалыптастыру.
Терапияның тиімділігін жоғарлату мақсатында ағзаның әртүрлі мүшелері мен жүйелерінің қызметін бағытталған түрде өзгертуге дәрілік заттарды таңдау бойынша білімді қалыптастыру.
Түрлі патологиялық жағдайларда дәрілік заттардың қалыптарын, қолдану жолдарын таңдауды, оларды рецептте жазу дағдасын қалыптастыру.
Операционалды компетенция:
Дәрілік заттарды рецептте талдауымен бірге жаза білу дағдысын қалыптастыру.
Препараттардың бір реттік мөлшерін есептей білу дағдысын қалыптастыру
Дәрілік заттардың жағымсыз әсерлерін тани білу, оның алдын алу және болдырмау.
Шұғыл көмек көрсету үшін дәрілік заттарды таңдай білу.
Жаңа дәрілік заттар жайында хабардар болу және олардың кең таралған синонимдерін білу.
Коммуникативті компетенция:
Сауатты және жетік түрде сөйлеуді игеру;
Даулы жағдайларды шешу және оның алдын алу
Ұжым мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасқа әсер етуді ынталандыру мақсатында мотивация сұрақтарын қолдану.
Жеке ой-пікірін жеткізе білу.
Фармакологияның мәселері бойынша логикалық ойлау, еркін түрде пікірталас жүргізе білу
Құқықтық компетенция:
Құқықтық білім мен дағдыны қалыптастыру: Дәрілік заттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканы рецептте жазу, босату, сақтауды реттеуші ҚР негізгі заңнамалық актілері.
Үздіксіз оқыту және білім беру компетенциясы:
1.Өзіндік қазіргі замандағы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологиялар қолдану, ақпарат жинау және оларды өңдеу және талдау жасау (оқулықтар, анықтамалық әдебиет, нормативті құжаттар, ғылыми әдебиет және интернет-қоры)
2.СӨЖ-тың күрделі түрлерін орындай білу (көп деңгейлі кроссвордтарды, тесттік тапсырмаларды, презентацияларды, эссе, рефераттарды құру).
2.5. Пререквизиттер: гистология, қалыпты физиология, патологиялық физиология, патологиялық анатомия.
2.6. Постреквизиттер: ішкі аурулар пропропедевтикасы
Фармакология пәнінің құрылымы
№ Жүйе бойынша компетенциялар: Пәннің мазмұны
«ЖҮЙКЕ ЖҮЙЕСІ»
Студент білуі тиіс:
жүйке жүйесіне әсер ететін негізгі препараттардың жіктелуін;
келесі синдромдарды емдеу-дің негізгі принциптері:
- ишемия және геморрагиялық инсульт синдромдарын;
- тырысу синдромын;
- ми қабаттарының зақымдану синдромын (менингиттер)
Студент жасай білуі тиіс:
жүйке жүйесінің патология-лары кезінде дәрілік заттарды таңдай және оларды қолдану көрсеткіштерін
дәрілік қалыптарды және қолдану әдісін таңдауды
тиімділігін арттыру немесе жеке препараттардың жағымсыз әсерлерін жою үшін дәрілік заттардың комбинациясын таңдай білуді
жүйке жүйесінің патологиялары кезінде қолданылатын дәрілік заттарға рецепт жазу, бір реттік дозасын есептеу: Жүйке жүйесінің қызметіне әсер ететін заттар.
Инсульт кезіндегі дәрілік ем принциптері. Ми қанайналымының жедел бұзылыстарын дифференцирленген емінің негізгі бағыттары — ишемиялық аймақта адекватты перфузияны қалыптастыру және ишемия ошағын шектеу, қанның реологиялық және ұю қасиетін қалпына келтіру, ишемияның зақымдаушы әсерінен нейрондарды қорғау және жүйке тінінің репаративті үрдісін ынталандыру.
Нейрометаболикалық заттар: ноотроптар мен церебропротекторлар (пирацетам, глицин, семакс, церебролизин және т.б.), әсер ету механизмдері, көрсеткіштері, қарсы көрсеткіштері. Балаларда қолдану ерекшеліктері.
Эпилепсияның консервативті емі. Ұстаманың түріне және эпилепсияның формасына байланысты эпилепсияға қарсы препараттарды таңдау. Қазіргі эпилепсияға қарсы препараттардың артықшылықтары (ламотриджин, тиагабин және т.б.). Балаларда қолдану ерекшеліктері.
Ми қабаттарының зақымдану синдромы (менингиттер). Менингит фармакотерапиясының негізгі принциптері. Нейроинфекциялар кезінде қолданылатын антибактериялық заттар. Жіктелуі, әсер ету механизмі, көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері. Балаларда қолдану ерекшеліктері.
«ЭНДОКРИНДІ ЖҮЙЕ»
Студент білуі тиіс:
гипо- және гипертиреоз, гипо- және гипергликемия, гипо- және гиперкортицизмнің этиотропты, патогенетикалық және симптоматикалық емінің негізгі принциптерін;
келтірілген синдромдар кезінде қолданылатын дәрілік заттарды.
Студент жасай білуі тиіс:
эндокринді жүйе патологиялары кезінде дәрілік заттарды таңдау және оларды қолдану көрсеткіштерін
дәрілік қалыптарды және қолдану әдісін таңдауды
тиімділігін арттыру немесе жеке препараттардың жағымсыз әсерлерін жою үшін дәрілік заттардың комбинациясын таңдай білуді
эндокринді жүйе патологияларында қолданылатын препараттарға рецепт жазуды, дозасын есептеуді. Эндокринді жүйе мүшелерінің зақымдануында қолданылатын дәрілік заттар:
Гипо-, гипертиреозда қолданылатын дәрілік заттар, олардың зат алмасуына әсері. Қолдану көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері. Жанама әсерлері.
Ұйқы безі гормондарының препараттары. Әсер ету механизмдері, қолдану көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері. Диабетке қарсы пероралды синтетикалық заттар, әсер ету механизмдері, жанама әсерлері. Балаларда қолданылатын инсулиннің негізгі препараттары.
Гипогликемия синдромында қолданылатын заттар (глюкагон, адреналин гидрохлориді, глюкоза). Әсер ету механизмдері, қолдану көрсеткіштері. Жанама әсерлері.
Бүйрекүсті безінің жетіспеушілігі синдромында қолданылатын препараттар (глюкокортикоидтар, минералокортикоидтар). Әсер ету механизмдері, қолдану көрсеткіштері. Жанама әсерлері.
Балаларда қолдану ерекшеліктері.
Семірудің фармакотерапиялық принциптері. Анорексигенді заттар - сибутрамин, липаза ингибиторлары – орлистат (ксеникал), қант алмастырушысы – олестр. Әсер ету механизмдері. Қолдану көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері. Жанама әсерлері.
«ҚАН ТҮЗУ ЖҮЙЕСІ»
Студент білуі тиіс:
келесі синдромдарды емдеуде қолданылатын негізгі препараттарды:
анемияда;
геморрагиялық синдромда;
миело- және лимфопролифера-тивті синдромды.
ҚІШҚҰ синдромында
Студент жасай білуі тиіс:
қан түзу жүйесінің патологиялары кезінде дәрілік заттарды таңдау және оларды қолдану көрсеткіштерін
дәрілік қалыптарды және қолдану әдісін таңдауды
тиімділігін арттыру немесе жеке препараттардың жағымсыз әсерлерін жою үшін дәрілік заттардың комбинациясын таңдай білуді
келесі синдромдарда қолданылатын дәрілік заттарға рецепт жазу:
тапшылықты анемияда;
геморрагиялық синдромда;
миело- және лимфопроли- феративті синдромында;
дозасын есептеуді Анемия синдромында қолданылатын заттар.
Темір препараттары. Препараттардың салыстырмалы сипаттамасы, қолданылуы, жанама әсерлері, педиатриялық практикада қолданылу ерекшеліктері. Аскорбин қышқылының темірдің сіңірілу үрдісі кезіндегі рөлі. Цианокобаламин, фоль қышқылының фармакотерапиялық әсерінің механизмдері. Қолдану көрсеткіштері. Болуы мүмкін жанама әсерлері. Бағдарлама бойынша препараттар: темір сульфаты және құрамында темірі бар препараттар (сорбифер Дурулес, тардиферон), темір фумараты (ферронат, хефенол), темір хлориді (гемофер), темір тотығының сульфаты (актиферрин, тардиферрон, ферроградумет), ферковен, феррум лек, кешенді темір препараттары (мальтофер, ферлатум), эпоэтин альфа, аскорбин қышқылы, цианокобаламин, фоль қышқылы.
Геморрагиялық синдром кезінде қолданылатын заттар. Тікелей және тікелей емес әсерлі антикоагулянттар, фибринолиз тежегіштері, тромбқа қарсы заттар, қантамырларының өткізгіштігіне әсер ететін заттар. Жіктелуі, әсер ету механизмі, көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері.
Миело- және лимфопролиферативті синдромда қолданылатын препараттар.
Цитостатиктер:циклофосфан, цисплатин, хлорбутин, нитрозометилмочевина, ломустин, кармустин, миелосан, метотрексат, меркаптопурин, фторурацил, цитарабин; өсімдік тектес препараттар: винкристин; антибиотиктер: доксорубицин; цитокины, моноклоналды антиденелер
«ЖҮРЕК-ҚАНТАМЫР ЖҮЙЕСІ»
Студент білуі тиіс:
жүрек-қантамыр жүйесіне әсер ететін дәрілік заттарды;
артериялық гипертензия кезіндегі этиотропты, патогенетикалық және симптоматикалық емнің негізгі принциптерін;
тәждік жетіспеушілік синдромы, артериялық гипотензия, кенет өлім синдромы, ырғақ бұзылысы синдромы, жүректің жедел және созылмалы жетіспеушілігі, жүрек ақаулары туралы;
Студент жасай білуі тиіс:
жүрек-қантамыр патологиялары кезінде дәрілік заттарды таңдау және қолдану көрсеткіштерін;
дәрілік қалыпты таңдау және қолдану әдістерін;
тиімділігін арттыру немесе жеке препараттардың жағымсыз әсерлерін жою үшін дәрілік заттардың комбинациясын таңдауды;
жүрек-қантамыр жүйесінің патологиясы кезінде қолданылатын препараттарға рецепт жазу, бір реттік дозасын есептеу Жүрек-қантамыр жүйесіне әсер ететін заттар.
Кардиотоникалық дәрілік заттар, әсер ету механизмдері, қолдану көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері. Балалардағы ерекшеліктері.
Тәждік жетіспеушілік синдромында қолданылатын заттар. Жіктелуі (нитраттар, β-блокаторлар, кальций антагонисттері, триметазидин), әсер ету механизмдері, қолдану көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері. ЖИА емдеудегі антикоагулянттар, антиагреганттар, фибринолитиктер. Жүрек-қантамыр жүйесі ауруларын емдеуде гипохолестеринемиялық препараттарды таңдау.
Жүрек ырғағы бұзылысы синдромында қолданылатын заттар, жіктелуі және әсер ету механизмі, негізгі препараттардың фармакологиялық әсерлері, қолдану көрсеткіштері, жанама әсерлері.
Артериялық гипертензия синдромында қолданылатын заттар, негізгі 4 топтың сипаттамасы (ААФ ингибиторлары, тиазидті диуретиктер, кальций каналының блокаторлары, β-блокаторлар). Артериялық гипертензия синдромын емдеуде қолданылатын препараттарды таңдау.
Жұптастырылған ем. Негізгі препараттардың әсер ету механизмдері, қолдану көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері.
Артериялық гипотензияны емдеуде антигипотензивті заттар, көрсеткіштері, жанама әсерлері, түзету.
Жүректің жедел жетіспеушілігін емдеуде дәрілік заттарды қолдану принциптері. Жұптастырылған ем. ААФ ингибиторларының, диуретиктердің, β-блокаторлардың, жүрек гликозидтерінің жүректің жедел жетіспеушілігін жұптастырып емдеудегі рөлдері. Балалардағы ерекшеліктері.
Жүрек-қантамыр патологиялары кезінде фитопрепараттарды қолдану патологии (долана, тау арникасы, мамырлық меруертгүл, көктемгі жанаргүл, строфант тұнбасы, шағын барвинок жапырақтары, кәдімгі барбарис, валериана тамыры, сасықшөп, түкті оймақгүл, алқызыл оймақгүл, желтушник раскидистый, желтушник левкойный)
Кардиопротекторлар, ангиопротекторлар
«ТЫНЫС АЛУ ЖҮЙЕСІ»
Студент білуі тиіс:
тыныс алу мүшелерінің қызметіне әсер ететін заттарды;
бронх өткізгіштігі бұзылысы, тыныс жетіспеушілігі, өкпе тінінің тығыздану синдромының этиотропты, патогенетикалық және симптоматикалық емінің негізгі принциптерін.
Студент жасай білуі тиіс:
тыныс алу жүйесі патологиясы кезінде дәрілік заттарды таңдау және қолдану көрсеткіштерін;
дәрілік қалыпты және қолдану әдісін таңдай білуді;
тиімділігін арттыру немесе жеке препараттардың жағымсыз әсерлерін жою үшін дәрілік заттардың комбинациясын таңдай білуді;
тыныс алу жүйесі патологияларында қолданылатын препараттарға рецепт жазуды. Тыныс алу жүйесіне әсер ететін заттар.
Бронх өткізгіштігі бұзылысы синдромында қолданылатын заттар:
қабынуға қарсы (ингаляциялық глюкокортикостероидтар, мембранатұрақтандырушы (натрий кромогликаты, недокромил- натрий, кетотифен) заттар;
бронходилататорлар: қысқа және ұзақ әсер ететін β-агонисттер, м-холиноблокаторлар (ипратропий бромиді, тиотропий бромиді), фосфодиэстаразаның тежегіштері.
Өкпе тінінің тығыздануы синдромында қолданылатын заттар:
ауруханадан тыс пневмонияда қолданылатын антибактериялық заттар, жіктелуі, антибиотиктердің әсер ету механизмі, синтетикалық антибактериялық заттар. Балаларда дозалау схемасының ерекшеліктері.
Қақырық түсіретін және муколитикалық заттар: препараттардың жіктелуі. Қақырық түсіретін заттардың әсер ету механизмі. Дозалау тәртіптері. Енгізу жолдары. Жанама әсерлері. Балаларда қолдану ерекшеліктері.
Жөтелге қарсы заттар, жіктелуі, әсер ету механизмі, қолдану ерекшеліктері.
Тыныс алуды ынталандыратындар, жіктелуі, қолдану ерекшеліктері.
Тыныс жетіспеушілігі синдромында қолданылатын заттар. Этил спиртінің көбікбасушы әсері. Балаларда, қарттарда және жүкті әйелдерде ТЖ патологияларының фармакотерапиясының ерекшеліктері.
«АС ҚОРЫТУ ЖҮЙЕСІ»
Студент білуі тиіс:
Келесі синдромдар кезіндегі фармакотерапияның негізгі принциптерін:
дисфагия синдромы.
асқазандық және ішектік диспепсия синдромы.
сарғаю синдромы.
бауыр жетіспеушілік синдромы
ұйқы безінің сыртқы секреторлық жетіспеушілік синдромы;
Келтірілген синдромдар кезінде қолданылатын дәрілік заттарды.
Студент жасай білуі тиіс:
Ас қорыту жүйесі патологиялары кезінде дәрілік заттарды таңдау және оларды қолдану көрсеткіштерін
дәрілік қалыптарды және қолдану әдісін таңдауды
тиімділігін арттыру немесе жеке препараттардың жағымсыз әсерлерін жою үшін дәрілік заттардың комбинациясын таңдай білуді
ас қорыту жүйесі патологияларында қолданылатын препараттарға рецепт жазуды, дозасын есептеуді. Эрадикациялық ем жүргізілгенде қолданылатын антимикробты заттар (амоксициллин, кларитромицин, метронидазол, тетрациклин, фуразолидон, висмут субцитраты).
Антисекреторлы заттар: протондық насостың ннгибиторлары, Н2–гистаминоблокаторлар, М-холиноблокаторлар. Әсер ету механизмдері. Қолдану көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері. Енгізу жолдары. Жанама әсерлері. Балаларда қолдану ерекшеліктері.
Антацидті заттар. Препараттардың салыстырмалы сипаттамасы. Көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері. Жанама әсерлері. Балаларда қолдану ерекшеліктері.
Гастропротекторлар. Простагландиндердің синтети-
калық аналогтары (мизопростол). Шырышты қабатты механикалық қорғайтын және оның қорғаныс функциясын арттыратын препараттар. Көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері. Жанама әсерлері. Балалардағы қолдану ерекшеліктері.
Асқазан-ішек жолдарының моторикасына әсер ететін заттар, спазмолитикалық заттар, іш айдағыштар мен диареяға қарсы заттар (метоклопрамид, домперидон, М-холиноблокаторлар, дротаверин, пинаверий бромиді, мебеверин, лактулоза және т.б.). Жіктелуі. Әсер ету механизмдері. Көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері. Жанама әсерлері. Балалардағы қолдану ерекшеліктері.
Ішек микрофлорасын қалпына келтіретін препараттар (бифидумбактерин, лактобактерин, линекс, лактулоза, хилак форте, ішек таяқшасы-протейлік бактериофаг)
Өт айдағыш заттар. Жіктелуі. Әсер ету механизмдері. Көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері. Жанама әсерлері. Балалардағы қолдану ерекшеліктері.
Гепатопротекторлар. Жіктелуі. Әсер ету механизмдері. Көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері. Жанама әсерлері. Балалардағы қолдану ерекшеліктері.
Ұйқы безінің экскреторлы қызметі бұзылғанда қолданылатын заттар. Ұйқы безінің қызметінің жетіспеушілігінде қолданылатын орын басушы заттар. Жіктелуі. Әсер ету механизмі. Көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері. Жанама әсерлері. Балалардағы қолдану ерекшеліктері.
«НЕСЕП-ЖЫНЫС ЖҮЙЕСІ»
Студент білуі тиіс:
несеп шығару және репродуктивті жүйенің патологиясында қолданылатын дәрілік заттарды;
нефриттік синдром, нефротикалық синдром, зәрлік синдром, бүйрек жетіспеушілігі синдромы (жедел және созылмалы), бүйректік артериялық гипертензия синдромы, жыныстық және репродуктивті жүйе дамуының бұзылу синдромы (анорхизм, монорхизм, қуық экстрофиясы, дисменорея) этиотропты, патогенетикалық және симптоматикалық емінің негізгі принциптерін.
Студент жасай білуі тиіс:
зәр шығару жүйесі патологиялары кезінде дәрілік заттарды таңдау және оларды қолдану көрсеткіштерін
дәрілік қалыптарды және қолдану әдісін таңдауды
тиімділігін арттыру немесе жеке препараттардың жағымсыз әсерлерін жою үшін дәрілік заттардың комбинациясын таңдай білуді
зәр шығару жүйесі патологияларында қолданылатын препараттарға рецепт жазуды, дозасын есептеуді. Зәр шығару жүйесінің аурулары кезінде қолданылатын заттар.
Зәр айдағыш заттар. Карбоангидраза тежегіштері, осмостық диуретиктер, ағзадан негізінен натрий, калий және хлордың шығарылуын арттыратын заттар (ілмектік диуретиктер), ағзадан натрий мен хлордың шығарылуын арттыратын заттар (тиазидтер мен тиазидтәрізді диуретиктер), минералокортикоидты рецепторлардың антагонисттері (альдостеронның антагонисттері, калийсақтаушы диуретиктер), бүйректік эпителиалды натрий каналдарының ингибиторлары (альдостеронның тікелей емес антагонисттері, калийсақтаушы диуретиктер). Әсер ету механизмдері, көрсеткіштері, қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері, жасқа байланысты қолдану ерекшеліктері.
Нефрологияда қолданылатын қан ұю жүйесіне әсер ететін заттар. Тікелей әсерлі антикоагулянттар (гепарин), антиагреганттар (аденозиндезаминаза ингибиторы – дипиридамол). Әсер ету механизмдері, көрсеткіштері, қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері, жасқа байланысты қолдану ерекшеліктері.
Глюкокортикоидтармен (преднизолон) және цитостатиктермен (циклофосфамид, хлорамбуцил, циклоспорин) иммуносупрессивті емдеу. Глюкокортикоидтар мен цитостатиктерді жұптастырып қолдану. Әсер ету механизмдері, көрсеткіштері, қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері, жасқа байланысты қолдану ерекшеліктері.
Созылмалы гломерулонефриттің жұптастырылған емі. Үшкомпонентті (цитостатиктер немесе глюкокортикоидтар, антиагерганттар, гепарин) және төрткомпонентті сызба бойынша (глюкокортикоидтар, цитостатиктер, антиагреганттар, гепаринді фенилинге ауыстырып). Әсер ету механизмдері, көрсеткіштері, қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері, жасқа байланысты қолдану ерекшеліктері.
Микробқа қарсы заттар, зәр шығару жолдарының инфекциясында қолданылатын (бета-лактамдар, аминогликозидтер, фторы бар және фторы жоқ хинолондар, нитрофурандар және т.б.). Әсер ету механизмдері, қолдану көрсеткіштері, қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері, жасқа байланысты қолдану ерекшеліктері.
Репродуктивті жүйеге әсер ететін заттар.
Жыныстық даму бұзылысында қолданылатын заттар. Стероидты жыныс гормондары (андрогендер мен эстрогендер). Әсер ету механизмдері, қолдану көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері, дозалау тәртібі, жанама әсерлері.
Зәр-тас ауруларын емдеудің негізгі бағыттары. Уратты, фосфатты және оксалатты тастар кезінде қолданылатын препараттар. Әсер ету механизмдері, қолдану көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері, дозалау тәртібі, жанама әсерлері.
Бүйректің жедел және созылмалы жетіспеушілігінде қолданылатын заттар. Әсер ету механизмдері, қолдану көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері, дозалау тәртібі, жанама әсерлері.
Жоғарыда көрсетілген препараттарды балаларда дозалау ерекшеліктері.
«ТІРЕК-ҚИМЫЛ ЖҮЙЕСІ»
Студент білуі тиіс:
буындық синдром кезінде қолданылатын заттарды.
Студент жасай білуі тиіс:
тірек-қимыл аппаратының патологиялары кезінде дәрілік заттарды таңдау және оларды қолдану көрсеткіштерін
дәрілік қалыптарды және қолдану әдісін таңдауды
тиімділігін арттыру немесе жеке препараттардың жағымсыз әсерлерін жою үшін дәрілік заттардың комбинациясын таңдай білуді
тірек-қимыл аппаратының патологияларында қолданылатын препараттарға рецепт жазу, дозасын есептеуді Қаңқаның қалыптасуына әсер ететін және кальций-фосфор алмасуын реттейтін препараттар. «Д» витаминінің препараттары. Фосфор-кальций алмасуына әсер ететін заттар, қолдану көрсеткіштері. Кальцийдің қазіргі препараттары. Жіктелуі, әсер ету механизмдері, көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері.
Остеоартроз кезінде қолданылатын заттар (хондроитин сульфаты, глюкозамин). Қабынуға қарсы стероидты емес және стероидты заттар. Ревматоидты артрит кезінде қолданылатын базисті препараттар (метотрексат, алтын препараттары, сульфасалазин, пенициламин, циклофосфамид және т.б.). Жіктелуі, әсер ету механизмдері, көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері.
Жасқа байланысты қолдану ерекшеліктері.
Фармакология-2 модулдері бойынша сағаттардың бөлінуі
№ МОДУЛЬ Сағаттар-дың жалпы саны Аудиторлық сағаттар СӨЖ
Барлығы Дәрістер Практ.
сабақтар 1 Жүрек – қантамылар жүйесі 18 12 3 9 6
2 Тыныс алу жүйесі 18 12 3 9 6
3 Асқорыту жүйесі 18 12 3 9 6
4 Эндокриндік жүйе 13 9 3 6 4
5 Несеп жыныс жүйесі 18 12 3 9 6
6 Қимыл-тірек жүйесі 9 6 0 6 3
7 Қан жасау жүйесі 5 3 0 3 2
8 Жүйке жүйесі 9 6 3 3 3
Барлығы 108 72 18 54 36
2.8. Тақырыптық жоспар: тақырыптар,әр сабақты өткізу түрі мен ұзақтығы ( практикалық сабақтар, СӨЖ)
2.8.1.Дәрістер тақырыптық жоспары

№ Тақырып аталуы Сағаттар көлемі
Жүйке жүйесі
1. Нейро-дегенеративті бұзылыстар синдромында қолданылатын заттар . Балаларда қолдану ерекешеліктері. 2
2. Ми қабаттарының қабыну ауруларында этиопатогенетикалық және симптоматикалық терапияның негізгі принциптері. 1
Эндокриндік жүйе
1. Гормоналдік препараттардың жіктелуі. Гормоналдік терапия.принциптері. Гипо- және гипертиреозде қолданылатын заттар. 1
2. Гипергликемии және гипогликемияда қолданылатын негізгі гормоналдік заттар. 1
3. Гипо- және гиперкортицизм терапиясының негізгі принциптері. 1
Қан түзу жүйесінен дәрістер жоспарланбаған
Жүрек-қантамырлар жүйесі
1. Тәждік жетіспеушілік синдромында қолданылатын заттар. Балаларда қолдану ерекешеліктері. 1
2. Артериалдық гипертензия синдромында қолданылатын заттар. Балаларда қолдану ерекешеліктері. 1
3. Жүрек ырғағының бұзылыстары синдромында қолданылатын заттар. Балаларда қолдану ерекешеліктері. 1
Тыныс алу жүйесі
1. Өкпе тінінің тығыздалу синдромында антимикробтық терапия және препараттар таңдау принциптері. Балаларда қолдану ерекешеліктері. 1
2. Бронх өткізгіштігінің бұзылысы синдромында қолданылатын заттар. Балаларда қолдану ерекешеліктері. 2
Ас қорыту жүйесі
1 Асқазан диспепсиясы синдромын емдеудің негізгі бағыттары..Препараттарды таңдау принциптері және олардың сипаттамасы. 1
2 Ішек диспепсиясы синдромында қолданылатын заттар. Препараттар, сипаттамасы 1
3 Гепатобилиарлық патологияда қолданылатын дәрілік заттар. Балаларда қолдану ерекешеліктері. 1
Несеп- жыныс жүйесі 1 Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларының антимикробтық терапиясы .Балаларда қолдану ерекешеліктері. 1
2 Диуретикалық заттарды тағайындаудың және таңдаудың негізгі принциптері. 1
3 Жыныстық дамуға әсер ететін негізгі гормоналдік заттар . 1
Тірек-қимыл жүйесінен дәрістер жоспарланбаған 2.8. Тақырыптық жоспар: тақырыптар,әр сабақты өткізу түрі мен ұзақтығы ( практикалық сабақтар, СӨЖ)
2.8.2. Практикалық сабақтардың тақырыптық жоспары
№ Практикалық сабақтардың тақырыптары Өткізу түрі Сабақтың ұзақтығы, сағатпен
Жүйке жүйесі
1 Ми қанайналымы бұзылысында қолданылатын заттар Ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар және жағдайлық есептерді шешу, оқытудың белсенді әдістері, кіші топтарда жұмыс жасау, кестелер, суреттер, сызбаларды талдау, электронды оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс жасау 3
Эндокринді жүйе
1 Гипергликемия және гипогликемияда,бүйрек үсті безінің жетіспеушілігі синдромында қолданылатын заттар. Балаларда қолдану ерекшеліктері. Ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар және жағдайлық есептерді шешу, оқытудың белсенді әдістері, кіші топтарда жұмыс жасау, кестелер, суреттер, сызбаларды талдау, электронды оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс жасау 3
2 Белокпептидті құрылымды гормондар.Қалқанша безі гормондарының қызметі жоғарылағанда және төмендегенде қолданылатын гормональді препараттар. Балаларда қолдану ерекшеліктері. Ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар және жағдайлық есептерді шешу, оқытудың белсенді әдістері, кіші топтарда жұмыс жасау, кестелер, суреттер, сызбаларды талдау, электронды оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс жасау 1
«Эндокриндік жүйе» және «Жүйке жүйесі » модулдері бойынша аралық бақылау (коллоквиум) Тақырыптар бойынша ауызша сұрау, тесттік тапсырмаларды орындау, талдауымен рецепт жазу. 2
Қан түзу жүйесі
1 Анемиялық, геморрагиялық синдромдар және тромбоздарды дәрілік емдеудің принциптері Ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар және жағдайлық есептерді шешу, оқытудың белсенді әдістері, кіші топтарда жұмыс жасау, кестелер, суреттер, сызбаларды талдау, электронды оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс жасау 3
Жүрек-қантамыр жүйесі
1 Тәждік жетіспеушілік синдромында қолданылатын заттар.
Ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар және жағдайлық есептерді шешу, оқытудың белсенді әдістері, кіші топтарда жұмыс жасау, кестелер, суреттер, сызбаларды талдау, электронды оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс жасау 3
2 Артериялық гипертензия синдромында қолданылатын заттар Ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар және жағдайлық есептерді шешу, оқытудың белсенді әдістері, кіші топтарда жұмыс жасау, кестелер, суреттер, сызбаларды талдау, электронды оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс жасау, практикалық дағдыны игеру, талдауымен рецепт жазу 3
3 Созылмалы жүрек жетіспеушілігінде қолданылатын дәрілік препараттар. Ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар және жағдайлық есептерді шешу, оқытудың белсенді әдістері, кіші топтарда жұмыс жасау, кестелер, суреттер, сызбаларды талдау, электронды оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс жасау 1
4 «Қан жасау жүйесі» және «Жүрек-қантамырлар жүйесі » модулдері бойынша аралық бақылау (коллоквиум) Тақырыптар бойынша ауызша сұрау, тесттік тапсырмаларды орындау, талдауымен рецепт жазу. 2
Тыныс алу жүйесі
1 Тыныс алу жүйесі патологияларында қолданылатын антибактериялық препараттар. Балаларда дозалауерекшеліктері. Ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар және жағдайлық есептерді шешу, оқытудың белсенді әдістері, кіші топтарда жұмыс жасау, кестелер, суреттер, сызбаларды талдау, электронды оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс жасау 3
2 Бронх өткізгіштігі бұзылысы синдромында қолданылатын заттар. Балаларда дозалау ерекшеліктері. Тақырыпты талқылау, практикалық дағдыны игеру, талдауымен рецепт жазу 3
3 Тыныс жетіспеушілігі синдромында қолданылатын затар . Балаларда дозалау ерекшеліктері. Ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар және жағдайлық есептерді шешу, оқытудың белсенді әдістері, кіші топтарда жұмыс жасау, кестелер, суреттер, сызбаларды талдау, электронды оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс жасау 1
4 «Тыныс алу жүйесі» модулі бойынша аралық бақылау(коллоквиум) Тақырыптар бойынша ауызша сұрау, тесттік тапсырмаларды орындау, талдауымен рецепт жазу. 2
Ас қорыту жүйесі
1 Дисфагия, асқазан және ішек диспепсия синдромдарында қолданылатын заттар. Балалардағы қолдану ерекшеліктері.
Ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар және жағдайлық есептерді шешу, оқытудың белсенді әдістері, кіші топтарда жұмыс жасау, кестелер, суреттер, сызбаларды талдау, электронды оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс жасау 3
2 Гепатобилиарлы патологияларда қолданылатын заттар. Балаларда қолдану ерекшеліктері. Тақырыпты талқылау, практикалық дағдыны игеру, талдауымен рецепт жазу 3
3 Асқазан асты безінің сыртқы секреторлық жетіспеушілігін емдеудің негізгі бағыттары. Ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар және жағдайлық есептерді шешу, оқытудың белсенді әдістері, кіші топтарда жұмыс жасау, кестелер, суреттер, сызбаларды талдау, электронды оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс жасау 1
4 «Ас қорыту жүйесі» бойынша аралық бақылау(коллоквиум) Тақырыптар бойынша ауызша сұрау, тесттік тапсырмаларды орындау, талдауымен рецепт жазу. 2
Несеп-жыныс жүйесі
1 Зәр шығару жүйесі қабыну ауруларының микробқа қарсы емі. Ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар және жағдайлық есептерді шешу, оқытудың белсенді әдістері, кіші топтарда жұмыс жасау, кестелер, суреттер, сызбаларды талдау, электронды оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс жасау 3
2 Гломерулонефриттің әртүрлі түрлерінің фармакотерапиясының принциптері. Тақырыпты талқылау, практикалық дағдыны игеру, талдауымен рецепт жазу 3
3 Созылмалы бүйрек жетіспеушілігінің терапиясының негізгі бағыттары. СБЖ фармакотерапиясының балалардағы ерекшеліктері. Ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар және жағдайлық есептерді шешу, оқытудың белсенді әдістері, кіші топтарда жұмыс жасау, кестелер, суреттер, сызбаларды талдау, электронды оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс жасау 1
4 «Несеп-жыныс жүйесі» жүйесі бойынша аралық бақылау(коллоквиум) Тақырыптар бойынша ауызша сұрау, тесттік тапсырмаларды орындау, талдауымен рецепт жазу. 2
Тірек-қимыл жүйесі
1 Буындық синдромдар кезінде қолданылатын қабынуға қарсы заттар. Жасқа байланысты қолдану ерекшеліктері. Ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар және жағдайлық есептерді шешу, оқытудың белсенді әдістері, кіші топтарда жұмыс жасау, кестелер, суреттер, сызбаларды талдау, электронды оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс жасау 3
2 Қаңқа қалыптасуына әсер ететін және кальций-фосфор алмасуын реттейтін препараттар.Балалар тәжірибесінде қолдану ерекшеліктері. Тақырыпты талқылау 1
3 «Тірек-қимыл жүйесі» бойынша аралық бақылау(коллоквиум) Тақырыптар бойынша ауызша сұрау, тесттік тапсырмаларды орындау, талдауымен рецепт жазу. 2
Барлығы
54
2.8.3. Студенттердің өзіндік жұмысының тақырыптары
№ СӨЖ тақырыптары Өткізу түрі Сабақтың ұзақтығы
Жүйке жүйесі
1 Бұлшықет тонусына әсер ететін заттар Презентацияны даярлау. Оқужәнеқосымшаәдебиеттермен, ақпараттың электронды тасымалдауыштарымен жұмысжасау. Баллдық жүйе бойыншаоқытушыныңбағалауы 3
Эндокринді жүйе
2 Контрацевтитік заттар
Кесте-сызбаны даярлау. Оқу және қосымша әдебиеттермен жұмыс жасау.Баллдық жүйе бойынша оқытушының бағалауы 2
3 Семіру фармакотерапиясының принциптері Кесте-сызбаны даярлау. Оқу және қосымша әдебиеттермен жұмыс жасау.Баллдық жүйе бойынша оқытушының бағалауы 2
Қан түзу жүйесі
4 ҚТШҚҰ-синдромы емінің принциптері Рефератты даярлау. Оқу және қосымша әдебиеттермен жұмыс жасау.Баллдық жүйе бойынша оқытушының бағалауы 2
Жүрек-қантамыр жүйесі
5 Жүрек-қан тамыр жүйесі аурулары кезінде фитопрепараттарды қолдану Презентацияны даярлау. Оқу және қосымша әдебиеттермен, ақпараттың электронды тасымалдауыштарымен жұмыс жасау. Баллдық жүйе бойынша оқытушының бағалауы 3
6 Кенеттен өлімнің алдын алудағы дәрілік препараттар: заманауи гиполипидемиялық заттар, антикоагулянттар Кесте даярлау. Оқу және қосымша әдебиеттермен жұмыс жасау.Баллдық жүйе бойынша оқытушының
бағалауы 3
7 Негізі аритмияға қарсы препараттардың жіктелуі: әсер ету механизмі,көрсетілімдер және қарсы көрсетілімдер Рефератты даярлау. Оқу және қосымша әдебиеттермен жұмыс жасау. Баллдық жүйе бойынша оқытушының бағалауы 3
Тыныс алу жүйесі
8 Жөтелге қарсы заттар Рефератты даярлау. Оқу және қосымша әдебиеттермен жұмыс жасау. Баллдық жүйе бойынша оқытушының бағалауы 3
9 Жүкті әйелдерде, балаларда және қарттарда ТЖ патологиялары фармакотерапиясының ерекшеліктері Презентацияны даярлау. Оқу және қосымша әдебиеттермен, ақпараттың электронды тасымалдауыштарымен жұмыс жасау. Баллдық жүйе бойынша оқытушының бағалауы 3
Ас қорыту жүйесі
10 Гастро-эзофагеалды рефлюксті ауру фармакотерапиясы Рефератты даярлау. Оқу және қосымша әдебиеттермен жұмыс жасау. Баллдық жүйе бойынша оқытушының бағалауы 3
11 Пробиотиктер Презентацияны даярлау. Оқу және қосымша әдебиеттермен, ақпараттың электронды тасымалдауыштарымен жұмыс жасау. Баллдық жүйе бойыншаоқытушыныңбағалауы 3
Несеп-жыныс жүйесі
12 БЖЖ-ін емдеудің заманауи принциптері Рефератты даярлау. Оқу және қосымша әдебиеттерменжұмысжасау. Баллдық жүйе бойынша оқытушының бағалауы 3
13 Несеп-тас ауруы кезіндегі дәрілік емнің негізгі бағыттары Презентацияны даярлау. Оқу және қосымша әдебиеттермен, ақпараттың электронды тасымалдауыштарымен жұмыс жасау. Баллдық жүйе бойыншаоқытушыныңбағалауы 3
Тірек-қимыл жүйесі
14 Медикаментодық остеопороз: алдын алу және түзетудегі негізгі ұстанымдар Презентацияны даярлау. Оқу және қосымша әдебиеттермен, ақпараттың электронды тасымалдауыштарымен жұмыс жасау. Баллдық жүйе бойыншаоқытушыныңбағалауы 3
Барлығы 36
2.8.4. Тақырыптар бойынша сабақты бағалау компетенциялары
№ Сабақ тақырыбы Бағалау компетенциялары
білім Практ. дағдалар құқықтық компет. коммуник дағдалыр Өзін дамыту
Жүйке жүйесі
1 Ми қанайналымы бұзылыстарында қолданылатын заттар + 2 Бұлшықет тонусына әсер ететін заттар +
Эндокриндік жүйе
1 Гипергликемия және гипогликемияда, бүйрек үсті безінің жетіспеуішілігі синдромында қолданылатын дәрілік препараттар. Балалардағы ерекшеліктері . + 2 Белок-пептидтік құрылымды гормондар.Қалқанша безі қызметінің жоғарылауы және төмендеуінде қолданылатын гормоналдік препараттар . Балалардағы ерекшеліктері . 3 Контрацевтивтік заттар +
4 Семірудің фармакотерапиясының принциптері +
5 «Жүйке жүйесі» және «Эндокриндік жүйе» модулдері бойынша аралық бақылау (коллоквиум) + + + Қан түзу жүйесі
1 Анемиялық, геморрагиялық синдромдар және тромбоздардың дәрілік терапия принцитері + 2 ҚТІШҰ синдромының терапиясының негізгі принциптері +
Жүрек-қантамырлар жүйесі
1 Тәждік жетіспеушілік синдромында қолданылатын заттар . + 2 Артериалдік гипертензия синдромында қолданылатын заттар .
+ 3 Созылмалы жүрек жетіспеушілігінде қолданылатын заттар сердечной недостаточности. 4 Жүрек-қантамырлар жүйесі патологияларында фитопрепараттарды қолдану +
5 Кенеттен өлімнің алдын алу үшін дәрілік препараттар : заманауи гиполипидемиялық заттар, антикоагулянттар +
6 Негізгі антиаритмиялық препараттардың жіктелуі : әсер ету механизмі, көрсетілімдері және қарсы қөрсетілімдері. +
7 «Жүрек-қантамырлар жүйесі» және «Қан түзу жүйесі» модулдері бойынша аралық бақылау + + + Тыныс алу жүйесі
1 Тыныс алу мүшелерінің патологияларында қолданылатын антибақтериалдық препараттар.Балаларда мөлшерлеу ерекшеліктері. + 2 Бронх өткізгіштігінің бұзылысы синдромында қолданылатын заттар.Оларды балаларда қолдану ерекшеліктері. + 3 Тыныс алу жетіспеушілігінде қолданылатын заттар .Оларды балаларда қолдану ерекшеліктері. 4 Жөтелге қарсы заттар. +
5 Жүкті әйелдерде,балалар және қарттарда ТЖ патологиясында фармакотерапия ерекшеліктері. +
6 «Тыныс алу жүйесі» модулі бойынша аралық бақылау(коллоквиум) + + + Асқорыту жүйесі
1 Дисфагия, асқазан және ішек диспепсиясында қолданылатын дәрілік заттар.Балалардағы ерекшеліктері. + 2 Лекарственные средства, применяемые при Гепатобилиарлық патологияда қолданылатын дәрілік заттар. Балалардағы ерекшеліктері. + 3 Асқазан асты безінің сыртқы секреторлық жетіспеушілігін емдеудің негізгі бағыттары 4 Гастро-эзофагеалдық рефлюкстік аурудың фармакотерапиясы +
5 Пробиотиктер +
6 «Асқорыту жүйесі» модулі бойынша аралық бақылау + + + Несеп- жыныс жүйесі
1 Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларының антимикробтық терапиясы. + 2 Гломерулонефриттердің түрлі формаларында фармакотерапия принциптері + 3 Созылмалы бүйрек жетіспеушілігінде терапияның негізгі бағыттары .Балаларда СБЖ фармакотерапия ерекшеліктері 4 ЖБЖ фармакотерапияның заманауи принциптері. +
5 Несеп тас ауруының дәрілік терапиясының негізгі бағыттары +
6 «Несеп- жыныс жүйесі» модулі бойынша аралық бақылау (коллоквиум) + + + Тірек-қимыл жүйесі
1 Буындық синдромдарда қолданылатын қабынуға қарсы заттар.Жастық аспектте қолдану ерекшеліктері. + 2 Қаңқа қалыптасуына әсер ететін және кальций-фосфор алмасуын реттейтін препараттар.Балалар практикасында қолдану ерекшеліктері 3 Медикаментоздық остеопороз: алдын алу және түзетуге негізгі ұстанымдар +
4 «Тірек-қимыл жүйесі» бойынша аралық бақылау(коллоквиум) + + + 2.9. Әдебиеттер
Қазақ тілінде
Негізгі
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 бет.
Қосымша:
1.Пичхадзе Г.М., Кадырова Д.М., Ананьева Л.В. (мемлекеттік тілге аударған Айтжанова Г.Б.)
Бета-адреноблокаторлар. Практикалық сабаққа арналған оқу кұралы. Алматы, 2009. – 24б.
Орыс тілінде:
Негізгі:
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 10-е изд., перераб., доп. и испр. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2013. - 760 с.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 с.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: «ГЭОТАР-МЕДИА».. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕДИА». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии .\ Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
Пичхадзе Г.М., Кадырова Д.М., Ананьева Л.В. Гепатопротекторы: учебное пособие. – Алматы. 2011 г. – 33 с.
Ағылшын тілінде:
Katzung B.G. Basic and Clinical Pharmacology.- New-York, 2009, 1215р.
2.10 Оқыту әдістері және оқыту:
Дәрістер: шолу, мәселелік
Практикалық сабақтарды жүргізу: тақырыптың негізгі сұрақтарын талдау,кіші топтарда жұмыс,жағдайларды моделдеу, дискуссиялар, рөлдік ойындар, кейс-стади,кестелерді, суреттерді, сызбаларды талдау,мультимедиа элементтерімен интерактивті оқу бағдарламаларын қолдану,талдауымен рецепттер жазу, препараттардың бір реттік және тәуліктік мөлшерін анықтау, аралық бақылау.
СӨЖ ұйымдастыру түрлері:студенттердің оқу және қосымша әдебиетпен жұмысы, өзбетінше оқуға көрсетілген сұрақтар бойынша ақпараттың электрондық тасымалдағыштарымен жұмыс ; тесттік тапсырмалар құрастыру, жекелеген тақырыптар бойынша дәрілік препараттар арсеналы көрсетілген конспект құру, тақырыптапр бойынша рефераттар,баяндамалар,эссе дайындау және қорғау, студенттік рефераттарды қарама-қарсылы рецензиялау, мультимедиялық форматта презентациялар дайындау, кесте-сызбалар, стендтер, демонстрациялық материалдар дайындау.
2.11. Студенттердің білімін және дағдыларын бағалау әдістері: ауызша сұрау, тесттік тапсырмаларды жазбаша орындау, жағдайлық есептерді шешу, коммуникативті дағдыларды бақылау, рефераттар, презентациялар, эссе құрастыру.
2.11.1. Ағымдағы бақылау: практикалық сабақтар уақытында және СӨЖ тапсырмаларын орындауы барысында жүргізіледі.
Практикалық сабақтар
Орындалу критериилері: практикалық сабақтарға міндетті түрде қатысып жүру, сабақтың тақырыбы бойынша дайындалу, тест тапсырмаларын және жағдайлық есептерді шешу, тақырыптың негізгі сұрақтарын білу, практикалық сабақтың тақырыптары бойынша талдауымен рецепттерді даярлау (фармакологиялық тобын, әсер ету механизмін, фармакологиялық әсерлерін, қолдануға көрсетілуін және жанама әсерлерін көрсету).
Бағалау әдістері: ауызша (жазбаша) сұрау, тест түрінде тапсырмалар орындау, жағдайлық есептерді шешу, талдауымен рецепт жазу (препараттардың фармакологиялық тобын, әсер ету механизмін, фармакологиялық әсерлерін, қолдануға көрсетулер мен жанама әсерлерін көрсету), инъекциялық дәрілік қалыптағы препараттардың бір реттік және тәуліктік дозаларын есептеу, практикалық сабақтарға нұсқаулық бойынша орындалған тапсырмаларға қорытынды жасау
Бағалау әдістері: аралық бақылау уақытында бағаланады: білімі – ауызша сұрау және тест түрінде тапсырма орындау нәтижелері бойынша; практикалық дағдылар - талдауымен рецепт жазу және инъекциялық дәрілік қалыптағы препараттардың бір реттік және тәуліктік дозаларын есептеу нәтижелері бойынша; коммуникативті дағдылар – ауызша сұрау барысында (жүйке, эндокринді, қан түзу, ас қорыту, несепжыныс, тірек-қимыл жүйелері модульдері бойынша аралық бақылау кезінде) студенттің коммуникативті дағдыларын тікелей бақылау нәтижелері бойынша бағаланады; құқықтық компетенция құқықтық сұрақтар бойынша жзбаша тест алу түрінде жүргізіледі (жүрек-қан тамыр модулі бойынша аралық бақылаулар кезінде).
СӨЖ
Орындау критериилері: тақырыптар бойынша рефераттар, баяндамалар, рецензиялар дайындау, презентацияларды, кесте-сызбаларды, стендтерді таныстыру. Оқулықтар бойынша СӨЖ материалдарын оқып-білу. Соңғы жылдардың әдебиеттері көздерін танып білу. Ақпараттарды өңдеу, жүйелеу және талдау. СӨЖ берілген тақырып оқытылатын фармакологияның бөліміне сәйкес келетін аптадан аспайтын уақытқа дейін тапсырылып, қорғалады.
Бағалау әдістері: СӨЖ барлық талаптарға сәйкес келуі.
2.11.2. Аралық бақылау: практикалық сабақ барысында жүргізіледі, когнитивті, операционалды, құқықтық, коммуникативтік компетенциялар бағаланады.
Аралық бақылаудың бағалау шкалалары
«Фармакология-2» пәні бойынша студенттердің білімін бағалау
БАҒАЛАУ ПАРАҒЫ
Ауызша (жазбаша) сұрауды бағалау критериилері (аралық бақылау)
№ Бағалау критериилері Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Тақырып материалдары жайында жан-жақты, әрі терең білімді болу 10 7,5 5,0 0
2. Логикалық ойлау қабілетінің болуы 10 7,5 5,0 0
3. Баяндалып жатқан материалдың қойылған сұрақтарға сәйкестігі 10 7,5 5,0 0
4. Жауабында барлық қажетті теориялық фактілердің болуы 10 7,5 5,0 0
5. Тұспалдаушы сұрақтардың қажетінсіз тақырыпты толық ашу 10 7,5 5,0 0
6. Талқылаулар мен пікірталастарға белсенді қатысу 10 7,5 5,0 7. Сөйлеу мәдениеті 10 7,5 5,0 0
8. Кәсіби терминологияны игеру 10 7,5 5,0 0
9. Негізделген қорытындаларды жасай білу қабілеті 10 7,5 5,0 0
Барлығы 100 75 50 0
Ең жоғары балл – 100.
БАҒАЛАУ ПАРАҒЫ
Тестілеу нәтижелерін бағалау(аралық бақылау)
Тест түріндегі сұрақтар саны
(10-нан аз емес) 1 дұрыс жауапқа есептелінетін балл
(әр дұрыс жауапқа 10 баллдан) Дұрыс жауаптардың саны Жиналған баллдардың жиынтығы (1 дұрыс жауапқа есептелінген балл Х дұрыс жауаптардың саны)
Ең жоғары балл – 100.
«Фармакология-2» пәні бойынша студенттердің практикалық дағдысын бағалау
БАҒАЛАУ ПАРАҒЫ
Талдауымен рецепт жазуды бағалау критериилері (аралық бақылау)
№ Бағалау критериилері Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Препарат дұрыс анықталды 5,0 3,75 2,5 0
2. Рецепт дұрыс жазылған 20 15 10 0
3. Инъекциялық дәрілік қалыптағы препараттардың бір реттік және тәуліктік дозалары дұрыс есептелінген 10 7,5 5,0 0
4. Препараттың фармакологиялық тобы дұрыс көрсетілген 5,0 3,75 2,5 0
5. Препараттың негізгі әсер ету механизмі дұрыс көрсетілген 15 11,25 7,5 0
6. Препараттың фармакологиялық әсерлері дұрыс көрсетілген 20 15 10 0
7. Препаратты қолдануға көрсетулер дұрыс берілген 10 7,5 5,0 0
8. Препараттың жанама әсерлері дұрыс көрсетілген 15 11.25 7,5 0
Барлығы 100 75 50 0
Ең жоғары балл – 100.
«Фармакология-2» пәні бойынша студенттердің коммуникативтік дағдысын бағалау
БАҒАЛАУ ПАРАҒЫ
Студенттің коммуникативтік дағдыларын бағалау критериилері (аралық бақылау)
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Өзін өзі таныстыру дағдылары 15 11,25 7,5 0
2. Белсенді тыңдау дағдысы 15 11,25 7,5 0
3. Ақпаратты толық және нақты беру дағдысы 15 11,25 7,5 0
4. Өзінің ұстаным мен көзқарасын көрсете білу дағдылары 15 11,25 7,5 0
5. Дәлелді сөйлей білу дағдылары 15 11,25 7,5 0
6. Іске араласу және әріптеске қызығушылықты көрсете білу дағдылары 10 7,5 5 0
7. Тілдесу бойынша әріптестің эмоциялық жағдайын түсіне білу дағдылары 7,5 5,62 3,75 0
8. Әріптесті көндіре білу дағдыларын қалыптастыру 7,5 5,62 3,75 0
Барлығы 100 75 50 0
Ең жоғары балл – 100.
«Фармакология-2» пәні бойынша студенттердің құқықтық компетенцияны бағалау
БАҒАЛАУ ПАРАҒЫ
Құқықтық сұрақтар бойынша тестілеу нәтижелерін бағалау (аралық бақылау)
Тест түріндегі сұрақтар саны
(10-нан аз емес) 1 дұрыс жауапқа есептелінетін балл
(әр дұрыс жауапқа 10 баллдан) Дұрыс жауаптардың саны Жиналған баллдардың жиынтығы (1 дұрыс жауапқа есептелінген балл Х дұрыс жауаптардың саны)
Ең жоғары балл – 100.
- «Фармакология-2» пәні бойынша СӨЖ бағалау критериилері
БАҒАЛАУ ПАРАҒЫ
Рефератты бағалау критерийлері
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Реферат мазмұнының тақырыпқа, реферат жоспарына және қойылған міндеттерге сәйкес келуі 13 9,75 6,5 0
2. Тақырыптың толықтығы және ашылуының логикаға сай болуы 13 9,75 6,5 0
3. Материалды жалпыландыру, қорытынды жасай білу қабілеті 13 9,75 6,5 0
4. Ақпарат көздерімен жұмыс жасай білуі 13 9,75 6,5 0
5. Реферат бойынша сұрақтарға жауап бере білуі 12 9 6 0
6. Рефераттың безендірілуі модульдің талаптарына сәйкес келуі 12 9 6 0
7. Көрнекті материалдардың сапасы мен толықтығы 12 9 6 0
8. Әдебиетті іріктеу
12 9 6 0
Барлығы 100 75 50 0
Ең жоғары балл – 100
БАҒАЛАУ ПАРАҒЫ
Мультимедиялық форматтағы презентацияларды бағалау критерийлері
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Тақырыбымен титулдық слайдтың, презентацияның жоспарының, слайдтардың қажетті санының, қолданылған әдебиет пен Интернет қорларының тізімінің болуы. 10 7,5 5 0
2. Презентация мазмұнының тақырып пен қойылған міндеттерге сәйкес келуі 10 7,5 5 0
3. Слайдтардың логикалы тізбекте орналасуы. 10 7,5 5 0
4. Материалды баяндау стилі (қысқаша, нақты белгілеу, дұрыс құрылымының болуы). 10 7,5 5 0
5. Ақпараттың заманауи көздерін қажетті мөлшерде қолдану. 10 7,5 5 0
6. Материалды жинақтай білу, нақты және анық қорытынды жасай білу қабілеті. 10 7,5 5 0
7. Презентация материалдарын жеткі білу және игеру. 10 7,5 5 0
8. Нақты, сауатты, тізбекті баяндай білу қабілеті. 10 7,5 5 0
9. Өз пікірін растай білу және сынға сындарлы көзқараспен қарау қабілеті. 10 7,5 5 0
10. Слайдтарды безендіру сапасы (көркемдігі, көрнекілігі және т.б.). 10 7,5 5 0
Барлығы 100 75 50 0
Ең жоғары балл – 100.
БАҒАЛАУ ПАРАҒЫ
Кесте-сызбаны бағалау критерийлері

п/п Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Кесте мазмұнының тақырыпқа сай келуі 20 15 10 0
2. Препараттарды фармакодинамикалық көрсеткіштер бойынша салыстырмалы сипаттамасын көрсету 20 15 10 0
3. Препараттарды фармакокинетикалық көрсеткіштер бойынша салыстырмалы сипаттамасын көрсету 20 15 10 0
4. Қолданылған әдебиеттер тізімінің болуы. 20 15 10 0
5. Эстетикалық жағынан ұстамды безендендіру 20 15 10 0
Барлығы 100 75 50 0
Ең жоғары балл – 100
2.11.3. Қорытынды бақылау
Балдың максималды саны әрбір бақылау кезеңінде (ағымды, аралық, СӨЖ және емтихан) 100 балды құрайды.
I = Rд х 0,6 + (Е1 × 0,20 + Е2 × 0,20)
I – қорытынды баға
R – жіберу рейтингісі бағасы
E – қорытынды бақылау бағасы
Рейтинг қорытынды бағаның 60% құрайды.
Емтихан қорытынды бағаның 40% құрайды.
ЖР (жіберу рейтингі).
Жіберу рейтингісі бағасы келесі формула бойынша анықталады:
Rд= t+t1+_+rn x 0,6
m
бұл жерде,t – құзіреттіліктің қалыптасу деңгейі бойынша бағасы,
r – аралық бақылау,
m- ағымды және аралық бақылау бағалары.
t= Z+N+K+P+S
n
n – барлық компетенциялар бойынша бағасының саны
Z – білім бойынша бағаларының қосындысы: z1+z2+…+zn
N – дағды бойынша бағаларының қосындысы: n1+n2+…+nn
K - коммуникативтік компетенция бойынша бағаларының қосындысы: k1+k2+…+kn
P – құқықтық клмпетенция бойынша бағаларының қосындысы: p1+p2+…+pn
S - өз бетінше білім алу бойынша бағаларының қосындысы : s1+ s2+…+sn
Студент жіберу рейтингі 50 балға тең немесе жоғары болған жағдайда ғана емтиханға жіберіледі.
Бакалавриат деңгейінде пән бойынша қорытынды бақылау бағасы (емтихандық баға) келесі формула бойынша анықталады:
Е = Е1 × 0,20 + Е2 × 0,20
Е1 – емтиханның I кезеңінің бағасы.
Е2 – емтиханның II кезеңінің бағасы.
Студенттердің білімін қорытынды бақылауды бағалау шкаласы (емтихан)
Емтиханның 1-ші кезеңін бағалау критерийлері (ТО тестілеу)
БАҒАЛАУ ПАРАҒЫ
Тестілеу нәтижелерін бағалау (ағымдағы, аралық бақылау)
Тест түріндегі сұрақтар саны
(50-ден аз емес) 1 дұрыс жауапқа есептелінетін балл
(50 : сұрақтар саны) Дұрыс жауаптардың саны Жиналған баллдардың жиынтығы (1 дұрыс жауапқа есептелінген балл Х дұрыс жауаптардың саны)
Ең жоғары балл – 100.
Емтиханның 2-ші кезеңін бағалау критерийлері
БАҒАЛАУ ПАРАҒЫ
Емтихан II кезеңі (жазылған рецепт интерпретациясы және әсер ету механизмін түсіндіру)
П/П Бағалау критерилері Жоғары Қабылданады Түзету қажет Қабылданбайды
1 Препараттың шығарылу түрін дұрыс көрсетті.
Емтихан тапсырушы Recipe сөзінен соң (немесе қысқартылған нұсқада Rp.) қос нүкте қойды. Әрі қарай препараттың шығарылу түрін латын тілінде бас әріптен жекеше түрде жазған (Tabulеttam, Solutionis) немесе қысқартылған түрде,бұл жалпы қабылданған ережелерге сәйкес болды (Tab., Sol).Коммерциялық дәрілік қалыптарға рецепт жазуда препаратқа рецептті латын тілінде көпше түрде(Tabulеttas) жазды . 10 7,5 5 0
2 Дәрілік зат аталуын дұрыс көрсетті.
Рецептте дәрілік заттың атын латын тілінде үлкен әріптен ілік септікте жазды. Коммерциялық дәрілік қалыптарға рецепт жазуда оны жазу ережелерін сақтады ,яғни дәрілік зат аталуын латын тілінде, атау септікте, тырнақша ішінде жазды. 10 7,5 5 0
3 Препарат мөлшерін дұрыс көрсеткен.
Препарат мөлшерін көрсеткен,дәрілік зат мөлшерінің өлшем біріншіліктерін дұрыс көрсеткен ( граммен, миллилитрде, пайызбен,әсер бірліктерімен және халықаралық бірліктермен) 10 7,5 5 0
4 Препараттың курстық мөлшерін дұрыс көрсеткен.
Препаратты қабылдау жиілігін және емдеу курсының ұзақтығын есепке ала отырып препараттың курстық мөлшерін дұрыс көрсеткен және латын тілінде (Dа tales doses numero немесе қысқартылған нұсқада - D.t.d.N). Ерітіндіге рецепт жазуда қаптама түрін көрсеткен (ампулада - in ampullis немесе қысқартылған нұсқада - in amp.).Кейбір қатты дәрілік қалыптарға рецепт жазуда D.t.d.N сөзінен кейін латын тілінде шығарылу түрін дұрыс көрсетті,мысалы in ampullis, in capsulis. 10 7,5 5 0
5 Сигнатурада препараттың бір реттік мөлшерін дұрыс көрсеткен.
Қатты дәрілік қалыптарға рецепт жазуда(таблеткалар, драже, капсулалар) препарат санын,сұйық дәрілік қалыптарға –еңгізілген препарат көлемін көрсеткен. 10 7,5 5 0
6 Сигнатурада препаратың әсер ұзақтығын есепке ала отырып қолдану жиілігін дұрыс көрсеткен. 10 7,5 5 0
7 Сигнатурада препараттың еңгізу жолын дұрыс көрсеткен. Ұнтақ түрінде шығарылатын инъекциялық дәрілік қалыптарға рецепт жазуда, еріткіштің аталуын және көлемін дұрыс көрсеткен. 10 7,5 5 0
8 Препараттың әсер механизмін баяндады.
Препараттың әсер механизмін түсіндірді,жауабы препараттың әсер механизмінің барлық аспектілерін толық қамтыды,негізгі әсер ететін орнын көрсетті (рецепторлар,иондық каналдар, транспорттық жүйелер түрін),фармакологиядан терминологиягы дұрыс қолданды 10 7,5 5 0
9 Сөйлеу мәдениетін аңғартты
Сауатты сөйлеу және препараттын әсер механизмін баяндауда логикалық бірізділік байқатты 10 7,5 5 0
10 Медициналық терминологияны пайдаланды 10 7,5 5 0
Максималды балл
100 75 50 0
БАҒАЛАУ ПАРАҒЫ
Студенттің коммуникативті дағдыларын бағалау критерийлері
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Өзін өзі таныстыру дағдылары 15 11,25 7,5 0
2. Белсенді тыңдау дағдысы 15 11,25 7,5 0
3. Ақпаратты толық және нақты беру дағдысы 15 11,25 7,5 0
4. Өзінің ұстаным мен көзқарасын көрсете білу дағдылары 15 11,25 7,5 0
5. Дәлелді сөйлей білу дағдылары 15 11,25 7,5 0
6. Іске араласу және әріптеске қызығушылықты көрсете білу дағдылары 10 7,5 5 0
7. Тілдесу бойынша әріптестің эмоциялық жағдайын түсіне білу дағдылары 7,5 5,62 3,75 0
8. Әріптесті көндіре білу дағдыларын қалыптастыру 7,5 5,62 3,75 0
Барлығы 100 75 50 0
Ең жоғары балл – 100
Пән бойынша әріптік-балдық-рейтингтік бағалау
Әріп жүйесі бойынша баға Сандық эквивалент Баллдар Дәстүрлі жүйе бойынша баға
А 4,0 100 Үздік
А- 3,67 90-94 В+ 3,33 85-89 Жақсы
В 3,0 80-84 В- 2,67 75-79 С+ 2,33 70-74 Қанағаттанарлық
С 2,0 65-69 С- 1,67 60-64 D+ 1,33 55-59 D 1,0 50-54 F 0 0-49 Қанағаттанғысыз
2.12. Бағдарламалық препараттардың тізімі
«Жүйке жүйесі» модулі
Гемостатикалық заттар
Коагулянттар: фибриноген
Фибринолиз ингибиторлары: аминокапрон қышқылы, контрикал, транексам қышқылы
Тромбқа қарсы заттар
Антиагреганттар: ацетилсалицил қышқылы, дипиридамол, тиклопидин, пентоксифиллин, абциксимаб, клопидогрел
Антикоагулянттар: гепарин, фраксипарин, варфарин
Антиоксиданттар мен антигипоксанттар: токоферол, мексидол, аскорбин қышқылы
Фибринолитикалық заттар: стрептокиназа, стрептодеказа, урокиназа, алтеплаза
Ноотропты заттар: пирацетам, аминалон, пантогам, пиридитол, глицин, семакс, церебролизин
Ми қанайналымы бұзылысында қолданылатын заттар: циннаризин, нимодипин, эуфиллин, винпоцетин, ксантинол никотинаты, ницерголин, цитиколин
Диуретиктер: маннит, глицерин, диакарб, фуросемид
Ми қабаттарының қабыну ауруларында қолданылатын заттар: бензилпенциллина натриевая соль, оксациллин, уназин, карбенециллин, цефотаксим, цефтриаксон, цефтазидин, цефепим, меропенем, тиенам, ванкомицин, левомицетин, ципрофлоксацин, моксифлоксацин, метронидазол, интерферон, метилпреднизолон, гепарин, реополиглюкин
Тырысу синдромында қолданылатын заттар: фенобарбитал, диазепам, натрий оксибутират, лидокаин, магний сульфат, тиопентал-натрий, таламонал, дифенин, этосуксимид, карбамазепин, клоназепам, натрия вальпроат, ламотриджин, топирамат, тиагабин, вигабатрин
«Эндокринді жүйе» модулі
Гипергликемияда және гипогликемияда қолданылатын заттар: актрапид, хумулин-регуляр, протафан, хумалог, хумулин ультраленте, глибенкламид, гликлазид, глипизид, глимепирид, метформин, глибомет, акарбоза, пиоглитазон, розиглитазон, натеглинид, рапеглинид, глюкагон, глюкоза, адреналин гидрохлориді
Қалқанша безі гормондарының препараттары және антитиреоидты заттар: L-тироксин, трийодтиронин, тиреокомб, тиреотом, мерказолил, калий перхлораты, калий йодиді
Бүйрек үсті безі гормондарының препараттары: дезоксикортикостерон ацетаты, флудрокортизон, гидрокортизон ацетаты, преднизолон, дексаметазон, триамцинолон
Семіру фармакотерапиясы үшін қолданылатын заттар: сибутрамин, олестра, орлистат
«Қан түзу жүйесі» модулі
Анемиялық, геморрагиялық синдромдарда қолданылатын заттар
Темірдің тотықты лактаты, темір фумараты (ферронат, хефенол), темір хлориді (гемофер), темірдің тотықты сульфаты (актиферрин, тардиферрон, ферроградумет), «ферроплекс», ферковен, феррум лек, мальтофер, ферлатум, эпоэтин альфа, аскорбин қышқылы, цианокобаламин, фоль қышқылы
Миело- және лимфопролиферативті синдромдарда қолданылатын заттар
циклофосфан, цисплатин, хлорбутин, нитрозометилмочевина, ломустин, кармустин, миелосан, метотрексат, меркаптопурин, фторурацил, цитарабин, винкристин, доксорубицин, цитокиндер, моноклоналды антиденелер (трастузумаб, ритуксимаб).
Гемостазға әсер ететін заттар
кальций хлориді, кальций глюконаты, адроксон, серотонин адипинаты, викасол, тромбин, фибриноген, гемостатикалық жөке, этамзилат, аминокапрон қышқылы, контрикал, ацетилсалицил қышқылы, тиклопидин, клопидогрель, дипиридамол, абциксимаб, гепарин, варфарин
«Жүрек-қан тамыр жүйесі» модулі
Антиангиналды заттар
нитроглицерин, нитронг, изосорбид мононитраты, моносорбид динитраты, пропранолол, валидол, верапамил, нифедипин, дилтиазем, триметазидин, никорандил, алинидин, кораксан (ивабрадин), ацетилсалицил қышқылы, морфин гидрохлориді, азот тотығы, гепарин, фибринолизин, стрептокиназа, стрептодеказа, мезатон.
Тромбозға қарсы заттар
Антиагреганттар
Ацетилсалицил қышқылы, дипиридамол, тиклопидин, пентоксифиллин, эпопростенол, абциксимаб, клопидогрель
Антикоагулянттар
гепарин, фраксипарин, фенилин, фепромарон, лепирудин, варфарин
Фибринолиздік заттар
фибринолизин, стрептокиназа, стрептодеказа, урокиназа, алтеплаза
Антигипертензиялық заттар
пропранолол (анаприлин), метопролол, нифедипин (фенигидин), каптоприл, гидрохлортиазид (гипотиазид), амлодипин, фуросемид, атенолол, небивалол, бисопролол, эналаприл, фозиноприл, лозартан, индапамид, омапатрилат, дибазол, натрий нитропруссиді.
Жүректің созылмалы жетіспеушілігінде қолданылатын заттар
каптоприл, эналоприл, фозиноприл, рамиприл, гидрохлортиазид, фуросемид, спиронолактон, диакарб, метопролол, бисопролол, карведилол, дигоксин, дигитоксин, строфантин К, коргликон, целанид, жанаргүл шөбінің тұндырмасы
Зәр айдайтын заттар
гидрохлортиазид, фуросемид, спиронолактон, диакарб
Аритмияға қарсы заттар
хинидин сульфаты, новокаинамид, лидокаин, амиодарон, флекаинид, этмозин, верапамил, аймалин, дифенин, дилтиазем, фалипамил, пропранолол, бисопролол, атенолол, метопролол, изадрин, адреналин гидрохлориді, эфедрин гидрохлориді, дигоксин, аденозин, атропин сульфаты, калий хлориді, аспаркам, панангин.
Гиполипидемиялық заттар
холестирамин, гемфиброзил, пармидин, статиндер (ловастатин), никотин қышқылы, пробукол, арахиден, линетол,
Антиоксиданттар
токоферол ацетаты, аксорбин қышқылы, танакан, милдронат
Жүрек-қан тамыр жүйесінің патологияларында қолданылатын өсімдік тектес препараттар
долана, таулық арника, меруертгүл, көктемгі жанаргүл,кіші барвинок жапырақтары, валериана тамыры,сасықшөп тұнбасы
«Тыныс алу жүйесі» модулі
Тыныс алу мүшелерінің патологиясында қолданылатын антибактериялық заттар
бензилпенициллин натрий, калий тұздары, ампициллин, амоксициллин, уназин, аугментин, цефазолин, цефотаксим, цефамандол, цефпиром, цефтриаксон, эритромицин, спирамицин, азитромицин, меропенем, тиенам, линкомицин, гентамицин, амикацин, доксициклин, метациклин, левофлоксацин, моксифлоксацин, ципрофлоксацин, ко-тримаксозол
Бронх өткізгіштігі бұзылысы синдромында қолданылатын заттар
Стероидты қабынуға қарсы заттар: преднизолон, дексаметазон, триамцинолон, беклометазон дипропионаты, флунизолид
Мембранатұрақтандырушы заттар: кромолин-натрий, кетотифен, недокромил натрий
Лейкотриен жүйесіне әсер ететін заттар: зафирлукаст, монтелукаст, зилеутон
Бронходилятаторлар: қысқа және ұзақ әсерлі β-агонисттер: изадрин, сальбутамол, фенотерол, тербуталин, сальметерол, формотерол
М-холиноблокаторлар: ипратропий бромиді, тиотропий бромиді, метацин
Жұптастырылған препараттар: беродуал, дитэк, серетид
Фосфодиэстараза ингибиторлары: эуфиллин, теофиллин
Тыныс жетіспеушілігінде қолданылатын заттар: бензогексоний, пентамин, натрий нитропруссиді, нитроглицерин, этил спирті, фуросемид, маннит, морфин, фентанил, дексаметазон, экзосурф
Қақырық түсіретін препараттар: термопсис шөбінің тұндырмасы, калий йодиді, бромгексин гидрохлориді, амброксол, кристаллдық трипсин, ацетилцистеин
Жөтелге қарсы заттар: кодеин, глауцин гидрохлориді, тусупрекс, либексин
Тынысты ынталандырғыштар: бемегрид, этимизол, кордиамин
«Ас қорыту жүйесі» модулі
Асқазан-ішек жолдарының патологияларында қолданылатын антибактериялық препараттар
ампициллин, амоксициллин, амоксиклав, эритромицин, клиндамицин, кларитромицин, тетрациклин, доксициллин гидрохлориді, цефамандол, цефаперазон, стрептомицин, гентамицин, рифампицин, левомицетин, полимиксин М, метронидазол, фуразолидон, фталазол, офлоксацин, ципрофлоксацин, бисептол, сульфасалазин, месалазин, интерферондар, пегилирленген интерферондар, ламивудин, адефовир, энтекавир, рибавирин
Асқазанның секреторлық қызметіне әсер ететін заттар
Протондық насостың ингибиторлары (омепразол, лансопразол, пантопразол, рабепрозол), Н2 – гистаминоблокаторлар (циметидин, ранитидин, фамотидин, низатидин), М-холиноблокатор (пирензепин), пепсинмен сұйылтылған хлорсутек қышқылы, табиғи асқазан сөлі
Антацидтік заттар
магния тотығы, алюминий гидрототығы, магний үшсиликаты, маалокс, натрий гидрокарбонаты
Гастропротекторлар
висмут үшкалий дицитраты, мизопростол, карбеноксолон, сукралфат, алмагель
Өт айдайтын заттар
«Аллохол»таблеткалары, холензим, оксафенамид, атропин сульфаты, папаверин гидрохлориді, магний сульфаты, құмдық салаубас гүлдері, жүгері шашақтары
Холелитолитикалық заттар
Урсодезоксихоль қышқылы
Гепатопротекторлар
легалон, эссенциале, адеметионин (гептрал), ЛИВ-52, гепабене
Ұйқы безінің сыртқы секреторлық қызметінің бұзылыстарында қолданылатын заттар
панкреатин, панкурмен, панзинорм форте, фестал, дигестал, мезим форте, панкреофлат, панцитрат, креон, апротинин (контрикал).
Ішек диспепсияда қолданылатын дәрілік заттар
метоклопрамид, домперидон, дротаверин, пинаверия, мебеверин, симетикон (дисплатил), магний
сульфаты, белсендендірілген көмір, бифидумбактерин, лактобактерин, линекс, лактулоза, хилак
форте, колипротейлік бактериофаг, форлакс (макрогол 4000), бисакодил, сенаде, лоперамид,
прозерин, метоклопрамид, домперидон, М-холиноблокаторлар (атропин, платифиллин)
«Несеп-жыныс жүйесі» модулі
Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларының микробқа қарсы емі: бензилпенициллиннің натрий тұзы, феноксиметилпенициллин, ампициллин, уназин (ампициллин+сульбактам), амоксициллин, аугментин (амоксициллин + клавулан қышқылы), амоксиклав (амоксициллин + клавулан қышқылы), карбенициллин, пиперациллин, рокситромицин, азитромицин, цефалексин, цефадроксил, цефуроксим, цефотаксим, цефтазидим, цефепим, цефаклор, цефиксим, гентамицин, амикацин, меропенем, тиенам (имипенем + циластатин), азтреонам, нитроксолин, фурагин (фуразидин), фурадонин (нитрофурантоин), фурамаг (фуразидин + магния карбонат), фосфомицин, фурамаг (фуразидин + магния карбонат), фосфомицин, налидикс қышқылы, пипемид қышқылы, офлоксацин, ципрофлоксацин, пемфлоксацин, ко-тримоксазол
Иммунодепрессантар: дексаметазон, преднизолон, метилпреднизолон, циклофосфамид, хлорбутин, азатиоприн, метотрексат, циклоспорин А, мофетил микофенолаты
Антикоагулянттар, антиагреганттар: дипиридамол, гепарин, варфарин, фениндион
Диуретиктер: маннитол, гидрохлортиазид, индапамид, фуросемид, этакрин қышқылы, спиронолактон, триамтерен
Антигипертензивті заттар: эналаприл, фозиноприл, рамиприл, лозартран, валсартан, верапамил, дилтиазем, амлодипин, пропранолол, атенолол, метопролол, бисопролол, небивалол, карведилол, празозин, доксазозин, метилдопа
Гипертензивті заттар: допамин
Гиполипидемиялық заттар: ловастатин, флувастатин
ҚСЖ түзету үшін қолданылатын препараттар: натрий гидрокарбонаты, глюкоза, инсулин, трисамин
Бүйректің созылмалы жетіспеушілігіне байланысты дамыған анемияларда қолданылатын заттар: эпоэтин-альфа, эпоэтин-бета, феррум Лек (III валентті темірдің полиизомальтозат гидроксиді), венофер (III валентті темір гидроксидінің сахарозалық кешені)
Бүйректің созылмалы жетіспеушілігінде қолданылатын заттар: кальций карбонаты, кальций глюконаты, кальцитонин, кальцитриол, альфакальцидол, эргокальциферол, кальций-Д3, сорбит, леспенефрил
Жыныс гормондарының препараттары: эстрадиол, этинилэстрадиол, тестостерон пропионаты, менопаузалық гонадотропин, хориондық гонадотропин, фоллитропин альфа, даназол, бусерелин, трипторелин, ципротерон
Несеп-тас ауруында қолданылатын препараттар: уралит У, блемарен, солуран, магурлит, цистенал, цистон, фитолизин, аллопуринол, уросан
Бүйректің жедел жетіспеушілігінде қолданылатын заттар: глюкоза, натрий хлориді, натрий бикарбонаты, реополиглюкин, полиглюкин
«Тірек-қимыл жүйесі» модулі
Буындық синдромдарда қолданылатын қабынуға қарсы заттар: парацетамол (ацетаминофен), ибупрофен, диклофенак натрий, напроксен, лорноксикам, нимесулид, мелоксикам, целекоксиб, кетопрофен (кетонал), индометацин, фенилбутазон
Иммунодепрессанттар: метотрексат, лефлуномид, сульфасалазин, гидроксихлорохин (плаквенил), ауранофин, кризанол, пеницилламин, хингамин, циклоспорин, азатиоприн, циклофосфамид, инфликсимаб, ритуксимаб, преднизолон, метилпреднизолон, дексаметазон
Хондропротекторлар: хондроитин сульфаты, глюкозамин
Қаңқаның қалыптасуына әсер ететін және кальций-фосфор алмасуын реттейтін препараттар: кальций глюконаты, кальций карбонаты, кальций цитраы, эргокальциферол, кальцитриол, альфакальцидол, кальций Д3, кальцитонин, этидронат, клодронат, алендронат, памидронат, ибандронат, золендронат, эстрадиол валераты, 17 бета-эстрадиол, тиболон, нандролон
Д витаминінің гипервитаминозында қолданылатын заттар: преднизолон, метилпреднизолон, дексаметазон, токоферол ацетаты, ретинол, фуросемид, аскорбин қышқылы
Лекционный комплекс по модулю «Жүйке жүйесі» модулі бойынша дәрістер кешені
№1 Дәріс
1. Тақырыбы: «Нейро-дегенеративті бұзылыстар синдромында қолданылатын заттар. Балаларда қолдану ерекшеліктері».
2. Мақсаты: регенераторлы-репаративті үрдістерді жақсартуға бағытталған терапияда нейропротекция үшін, ишемиялық және геморрагиялық инсультті емдеуде қолданылатын заттардың жіктелуі, әсер ету механизмі және сипаттамасымен студенттерді таныстыру»
3. Дәрістің тезистері
Шұғыл жағдайларға сәйкес базисті терапия синдромды және нейропротективті болады.
Синдромды интенсивті терапияда жүргізілетін шаралар бір кезеңде және мүмкіндігінше жылдам жасалуы қажет. Мидың қан айналымының бұзылыстарында алдын алу шаралары аса тиімді: АҚ төмендету және сәйкес ұстап тұру, қандағы липидтердің деңгейін қалыптастыру; дене салмағын төмендету; тромб түзуілу қаупі бар науқастарға дезагреганттарды, қажет болған жағдайда антикоагулянттарды қолдану. Сонымен қоса қосымша ауруларына емдеу жүргізу.
Инсульт — мидың қан айналымының жедел бұзылысы.
Мидың қан айналымының жедел бұзылысының дифференциялық терапиясының негізгі бағыты — ишемия ошағын және ишемиялық жартылай көлеңкеленген ошақты шектеу, қанның реологиялық және ұю қасиеттерін қалыптастыру, церебропротективті терапия – нейрондарды ишемияның зақымдаушы әсерінен қорғау және нерв тіндерінде репаративті үрдістерді ынталандыру.
Реперфузиялық терапия инсульттің патогенетикалық сипатымен анықталады. Ми қан тамырларының тромболитикалық және эмболиялық зақымдалуларында емдеу тромболизиске бағытталған. Бұл жағдайда плазминогеннің рекомбинантты тіндік активаторы (rt-PA), анкорд, гепаринді қолдану тиімді болар еді. Транзиторлы ишемия алған науқастарға антикоагулянттарды қолданады, қайталануды болдырмас үшін антиагреганттар – аспирин тағайындалады,
Антикоагулянттар мен тромболитикалық терапия гемморагиялық инсульт алған науқастарда қарсы көрсетілген, оларды қолдану артериялық гипертензиясы бар науқастарда шектелген, одан басқа олар тек алғашқы тәулікте ғана тиімді.
Ишемиялық инсульт алған науқастарда антиагрегантты әсері бар, микроциркуляцияны жақсартатын заттар қолданылады. Мидың ісіну белгілері болған жағдайда терапия басішілік қысымды төмендетуге бағытталады (осмостық диуретиктер).
Нейропротективті терапияны шартты түрде біріншілік және екіншілік нейропротекция деп бөледі, біріншілік нейропротекция глутамат-кальцийлік каскадты тез бұзуға бағытталған, екіншілік нейропротекция нейрондардың өлуін тоқтатуға — АФК артық өндірілуін, оксидативті стрессті, цитокиндердің дисбалансын болдырмауға, иммундық ауытқулардың, трофикалық дисфункциялардың, апоптоздың болуына кедергі жасауға бағытталған.
Біріншілік церебропротекцияда ең жиі қолданылатын заттарға - потенциалға тәуелді L-типті кальций каналының антагонисттері — дигидропиридиннің туындылары: нимодипин (аса жақсы зерттелген) – субарахноидалды қан құйылғанда қантамырларының спазмын болдырмайды, фибринолизді күшейтеді, бос радикалдардың тотығуын тежейді және ишемиялық инсульттен кейінгі өлім жиілігін төмендетуі мүмкін.
Екіншілік нейропротекцияда жасушалардың баяу өлу механизмдерін тежейтін заттар: антиоксиданттар, нейропептидтер, қабынуға қарсы цитокиндердің блокаторлары, нейротропты факторлар, ноотропы: глицин, пирацетам, фенотропил, пикамилон қолданылады.
Ноотропты заттарды транзиторлы ишемиялық атакасы бар науқастарға, геморрагиялық және ишемиялық инсульт алған науқастарға да қолдануға болады. Ең жиі қолданылатын - пирацетам, ақыл ой қабілетін ынталандырады (ойлау, оқу, есте сақтау), антигипоксиялық әсер көрсетеді, ми тінінің гипоксияға тұрақтылығын жоғарылатады, және тырысуға қарсы аздаған әсер көрсетеді. Әсері баяу дамиды.
Нейропротекцияның маңызды бағытына нейропептидті және антиоксидантты терапия жатады. Нейропротективті әсер көрсететін антиоксиданттарды шартты түрде бірнеше топқа бөлуге болады: 1. АФК және бос радикалдардың «Қақпаны»; 2. Антиоксидантты ферменттер және табиғи антиоксиданттар; 3. Нейродеструкция кезінде АФК түзілуінің ингибиторлары. Препараттар: Карнозин, тирилазид, оксипиридиннің туындылары: эмоксипин және оның янтарлықышқыл тұзы мексидол, селеннің туындылары — натрий селениті, деметеон, неоселен, эбселен. Ноопент гидроксилді радикалдардың «қақпаны» болып табылады.
Соңғы жылдары нейропептидтердің арасынан белсенділігі жоғары нейропротекторларды іздестіру қарқынды жүруде. Нейропептидтерді зерттеудің жаңа бағытына апоптозды реттеудегі ролін анықтау, сонымен қатар ерте дамитын гендердің экспрессиясына – препараттары: цереброкурин, кортексин, семакс әсерін анықтау болды.
Көрнекі материал: мультимедиялық дәрістің электрондық үлгісі (студент кафедрадан алады)
5. Әдебиет:
Негізгі:
Харкевич Д.А., Фармакология, Мемлекеттік тілдегі аудармасы, Алматы, 2004, 604 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Издание десятое – М.: ГЭОТАР Медиа, 2008, 750 б.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. - 415 б.
Қосымша:
Машковский М.Д. Лекарственные средства. Издание пятнадцатое. - М.: Новая волна, 2007. т. 1-2. – 1206 б.
Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006. - 1648 б.
Лекции по фармакологии для врачей и провизоров/ Венгеровский А.И. – 3-е издание, переработанное и дополненное: учебное пособие – М.:ИФ «Физико-математическая литература», 2006. – 704 б.
Клиническая фармакология и фармакотерапия. /Под ред. В.Г.Кукеса. – ГЭОТАР.: Медицина, 2004. – 517 б.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. Дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004.-591 б.
Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – ПРЕСС, 2002. т. 1-2. – 926 б.
Лоуренс Д.Р., Бенетт П.Н. Клиническая фармакология. – М.: Медицина, 2002, т.1-2. – 669 б.
Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002.- 782 б.
Оксфордский справочник по клинической фармакологии и фармакотерапии. – М.: Медицина, 2000. – 740 б.
Сатоскар Р.С., Бондаркар С.Д. Фармакология и фармакотерапия, в 2 томах: Пер. с англ. – М.: Медицина, 1999 ж.
Бертрам Г. Катцунг. Базисная и клиническая фармакология (перевод д.м.н., проф. Э.Э. Звартау.) - Санкт-Петербург, 1998.- 1043 б.
Белоусов Ю.Б., Моисеев В.С., Лепахин В.К. Клиническая фармакология и фармакотерапия. - М: Универсум Паблишинг, 1997. – 529 б.
6. Бақылау сұрақтары (кері байланыс):
Инсульттің терапиясында қолданылатын дәрілік заттардың әсер ету принципі.
Мидың қан айналымының жедел бұзылыстарында қолданылатын заттардың негізгі дифференцирленген бағыттары.
Нейрометаболикалық заттар: ноотропты және церебропротекторлар.
Пирацетамның, глициннің, семакстің, церебролизиннің және т.б. әсер ету механизмдері.
Нейрометаболикалық заттардың қолданылуы мен қарсы көрстекіштері.
Нейрометаболикалық заттардың балаларда қолданылуы.
Дәріс №2
Тақырыбы: «Ми қабығы қабыну ауруларының этиопатогенетикалық және симптоматикалық терапиясының негізгі жолдары»
Мақсаты: Ми қабығы қабыну ауруларының этиопатогенетикалық және симптоматикалық терапиясының фармакокинетикасы мен фармакодинамикасы туралы білімдерін қалыптастыру.
Дәрістің тезистері:
ОЖЖ инфекциялары өмірге қауіп төндіретіндіктен этиотропты, патогенетикалық және симптоматикалық терапияны қажет етеді. Олар жеке ауыру түрінде, немесе қандай да бір бактериялық аурудың асқынуы ретінде дамуы мүмкін.
Менингит –мидың және жұлынның қабыну ауруы. Қабыну үрдісінде қабықтардағы және жұлын сұйықтығының өзгеру сипатына байланысты серозды және іріңді менингит болып бөлінеді. Іріңді менингитті жиі келесі топтағы микробтар шақырады: менингококктар, пневмококктар, гемофилді таяқша, стрептококктар, көкірің таяқшасы.
Сондықтан менингитті емдеуде міндетті түрде микробқа қарсы заттар, оның ішінде ликворға өтетін, антибиотикке микробтың сезімталдық дәрежесін ескере отырып тағайындалатын препараттар қолданылады.
Антибактериалды терапия парентералді жүргізіледі, келесі антибиотиктерді науқаспен көтере алатын масималды мөлшерлерде тағайындайды.
Хлорамфеникол (левомицетин), жақсы сіңіріледі, барлық тосқауылдардан жақсы өтеді, жаңа туған нәрестелерге қолдануға болмайды. Келесі жанама әсерлер көрсетуі мүмкін: аллергиялық реакциялар, қан түзілуінің тежелуі, тіпті апластикалық анемияға дейін, балаларда сұр коллапс және шоқ. Көрсетілген ауытқуларда пенициллин тобының препараттары кеңінен қолданады: бензилпенициллин натрий тұзы 24 000 000 ӘБ нен, ересектерге ампициллин, оксациллин, карбенициллин, уреидопенициллиндер, оларға тән жанама әсерлер болып табылады: аллергиялық реакциялар, карбенициллин тромбоциттердің агрегациясын бұзуы мүмкін
Келесі топтың препараттарын аминогликозидтер құрайды: гентамицин, тобрамицин, нетилллицин, аллергиялық реакциялар, естудің бұзылуын шақыруы мүмкін, нефротоксикалық әсері бар. Аминогликозидтер В-лактамды антибиотиктермен синергист болып әсер етеді.
Сонымен қатар цефалоспориндердің 3-ші және 4-ші ұрпақтары қолданады: науқастармен жақсы көтерілетін цефтриаксон, цефтазидим, цефотаксим, цефепим, бірақ аллергиялық реакциялар шақыруы мүмкін. Грамтеріс микробтармен В-лактомаза өндіретін пенициллиндерге аллергия болған кезде, соның ішінде Pseudomanas азтреонам қолдануға болады.
Антибактериалды емнен басқа бактериалды менингите естудің төмендеу қаупін және неврологиялық бұзылыстарды тудыруды азайту үшін қабынуға қарсы және аллергияға қарсы әсерлері бар кортикостероидты ем қолданылады.
Бактериалді менингиттің жиі асқынуына басішілік қысымның жоғарылауы жататындықтан науқасқа диуретиктер – маннит, фуросемид енгізіледі.
Тырысудың алдын алу және емдеу үшін диазепам тағайындалады, су-электролиттік балансты тұрақты ұстап тұру қажет.
Симптоматикалық терапия да үлкен роль атқарады.
4. Power Point бағдарламасы бойынша дайындалған көрнекі құралдар қолданылады.
5. Әдебиет:
Негізгі:
Харкевич Д.А., Фармакология, мемлекеттік тілдегі аудармасы, Алматы 2004, 604 б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 10-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2008 – 750 б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 8-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2005 – 724 б.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. – 415 б.
Қосымша:
Машковский М.Д. Лекарственные средства. Издание пятнадцатое. - М.: Новая волна, 2007. т. 1-2. – 1206 б.
Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006. - 1648 б.
Клиническая фармакология. /под ред. Зупанца И.А., Налетова С.В., Викторова А.П./ изд. НФаУ «Золотые страницы», 2005 ж. т 1-2. 844 б.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. Дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004.-591 б.
Клиническая фармакология и фармакотерапия. /Под ред. В.Г.Кукеса, А.К.Стародубцева. –2-е изд.,испр.-М.: ГЭОТАР-МЕД, 2004. – 640 б.
Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – ПРЕСС, 2002. т. 1-2. – 926 б.
Лоуренс Д.Р., Бенетт П.Н. Клиническая фармакология. – М.: Медицина, 2002, т.1-2. – 669 б.
Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002 - 782 б.
Бертрам Г. Катцунг. Базисная и клиническая фармакология (перевод д.м.н., проф. Э.Э. Звартау.) - Санкт-Петербург, 1998.- 1043 б.
6. Бақылау сұрақтары (кері байланыс):
Бактериялық менингитте қандай антибиотиктер қолданылады?
Мидың қабаттарының қабынуында антибактериялық терапиядан басқа қандай топтың препараттары қолданылады?
Бактериялық менингиттің асқынуы нәтижесінде дамитын басішілік қысымның жоғарылауында қандай препараттар қолданылады?
Менингитте тырысудың алдын-алу және емдеу үшін қандай препараттар қолданылады?
«Жүйке жүйесі» модулі
«Жүйке жүйесі» модулі бойынша практикалық сабаққа арналған әдістемелік нұсқаулар
№1 сабақ
1.Тақырыбы: «Ми қанайналымы бұзылысында қолданылатын заттар»
2. Мақсаты: Патологиялық үрдістерді реттеуге бағытталған ми қан айналымы бұзылыcы кезінде қолданатын препараттар тобының фармакокинетикалық және фармакодинамикалық ерекшеліктеріне арналған білімдерін қалыптастыру.
3. Оқытудың міндеттері
Когнитивті компетенция
Ми қан айналымы бұзылысы кезінде қолданатын дәрілік препараттардың жалпы сипттамасына арналған білімдерін меңгеру, әсер ету механизмін, заттардың негізгі фармакологиялық және жанама әсерлерін түсіну
Емнің тиімділігін жоғарлату мақсатында ағзаның әр түрлі мүшелерінің және жүйелерінің қызметін бағытап өзгерту үшін дәрілік заттарды таңдауға үйрену.
Әр түрлі патологиялық жағдайлар және аурулар кезінде дәрілік қалыптарын таңдауды, оларды қабылдау тәсілдеріне және рецептте жазу дағдыларына үйрену.
Қолдануға қарсы көрсетулерді анықтауға үйрену, жағымсыз жанама әсерлерін ажырата білу және оларды дер уақытында реттеу.
Негізгі фармакологиялық әсерлерін күшейту үшін дәрілік заттардың жұптасуын таңдауды немесе кейбір препараттардың жағымсыз жанама әсерлерін жоюды үйрену.
Операционалды компетенция
Дәрілік заттарды рецептте талдауымен бірге жаза білу дағдысын қалыптастыру.
Препараттардың бір реттік мөлшерін есептей білу дағдысын қалыптастыру
Коммуникативті компетенция:
Сауатты және жетік түрде сөйлеуді игеру;
Даулы жағдайларды шешу және оның алдын алу
Ұжым мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасқа әсер етуді ынталандыру мақсатында мотивация сұрақтарын қолдану.
Жеке ой-пікірін жеткізе білу.
Тақырыптың мәселері бойынша логикалық ойлау, еркін түрде пікірталас жүргізе білу
Өзіндік даму (үздіксіз оқу және білім алу):
Өз бетінше ақпараттар іздену, өңдеу және оны қазіргі заманғы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологияны пайдаланып талдау.
СӨЖ әртүрлі формасын орындау (эссе, тесттік тапсырмалар, презентация, реферат және т.с.с құрастыру.)
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 3 сағат (150 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 3 мин.
Бастапқы білім деңгейін бағалау – 10 мин.
Инновациялық әдісті қолдану арқылы тақырыптың негізгі сұрақтарын бақылау – 72 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы –30 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 29 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 3 мин.
4.Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Мидың қанмен қамтамасыз етуін жақсартатын заттар. Жіктелуі.
Ми қанайналымының жедел бұзылысы кезінде қолданылатын препараттардың әсер ету принциптері. Негізгі препараттардың салыстырмалы сипаттамасы.
Ми қанайналымының созылмалы бұзылысы кезінде препараттарды тағайындаудың негізгі принциптері. Негізгі препараттардың фармакологиялық тұрғыдан бағалау.
Ми қанайналымы бұзылысы кезінде ауруханаға дейінгі кезеңде қолданылатын заттар (базистік ем). Жіктелуі.
Ми қанайналымының жедел бұзылысы кезіндегі патогенетикалық емнің (ауруханалық емдеу) негізгі бағыттары
Нейропротективті заттар. Біріншілік нейропротекция. Емдеудің негізгі бағыты. Препараттардың әсер ету принциптері.
Екіншілік нейропротекция. Емдеудің негізгі бағыты. Препараттардың әсер ету принциптері.
Нейрометаболикалық заттар. Ноотропты заттардың әсер ету ерекшеліктері. Жіктелуі.
5. Оқыту және білім беру әдістері: тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар мен жағдайлық есептерді, нұсқаулықтар бойынша тапсырмаларды шешу және қорытынды беру, талдауымен және бір реттік мөлшерін анықтауымен бірге рецепт жазу, пікірталастар, кіші топтарда жұмыс жасау, көрнекті құралдармен жұмыс жасау, кейс-стади.
6. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии .\ Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
Бағдарламалық препараттар: фибриноген, аминокапрон қышқылы, контрикал, транексам қышқылы, ацетилсалицил қышқылы, дипиридамол, тиклопидин, пентоксифиллин, абциксимаб, клопидогрель, гепарин, фраксипарин, варфарин, стрептокиназа, стрептодеказа, урокиназа, алтеплаза, токоферол ацетаты, мексидол, аскорбин қышқылы, пирацетам, аминалон, пантогам, пиридитол, глицин, семакс, церебролизин, циннаризин, нимодипин, эуфиллин, винпоцетин, ксантинол никотинаты, ницерголин, цитиколин, маннит, диакарб, фуросемид
Рецепт жазуға арналған препараттар: пирацетам, фенобарбитал, диазепам, нимодипин, винпоцетин, гепарин,
7.Бақылау: тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар мен жағдайлық есептерді шешу.
Тесттік тапсырмалар
Тест №1. Ми қанайналымының жедел бұзылысында (ишемиялық инсультте) қолданылатын препараттар:
1.Гепарин
2.Пирацетам.
3.Пентоксифиллин.
4.Карбамазепин
5.Викасол
6.Метилпреднизолон
7.Дибазол
8.Реополиглюкин
Тест№2. Ми қанайналымының жедел бұзылысында (геморрагиялық инсультте) қолданылады:
Гепарин
Викасол
Дипиридамол
Аминокапрон қышқылы
Фуросемид
Тест №3. Нимодипин жатады:
1.L-типті кальций каналдарының тежегіштеріне
2.Барвинок алколоидтарының туындыларына
3.Қастауыш алколоидтарының туындыларына
4.Никотин қышқылының туындыларына
5.Ксантин туындыларына
6.Өсімдік тектес заттарға
7.Ми қан айналымын жақсартатын заттарға
8.Ми қан айналымының ишемиялық бұзылыстарында қолданылатын заттарға
Тест №4. Тобын анықтау. Мидың зат алмасу үрдеістері мен қанайналымына оң әсерін тигізеді. Тотығу-тотықсыздану үдерістерін ынталандырады, мидың ишемияланған бөлімдерінде қанайналымды жақсартады. Жүйке жүйесінің түрлі ауруларында, тамырлық аурулар, мидың алмасу үрдістерінің бүзылуына байланысты дамыған ауруларын емдеуде, сондай-ақ геронтологиялық практикада қолданылады:
1.Тыныштандырғыш заттар
2.Психостимуляторлар
3.Ноотропты заттар
4.Нейролептиктер
5.Қабынуға қарсы заттар
6.Иммунодепрессивті заттар
7.Протеолиз ингибиторлары
8.Аналептикалық заттар
Тест №5. Ми қанайналымын жақсартатын зат:
1.Нимодипин
2.Винпоцетин
3.Ницерголин
4.Ксантинол никотинаты
5. Магний сульфаты
6. Карбамазепин
7. Токоферол ацетаты
8. Мексидол
Тест № 6. Пирацетамға тән әсерлер:
Тырысуға қарсы
Гипертензивті
Депрессияға қарсы
Тыныштандырғыш
Психоынталандырғыш
Антигипоксиялық
Ноотропты
Ісікке қарсы
Тест № 7. Миотропты спазмолитикалық әсерге ие:
1.Пентоксифиллин
2.Эуфиллин
3.Маннит
4.Церебролизин
5.Актовегин
6.Глицин
7.Гепарин
8.Кавинтон
Тест № 8. Антикоагулянттық қасиетке ие препараттар:
1.Варфарин
2.Ацетилсалицил қышқылы
3.Клопидогрел
4.Дипиридамол
5.Викасол
6.Гепарин
7.Неодикумарин
8 .Аминолон
Тест №9. Қастауыш алколоидтарының туындысы,миотроптық спазмолитикалық белсенілігі бар препарат:
1. Нимодипин
2. Циннаризин
3. Винпоцетин
4. Ницерголин
5. Пирацетам
6. Топиромат
7. Апрессин
8. Эуфиллин
Тест №10. L-типті кальций каналдарының тежегіштеріне жатады:
1.Аминолон
2.Пентоксифиллин
3.Папаверин гидрохлориді
4.Нимодипин
5. Винпоцетин
6. Циннаризин
7.Флунаризин
8. Ницерголин
№ На русском языке Қазақ тілінде in English language
1. Антибиотики – специфические продукты жизнедеятельности или их модификации, обладающие высокой физиологической активностью по отношениюк определенным группам микроорганизмов ( вирусам, бактериям, актиномицетам, грибам, водорослям, протозоа) или к злокачественным опухолям, избирательно задерживая их рост или полностью подавляя развитие Антибиотиктер - қандай да бір микроорганизмдер тобына (вирустарға, бактерияларға, антиномицеталарға, саңырауқұлақтарға, балдырларға, протозоларға) немесе қатерлі ісіктердің таңдамалы түрде олардың өсуін бәсеңдететін, әлде түгелдей тоқтататын аса жоғары физиологиялық әсері бар, тіршілік әрекетінің ерекше өнімі немесе олардың модификациясы. Antibiotics – specific products of vital functions or their modifications having high physiological activity in relation to certain groups of micro – organisms (viruses, bacteria, actinomycetes, fungi, algae,protozoa) or malignant tumors, selectively delaying their growth or completely suppressing their development
2. Антибиотикорезистентность - феномен устойчивости штамма возбудителей инфекции к действию одного или нескольких антибактериальных препаратов, снижение чувствительности (устойчивость, невосприимчивость) культуры микроорганизмов к действию антибактерального вещества. Антибиотикалық резистенттілік антибактериальді заттекті микроорганизмдердің сезімталдығының (тұрақтылығының) әлсіреуі, бір немесе бірнеше антибактериальды препараттарға қандайда бір қоздырғыш инфекция штаммының тұрақтылық феномені. Antibiotic resistance – a phenomenon of resistance of the strains of infectious agents to the action of one or more antibacterial drugs, reducing the sensitivity (resistance, immunity) microbial culture to antibacterial substances.
3. Бактериостатическое действие – действие лекарственных средств препятствующие размножению бактерии и вызывающий бактериостаз (напр.., тетрациклины, левомицитин, эритромицин и т.п.), характеризуется способностью противомикробных средств вмешаться в обменно-ферментативные процессы возбудителя (блокирование окислительных процессов, ростовых веществ и др.) нарушать его рост и размножение. Бактериостатикалық әсер - дәрілік заттардың бактериялардың кобеюіне кедергі жасайтын және бактериостазға әкелетін әсері (мыс., тетрациклиндер, левомицетин, эритромицин және т.с.с.), бұл микробқа қарсы заттардың қоздырғыштағы алмасу – ферменттік үдеріске араласатын (тотығу үдерістеріне, өсуге қажетті заттардың синтезіне) және оның өсуі мен көбеюін бұзатын қасиеті болуымен сипатталады. Bacteriostatic action – the effect of drugs inhibit reproduction of bacteria and bacteriostasis (eg., Tetracycline, chloramphenicol, erythromycin, etc.) characterized by the ability of antimicrobial agents to intervene in the exchange- enzymatic processes of the pathogen ( blocking oxidation processes, growth substances, etc.). to violate its growth and reproducnion
4. Бактерицидность – свойство агентов физической, химической и биологической природы вызывать гибель бактерий ( в более широком смысле – и других микроорганизмов) Бактерицидтік - физикалық, химиялық және биологиялық текті агенттердің бактерияларды өлтіретін қасиеті ( кең мағынада - басқа да микроорганизмдердің) Bactericidy – feature agents of physical , chemical and biological nature that killig bacteria (in the broader sense – other microorganisms)
5. Перекрестная устойчивость – явление, когда микробы, приобретшие устойчивность к однаму из антибиотиков, становятся резистентными к действию других препаратов Айқасқан тұрақтылық – бір антибиотикке тұрақтылығы пайда болған микробтың, басқа топ препараттардың әсеріне резистенттілігінің пайда болу құбылысы. Cross – resistance –phenomenon where microbes acquire resistance to one antibiotics become resistant to the action of other drugs.
6. Менингит – это патологический процесс, характеризующийся воспалением оболочек мозга Менингит – ми қабынуымен сипатталатын паталогиялық үрдіс Meningitis– is a pathology process characterized by inflammation of the meninges
7. Дезинтоксикационная терапия - комплекс лечебных мероприятий, направленных на борьбу с заболеванием, но прежде всего это выведение из организма токсичных субстанций Детоксикациялық ем - аурумен күреске бағытталған емдік іс-шаралар кешені, дегенмен бұл улы заттарды ағзадан шығару болып табылады Detoxification Therapy - a complex of therapeutic measures aimed at combating the disease, but most of all it's excretion of toxic substances.
8. Дегидратационная терапия -комплекс лечебных воздействий, направленных на удаление 
из организма избыточной воды Сусыздандыру терапия - денедегі артық суды шығаруға бағытталған кешені ем Dehydration therapy complex treatment modalities, directed
to remove excess water from the body
9. Препараты, применяемые при минингите вирусного происхождения Вирустық менингитте қолданылатын препараттар Drugs used in viral meningitis
10. Возбудители воспалительных заболеваний мозговых оболочек Ми қабығының қабыну ауруларының қоздырғыштары Pathogens of inflammatory diseases of the meninges
11. Этиотропная терапия воспалительных заболеваний мозговых оболочек Ми қабығының қабыну ауруларының этиотропты емі Causal treatment of inflammatory diseases of the meninges
12. Интерферон – низкомолекулярный гликопротиен, обладающий противовирусным действием Интерферон – вирусқа қарсы әсері бар төменгі молекулалы гликопротиен Interferon - Low molecular weight glikoprotien having antiviral action
13. Средства, применяемые при воспалительных заболеваниях мозговых оболочек Ми қабығының қабыну ауруларында қолданылатын заттар Drugs used in inflammatory diseases of the meninges.
14. Карбапенемы – бета лактамные антибиотики, применяемые при менингите Карбапенемдер – минигитте қолданылатын бета лактамды антибиотиктер Carbapenems - beta lactam antibiotics used in meningitis
15. Механизм действия глюкокортикоидов при менингите
Минингитте глюкокортикоидтардың әсер миханизмі The mechanism of action glukokortikoyds meningitis
Русский язык Қазақ тілі Английский
Центральная нервная система (ЦНС) – основная часть нервной системы, представленная спинным и головным мозгом. Орталық жүйке жүйесі (ОЖЖ)-жүйке жүйесінің негізгі бөлімі,жұлын және бас мидан тұрады. The central nervous system (CNS) is the part of the nervous system consisting of the brain and spinal cord.
Аналгезирующие средства (анальгетики) – лекарственные средства, ослабляющие или устраняющие боль. Аналгетикалық заттар(аналгетиктер) – ауырсынуды басатын немесе жоятын дәрілік заттар. Analgesic drugs act in various ways on the peripheral and central nervous systems.
Ноотропные средства (от греческого - noos - мышление, tropos - стремление, сродство) - Средства, оказывающие специальное влияние на высшие интегративные функции мозга, стимулирующие память, обучение, улучшающие умственную деятельность.
Ноотроптық заттар (гректің - noos - ойлану, tropos - ұмтылу, туыстық деген) –мидың жоғарғы интегративті қызметтеріне арнайы әсер көрсететін,жадыны ынталандыратын,оқытуды,ойлану қызметін жақсартатын заттар. Nootropics (/noʊ.əˈtrɒpɨks/ noh-ə-trop-iks)—also called smart drugs, memory enhancers, neuro enhancers, cognitive enhancers, and intelligence enhancers—are drugs, supplements, nutraceuticals, and functional foods that improve one or more aspects of mental function.
Антикоагулянты – лекарственные вещества, уменьшающие свертываемость крови. Антикоагулянттар– қан ұюын төмендететін дәрілік заттар. Anticoagulants are a class of drugs that work to prevent the coagulation (clotting) of blood.
Ишеми́ческий инсу́льт (инфа́ркт мо́зга) — острое нарушение мозгового кровообращения с повреждением ткани мозга, нарушением его функций вследствие затруднения или прекращения поступления крови к тому или иному отделу.  Ишеми́ялық инсу́льт ( ми инфа́ркты) – ми тінінің зақымдануымен, оның бөлімдеріне қан келуінің қиындауы немесе тоқтауы нәтижесінде қызметтерінің бұзылуымен сипатталатын бас ми қанайналымының жедел бұзылысы.
A cerebral infarction is a type of ischemic stroke resulting from a blockage in the blood vessels supplying blood to the brain. It can be atherothrombotic or embolic.
Геморрагический инсульт головного мозга — это внезапное нарушение церебрального кровообращения с образованием гематомы или пропитыванием кровью нервной ткани.
Бас ми геморрагиялық инсульті — бұл жұйке тінінде қан құйылу немесе гематома пайда болуымен өтетін церебралдық қанайналымның кенеттен бұзылыу.
Hemorrhagic stroke of the brain It results from a weakened vessel that ruptures and bleeds into the surrounding brain. The blood accumulates and compresses the surrounding brain tissue.
Винпоцетин (Vinpocetine) — корректор нарушений мозгового кровообращения. Его синтезируют из винкамина (который тоже применяется в качестве сосудистого средства), алкалоида растения Барвинок малый. Винпоцетин (Vinpocetine) — бас ми қанайналымының бұзылысын ретке келтіруші.Оны кіші барвинок өсімдігінің алкалоиды винкаминнен синтездейді. Vinpocetine (brand names: Cavinton, Intelectol; chemical name: ethyl apovincaminate) is a semisynthetic derivative of the vinca alkaloid vincamine (sometimes described as "a synthetic ethyl ester of apovincamine"), an extract from the lesser periwinkleplant.
Нимодипин — антагонист кальция с преимущественным влиянием на тонус сосудов головного мозга. Обладает сосудорасширяющей, ноотропной, нормотимической и антимигренозной активностью.
Нимодипин — бас ми тамырларының тонусына әсері басым кальций антагонисті.Тамыр кеңейткіш,ноотропты,нормотимикалық және бас сақинасына қарсы белсенділікке ие. Nimodipine (marketed by Bayer as Nimotop) is a dihydropyridine calcium channel blocker originally developed for the treatment ofhigh blood pressure. It is not frequently used for this indication, but has shown good results in preventing a major complication ofsubarachnoid hemorrhage (a form of cerebral hemorrhage) termed vasospasm; this is now the main use of nimodipine.
Фенобарбита́л (также известен под торговой маркой «Люминал») — противоэпилептическое лекарственное средство из группы барбитуратов. Является производным барбитуровой кислоты, оказывает неселективное угнетающее действие на центральную нервную систему путём повышения чувствительности ГАМК-рецепторов к гамма-аминомасляной кислоте и увеличения тока ионов Cl- через каналы рецепторов. Фенобарбита́л(сондай-ақ «Люминал» сатылу маркасымен танымал) — барбитураттар тобынан эпилепсияға қарсы дәрілік зат. Барбитур қышқылының туындысы болып табылады, ГАМҚ – рецепторларының гамма-амино қышқылына сезімталдығын және рецепторлар каналдарынан Cl-иондарыныңағымын жоғарылату арқылы ОЖЖ таңдамасыз тежегіш әсер көрсетеді. Phenobarbital, also known as phenobarbitone, is a medication recommended by the World Health Organization for the treatment of certain types of epilepsy in developing countries. In the developed world it is commonly used to treat seizures in young children.
Транзиторная ишемическая атака- это преходящее нарушение мозгового кровообращения, которое со временем проходит. Она сопровождается парезами, нарушением речи и зрительной функции, сонливостью и спутанностью сознания.
Транзиторлық ишемиялық шабуыл- бұл ми қанайналымының өтпелі бұзылысы.Парездер,сөйлеу және көру қызметінің бұзылысы,ұйқышылдық және санасының шатысуымен сипатталады. Транзиторная ischemic атака- this transient violation of cerebral circulation of blood, that passes in course of time. She is accompanied by paresises, allolalia and visual function, sleepiness and entangled of consciousness.
«Жүйке жүйесі» модулі бойынша студенттің өзіндік жұмысына арналған әдістемелік нұсқаулар
№1 СӨЖ
1.Тақырыбы: «Бұлшық ет тонусына әсер ететін заттар»
2. Мақсаты: Бұлшық ет тонусына әсер ететін заттардың сипаттамасы мен қолданылуын өз бетімен оқып білу.
3. Тапсырма:
Бұлшық ет тонусына әсер ететін заттар және оларды балаларда қолдану туралы түсінік қалыптастыру.
Бұлшық ет тонусына әсер ететін заттардың фармакологиялық сипаттамасын білу.
Бұлшық ет тонусына әсер ететін заттардың қолдануға көрсетулері мен қарсы көрсетулерін білу. Балалардағы қолдану ерекшеліктері.
4.Орындалу түрі: презентация.
5.Орындалу көрсеткіштері:
соңғы жылдардағы әдебиет көздерін таңдау және оқу;
ақпараттарды өңдеу және жүйелеу;
жоспар құрастыру;
библиография құрастыру;
презентацияны безендіру;
Презентацияны безендіруге талаптар:
а) презентация «MicrosoftPowerPoint» бағдарламасы бойынша құрастырылады
б) слайдтардың саны – 10-15 данадан артық болмауы керек, слайдтар тесттік материалдармен толтырылмасын
в) презентация жеңіл қабылданатындай және сауатты жасалынуы керек
г) соңғы слайдта библиографияны көрсету қажет
6.Орындалу уақыты:«Жүйке жүйесі және эндокриндік жүйе» модулдері бойынша аралық бақылауға дейін
7. Бағалау критерилері
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Тақырыбымен титулдық слайдтың, презентацияның жоспарының, слайдтардың қажетті санының, қолданылған әдебиет пен Интернет қорларының тізімінің болуы. 10 7,5 5 0
2. Презентация мазмұнының тақырып пен қойылған міндеттерге сәйкес келуі 10 7,5 5 0
3. Слайдтардың логикалы тізбекте орналасуы. 10 7,5 5 0
4. Материалды баяндау стилі (қысқаша, нақты белгілеу, дұрыс құрылымының болуы). 10 7,5 5 0
5. Ақпараттың заманауи көздерін қажетті мөлшерде қолдану. 10 7,5 5 0
6. Материалды жинақтай білу, нақты және анық қорытынды жасай білу қабілеті. 10 7,5 5 0
7. Презентация материалдарын жеткі білу және игеру. 10 7,5 5 0
8. Нақты, сауатты, тізбекті баяндай білу қабілеті. 10 7,5 5 0
9. Өз пікірін растай білу және сынға сындарлы көзқараспен қарау қабілеті. 10 7,5 5 0
10. Слайдтарды безендіру сапасы (көркемдігі, көрнекілігі және т.б.). 10 7,5 5 0
Барлығы 100 75 50 0
Бағдарламалық препараттар: прозерин, физостигмина салицилат, галантомина гидробромид, пилокарпина гидрохлорид, ацекледин, атропина сульфат, скополамина гидробромид, платифилина гидротартрат, метацин, пентамин, гигроний, тубокурарина хлорид, дитилин
8.Әдебиеттер
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009. - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии.\ Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
9. Бақылау
Бұлшық ет тонусына әсер ететін заттарды атау
Бұлшық ет тонусына әсер ететін заттарға сипаттама беру
Бұлшық ет тонусына әсер ететін заттардың қарсы көрсетілуі, жанама әсерлері
Лекционный комплекс по модулю «Эндокриндік жүйе» модулі бойынша дәрістер кешені
№1 дәріс
1. Тақырыбы. «Гормонондық препараттардың жіктелуі. Гипо – және гипертиреоз синдромдарында қолданалатын гормондық препараттар»
2. Мақсаты: гормондық терапияның принциптері, гипо – және гипертиреоз синдромдарында қолданалатын препараттар топтарының фармакокинетикасы мен фармакодинамикасының ерекшеліктері туралы білім беру.
3. Дәрістің тезистері.
Эндокринді, қазіргі мәліметтер бойынша нейроэндокринді жүйе барлық мүшелер мен жүйелердің қызметін реттейді, сыртқы және ішкі ортаның тұрақты ауысып тұратын факторларына ағзаның бейімделуін қамтамасыз етіп, ағзаның қалыпты өмір сүруіне қажет гомеостазды сақтап тұрады.
ОЖЖ барлық эндокринді бездердің гормон секрециясын реттеуге қатысады, ал гормонрмондар өз алдына ОЖЖ-нің қызметіне әсер етеді.
Эндокринді жүйенің қызметінің нервтік реттелуі гипоталамус гормондары, сонымен қатар автономдық жүйке жүйесі арқылы жүзеге асады.
Гормонды препараттар – әсер етуші заты гормон және гормонға ұқсас биологиялық әсері бар синтетикалық заттар болатын дәрілік заттар.
Химиялық құрамына қарай гормонды препарат келесідей топтастырылады.
Белокты және пептидті құрылысты (гипофиз гормон препараттары, қалқанша маңы және ұйқы бездерінің гормоны және кальцитонин).
Амин қышқылдарының туындылары – қалқанша безінің гормондары және эпифиз безінің гормондық;
Стероидты құрылысты – БҮБ және жыныс бездері гормондарының препараттары.
Шартты түрде гормонмен емдеудің үш түрін ажыратады. Орын басушы, ынталандырушы және тежегіш.
Орын басушы – ағзада жеткіліксіз гормон болса соған сәйкес гормондық препаратты енгізумен толтырылады. Орныбасушы гормондық терапияны тұрақты түрде жүргізу қажет, себебі, оның емдік әсері науқаста гормонды препарат қабылдағанға дейін сақталады.
Ынталандырушы гормонды терапия – кез-келген эндокринді бездің жетіспеген қызметін шоғырландыру үшін қолданылады – тропты гормондармен емдейді. Гипофиздің алдынғы бөлігінің тежелуін ескерту үшін және ынталандырушы бездің қызметі жойылып кетпес үшін емді үзілмелі курстармен жүргізеді.
Тежегіш гормонмен емдеу – эндокринді бездердің гиперфункциясында және сонымен қатар гормонға тәуелді қатерлі ісіктерді кешенді емдеу үшін қолданылады.
Адамның эндокриндік жүйесінің маңызды элементі қалқанша безі болып табылады, ол трийодтиронин және тироксин гормондарын бөле отырып зат алмасуды реттеуге және организмнің өсуіне маңызды роль атқарады. Гормондардың синтезіне йод қажет. Туылған кезден бастап йод жетіспейтін болса, гипотиреоз және оның асқынған түрі критинизмге дейін әкелуі мүмкін.
Физикалық және психикалық дамуы баяулайды, сонымен қатар ОЖЖ және қаңқаның дифференцировкасы бұзылуы байқалады. Ересектерде қалқанша безінің жетіспеушілігінде зат алмасу процессі тежеледі, физикалық және оймен жұмыс істеу қабілеті төмендейді, тіндердің ісінуі, жүрек қызметі бұзылуы байқалады. Бұл патология «микседема» деп аталады.
Қалқанша безінің бұзылысын медикаменттермен түзету үшін келесі топтың препараттарымен жүзеге асырылады:
Гипотиреозда қолданылатын заттар.
Гипертиреозде қолданылатын заттар.
Медицина практикасында қалқанша безінің келесі гормондық препараттарын қолданады: L – тироксин, трийодтиронин гидрохлориді, тиреотом, тиреокомб.
Олардың қолдануға көрсетілу: гипотиреоз, микседема, кретинизм, эндемиялық зоб, гипотиреоидты семіру,қалқанша безінің рагі.
Қалқанша безінің гормоны артық бөлінгенде гипертиреоз дамиды.
Гипертиреоздың фармакотерапиямен түзету үшін «антитиреоидты» препараттар қолданылады. Олар келесі топтар түрінде ұсынылады:
1. Қалқанша безінің фалликула жасушасын бұзатын препараттар (радиоактивті йод).
Йодтың безбен ұсталуын бұзатын препараттар (калий перхлораты).
Тиреоидты гормондардың синтезін тежейтін препараттар (мерказолил).
Аденогипофизбен ТТГ өндірілуін тежейтін препараттар (йод, дийодтирозин).
4. Power Point бағдарламасындағы иллюстрациялық материалды пайдалану
5. Ұсынылатын әдебиеттердің тізімі
Негізгі:
Фармакология (Харкевич Д.А.) оқулығының мемлекеттік тілдегі аудармасы. Алматы, 2004. – 607 б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 10-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2008 - 750 с.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 8-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2005 – 724с.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. – С 201-206, 300с.
Қосымша:
1. Машковский М.Д. Лекарственные средства. Издание пятнадцатое. - М.: Новая волна, 2007. т. 1-2. – 1206 с.
2. Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. Дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004.-591 с.
3. Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006. - 1648 с.
4. Клиническая фармакология. /Под ред. В.Г.Кукеса. – ГЭОТАР.: Медицина, 2004. – 517 с.
5. Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – ПРЕСС, 2002. т. 1-2. – 926 с.
6. Лоуренс Д.Р., Бенетт П.Н. Клиническая фармакология. – М.: Медицина, 2002, т.1-2. – 669 с.
7. Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002.-с.782
8. Бертрам Г. Катцунг. Базисная и клиническая фармакология (перевод д.м.н., проф. Э.Э. Звартау.) - Санкт-Петербург, 1998.- 1043 с.
9. Белоусов Ю.Б., Моисеев В.С., Лепахин В.К. Клиническая фармакология и фармакотерапия. - М: Универсум Паблишинг, 1997. – 529 с.
10. Бороян Р.Г Клиническая фармакология: психиатрия, неврология, эндокринология, ревматология. – М., Медицинское информационное агентство, 2000. – 422. с.
5. Бақылау сұрақтары (кері байланыс):
1.Гормондық препараттар қалай жіктеледі?
2. .Гормондық терапия принципі қандай?
3. Гипотириозде қандай препараттар қолданылады?
4. Гипертириозде қандай препараттар қолданылады?
№2 Дәріс
1. Тақырыбы: «Гипергликемия және гипогликемияда қолданылатын негізгі гормональді заттар»
2. Мақсаты: Гипергликемия және гипогликемияда қолданылатын гормондық препараттар топтарының фармакокинетикасы мен фармакодинамикасының ерекшеліктері жөнінде білім беру.
3. Дәрістің тезистері
Көмірсу алмасуын емдеуде ұйқы безінің гормондары маңызды орын алады. Лангерганс аралшығының β–жасушаларында проинсулин өндіріледі, одан айқын гипогликемиялық әсер көрсететін инсулин түзіледі, α–жасушаларында айқын гипогликемиялық әсер көрсететін глюкогон гормонын өндіріледі.
Эндогенді инсулиннің өндірілуі жеткіліксіз болса қант диабеті дамиды. Инсулиндік жетіспеушілік абсолютті (аралшық аппараттарының өлуіне әкелетін аутоиммунды үрдіс) және салыстырмалы (қарт және семіз адамдарда) болуы мүмкін. Осыған байланысты 1 типті қант диабетін (абсолютті инсулиндік жетіспеушілік) және 2 типті қант диабетін (салыстырмалы инсулиндік жетіспеушілік) ажыратады.
1 типті қант диабетінде инсулин препараттары қолданылады. Дәрілік заттар ретінде адам инсулинінің препараттары, немесе жоғары дәрежеде тазартылған шошқа инсулині қолданылады. Инсулиннің қазіргі заманғы препараттары келесі топтарға бөлінеді:
Барынша көп (максималды) әсері тез дамитын (1– 4 сағ соң) және қысқа әсер ететін (4 – 8 сағ).
Барынша көп (максималды) әсері орташа жылдамдықта дамитын (6-12 сағ соң) және әсер ұзақтығы орташа (1 8– 24 сағ).
3. Барынша көп (максималды) әсері баяу дамитын (12 – 18 сағ соң) және ұзақ әсер ететін (24 – 40 сағ).
Инсулин жасуша бетінде орналасқан дисульфидті көпіршемен байланысқан екі , -суббірліктерден тұратын арнайы рецепторлармен байланысады, түзілген “инсулин+рецептор” кешені эндоцитоз жолымен жасуша ішіне енеді, одан инсулин босап шығып өзінің әсерін көрсетеді. Инсулин глюкозаның жасуша мембранасыарқылы тасымалдануын және оның шеткі тіндермен (бұлшықет, май тіні) жұмсалуын белсендендіреді. Инсулин әсерінен гликогеногенез (ол гликогенсинтетаза ферментін белсендендіреді) жоғарылайды. Бауырда және қаңқа бұлшықеттерінде инсулин гликогенолизді төмендетеді. Аминқышқылдарының глюкозаға айналуын тежейді. Белок синтезін ынталандырады. Үшглицеридтердің май тіндерінде қорға жиналуына ықпал етеді.
Инсулин препараттарының бір кемшілігі энтералды қолдану мүмкін еместігі.
Ішке қабылдауға тиімді гипогликемиялық заттардың маңызы зор. Олар синтетикалық жолмен алынған, 2 химиялық қосылыстардың топтарына жатады, 2 типті қант диаебетінде қолданылады.
I.Сульфонилмочевина туындылары (глибенкламид, гликлазид, глимепирид).
II. Бигуанид туындылары (метформин)
1 топтың препараттары инсулиннің синтезін тікелей емес жоғарылатады. 2 топтың препараты (метформин) бауырда глюконеогенезді тежейді, глюкозаның бұлшықеттермен сіңірілуіне ықпал етеді, ішекте көмірсулардың сіңірілуін тежейді.
Қазіргі кезде диабетке қарсы заттардың жасушалардың инсулинге сезімталдығын жоғарылататын жаңа типтері пиоглитазон) қолданыла бастады.
Қант диабетін емдеудегі жаңа бағыт – ішектен көмірсулардың сіңірілуін қиындататын препараттарды пайдалану.
Ұйқы безінің гормоны глюкагон Лангерганс аралшығының (арнайы α-жасушаларымен өндіріледі. Оның әсері бауырда гликогенолиза және гликонеогенездің күшеюіне байланысты. Глюкагон жүрек-тамыр жүйесіне де айқын әсер көрсетеді. Глюкагонның негізгі әсерлері: оң инотропты әсер, тахикардия, атриовентрикулярлы өткізгіштіктің жеңілдеуі. Глюкагон миокардтың жиырылғыш белсенділігін жоғарылатып, жүректен қан айдалуын арттырады.
Гипогликемиялық комада, жүрек жетіспеушілігінде және кардиогенді шокта парентералды енгізеді.
4. Power Point бағдарламасындағы иллюстрациялық материалды пайдалану
5. Ұсынылатын әдебиеттердің тізімі
Негізгі:
Фармакология (Харкевич Д.А.) оқулығының мемлекеттік тілдегі аудармасы. Алматы, 2004. – 607 б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 10-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2008 - 750 с.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 8-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2005 – 724с.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. – С 201-206, 300с.
Қосымша:
1. Машковский М.Д. Лекарственные средства. Издание пятнадцатое. - М.: Новая волна, 2007. т. 1-2. – 1206 с.
2. Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. Дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004.-591 с.
3. Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006. - 1648 с.
4. Клиническая фармакология. /Под ред. В.Г.Кукеса. – ГЭОТАР.: Медицина, 2004. – 517 с.
5. Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – ПРЕСС, 2002. т. 1-2. – 926 с.
6. Лоуренс Д.Р., Бенетт П.Н. Клиническая фармакология. – М.: Медицина, 2002, т.1-2. – 669 с.
7. Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002.-с.782
8. Бертрам Г. Катцунг. Базисная и клиническая фармакология (перевод д.м.н., проф. Э.Э. Звартау.) - Санкт-Петербург, 1998.- 1043 с.
9. Белоусов Ю.Б., Моисеев В.С., Лепахин В.К. Клиническая фармакология и фармакотерапия. - М: Универсум Паблишинг, 1997. – 529 с.
10. Бороян Р.Г Клиническая фармакология: психиатрия, неврология, эндокринология, ревматология. – М., Медицинское информационное агентство, 2000. – 422. с.
5. Бақылау сұрақтары (кері байланыс):
1. Инсулиннің әсер ету механизмі
2. Инсулин препараттарының жіктелуі
3. Сульфонилмочевина туындыларының препараттары
4. Бигуанид туындыларының препараттары
№3 Дәріс
1. Тақырыбы: «Гипо- және гиперкортицизм терапиясының негізгі принциптері»
2. Мақсаты: Гипо- және гиперкортицизм синдромында қолданылатын гормондық препараттары жөнінде білім беру.
3. Дәрістің тезистері

Бүйрекүсті безі ағзада маңызды рөл атқарады. Бүйрекүсті безі кортикостероидтарды өндіреді, оларды глюкокортикоидтар және минералокортикоидтарға бөледі
Кортикокостероидтар зат алмасуына арнайы әсер көрсетеді және ағзаның беімделу реакцияларында маңызды рөл атқарады. Зат алмасуына тигізетін әсеріне қарай 2 топқа: глюкокортикоидтар және минералокортикоидтарға жіктеледі.
Негізгі минералокортикостероидқа альдостерон жатады, оның физиологиялық белсенділігі су-тұз алмасуына көрінеді. Минералокортикоидтар бүйрекүсті безінің созылмалы жетіспеушілігінде, миастенияда, адинамияда қолданылады.
Минералокортикоидтардың арнайы рецепторларын тежейтін және минералокортикоидтардың бүйрек өзекшелеріне әсерін таңдамалы түрде жоятын антагонисті спиронолактон, ол диуретик ретінді қолданылады. применяемый в качестве диуретика.
Глюкокортикоидтар зат алмасуына жан жақты әсер етеді. Көмірсу, белок, су-тұз, май алмасуына әсер көрсетеді.
Глюкокортикоидтарға қабынуға қарсы, аллергияға қарсы және шокқа қарсы әсерлер тән.
Қабынуға қарсы әсері олардың қабыну медиаторларының, тамырлық компоненттің түзілуіне, сондай-ақ қабынуға қатысатын мес жасушаларға әсер етуіне байланысты.
Глюкокортикоидтардың иммунодепрессивті және аллергияға қарсы әсері бірқатар интерлейкиндер мен басқа да цитокиндер өндірілуін, қан сарысуында комплименттің, айналымдағы лимфоциттер және макрофагтар деңгейінің төмендеуіне, миграцияны тежейтін факторды тежеуіне байланысты.
Глюкокортикоидтардың шокқа қарсы әсері тромбоциттерді активтейтін фактор (шок медиаторы) синтезінің азаюына, катехоламиндердің экстранейроналды ұсталуының азаюына және олардың прессорлық әсерінің жоғарылауына байланысты.
Глюкокортикоидтарды бүйрекүсті безінің жедел және созылмалы жетіспеушілігінде,
коллагенозда, ревматизмде, терінің қабыну ауруларында және аллергиялық жағдайларда, жедел лейкозда, шокта, мүшелер мен тіндерді алмастырып салғанда қолданылады.
Кортикостероидтардың антагонист препараттары митотан, аминоглутетимид. Олар бүйрекүсті безінің гормонға тәуелді қатерлі ісігінде, Иценко-Кушинг синдромын емдеу үшін қоданылады.
4. Power Point бағдарламасындағы иллюстрациялық материалды пайдалану
5. Ұсынылатын әдебиеттердің тізімі
Негізгі:
Фармакология (Харкевич Д.А.) оқулығының мемлекеттік тілдегі аудармасы. Алматы, 2004. – 607 б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 10-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2008 - 750 с.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 8-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2005 – 724с.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. – С 201-206, 300с.
Қосымша:
1. Машковский М.Д. Лекарственные средства. Издание пятнадцатое. - М.: Новая волна, 2007. т. 1-2. – 1206 с.
2. Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. Дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004.-591 с.
3. Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006. - 1648 с.
4. Клиническая фармакология. /Под ред. В.Г.Кукеса. – ГЭОТАР.: Медицина, 2004. – 517 с.
5. Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – ПРЕСС, 2002. т. 1-2. – 926 с.
6. Лоуренс Д.Р., Бенетт П.Н. Клиническая фармакология. – М.: Медицина, 2002, т.1-2. – 669 с.
7. Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002.-с.782
8. Бертрам Г. Катцунг. Базисная и клиническая фармакология (перевод д.м.н., проф. Э.Э. Звартау.) - Санкт-Петербург, 1998.- 1043 с.
9. Белоусов Ю.Б., Моисеев В.С., Лепахин В.К. Клиническая фармакология и фармакотерапия. - М: Универсум Паблишинг, 1997. – 529 с.
10. Бороян Р.Г Клиническая фармакология: психиатрия, неврология, эндокринология, ревматология. – М., Медицинское информационное агентство, 2000. – 422. с.
5. Бақылау сұрақтары (кері байланыс):
1. Минералокортикостероидтарды қолдану көрсеткіштері
2. Глюкокортикоидтардың фармакологиялық әсерлері
3. Глюкокортикоидтардың қабынуға қарсы, имуннодепрессивті әсер механизмдері
4. Глюкокортикоидтарды қолдануға көрсеткіштері
«Эндокриндік жүйе» модулі
«Эндокриндік жүйе» модулі бойынша практикалық сабаққа арналған әдістемелік нұсқаулар
№1 сабақ
1.Тақырыбы. «Гипергликемия және гипогликемияда қолданылатын заттар. Балаларда қолдану ерекшеліктері»
2.Мақсаты. Гипергликемияда, гипогликемияда қолданылатын дәрілік заттардың фармакокинетикасы мен фармакодинамикасының ерекшеліктері туралы білімдерін қалыптастыру.
3.Оқытудың міндеттері:
Когнитивті компетенция:
Гипергликемияда, гипогликемияда қолданылатын дәрілік заттардың жалпы сипаттамасы, әсер ету механизмі, негізгі фармакологиялық және жанама әсерлері жөнінде білімін қалыптастыру.
Гипергликемияда, гипогликемияда қолданылатын дәрілік заттардың қолдануға қарсы көрсетулері, жағымсыз әсерлері және оларды дер кезінде түзету жөнінде білімін қалыптастыру.
Негізгі әсерлерін күшейту немесе жекелеген препараттардың жанама әсерлерін жою үшін гипергликемияда, гипогликемияда қолданылатын дәрілік заттардың жұптастырып қолдану бойынша білімін қалыптастыру.
Гипергликемияда, гипогликемияда қолданылатын дәрілік заттардың дәрілік қалпын, енгізу жолын таңдай білу жөнінде білімін қалыптастыру.
Операционалды компетенция
Дәрілік заттарды рецептте жазу және талдау дағдысын қалыптастыру.
Препараттың бірреттік дозасын есептей білу дағдысын қалыптастыру.
Коммуникативті компетенция:
Шешендік сөйлеу мәнерін игеру.
Даулы жағдайдың дамуын алдын алу және шеше білу.
Ұжым мүшелері арасында мотивация, сенімділік, достық райды қалыптастыру мәселелерін пайдалана білу.
Мәселеге өзінің көзқарасын білдіре білу.
Фармакологияның мәселелері бойынша логикалық ойлау, пікірталас, жарыс сөз өткізу.
Өзіндік даму (үздіксіз оқу және білім алу) компетенциясы:
Өз бетінше ақпараттар іздену, өңдеу және оны қазіргі заманғы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологияны пайдаланып талдау.
СӨЖ әртүрлі формасын орындау (эссе, тесттік тапсырмалар, презентация, реферат және т.с.с құрастыру.)
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 3 сағат (150 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 3 мин.
Бастапқы білім деңгейін бағалау – 10 мин.
Инновациялық әдісті қолдану арқылы тақырыптың негізгі сұрақтарын бақылау – 72 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы –30 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 29 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 3 мин.
4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Гипергликемия, гипогликемия туралы түсінік.
Инсулиннің және глюкагонның зат алмасуға әсері.
Гипергликемия синдромында қолданылатын заттар. Инсулиннің алыну көздері мен алу жолдары. Инсулин препараттарының (тазартылған препараттары - монопикті және монокомпонентті) әсерініңдің басталуы мен әсерінің ұзақтығы бойынша салыстырмалы сипаттамасы. Қант диабетін емдеу үшін инсулинді дозалау принципі, балаларда қолдану ерекшелігі. Асқынулар, көмек шаралары.
Синтетикалық гипогликемиялық заттар: сульфонилмочевинаның туындылары және бигуанидтер глинидтер, әсер ету механизмі, препараттардың салыстырмалы сипаттамасы, қолданылуы, жанама әсерлері.
Тіндердің инсулинге сезімталдығын жоғарылататын заттар (пиоглитазон, розиглитазон).
Аш ішекте глюкозаның сіңірілуін тежейтін заттар (акарбоза).
Гипогликемия синдромында қолданылатын заттар (глюкагон, адреналин гидрохлориді, глюкоза).
5.Оқыту және білім беру әдістері: сабақтың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау, жетекші құралы бойынша және жағдайлық есептерді және тапсырмаларды шешу, тесттік тапсырмаларды орындау, талдауымен рецепт жазу және дозасын есептеу, шағын топтарда жұмыс, кесте, суреттер, сызбаларды сараптау, «ми шабуылы», «кейс-стади», пікірталас.
Бағдарламалық препараттар: актрапид, хумулин-регуляр, протафан, хумалог, хумулин ультраленте, глибенкламид, гликлазид, глипизид, глимепирид, метформин, глибомет, акарбоза, пиоглитазон, розиглитазон, натеглинид, рапеглинид, глюкагон, глюкоза, адреналин гидрохлориді
Рецепт жазуға арналған препараттар: актрапид, глибенкламид, метформин, глюкоза.
6. Әдебиет:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии .\ Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
7. Бақылау. Операционалды компетенция (рецепт жазу және талдау, бір реттік мөлшерін есептеу)
Өзіндік бақылауға арналға тесттік тапсырмалар
Тест №1. Дәрілік заттардың тобын анықтау. Нысана-тіндердің (бұлшық ет, май тіні, бауыр) инсулинге сезімталдығын жоғарылатады, май жасушаларында липидтердің синтезін төмендетеді. II типті диабетте пероралді қолданылады, тамақ алдында 30 минут бұрын қабылдайды
1. сульфонилмочевина туындылары 2. бигуанидтер 3. орын басушы ем үшін қолданылатын заттар 4. тиазолидиндион туындылары 5. альфа-гликозидазаның тежегіштері
Тест №2. Сәйкестендіру: А – инсулиннің қысқа уақыт әсер ететін препараттары, Б - инсулиннің орташа ұзақтықта әсер ететін препараттары, В- инсулиннің ұзақ уақыт әсер ететін препараттары:
1. ультратард ЧИ 2. хумулин-регуляр ЧИ 3. протафан СИ 4.хумалог ЧИ 5. инсулин семиленте СИ
1. А-2, 4 Б- 3,5 В- 1 2. А- 3,5 Б-4 В- 1,2 3. А- 1,5 Б- 2,3 В-4
Тест №3. Қант диабетінде инсулинді қолданғанда дамитын әсерлерге жатады:
қанда глюкозаның концентрациясының төмендеуі 2 .гликогеннің тіндерде жиналуы 3.глюкозурия, полидипсия 4. зәрде азотты қосылыстардың концентрациясының төмендеуі 5. май қышқылдарының синтезінің жоғарылауы
Тест №4. Аш ішекте көмірсулардың сіңірілуіне кедергі жасайтын препарат:
метформин 2. инсулин 3. глюкагон 4. акарбоза 5. гликлазид 6.актрапид 7.розиглитазон 8.натеглинид
Тест№5. Актрапидтің негізгі қасиеттеріне жатады:
гипогликемиялық әсері 15-30 минуттан соң дамиды 2. максималді әсері 1-4 сағаттан соң байқалады 3. әсер ету ұзақтығы 4-8 сағат 4. тері астына, бұлшықетке, көктамырға енгізуге болады 5. тек тері астына енгізіледі
Тест №6. Препаратты анықтау. Пероралді қолданылатын синтетикалық гипогликемиялық зат. Қан сарысуында қанттың деңгейін төмендетеді, липогенезді тежейді, анорексигенді әсері болғандықтан дене салмағын төмендетеді, қант диабеті мен семіздік қосарланған науқастарға тағайындалады. Гипогликемиялық әсерінің механизмі бауырда глюконеогенездің және глюкозаның тіндерге түсуінің тежелуіне байланысты.
1.Метформин 2.Глибенкламид 3.Акарбоза 4. Гликлазид 5. Актрапид
Тест №7. Гормондық препараттардың әсер ету механизмдері:
аденилатциклазаны белсендіреді, жасуша ішінде цАМФ мөлшерін арттырады
цАМФ-те интрацеллюлярлы үдерістерге қатысатын протеинкиназаларды ынталандырады 3. жасуша мембранасының басқа эндогенді заттарға өткізгіштігін өзгертеді (мысалы, глюкозаның жасуша арқылы енуі) 4. цитоплазмалық рецепторлармен өзара әсерлесіп, ядроға енеді, гендердің транскрипциясын реттейді 5. кальций ионының жасуша ішіне енуін тежейді
Тест№8. Инсулин препараттарына жатады:
1.актрапид НМ 2.хумулин - регуляр ЧИ 3. протафанЧИ 4. глимепирид 5.ультратард ЧИ
6. глибенкламид 7.акарбоза
Тест №9. Глюкагонға тән:
1. ұйқы безінің альфа-жасушаларымен өндіріледі. 2. қант диабетін емдеу үшін қолданылады 3. көмірсу алмасуына әсер етеді, гипергликемия тудырады 4. бауырда гликогенолиз, гликонеогенезді ынталандырады 5. оң инотропты әсер көрсетеді, атриовентрикулярлы өткізгіштікті жеңілдетеді 6.микседеманы емдеу үшін қолданылады
Тест№10. Заттардың тобын анықтау. Зат алмасуына айқын және жан-жақты әсер көрсетеді: көмірсу алмасуына – глюконеогенезді жоғарылатады, гипергликемия, глюкозурия тудырады; белок алмасуына – теріс азоттық балансты дамытады, регенерациялық үдерістерді баяулатады, жасушалық пролиферация тежеледі, балаларда тіндердің қалыптасуы бұзылады, өсуі баяулайды; май алмасуына – майдың қайта таралуы жүреді; су-тұз алмасуына – натрий ионы мен суды ұстап қалады, калий ионының секрециясын арттырады, кальций ионының сүйектен шығуына ықпал етеді және оның бүйрек арқылы экскрециялануын күшейтеді, остеопороз дамуы мүмкін.
қант диабетінде орын басушы ем үшін қолданылатын заттар 2. синтетикалық гипогликемиялық заттар 3. глюкокортикоидтар 4. глюкагон 5. минералокортикоидтар
№ На русском языке На казахском языке На английском языке
1 Гипергликемия-повышение уровня глюкозы в крови Гипергликемия- қанда глюкоза деңгейінің жоғарылауы Hyperglycemia - an increase in blood glucose
2 Гипогликемия -снижение уровня глюкозы в крови Гипогликемия- қанда глюкоза деңгейінің төмендеуі Hypoglycemia-lowering glucose levels in the blood
3 Заместительная терапия – восполнение недостатка биологических активных веществ в организме Орын басушы ем – ағзаға жетіспейтін биологиялық белсенді заттардың орнын толтыру Replacement therapy - compensating for the body of missing biological active substances
4 Средства, повышающие уровень эндогенного инсулина Эндогенді инсулин денгейін жоғарылататын заттар Preparations to increase endogenous insulin
5 Анорексигенное действие - снижение аппетита Анорексигендік әсер- тәбетті төмендету Anorectic effects - loss of appetite
6 Лекарственные средства, угнетающие глюконеогенез и способствующие поступление глюкозы к тканям Глюконеогенезді тежейтін және глюкозаның тіндерге түсуіне ықпал ететін дәрілік заттар Preparations stopping gluconeogenesis and promotes the flow of glucose to tissues
7 Лекарственные средства, повышающие чувствительность тканей к инсулину Тіндердің инсулинге сезімталдығын жоғарылататын дәрілік заттар Medicines to improve insulin sensitivity
8 Лекарственные средства, угнетающие всасывание глюкозы в тонком кишечнике Аш ішектен глюкозаның сіңірілуін тежейтін дәрілік заттар Formulations stopping glucose uptake in the intestine
9 Препараты инсулина короткого типа действия Қысқа уақыт әсер ететін инсулин препараттары Not acting insulin preparations
10 Препараты инсулина средней продолжительности действия Орташа ұзақтықта әсер ететін инсулин препараттары Intermediate-acting insulin preparations
11 Препараты инсулина длительного действия Ұзақ уақыт әсер ететін инсулин препараттары Long-acting insulin preparations
12 Гипогликемический шок Гипогликемиялық шок Hypoglycemic shock
13 Фармакологические эффекты глюкагона Глюкагонның фармакологиялық әсерлері Pharmacological effects of glucagon
14 Побочные эффекты инсулина Инсулиннің жанама әсерлері Side effects of insulin
15 Средства, применяемые при сахарном диабете 1 типа Қант диабетінің 1 типінде қолданылатын дәрілік заттар Medicines used in the treatment of diabetes type 1
№2 сабақ
1.Тақырыбы: Белокты-пептидті құрылымды гормондар. Қалқанша безінің қызметі төмендегенде және жоғарылағанда қолданылатын дәрілік заттар. Балалардағы қолдану ерешеліктері
2.Мақсаты. Қалқанша безінің қызметі төмендегенде және жоғарылағанда қолданылатын дәрілік заттардың фармакодинамикасы мен фармакокинетикасының ерекшеліктері бойынша білім қалыптастыру.
3. Оқыту міндеттері:
Қалқанша безінің қызметі төмендегенде және жоғарылағанда қолданылатын дәрілік заттардың жалпы сипаттамасын әсер ету механизмі және негізгі фармакологимялық әсерлері бойынша білімді қалыптастыру.
Емнің тиімділігін арттыру мақсатында қалқанша безінің қызметі төмендегенде және жоғарылағанда қолданылатын дәрілік заттарды таңдау принциптері бойынша білімді қалыптастыру.
Қалқанша безінің қызметі төмендегенде және жоғарылағанда қолданылатын дәрілік заттарды қолдануға қарсы көрсетулерін анықтау, жағымсыз жанама әсерлерін ажырата білу және оларды дер уақытында реттеу бойынша білімді қалыптастыру.
Қалқанша безінің қызметі төмендегенде және жоғарылағанда қолданылатын заттардың дәрілік қалыптарын, олардың енгізу жолдарын таңдау бойынша білімді қалыптастыру.
4. Білім беру және оқыту әдістері: есептерді шешу, кестемен жұмыс істеу, өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмаларды орындау, электрондық материалдармен жұмыс істеу, кіші топтарда жұмыс істеу, рецепт жазу, талдау, препараттың бір реттік мөлшерін анықтау.
5. Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 1 сағат (50 мин)
Ұйымдастыру бөлімі – 2 мин.
Бастапқы деңгейін бағалау – 3 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы -25 мин.
Қорытынды бағалау – 18 мин.
Өзбетінше дайындалуға арналған тапсырма – 2 мин.
6. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Қалқанша безі гормондарының зат алмасуға әсері.
Гипо- және гипертиреоз туралы түсінік.
Гипотиреоз синдромында қолданылатын заттар. Құрамында йоды бар қалқанша безінің гормондары, алу көздері мен әдістері. Жеке препараттар тиімділігін салыстырмалы бағалау, қолдану көрсеткіштері, болуы мүмкін жанама әсерлері. Балалар практикасында қолдану ерекшеліктері.
Гипертиреоз синдромында қолданылатын заттар (антитиреоидты заттар). Әсер ету механизмдері, жеке препараттар тиімділігін салыстырмалы бағалау, қолдану көрсеткіштері, болуы мүмкін жанама әсерлері. Балалар практикасында қолдану ерекшеліктері.
Бағдарлама бойынша препараттар: L-тироксин, трийодтиронин, тиреокомб, тиреотом, мерказолил, калий перхлораты, калий йодиді
Рецепт жазуға арналған препараттар: L-тироксин,трийодтиронина гидрохлорид, мерказолил
7. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии \ Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
8.Бақылау: бұл сабақтың материалы аралық бақылауда бағаланады.
Өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмалар
Тест №1. Амин қышқылдарының туындыларына жататын гормондар:
эпифиз гормоны 2. гипоталамус және гипофиз гормондары 3. қалқанша маңы безі гормоны
4. қалқанша безінің тиреоидты гормондары 5. бүйрекүсті безінің гормондары
Тест №2. Тиреоидты гормондардың синтезін реттейтін гипофиздің алдыңғы бөлімінің гормоны:
тиреотропты гормон 2. инсулин 3. мерказолил 4. тироксин 5. соматотропты гормон
Тест №3. Қалқанша безінің гипофункциясында қолданылады:
трийодтиронин гидрохлориді 2. калий перхлораты 3. мерказолил 4. йод препараттары
5. L - тироксин
Тест №4. Заттардың тобын анықтау: тіндердің дифференцациясына, сүйектердің энхондралді өсуіне, сурфактант синтезіне, қаңқаның қалыптасуына және жүйке тінінің дамуына ықпал етеді. Негізгі алмасуды және тіндердің реактивтілігін олардың катехоламиндерге реакциясын жоғарылата отырып арттырады, тіндік тыныс алуға, терморегуляцияға қатысады.
гипофиздің алдыңғы бөлімінің гормондары 2. қалқанша безінің құрамында йод бар гормондары 3.антитиреоидты заттар 4. кальцитонин 5.гипогликемияда қолданылатын заттар
Тест №5. Мерказолилдің әсер ету механизмі:
аденилатциклазаны белсендіреді, жасуша ішінде цАМФ мөлшерін арттырады
цАМФ-те интрацеллюлярлы үдерістерге қатысатын протеинкиназаларды ынталандырады
3. жасуша мембранасының басқа эндогенді заттарға өткізгіштігін өзгертеді (мысалы, глюкозаның жасуша ішіне енуіне ықпал етеді) 4. қалқанша безінде тиреоидты гормондардың синтезін тікелей тежейді 5. цитоплазмалық рецепторлармен өзара әсерлесіп, ядроға енеді, гендердің транскрипциясын реттейді
Тест №6. Трийодтиронин гидрохлоридіне тән:
тиреоидты гормонның синтетикалық аналогы 2. тироксиннен айрмашылығы – әсері тез басталады және әсер ету ұзақтығы қысқа 3.тироксинге қарағанда зат алмасу үдерісіне 3-5 есе күшті әсер етеді 4. орын басушы ем үшін тиімді 5.негізінен ТТГ босап шығуын қысқа уақыт тежеу үшін, сондай ақ, Т3 гормонын супрессиялау үшін диагностикалық мақсатта қолданылады
Тест №7. Қалқанша безінің тиреоидты гормондарына және олардың препараттарына жатады:
тироксин 2. тиреокомб 3. трийодтиронин гидрохлориді 4. мерказолил 5. тиреотом
Тест №8. Мерказолилдің жанама әсерлеріне жатады:
лейкопения, агранулоцитоз, апластикалық анемия 2.зобогенді әсер 3. йодизм симптомдары
4. холестаздық сарғыштану, гепатит, нефрит 5. уртикарлы бөртпе, васкулит, артралгия
Тест №9. Қалқанша безінің гипофункциясында қолданылады:
трийодтиронин гидрохлориді 2.тиреокомб 3. L-тироксин 4. мерказолил 5. тиреотом
Тест №10. Препаратты анықтау. Тирозиннің йодталуын және әрі қарай монойодтирозиннің конденсациялануын бұзу арқылы тиреоидты гормондардың синтезін тежейді. Жанама әсерлері: лейко-, тромбоцитопения, теріде бөртпелер, құсу, лоқсу, бауыр қызметінің бұзылуы.
1.тироксин 2. калий перхлораты 3. мерказолил 4. трийодтиронин гидрохлориді 5.преднизолон 6.тиреокомб 7.актрапид
№2 сабақ
1. Тақырыбы: «Жүйке жүйесі» және «Эндокринді жүйе» модулдері бойынша аралық бақылау
2.Мақсаты: гипо- және гипертиреозда, гипо- және гипергликемияда, бүйрекүсті безінің жетіспеушілігі синдромында, семіруде қолданылатын дәрілік заттардың фармакодинамикасы мен фармакокинетикасының ерекшеліктері жөнінде білім қалыптастыру; мидың қан айналымы бұзылысында қолданылатын, бұлшық ет тонусына әсер ететін заттар.
3. Оқыту міндеттері:.
Когнитивті компетенция
Гипо- және гипертиреозда, гипо- және гипергликемияда, бүйрекүсті безінің жетіспеушілігі, ми қан айналымы бұзылысы синдромдарында қолданылатын заттардың жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмін, негізгі фармакологиялық және жанама әсерлерін білу.
Гипо- және гипертиреозда, гипо- және гипергликемияда, бүйрекүсті безінің жетіспеушілігі, ми қан айналымы бұзылысы синдромдарында, нейроинфекциялар кезінде қолданылатын заттардың қолдануға қарсы көрсетулерін, жағымсыз әсерлерін және оларды дер кезінде түзету шараларын білу.
Емдік әсердің тиімділігін арттыру мақсатында эндокриндік жүйе қызметіне әсер ететін заттарды таңдай білу бойынша білімді қалыптастыру.
Гипо- және гипертиреозда, гипо- және гипергликемияда, бүйрекүсті безінің жетіспеушілігі, ми қан айналымы бұзылысы синдромдарында, нейроинфекциялар кезінде қолданылатын дәрілік заттардың дәрілік қалпын, енгізу жолын таңдай білу.
Ми қанайналымы бұзылыстарында, тырысу синдромында қолданылатын препараттар тобының, нейроинфекциялар кезінде қолданылатын бактерияға қарсы заттардың қолдануға негізгі көрсетулері мен қарсы көрсетулерін, жағымсыз жанама әсерлерін білу
Операционалды компетенция
Дәрілік заттарды рецептте жазу және талдау дағдысын игеру.
Препараттың бірреттік дозасын есептей білу.
Коммуникативті компетенция:
Шешендік сөйлеу мәнерін игеру.
Даулы жағдайдың дамуын алдын алу және шеше білу.
Ұжым мүшелері арасында мотивация, сенімділік, достық райды қалыптастыру мәселелерін пайдалана білу.
Мәселеге өзінің көзқарасын білдіре білу.
Фармакологияның мәселелері бойынша логикалық ойлау, пікірталас, жарыс сөз өткізу.
Өзіндік даму (үздіксіз оқу және білім алу):
1.Өз бетінше ақпараттар іздену, өңдеу және оны қазіргі заманғы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологияны пайдаланып талдау.
2.СӨЖ әртүрлі формасын орындау (эссе, тесттік тапсырмалар, презентация, реферат және т.с.с құрастыру.)
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 2 сағат (100 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 5 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы (рецепт жазу, тесттік тапсырманы шешу) – 30 мин.
Студенттің оқытушымен бірге орындайтын жұмысы – 35 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 25 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 2 мин.
4. Білім беру және оқыту әдістері: барлық сұрақтар бойынша кеңес беру, тақырыпты өз бетінше оқу, жағдайлық есептерді шешу, кестемен жұмыс істеу, өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмаларды орындау, электрондық материалдармен жұмыс істеу, кіші топтарда жұмыс істеу, рецепт жазу, талдау, препараттың бір реттік мөлшерін анықтау.
5. Бөлім бойынша тапсырмалар:
Гормондық препараттардың жіктелуі, алыну көздері, әсер ету механизмдері. Гормондық терапияның принциптері.
Гипо- және гипертиреоз туралы түсінік.
Гипотиреоз синдромында қолданылатын заттар. Құрамында йоды бар қалқанша безінің гормондары, алу көздері мен әдістері. Жеке препараттар тиімділігін салыстырмалы бағалау, қолдану көрсеткіштері, болуы мүмкін жанама әсерлері. Балалар практикасында қолдану ерекшеліктері.
Гипертиреоз синдромында қолданылатын заттар (антитиреоидты заттар). Әсер ету механизмдері, жеке препараттар тиімділігін салыстырмалы бағалау, қолдану көрсеткіштері, болуы мүмкін жанама әсерлері. Балалар практикасында қолдану ерекшеліктері.
Гипергликемия, гипогликемия синдромдары туралы түсінік.
Инсулиннің және глюкагонның зат алмасуға әсері.
Гипергликемия синдромында қолданылатын заттар. Инсулиннің алыну көздері мен алу жолдары. Инсулиннің тазартылған препараттары (монопикті және монокомпонентті) қысқа және әсері ұзақ (ұзақтығы орташа және ұзақ) препараттары, олардың әсердің басталуы мен әсердің шыңы бойынша салыстырмалы сипаттамасы. Қантты диабетті емдеу үшін инсулинді дозалау принципі. Асқынулары, көмек шаралары.
Синтетикалық гипогликемиялық заттар сульфонилмочевинаның туындылары және бигуанидтер, глинидтер, әсер ету механизмі, препараттардың салыстырмалы сипаттамасы, қолданылуы, жанама әсерлері.
Тіндердің инсулинге сезімталдығын жоғарылататын заттар (пиоглитазон, розиглитазон).
Аш ішекте глюкозаның сіңірілуін тежейтін заттар (-гликозидазаның ингибиторлары).
Гипогликемия синдромында қолданылатын заттар (глюкагон, адреналин гидрохлориді, глюкоза), әсер ету механизмі, препараттардың салыстырмалы сипаттамасы, қолданылуы, жанама әсерлері.
Бүйрекүсті безінің жетіспеушілігінде қолданылатын заттар (глюкокортикоидтар, минералокортикоидтар). Әсер ету механизмі, жеке препараттардың салыстырмалы сипаттамасы, қолданылуы мен жанама әсерлері. Балаларда қолдану ерекшелігі.
Семіру кезінде қолданылатын препараттардың жіктелуі.
Семіруде қолданылатын препараттардың фармакодинамика мен фармакокинетикасының ерекшеліктері, салыстырмалы сипаттамасы.
Семіру кезінде қолданылатын препараттардың мүмкін болатын жанама әсерлері.
Мидың қанмен қамтамасыз етуін жақсартатын заттар. Жіктелуі.
Ми қанайналымының жедел бұзылысы кезінде қолданылатын препараттардың әсер ету принциптері.
Негізгі препараттардың салыстырмалы сипаттамасы.
Ми қанайналымының созылмалы бұзылысы кезінде препараттарды тағайындаудың негізгі принциптері. Негізгі препараттардың фармакологиялық тұрғыдан бағалау.
Нейропротективті заттар. Негізгі препараттардың салыстырмалы сипаттамасы. Қолданылуы.
Менингиттердің фармакотерапиясының жалпы принциптері
Нейроинфекциялар кезінде қолданылатын антибактериалды заттар.
Жіктелуі, әсер ету механизмі, қолдануға көрсетулер мен қарсы көрсетулер. Балаларда қолдану ерекшеліктері.
Бағдарламалық препараттар: актрапид, хумулин-регуляр, протафан, хумалог, хумулин ультраленте, глибенкламид, гликлазид, глипизид, глимепирид, метформин, глибомет, акарбоза, пиоглитазон, розиглитазон, натеглинид, рапеглинид, глюкагон, глюкоза, адреналин гидрохлориді, L-тироксин, трийодтиронин, тиреокомб, тиреотом, мерказолил, калий перхлораты, калий йодиді, дезоксикортикостерон ацетаты, фторгидрокортизон ацетаты, гидрокортизон ацетаты, преднизолон, дексаметазон, триамцинолон, сибутрамин, олестра, орлистат, фибриноген, аминокапрон қышқылы, контрикал, транексам қышқылы, ацетилсалицил қышқылы, дипиридамол, тиклопидин, пентоксифиллин, абциксимаб, клопидогрель, гепарин, фраксипарин, варфарин, стрептокиназа, стрептодеказа, урокиназа, алтеплаза, токоферол ацетаты, мексидол, аскорбин қышқылы, пирацетам, аминалон, пантогам, пиридитол, глицин, семакс, церебролизин, циннаризин, нимодипин, эуфиллин, винпоцетин, ксантинол никотинаты, ницерголин, цитиколин, маннит, диакарб, фуросемид, бензилпенциллин натрий тұзы, оксациллин, уназин, карбенециллин, цефотаксим, цефтриаксон, цефтазидин, цефепим, меропенем, тиенам, ванкомицин, левомицетин, ципрофлоксацин, моксифлоксацин, метронидазол, интерферон, метилпреднизолон, гепарин, реополиглюкин, фенобарбитал, диазепам, натрий оксибутираты, лидокаин, магний сульфаты
Рецепт жазуға арналған препараттар: L-тироксин, трийодтиронин гидрохлориді, мерказолил, актрапид НМ, глибенкламид, метформин, глюкоза, преднизолон, Ферроплекс», феррум лек, аскорбин қышқылы, цианокобаламин, викасол, кальций хлорид, пирацетам, фенобарбитал, диазепам, цефтриаксон, меропенем, ванкомицин, нимодипин, винпоцетин, гепарин
7. Әдебиеттер:
Негізгі:
1. Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии \Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
Бақылау:
Келесі компетенциялар бағаланады: когнитивті, операционалды, коммуникативті
Тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау
Жүйке жүйесі және эндокриндік жүйе қызметіне әсер ететін заттарға рецепт жазу, талдау,
препараттың бір реттік дозасын есептеу
Тесттік тапсырмаларды орындау.
Өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмалар
Тест №1. Белокты-пептидті гормондар:
1. жасушаішілік әсер етеді 2.аденилатциклазаны белсендіреді3. цАМФ құрамын жоғарылатады
4. ДНҚ деңгейінде ферменттердің синтезін белсендіреді5.цитоплазматикалық мембрана деңгейінде әсер етеді
Тест №2. Кортикостероидтардың, эстрогендердің және андрогендердің биосинтезін тежейтіндер:
1. митотан 2. аминоглютетимид 3. преднизолон 4. дезоксикортисотерон ацетаты
5. дексаметазон
Тест №3. α-глюкозидаза ингибиторлары:
1.ас қорыту ферменттерімен конкурентті әрекеттеседі 2. ди-, олиго- и полисахаридтердің ферменттену және сіңірілу үрдісін баяулатады 3.жеке постпрандиалды гипергликемияда және ашқарында қанда глюкозаның деңгейі қалыпты болғанда тиімділігі жоғары 4.гипогликемия дамытады 5. қант диабетінің 1 типін емдеу үшін тағайындайды
Тест №4. Біріншілік бүйрекүсті безі жеткіліксіздігіне тән:
1.бүйрек үсті безінің милы қабатының созылмалы жеткіліксіздігі 2.минералокортикоидтардың жеткілікті түспеуіне байланысты натрий және хлор иондарының шығарылуының жоғарылауы 3.глюкокортикоидтар құрамының төмендеуі 4.еттік әлсіздік, адинамия, әлсіздік, арықтау 5.көмірсудың және белоктың алмасуы жоғарылайды
Тест №5. Пероралды қолданылатын қанттың деңгейін төмендететін препараттар:
1. глимепирид 2. глибенкламид (манинил) 3. актрапид НМ 4. хумулин-регуляр 5. глюкоза
Тест №6. Препаратты анықтау. Гипертиреозда қолданылады, ТТГ босап шығуын тежейді, кері байланыс механизмі бойынша әсер етеді:
1. трийодтиронин гидрохлориді 2. мерказолил 3. тиреокомб 4.йод препараттары
5. L-тироксин
Тест №7. Диабеттік кома дамығанда қолданылады:
1. актрапид НМ 2. хумулин регуляр 3. протафан 4. гликлазид 5. глюкоза
Тест №8. Минералокортикоидтардың синтетикалық аналогтары:
1. дезоксикортистерон ацетаты 2. дексаметазон 3. гидрокортизон ацетаты 4. метилпреднизолон 5. флудрокортизон ацетаты
Тест №9. Препаратты анықтау. Гидрирленген липстатин туындысы, арнайы асқазандық және панкреатикалық липазаның ингибиторы. Липазаның белсенді сериндік аймағымен ковалентті байланыса отырып, ыдырауына кедергі жасайды, кейінгі майдың сіңірілуіне әсер етеді.
сибутрамин 2. орлистат 3. олестра 4. актрапид НМ 5. L-тироксин
Тест №10. Глинидтерге жатады:
1. натеглинид, глибенкламид 2. глибомет, рапеглинид 3. натеглинид, рапеглинид 4. акарбоза,протафан 5. актрапид, хумалог
Тест №11. Препаратты анықтау. Гипогликемиялық әсері қаңқа бұлшық еттерімен глюкозаның ұстауы жоғарылауына, глюкоза утилизациясының жоғарылауына (анаэробты гликолиздің ынталануы), қанда глюкагон деңгейінің төмендеуіне, гепатоциттермен глюкозаның өндірілуінің төмендеуіне, инсулинтәуелді тіндердің инсулинге сезімталдығының жоғарылауына байланысты:
1. глимепирид 2. гликлазид 3. акарбоза 4. метформин 5. актрапид НМ
Тест №12. Глюкокортикостероидтар қолданылады:
1.орын басушы ем ретінде 2.супрессивті ем үшін 3.жүйелік және жергілікті фармакодинамикалық ем үшін 4.алдын алу үшін 5. пульс-терапия үшін
Тест №13. Препаратты анықтау. Құрамында левотироксин натрий, трийодтиронин және калий йодиді бар жұптастырылған препарат:
1. тиреокомб 2. мерказолил 3. L-тироксин 4. тиреотом 5. калийперхлораты
Тест №14. Глюкокортикостероидтардың жанама әсерлері:
1. гипергликемия, глюкозурия 2. гипокалиемия, гипокалигистия 3. сұйықтықтың жиналуы, артериалды гипертензия 4. көзішілік сұйықтықтың ағуы бұзылады, катарактаның дамуы 5.белок синтезінің күшеюі
Тест №15. Глимепирид:
1. глибенкламидке қарағанда инсулиннің босап шығуын2,5-3рет жылдам дамытады2.инсулиннің секрециясының жоғарылауы тек тамақтан соң күшейеді 3.айқын гипогликемия шақырмайды 4.сульфонилмочевина препараты болып табылады 5.орын басушы ем үшін қолданылады
Тест №16. Сульфанилмочевина туындыларының гипогликемиялық әсер механизмдері:
1. Эндогенді инсулиннің секрециясын жоғарылатады
2. Инсулиннің әсерін күшейтеді
3. Глюкозаның сіңірілуін нашарлатады
4. Инсулин антагонисттерінің әсерін бейтараптайды
5. Глюконеогенезді жоғарылатады
6. Ішекте глюкозаның сіңірілуін төмендетеді
7. Тіндердің инсулинге сезімталдығын төмендетеді
8. Гликогеногенезді тежейді
Тест №17. Акарбозаға тән:
1. альфа-глюкозидазаны қайтымды тежейді
2. ди-, олиго- және полисахаридтердің ыдырау үрдісін және сіңірілуін баяулатады
3. энтералды енгізіледі
4. енгізу жолы – парентералды
5. қант диабетінің I типін емдеу үшін қолданылады
6. қант диабетінің II типін емдеу үшін қолданылады
7. негізгі жанама әсері – метеоризм
8. іш қату шақырады
Тест №18. Минералокортикоидтар қолданылады:
1. орын басушы ем ретінде
2. супрессивті ем ретінде
3. жүйелік және жергілікті фармакотерапия үшін
4. пульс терапия үшін
5. алдын алу емі үшін
Тест №19. Глюкагонның жүрек-тамыр жүйесі қызметіне әсері:
1. Систоланы күшейтеді, тахикардия шақырады 2. Миокардта цАМФ құрамын жоғарылатады
3. Жүректік лақтырылымды жоғарылатады 4. Теріс инотропты әсер көрсетеді
5. Артериялық қысымды төмендетеді
Тест №20. Тиреоидты гормондардың қолдануға көрсетілулері:
1. Базедов ауруы 2. Микседема 3. Гипотиреоидты семіру 4. Қант диабеті
5. Кретенизм 6. Гипертиреоз 7. Эндемиялық зоб 8. Анемия
Русский Английский Казахский
Химиотерапия злокачественных опухолей - это использование с лечебной целью лекарственных средств, тормозящих пролиферацию или необратимо повреждающих опухолевые клетки. Chemotherapy of malignant tumors - is the use for medical purposes of drugs that inhibit the proliferation or irreversibly damaging the tumor cells.
Қатерлі ісік химиотерапиясы-ол пролиферацияға бөгет жасау немесе қайталанбайтын ісік жасушаларың зақымдалу себептерімен, дәрі-дәрмекті емдеу бағытында пайдалану.
Алкилирующие средства (соединения) - вещества, обладающие способностью вводить одновалентныерадикалы углеводородов жирного ряда (алкилов) в молекулы органических соединений; А. в. используются для получения лекарственных средств, обладающих цитостатическим действием и применяемыхдля лечения злокачественных опухолей и в качестве иммунодепрессантов (циклофосфан и др.). The alkylation agent (compound) - a substance having the ability to enter monovalent hydrocarbon radicals of fatty (alkyl) in the molecule of organic compounds; A. a. used for the preparation of medicaments having cytostatic activity and used for treatment of cancer, and as immune-depressants (novembihin, cyclophosphamide and others.).
Алкилдеуші заттар (қосындылар)-бірвалентті көмірсутегі радикалды органикалық молекулалық қосындылары енгізу қабылетіне ие болатын майлы қатарлар (алкилдер);
Алкилдеуші заттар дәрі-дәрмек алу ушін қолданылады, олар цитостатикалық әсерге ие болады жене қатерлі ісікті емдеу үшін қолданылады.
Цитостатические средства (цитостатики) - лекарственные средства, подавляющие деление клеток; используются для лечения злокачественных опухолей. Cytotoxic agents (cytostatics) - drugs that inhibit cell division; used for the treatment of malignant tumors.
Цитостатикалық дәрілер- жасушаның бөлінуін тоқтататын, қатерлі ісіктерді емдеуге арналған дәрілер.
Цитотоксические средства - лекарственные средства, вызывающие повреждения клеток вплоть до их гибели; используется главным образом при лечении злокачественных опухолей. Cytotoxic drugs - drugs that cause cell damage up to their death; It used primarily for the treatment of malignant tumors.
Цитотоксикалық дәрілер – жасушаның зақымданунына және оның өліміне әкелетін дәрілік өнім, ең алдымен қатерлі ісіктер еміне қолданылады.
Антиметаболиты - вещества, имеющие структурные сходства с природными продуктами обмена веществ (метаболитами), но не идентичные им. Механизм икдействия в общем виде можно представить следующим образом: видоизмененные молекулы пуринов, пиримидинов, фолиевой кислоты вступают в конкуренцию с нормальными метаболитами, замещают их в биохимических реакциях, но выполнять их функцию не могут. Процессы синтеза нуклеиновых оснований ДНК и РНК блокируются. В отличие от алкилирующих агентов, они действуют только на делящиеся раковые клетки, т.е. являются циклоспецифичными препаратами. Ant metabolites - substances having structural similarities to the natural metabolic products (metabolites) but not identical. Their mechanism of action may be generally represented as follows: modified molecule purines, pyrimidines, folic acid competes with the normal metabolites displace them in biochemical reactions, but perform their function may not. The processes of synthesis of nucleic bases of DNA and RNA are blocked. Unlike alkylation agents, they act only to dividing cancer cells, i.e. They are cycle specific drugs.
Антиметаболиттер- құрылымытабиғизаталмасуөнімдеріне (метаболиттерге) ұқсас, бірақбірдейемесзаттар. Әсеретумеханизмінжалпытүрдебылайсипаттаугаболады: түріөзгерген пурин, пиримидин, фолийқышқылымолекулаларыбиохимиялықреакциялардаметаболиттердіңорнынбасады, бірақолардыңфункциясынатқараалмайды. ДНКжәне РНК-ныңнуклеиндікнегізінің синтез процессібөгеттеледі. Алкилдеушіагенттерденайырмашылығы,оларбөлініпжатқанқатерліісікжасушаларынағанаәсер етеді, яғни, циклоспецификалықпрепараттарболыптабылады.
Цитокины - большая и разнообразная группа небольших по размерам (молекулярная масса от 8 до 80 кДа) медиаторов белковой природы — молекул-посредников («белков связи»), участвующих в межклеточной передаче сигналов преимущественно в иммунной системе. К цитокинам относят фактор некроза опухоли, интерфероны, ряд интерлейкинов и др. Cytokines - a large and diverse group of small size (molecular weight of from 8 to 80 kDa) protein mediators of nature - messenger molecules ("protein Communications") involved in cell-cell signaling in the immune system mainly. Cytokines include tumor necrosis factor, interferon’s, several interleukins, and others.
Цитокиндер- үлкен және алуан түрли топ бойынша шағын мөлшерлі ақуыз табиғатына тән медиаторлар, яғни иммундық жүйедегә жасуша аралық сигналдарды беруге арналған молекула- делдал. Цитокиндерге ісіктінекроздың факторы, интерферондар, интерлейкиндер, т.б. жатады.
Моноклональные антитела - антитела, вырабатываемые иммунными клетками, принадлежащими к одному клеточному клону, то есть произошедшими из одной плазматической клетки-предшественницы. Monoclonal antibodies - antibodies produced by immune cells belonging to the same cell clone, i.e. occurred from one plasma cell precursor. Моноклональдық антитела – бұл иммун жасушаларынан пайда болатын бір жасушала клонға жататын ,яғни бір плазматикалық жасушалардан пайда болатын антитела.
Ферментные препараты - вещества, оказывающие направленное влияние на ферментативные процессы организма; к ним относится, например-аспарагиназа-препарат снижает содержание в клетке аспарагина-аминокислоты, абсолютно необходимой для синтеза клеточных белков, обеспечивающих рост и метаболизм. Уменьшение уровня аспарагина сопровождается торможением белкового синтеза и приводит к гибели клеток. Enzyme preparations - substances which have a directional effect on enzymatic processes in the body; These include, for example, drug-asparagines reduced the content of the cell of asparagines-amino acids absolutely required for the synthesis of cellular proteins involved in growth and metabolism. Decreasing asperagina accompanied by inhibition of protein synthesis and causes cell death.
Ферменттіпрепараттар - ағзадағыферментативтіпроцестертуралыбағыттаәсерететінзаттар; мысалы аспарагиназа.Ол препарат жасушаның құрамындағы аспарагин-аминоқышқылын азайтады, ақуыз жасушасына керекті синтезі, өсуі мен метаболизмды қамтамасыз етеді. Аспарагинның азайуы ақуыз синтезінің тежеуіне және жасушаның өлуіне әкеледі.
Ингибиторы тирозинкиназы- низкомолекулярные соединения, конкурирующие с АТФ за АТФ-связывающий внутриклеточный домен тирозинкиназных рецепторов факторов роста, предотвращающие фосфорилированиетирозиновых остатков внутриклеточных белков и тем самым блокирующие дальнейшую передачу сигнала к ядру клетки. Inhibitors tyrosine kinas- low molecular weight compounds that compete with ATP for the ATP-binding domain of the intracellular tyrosine kinas growth factor receptors, preventing the phosphorylation of tyrosine residues of intracellular proteins and thereby blocking further transmission of a signal to the cell nucleus.
Тирозининазаның ингибиторы - төменгімолекулалықосынды, АТФпен бәсекелес АТФ жасушасының ішіндегі домен тирозинкиназаның рецепторлары өсу факторларымен байланысты, жасуша ішіндегі ақуыз тирозин аралшықтарын фосфорлануын болдырпайды және жасушаның ядросына одан әрі сигнал беруді бұғаттайды,
Цитостатическое действие - Механизм действия цитотоксических препаратов связан с влиянием на ДНК, поэтому они имеют низкую избирательность действия и являются токсичными средствами с большим набором сравнительно опасных побочных эффектов. Избирательность цитостатического действия противоопухолевых препаратов в отношении опухоли основана на том, что число активно делящихся клеток опухоли значительно выше по сравнению со здоровыми клетками организма. Вместе с тем быстро делящиеся клетки организма (костного мозга, эпителия желудочно-кишечного тракта, волосяных фолликулов) наиболее подвержены токсическому действию этой группы препаратов. Cytostatic effect - Mechanism of action of cytotoxic drugs is associated with effects on DNA, so they have a low selectivity of action and means are toxic to a large set of relatively dangerous side effects. The selectivity of cytostatic effect of anticancer drugs against tumor based on the fact that the number of actively dividing tumor cells are significantly higher than in healthy cells of the body. However, rapidly dividing cells of the body (bone marrow, epithelium of the gastrointestinal tract, hair follicles) are most susceptible to the toxic action of this group of drugs.
Цитостатикалық әрекет – цитотоксикалық препараттардың механикалық әрекеті ДНК- мен байланысты,сондықтан олар төмен таңдамалы әрекет етуіне байланысты және токсикенді заттардың үлкен жиынтығы бар жанамалы әрекеттерден тұрады.Ісікке қарсы препараттардың таңдаулы цитостатикалық әрекеті ,ісіктің белсенді бөліну жасушаларының негізгі ағзанын сау жасушаларына қарағанда жоғары .Тез бөлінетін ағзаның жасушалары ( сүйек миы ,асқазан ішек жүйелерінің эпителии ,шашты фолликулалар)осы топ препараттарының токсикалық әрекеттерін тез қабылдайды.
Противоопухолевые антибиотики - антибиоткики, оказывающие повреждающее действие на опухолевые клетки. В основе противоопухолевого действия всех антибиотиков лежат 2 эффекта: 1) способны взаимодействовать с ДНК опухолевых клеток и вызывать дефекты в ее структуре, приводящее к нарушению процессов репликации и траскрипции; 2) повреждают клеточную мембрану. Antineoplastic Antibiotics - antibiotic, which have a damaging effect on tumor cells. At the heart of the antitumor effect of all antibiotics are 2 effects: 1) able to interact with the DNA of tumor cells and cause defects in its structure, resulting in the disruption of replication and transcription; 2) damage the cell membrane.
Ісікке қарсы антибиотиктер- ісік жасушаларына бүлдіруші әрекет тигізетін антибиотиктер. Ісікке қарсы барлық антибиотиктердің негізінде 2 нәтиже жатыр : 1) ісік жасушалардың ДНК-сымен әрекеттесіп, оның құрылымында ақауларды тудырады, репликация және траскрипция процестері бұзылады ; 2) жасушалы жарғақшаны жарақаттайды.
Ферротерапия (терапия препаратами железа) - метод лечения, заключающийся во введении в организм препаратов железа с целью лечения например гипохромной анемии. Ferrotherapy (iron therapy) - a method of treatment comprising administering to the body iron supplements to treat such hypo chromic anemia.
Ферротерапия (темірпрепараттарымен терапия)–ағзаға темір препаратын енгізу әдісі, мысалы гипохромды анемияны емдеу мақсатында.
Рекомбинантный человеческий гранулоцитарно-макрофагальный колониестимулирующий фактор(молграмостим) - препарат, активизирующий зрелые миелоидные клетки, стимулирующий пролиферацию и дифференцировку клеток предшественников кроветворной системы (препарат приводит к повышению содержания гранулоцитов, моноцитов и Т-лимфоцитов). Применяют при апластической анемии, у больных с ВИЧ-инфекциями, у больных после трансплантации костного мозга. Recombinant human granulocyte-macrophage colony stimulating factor (molgramostim) - drug activating mature myeloid cells, stimulates the proliferation and differentiation of hematopoietic progenitor cells (the drug leads to higher content of granulocytes, monocots and T-lymphocytes). Apply with plastic anemia in patients with HIV infection in patients after bone marrow transplantation.
Рекомбинаттыадамгранулоцитты-макрофагты колонии стимуляциялаушы фактор - ересекмиелоидтыжасушалардыбелсендендіретін қан жасау жүйесініңжасушаларындифференциялауга және пролиферацияныстимуляциялаушы препарат. Препарат гранулоциттердіңмоноциттердің және Тлимфациттерінің көбеюіне соқтырады. ВИЧ инфекциясыбар, жұлынмиына трансплантация жасаған және апластикалықанемиясы бар науқастаргақолданады.
Препараты железа- группа лекарственных средств, содержащих соли или комплексы двух- или трёхвалентного железа, а также их комбинации с другими препаратами. В основном используются для лечения и профилактики железодефицитной анемии. Formulations iron- group of drugs containing salts and complexes of bi- or trivalent iron, and also their combinations with other drugs. Mainly used for the treatment and prevention of iron deficiency anemia.
Темiрдәрi-дәрмектер - тұзнемесеекiнемесеүшваленттiтемiрдiңкешендерiнасырайтынемдікдәрі-дәрмектертобы.Басқадәрi-дәрмектерменбiргеқолданылады. Негiзiндетеміртапшылықтықаназдықтың емдеуі мен профилактика үшiнпайдаланады.
Антианемическое действие лекарственных средств- это действие лекарственных средств, необходимые для лечения анемии. Например: препараты двухвалентного (закисного) и трехвалентного (окисного) железа, нормализирующие эритропоэз и синтез гемоглобина. Антианемическим действием также обладают комбинированные пероральные препараты, в состав которых входят фолиевая кислота и (или) цианокобаламин. Antianemic action of medicinal sredstv- the action of drugs needed to treat anemia. For example: ferrous products (ferrous) and trivalent (ferric) iron normalizing erythropoietin and synthesis of haemoglobin. Ant anaemia also have the effect of combined oral preparations, which contain folic acid and (or) cyanocobalamin.
Дәрінің антианемиялық әсері – қаназдықты емдеуге қажетті әсері бар дәрілік өнімдер. Мысалы; екі валентті препарат (шала тотыққан темір) немесе үш валентті (тотыққан темір) темір, эритроцит өндірілуін және гемоглобинның  түзілуін қалыпқа келтіреді. Пероралды коспалы препараттар антианемиялық әсерге ие, олардың құрамына фолий қышқылы мен цианокобаламин кіреді.
Русский Английский Казахский
Химиотерапия злокачественных опухолей - это использование с лечебной целью лекарственных средств, тормозящих пролиферацию или необратимо повреждающих опухолевые клетки. Chemotherapy of malignant tumors - is the use for medical purposes of drugs that inhibit the proliferation or irreversibly damaging the tumor cells.
Қатерлі ісік химиотерапиясы-ол пролиферацияға бөгет жасау немесе қайталанбайтын ісік жасушаларың зақымдалу себептерімен, дәрі-дәрмекті емдеу бағытында пайдалану.
Алкилирующие средства (соединения) - вещества, обладающие способностью вводить одновалентныерадикалы углеводородов жирного ряда (алкилов) в молекулы 
Органических соединений; 
А. в. используются для 
получения лекарственных 
средств, обладающих 
цитостатичским действием 
и применяемых для лечения злокачественных опухолей и в качестве иммунодепрессантов (циклофосфан и др.). The alkylation agent (compound) - a substance having the ability to enter monovalent hydrocarbon radicals of fatty (alkyl) in the molecule of organic compounds; A. a. used for the preparation of medicaments having cytostatic activity and used for treatment of cancer, and as immune-depressants (novembihin, cyclophosphamide and others.).
Алкилдеуші заттар (қосындылар)-бірвалентті көмірсутегі радикалды органикалық молекулалық қосындылары енгізу қабылетіне ие болатын майлы қатарлар (алкилдер);
Алкилдеуші заттар дәрі-дәрмек алу ушін қолданылады, олар цитостатикалық әсерге ие болады жене қатерлі ісікті емдеу үшін қолданылады.
Цитостатические средства (цитостатики) - лекарственные средства, подавляющие деление клеток; используются для лечения злокачественных опухолей. Cytotoxic agents (cytostatics) - drugs that inhibit cell division; used for the treatment of malignant tumors.
Цитостатикалық дәрілер- жасушаның бөлінуін тоқтататын, қатерлі ісіктерді емдеуге арналған дәрілер.
Цитотоксические средства - лекарственные средства, вызывающие повреждения клеток вплоть до их гибели; используется главным образом при лечении злокачественных опухолей. Cytotoxic drugs - drugs that cause cell damage up to their death; It used primarily for the treatment of malignant tumors.
Цитотоксикалық дәрілер – жасушаның зақымданунына және оның өліміне әкелетін дәрілік өнім, ең алдымен қатерлі ісіктер еміне қолданылады.
Антиметаболиты - вещества, имеющие структурные сходства с природными продуктами обмена веществ (метаболитами), но не идентичные им. Механизм икдействия в общем виде можно представить следующим образом: видоизмененные молекулы пуринов, пиримидинов, фолиевой кислоты вступают в конкуренцию с нормальными метаболитами, замещают их в биохимических реакциях, но выполнять их функцию не могут. Процессы синтеза нуклеиновых оснований ДНК и РНК блокируются. В отличие от алкилирующих агентов, они действуют только на делящиеся раковые клетки, т.е. являются циклоспецифичными препаратами. Ant metabolites - substances having structural similarities to the natural metabolic products (metabolites) but not identical. Their mechanism of action may be generally represented as follows: modified molecule purines, pyrimidines, folic acid competes with the normal metabolites displace them in biochemical reactions, but perform their function may not. The processes of synthesis of nucleic bases of DNA and RNA are blocked. Unlike alkylation agents, they act only to dividing cancer cells, i.e. They are cycle specific drugs.
Антиметаболиттер- құрылымытабиғизаталмасуөнімдеріне (метаболиттерге) ұқсас, бірақбірдейемесзаттар. Әсеретумеханизмінжалпытүрдебылайсипаттаугаболады: түріөзгерген пурин, пиримидин, фолийқышқылымолекулаларыбиохимиялықреакциялардаметаболиттердіңорнынбасады, бірақолардыңфункциясынатқараалмайды. ДНКжәне РНК-ныңнуклеиндікнегізінің синтез процессібөгеттеледі. Алкилдеушіагенттерденайырмашылығы,оларбөлініпжатқанқатерліісікжасушаларынағанаәсер етеді, яғни, циклоспецификалықпрепараттарболыптабылады.
Цитокины - большая и разнообразная группа небольших по размерам (молекулярная масса от 8 до 80 кДа) медиаторов белковой природы — молекул-посредников («белков связи»), участвующих в межклеточной передаче сигналов преимущественно в иммунной системе. К цитокинам относят фактор некроза опухоли, интерфероны, ряд интерлейкинов и др. Cytokines - a large and diverse group of small size (molecular weight of from 8 to 80 kDa) protein mediators of nature - messenger molecules ("protein Communications") involved in cell-cell signaling in the immune system mainly. Cytokines include tumor necrosis factor, interferon’s, several interleukins, and others.
Цитокиндер- үлкен және алуан түрли топ бойынша шағын мөлшерлі ақуыз табиғатына тән медиаторлар, яғни иммундық жүйедегә жасуша аралық сигналдарды беруге арналған молекула- делдал. Цитокиндерге ісіктінекроздың факторы, интерферондар, интерлейкиндер, т.б. жатады.
Моноклональные антитела - антитела, вырабатываемые иммунными клетками, принадлежащими к одному клеточному клону, то есть произошедшими из одной плазматической клетки-предшественницы. Monoclonal antibodies - antibodies produced by immune cells belonging to the same cell clone, i.e. occurred from one plasma cell precursor. Моноклональдық антитела – бұл иммун жасушаларынан пайда болатын бір жасушала клонға жататын ,яғни бір плазматикалық жасушалардан пайда болатын антитела.
Ферментные препараты - вещества, оказывающие направленное влияние на ферментативные процессы организма; к ним относится, например-аспарагиназа-препарат снижает содержание в клетке аспарагина-аминокислоты, абсолютно необходимой для синтеза клеточных белков, обеспечивающих рост и метаболизм. Уменьшение уровня аспарагина сопровождается торможением белкового синтеза и приводит к гибели клеток. Enzyme preparations - substances which have a directional effect on enzymatic processes in the body; These include, for example, drug-asparagines reduced the content of the cell of asparagines-amino acids absolutely required for the synthesis of cellular proteins involved in growth and metabolism. Decreasing asperagina accompanied by inhibition of protein synthesis and causes cell death.
Ферменттіпрепараттар - ағзадағыферментативтіпроцестертуралыбағыттаәсерететінзаттар; мысалы аспарагиназа.Ол препарат жасушаның құрамындағы аспарагин-аминоқышқылын азайтады, ақуыз жасушасына керекті синтезі, өсуі мен метаболизмды қамтамасыз етеді. Аспарагинның азайуы ақуыз синтезінің тежеуіне және жасушаның өлуіне әкеледі.
Ингибиторы тирозинкиназы- низкомолекулярные соединения, конкурирующие с АТФ за АТФ-связывающий внутриклеточный домен тирозинкиназных рецепторов факторов роста, предотвращающие фосфорилированиетирозиновых остатков внутриклеточных белков и тем самым блокирующие дальнейшую передачу сигнала к ядру клетки. Inhibitors tyrosine kinas- low molecular weight compounds that compete with ATP for the ATP-binding domain of the intracellular tyrosine kinas growth factor receptors, preventing the phosphorylation of tyrosine residues of intracellular proteins and thereby blocking further transmission of a signal to the cell nucleus.
Тирозининазаның ингибиторы - төменгімолекулалықосынды, АТФпен бәсекелес АТФ жасушасының ішіндегі домен тирозинкиназаның рецепторлары өсу факторларымен байланысты, жасуша ішіндегі ақуыз тирозин аралшықтарын фосфорлануын болдырпайды және жасушаның ядросына одан әрі сигнал беруді бұғаттайды,
Цитостатическое действие - Механизм действия цитотоксических препаратов связан с влиянием на ДНК, поэтому они имеют низкую избирательность действия и являются токсичными средствами с большим набором сравнительно опасных побочных эффектов. Избирательность цитостатического действия противоопухолевых препаратов в отношении опухоли основана на том, что число активно делящихся клеток опухоли значительно выше по сравнению со здоровыми клетками организма. Вместе с тем быстро делящиеся клетки организма (костного мозга, эпителия желудочно-кишечного тракта, волосяных фолликулов) наиболее подвержены токсическому действию этой группы препаратов. Cytostatic effect - Mechanism of action of cytotoxic drugs is associated with effects on DNA, so they have a low selectivity of action and means are toxic to a large set of relatively dangerous side effects. The selectivity of cytostatic effect of anticancer drugs against tumor based on the fact that the number of actively dividing tumor cells are significantly higher than in healthy cells of the body. However, rapidly dividing cells of the body (bone marrow, epithelium of the gastrointestinal tract, hair follicles) are most susceptible to the toxic action of this group of drugs.
Цитостатикалық әрекет – цитотоксикалық препараттардың механикалық әрекеті ДНК- мен байланысты,сондықтан олар төмен таңдамалы әрекет етуіне байланысты және токсикенді заттардың үлкен жиынтығы бар жанамалы әрекеттерден тұрады.Ісікке қарсы препараттардың таңдаулы цитостатикалық әрекеті ,ісіктің белсенді бөліну жасушаларының негізгі ағзанын сау жасушаларына қарағанда жоғары .Тез бөлінетін ағзаның жасушалары ( сүйек миы ,асқазан ішек жүйелерінің эпителии ,шашты фолликулалар)осы топ препараттарының токсикалық әрекеттерін тез қабылдайды.
Противоопухолевые антибиотики - антибиоткики, оказывающие повреждающее действие на опухолевые клетки. В основе противоопухолевого действия всех антибиотиков лежат 2 эффекта: 1) способны взаимодействовать с ДНК опухолевых клеток и вызывать дефекты в ее структуре, приводящее к нарушению процессов репликации и траскрипции; 2) повреждают клеточную мембрану. Antineoplastic Antibiotics - antibiotic, which have a damaging effect on tumor cells. At the heart of the antitumor effect of all antibiotics are 2 effects: 1) able to interact with the DNA of tumor cells and cause defects in its structure, resulting in the disruption of replication and transcription; 2) damage the cell membrane.
Ісікке қарсы антибиотиктер- ісік жасушаларына бүлдіруші әрекет тигізетін антибиотиктер. Ісікке қарсы барлық антибиотиктердің негізінде 2 нәтиже жатыр : 1) ісік жасушалардың ДНК-сымен әрекеттесіп, оның құрылымында ақауларды тудырады, репликация және траскрипция процестері бұзылады ; 2) жасушалы жарғақшаны жарақаттайды.
Ферротерапия (терапия препаратами железа) - метод лечения, заключающийся во введении в организм препаратов железа с целью лечения например гипохромной анемии. Ferrotherapy (iron therapy) - a method of treatment comprising administering to the body iron supplements to treat such hypo chromic anemia.
Ферротерапия (темірпрепараттарымен терапия)–ағзаға темір препаратын енгізу әдісі, мысалы гипохромды анемияны емдеу мақсатында.
Рекомбинантный человеческий гранулоцитарно-макрофагальный колониестимулирующий фактор(молграмостим) - препарат, активизирующий зрелые миелоидные клетки, стимулирующий пролиферацию и дифференцировку клеток предшественников кроветворной системы (препарат приводит к повышению содержания гранулоцитов, моноцитов и Т-лимфоцитов). Применяют при апластической анемии, у больных с ВИЧ-инфекциями, у больных после трансплантации костного мозга.
Recombinant human granulocyte-macrophage colony stimulating factor (molgramostim) - drug activating mature myeloid cells, stimulates the proliferation and differentiation of hematopoietic progenitor cells (the drug leads to higher content of granulocytes, monocots and T-lymphocytes). Apply with plastic anemia in patients with HIV infection in patients after bone marrow transplantation.
Рекомбинаттыадамгранулоцитты-макрофагты колонии стимуляциялаушы фактор - ересекмиелоидтыжасушалардыбелсендендіретін қан жасау жүйесініңжасушаларындифференциялауга және пролиферацияныстимуляциялаушы препарат. Препарат гранулоциттердіңмоноциттердің және Тлимфациттерінің көбеюіне соқтырады. ВИЧ инфекциясыбар, жұлынмиына трансплантация жасаған және апластикалықанемиясы бар науқастаргақолданады.
Препараты железа- группа лекарственных средств, содержащих соли или комплексы двух- или трёхвалентного железа, а также их комбинации с другими препаратами. В основном используются для лечения и профилактики железодефицитной анемии. Formulations iron- group of drugs containing salts and complexes of bi- or trivalent iron, and also their combinations with other drugs. Mainly used for the treatment and prevention of iron deficiency anemia.
Темiрдәрi-дәрмектер – тұз немесе екi немесе үшваленттi темiрдiң кешендерi насырайтын емдік дәрі-дәрмектер тобы. Басқа дәрi-дәрмектер мен бiрге қолданылады. Негiзiнде теміртапшылықты қаназдықтың емдеуі мен профилактика үшiн пайдаланады.
Антианемическое действие лекарственных средств- это действие лекарственных средств, необходимые для лечения анемии. Например: препараты двухвалентного (закисного) и трехвалентного (окисного) железа, нормализирующие эритропоэз и синтез гемоглобина. Антианемическим действием также обладают комбинированные пероральные препараты, в состав которых входят фолиевая кислота и (или) цианокобаламин. Antianemic action of medicinal sredstv- the action of drugs needed to treat anemia. For example: ferrous products (ferrous) and trivalent (ferric) iron normalizing erythropoietin and synthesis of haemoglobin. Ant anaemia also have the effect of combined oral preparations, which contain folic acid and (or) cyanocobalamin.
Дәрінің антианемиялық әсері – қаназдықты емдеуге қажетті әсері бар дәрілік өнімдер. Мысалы; екі валентті препарат (шала тотыққан темір) немесе үш валентті (тотыққан темір) темір, эритроцит өндірілуін және гемоглобинның  түзілуін қалыпқа келтіреді. Пероралды коспалы препараттар антианемиялық әсерге ие, олардың құрамына фолий қышқылы мен цианокобаламин кіреді.
«Эндокринді жүйе» модулі бойынша студенттің өзіндік жұмысына арналған әдістемелік нұсқаулар
№ 1 СӨЖ
1.Тақырыбы: «Контрацептивтік заттар»
2. Мақсаты: Контрацептивтік заттардың фармакокинетика мен фармакодинамикасын өз бетімен оқып білу.
3.Тапсырма: «Контрацептивтік заттар» тақырыбына кесте-сызба құрастыру.
4.Орындалу түрі: Кесте-сызба дайындау
5. Орындау шарттары:
- А4 форматында сызба түрінде семіру кезінде қолданылатын препараттардың жіктелуін, фармакологиялық әсерлерін, дозалау тәртібін, жанама әсерлерін және шығарылу қалпын жазу
- 3-4 сызба дайындау (семіру кезінде қолданылатын препараттардың фармакодинамикасы бойынша)
6.Орындалу уақыты:«Жүйке жүйесі және Эндокринді жүйе» модулдері бойынша аралық бақылауға дейін
7. Бағалау критерийлері:

п/п Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Кесте мазмұнының тақырыпқа сай келуі 20 15 10 0
2. Препараттарды фармакодинамикалық көрсеткіштер бойынша салыстырмалы сипаттамасын көрсету 20 15 10 0
3. Препараттарды фармакокинетикалық көрсеткіштер бойынша салыстырмалы сипаттамасын көрсету 20 15 10 0
4. Қолданылған әдебиеттер тізімінің болуы. 20 15 10 0
5. Эстетикалық жағынан ұстамды безендендіру 20 15 10 0
Барлығы 100 75 50 0
Максималды балл-100
Бағдарламалық препараттар: регулон, микрогинон, антеовин, новинет, норэтиндрон, триквилар, континуин, мирена, гестаген медроксипрогестерона ацетат.
8. Әдебиет
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии .\ Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
9. Бақылау сұрақтары:
Контрацевтивті препараттардың жіктелуі.
Контрацевтивті препараттардың қолданылуы, мүмкін болатын жанама әсерлері.
Контрацевтивті препараттардың фармакодинамика мен фармакокинетикасының ерекшеліктері.
Контрацевтивті препараттардың негізгі әсерлері.
СӨЖ№2
1.Тақырыбы: «Семіру кезіндегі фармакотерапия принциптері»
2. Мақсаты: Семіру кезінде қолданылатын препараттардың фармакокинетика мен фармакодинамикасын өз бетімен оқып білу.
3.Тапсырма: «Семіру кезіндегі фармакотерапия принциптері» тақырыбына кесте-сызба құрастыру.
4.Орындалу түрі: Кесте-сызба дайындау
5. Орындау шарттары:
- А4 форматында сызба түрінде семіру кезінде қолданылатын препараттардың жіктелуін, фармакологиялық әсерлерін, дозалау тәртібін, жанама әсерлерін және шығарылу қалпын жазу
- 3-4 сызба дайындау (семіру кезінде қолданылатын препараттардың фармакодинамикасы бойынша)
6.Орындалу уақыты: «Жүйке жүйесі» және «Эндокринді жүйе» модулі бойынша аралық бақылауға дейін
7. Бағалау критерийлері:

п/п Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Кесте мазмұнының тақырыпқа сай келуі 20 15 10 0
2. Препараттарды фармакодинамикалық көрсеткіштер бойынша салыстырмалы сипаттамасын көрсету 20 15 10 0
3. Препараттарды фармакокинетикалық көрсеткіштер бойынша салыстырмалы сипаттамасын көрсету 20 15 10 0
4. Қолданылған әдебиеттер тізімінің болуы. 20 15 10 0
5. Эстетикалық жағынан ұстамды безендендіру 20 15 10 0
Барлығы 100 75 50 0
Максималды балл-100
Бағдарламалық препараттар: сибутрамин, олестра, орлистат
8. Әдебиет
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии .\ Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
9. Бақылау сұрақтары:
Семіру кезінде қолданылатын препараттардың жіктелуі.
Семіру кезінде қолданылатын препараттардың мүмкін болатын жанама әсерлері.
Семіру кезінде қолданылатын препараттардың фармакодинамика мен фармакокинетикасының ерекшеліктері. Препараттардың салыстырмалы сипаттамасы.
Семіру кезінде қолданылатын препараттардың негізгі әсерлері.
Семірудің пайда болу себептері.
«Қан жүйесі» модулі
«Қан жүйесі» модулі бойынша практикалық сабаққа арналған әдістемелік нұсқау
№1 сабақ
Тақырыбы: «Анемиялық, геморрагиялық синдромдарды, тромбоздарды емдеу принциптері»
2. Мақсаты: анемиялық, геморрагиялық синдромдарда, тромбозда қолданылатын препараттар топтарының фармакодинамикасы мен фармакокинетикасының ерекшеліктері жөнінде білім қалыптастыру.
Когнитивті компетенция
Анемиялық, геморрагиялық синдромдарда, тромбозда қолданылатын дәрілік заттардың жалпы сипаттамасы, әсер ету механизмі, негізгі фармакологиялық және жанама әсерлері жөнінде білімдін қалыптастыру.
Қолдануға қарсы көрсетулер, жағымсыз әсерлер және оларды дер кезінде түзету жөнінде білімін қалыптастыру.
Негізгі әсерлерін күшейту немесе жекелеген препараттардың жанама әсерлерін жою үшін жұптастырып қолдануға дәрілік заттарды таңдай білу жөнінде білімін қалыптастыру.
Емдік әсердің тиімділігін арттыру мақсатында әртүрлі ағзалар мен организм жүйелерінің қызметін бағытталған түрде өзгерту үшін қолданылатын дәрілік заттарды таңдай білу жөнінде білімін қалыптастыру.
Анемиялық, геморрагиялық синдромдарда, тромбозда қолданылатын дәрілік заттардың дәрілік қалпын, енгізу жолын таңдай білу жөнінде білімін қалыптастыру.
Операционалды компетенция
Дәрілік заттарды рецептте жазу және талдау дағдысын қалыптастыру.
Препараттың бірреттік дозасын есептей білу дағдысын қалыптастыру.
Коммуникативті компетенция:
Шешендік сөйлеу мәнерін игеру.
Даулы жағдайдың дамуын алдын алу және шеше білу.
Ұжым мүшелері арасында мотивация, сенімділік, достық райды қалыптастыру мәселелерін пайдалана білу.
Мәселеге өзінің көзқарасын білдіре білу.
Фармакологияның мәселелері бойынша логикалық ойлау, пікірталас, жарыс сөз өткізу.
Өзіндік даму (үздіксіз оқу және білім алу):
Өз бетінше ақпараттар іздену, өңдеу және оны қазіргі заманғы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологияны пайдаланып талдау.
СӨЖ әртүрлі формасын орындау (эссе, тесттік тапсырмалар, презентация, реферат және т.с.с құрастыру.)
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 3 сағат (150 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 3 мин.
Бастапқы білім деңгейін бағалау – 10 мин.
Инновациялық әдісті қолдану арқылы тақырыптың негізгі сұрақтарын бақылау – 72 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы –30 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 29 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 3 мин.
4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Анемиялық синдромда қолданылатын заттар, жіктелуі (ағылшын тілінде).
Гипохромдық анемияда қолданылатын заттар, жіктелуі. Темір препараттары. Әсер механизмі, қолдану ерекшеліктері, жанама әсерлері.
Эпоэтин-ал ьфа, әсер механизмі, қолданылуы, жанама әсерлері.
Гиперхромдық анемияда қолданылатын заттар, препараттардың әсер механизмі, қолданылу ерекшеліктері, жанама әсерлері.
Геморрагиялық синдромда қолданылатын препараттар, жіктелуі.
Қанның ұйығыштығын жоғарылататын заттар. Тікелей әсер ететін коагулянттар, жіктелуі, әсер механизмі, қолданылуы. Жанама әсерлері.
Тікелей емес әсер ететін коагулянттар. Әсер ету механизмі, қолданылуы, жанама әсерлері.
Фибринолиз ингибиторлары. Жіктелуі. Әсер механизмі, қолдануға көрсетілулері, жанама әсерлері.
Тромбоциттердің агрегациясы мен адгезиясын жоғарылататын заттар.
Қан тамырларының өткізгіштігіне әсер ететін заттар (орыс тілінде).
Тромбозда қолданылатын заттар.
5.Білім беру және оқыту әдістері: тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар мен жағдайлық есептерді, нұсқаулықтар бойынша тапсырмаларды шешу және қорытынды беру, талдауымен және бір реттік мөлшерін анықтауымен бірге рецепт жазу, пікірталастар, кіші топтарда жұмыс жасау, көрнекті құралдармен жұмыс жасау, кейс-стади.
Бағдарламалық препараттар:шала тотыққан темір лактаты, темірфумарат, темірхлор, шала тотыққан темір сульфаты (актиферрин, тардиферрон, ферроградумет), «ферроплекс», ферковен, феррум лек, мальтофер, эпоэтин альфа, аскорбин қышқылы, цианокобаламин, фоль қышқылы, аскорбин қышықылы, рутин, этамзилат, адроксон, серотонина адипинат, кальций хлориді, викасол, фитоменадион, тромбин, фибриноген, гемостатикалық жүке, аминокапрон қышқылы, контрикал, кислота ацетилсалициловая, дипиридамол, тиклопидин, пентоксифиллин, эпопростенол, абциксимаб, клопидогрель, гепарин, фраксипарин, фенилин, фепромарон, лепирудин, варфарин, фибринолизин, стрептокиназа, стрептодеказа, урокиназа, алеплаза
Рецепт жазуға арналған препараттар:«Ферроплекс», феррум лек, аскорбин қышқылы, цианокобаламин, аскорбин қышқылы, викасол, кальций хлориді, аминокапрон қышқылы, кислота ацетилсалициловая, гепарин, варфарин
6. Әдебиет:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии. \Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
7. Бақылау. Операционалды компетенция бағаланады (рецепті талдап жазу, бір реттік мөлшерін есептеу).
Тесттік тапсырмалар
Тест №1.Препаратты анықтау . Организмде ДНҚ мен нуклеопротеиндердің, миелиннің синтезі үшін, сондай-ақ гомоцистеиннің метионинге трансформациялануы үшін қажет кобамамид кофакторына айналады.
1. фоль қышқылы 2. цианокобаламин 3. викасол 4. этамзилат 5. феррум лек
Тест №2. Темір тапшылықты анемияда келесі препараттар қолданылады:
«ферроплекс», темір фумарат, ферковен, феррум лек
темірдің кешенді препараттары (мальтофер, ферлатум), эпоэтин альфа, аскорбин қышқылы
темір хлориді (гемофер), цианокобаламин, фоль қышқылы
эпоэтин альфа, шала тотыққан темір лактаты, варфарин, адроксон
викасол, аминокапрон қышқылы, шала тотыққан темір сульфаты (тардиферрон), ферроградумет
Тест №3. Фоль қышқылы:
1. организмде фолиний қышқылына айналады 2. макроцитарлы анемияда қан құрамын қалпына келтіреді 3. лейкопоэзді ынталандырады 4.тіндердің регенерациясын ынталандырады 5. организмдегі темір тапшылығының орнын толтырады
Тест №4. Контрикал:
1. жергілікті әсер көрсететін коагулянт 2. фибринолитик 3. антиагрегант 4. фибринолиздің ингибиторы 5. резорбтивті әсер көрсететін коагулянт
Тест №5. Адамның рекомбинантты эритропоэтині:
1.АІЖ-нан темірдің сіңуін жақсартады 2. эритроциттердің пролиферациясын ынталандырады
3. эритроциттердің дифференцировкасын ынталандырады 4. бүйректің созылмалы жеткіліксіздігінде шеткі қан құрамының қалпына келуіне ықпал жасайды 5. Т-лимфоциттердің пролиферациясын ынталандырады
Тест №6. Препаратты қасиеті бойынша анықтау. Гемостатикалық зат, қанның табиғи құрамдас бөлігі, қан ұюына қатысады, көлемді қан кетулерде қолданылады.
1. кальций хлориді 2. викасол 3. тромбин 4. фибриноген 5. аминокапрон қышқылы
Тест №7. Агреганттарға жатады:
адроксон, серотонин адипинаты, кальций хлориді 2. тромбин, адроксон, фитоменадион
3.контрикал, аминокапрон қышқылы, фибриноген 4. Феррум лек, эпоэтин альфа, цианокобаламин
Тест №8. Фибринолиз жүйесін тежейтін заттар: 1- синтетикалық , 2-жануар тектес:
гепарин 2. аминокапрон қышқылы, 3. варфарин 4. контрикал 5. фибриноген
Тест №9. ҚТІШҰ синдромын түзету үшін қолданылады:
1. темір тапшылықты анемияда қолданылатын заттар 2. фибриндік тромбтың түзілуіне кедергі жасайтын заттар 3. тромбоциттердің агрегациясына кедергі жасайтын заттар 4. фибриндік тромбтардың түзілуін жоғарылататын заттар 5. гиперхромды анемияда қолданылатын заттар
Тест №10. Темір препараттарының жанана әсерлері:
1.Ісінулер, жүрек ритмінің бұзылуы 2. Тыныс алудың бұзылуы, обстипация 3. Обстипация, тістің қараюы 4. Тістің қараюы, гипотензия 5. Гипертензия, гипогликемия
Русский Английский Казахский
Химиотерапия злокачественных опухолей - это использование с лечебной целью лекарственных средств, тормозящих пролиферацию или необратимо повреждающих опухолевые клетки. Chemotherapy of malignant tumors - is the use for medical purposes of drugs that inhibit the proliferation or irreversibly damaging the tumor cells.
Қатерлі ісік химиотерапиясы-ол пролиферацияға бөгет жасау немесе қайталанбайтын ісік жасушаларың зақымдалу себептерімен, дәрі-дәрмекті емдеу бағытында пайдалану.
Алкилирующие средства (соединения) - вещества, обладающие способностью вводить одновалентныерадикалы углеводородов жирного ряда (алкилов) в молекулы органических соединений; А. в. используются для получения лекарственных средств, обладающих цитостатическим действием и применяемыхдля лечения злокачественных опухолей и в качестве иммунодепрессантов (циклофосфан и др.).
The alkylation agent (compound) - a substance having the ability to enter monovalent hydrocarbon radicals of fatty (alkyl) in the molecule of organic compounds; A. a. used for the preparation of medicaments having cytostatic activity and used for treatment of cancer, and as immune-depressants (novembihin, cyclophosphamide and others.).
Алкилдеуші заттар (қосындылар)-бірвалентті көмірсутегі радикалды органикалық молекулалық қосындылары енгізу қабылетіне ие болатын майлы қатарлар (алкилдер);
Алкилдеуші заттар дәрі-дәрмек алу ушін қолданылады, олар цитостатикалық әсерге ие болады жене қатерлі ісікті емдеу үшін қолданылады.
Цитостатические средства (цитостатики) - лекарственные средства, подавляющие деление клеток; используются для лечения злокачественных опухолей. Cytotoxic agents (cytostatics) - drugs that inhibit cell division; used for the treatment of malignant tumors.
Цитостатикалық дәрілер- жасушаның бөлінуін тоқтататын, қатерлі ісіктерді емдеуге арналған дәрілер.
Цитотоксические средства - лекарственные средства, вызывающие повреждения клеток вплоть до их гибели; используется главным образом при лечении злокачественных опухолей. Cytotoxic drugs - drugs that cause cell damage up to their death; It used primarily for the treatment of malignant tumors.
Цитотоксикалық дәрілер – жасушаның зақымданунына және оның өліміне әкелетін дәрілік өнім, ең алдымен қатерлі ісіктер еміне қолданылады.
Антиметаболиты - вещества, имеющие структурные сходства с природными продуктами обмена веществ (метаболитами), но не идентичные им. Механизм икдействия в общем виде можно представить следующим образом: видоизмененные молекулы пуринов, пиримидинов, фолиевой кислоты вступают в конкуренцию с нормальными метаболитами, замещают их в биохимических реакциях, но выполнять их функцию не могут. Процессы синтеза нуклеиновых оснований ДНК и РНК блокируются. В отличие от алкилирующих агентов, они действуют только на делящиеся раковые клетки, т.е. являются циклоспецифичными препаратами. Ant metabolites - substances having structural similarities to the natural metabolic products (metabolites) but not identical. Their mechanism of action may be generally represented as follows: modified molecule purines, pyrimidines, folic acid competes with the normal metabolites displace them in biochemical reactions, but perform their function may not. The processes of synthesis of nucleic bases of DNA and RNA are blocked. Unlike alkylation agents, they act only to dividing cancer cells, i.e. They are cycle specific drugs.
Антиметаболиттер- құрылымытабиғизаталмасуөнімдеріне (метаболиттерге) ұқсас, бірақбірдейемесзаттар. Әсеретумеханизмінжалпытүрдебылайсипаттаугаболады: түріөзгерген пурин, пиримидин, фолийқышқылымолекулаларыбиохимиялықреакциялардаметаболиттердіңорнынбасады, бірақолардыңфункциясынатқараалмайды. ДНКжәне РНК-ныңнуклеиндікнегізінің синтез процессібөгеттеледі. Алкилдеушіагенттерденайырмашылығы,оларбөлініпжатқанқатерліісікжасушаларынағанаәсер етеді, яғни, циклоспецификалықпрепараттарболыптабылады.
Цитокины - большая и разнообразная группа небольших по размерам (молекулярная масса от 8 до 80 кДа) медиаторов белковой природы — молекул-посредников («белков связи»), участвующих в межклеточной передаче сигналов преимущественно в иммунной системе. К цитокинам относят фактор некроза опухоли, интерфероны, ряд интерлейкинов и др. Cytokines - a large and diverse group of small size (molecular weight of from 8 to 80 kDa) protein mediators of nature - messenger molecules ("protein Communications") involved in cell-cell signaling in the immune system mainly. Cytokines include tumor necrosis factor, interferon’s, several interleukins, and others.
Цитокиндер- үлкен және алуан түрли топ бойынша шағын мөлшерлі ақуыз табиғатына тән медиаторлар, яғни иммундық жүйедегә жасуша аралық сигналдарды беруге арналған молекула- делдал. Цитокиндерге ісіктінекроздың факторы, интерферондар, интерлейкиндер, т.б. жатады.
Моноклональные антитела - антитела, вырабатываемые иммунными клетками, принадлежащими к одному клеточному клону, то есть произошедшими из одной плазматической клетки-предшественницы. Monoclonal antibodies - antibodies produced by immune cells belonging to the same cell clone, i.e. occurred from one plasma cell precursor. Моноклональдық антитела – бұл иммун жасушаларынан пайда болатын бір жасушала клонға жататын ,яғни бір плазматикалық жасушалардан пайда болатын антитела.
Ферментные препараты - вещества, оказывающие направленное влияние на ферментативные процессы организма; к ним относится, например-аспарагиназа-препарат снижает содержание в клетке аспарагина-аминокислоты, абсолютно необходимой для синтеза клеточных белков, обеспечивающих рост и метаболизм. Уменьшение уровня аспарагина сопровождается торможением белкового синтеза и приводит к гибели клеток. Enzyme preparations - substances which have a directional effect on enzymatic processes in the body; These include, for example, drug-asparagines reduced the content of the cell of asparagines-amino acids absolutely required for the synthesis of cellular proteins involved in growth and metabolism. Decreasing asperagina accompanied by inhibition of protein synthesis and causes cell death.
Ферменттіпрепараттар - ағзадағыферментативтіпроцестертуралыбағыттаәсерететінзаттар; мысалы аспарагиназа.Ол препарат жасушаның құрамындағы аспарагин-аминоқышқылын азайтады, ақуыз жасушасына керекті синтезі, өсуі мен метаболизмды қамтамасыз етеді. Аспарагинның азайуы ақуыз синтезінің тежеуіне және жасушаның өлуіне әкеледі.
Ингибиторы тирозинкиназы- низкомолекулярные соединения, конкурирующие с АТФ за АТФ-связывающий внутриклеточный домен тирозинкиназных рецепторов факторов роста, предотвращающие фосфорилированиетирозиновых остатков внутриклеточных белков и тем самым блокирующие дальнейшую передачу сигнала к ядру клетки. Inhibitors tyrosine kinas- low molecular weight compounds that compete with ATP for the ATP-binding domain of the intracellular tyrosine kinas growth factor receptors, preventing the phosphorylation of tyrosine residues of intracellular proteins and thereby blocking further transmission of a signal to the cell nucleus.
Тирозининазаның ингибиторы - төменгімолекулалықосынды, АТФпен бәсекелес АТФ жасушасының ішіндегі домен тирозинкиназаның рецепторлары өсу факторларымен байланысты, жасуша ішіндегі ақуыз тирозин аралшықтарын фосфорлануын болдырпайды және жасушаның ядросына одан әрі сигнал беруді бұғаттайды,
Цитостатическое действие - Механизм действия цитотоксических препаратов связан с влиянием на ДНК, поэтому они имеют низкую избирательность действия и являются токсичными средствами с большим набором сравнительно опасных побочных эффектов. Избирательность цитостатического действия противоопухолевых препаратов в отношении опухоли основана на том, что число активно делящихся клеток опухоли значительно выше по сравнению со здоровыми клетками организма. Вместе с тем быстро делящиеся клетки организма (костного мозга, эпителия желудочно-кишечного тракта, волосяных фолликулов) наиболее подвержены токсическому действию этой группы препаратов. Cytostatic effect - Mechanism of action of cytotoxic drugs is associated with effects on DNA, so they have a low selectivity of action and means are toxic to a large set of relatively dangerous side effects. The selectivity of cytostatic effect of anticancer drugs against tumor based on the fact that the number of actively dividing tumor cells are significantly higher than in healthy cells of the body. However, rapidly dividing cells of the body (bone marrow, epithelium of the gastrointestinal tract, hair follicles) are most susceptible to the toxic action of this group of drugs.
Цитостатикалық әрекет – цитотоксикалық препараттардың механикалық әрекеті ДНК- мен байланысты,сондықтан олар төмен таңдамалы әрекет етуіне байланысты және токсикенді заттардың үлкен жиынтығы бар жанамалы әрекеттерден тұрады.Ісікке қарсы препараттардың таңдаулы цитостатикалық әрекеті ,ісіктің белсенді бөліну жасушаларының негізгі ағзанын сау жасушаларына қарағанда жоғары .Тез бөлінетін ағзаның жасушалары ( сүйек миы ,асқазан ішек жүйелерінің эпителии ,шашты фолликулалар)осы топ препараттарының токсикалық әрекеттерін тез қабылдайды.
Противоопухолевые антибиотики - антибиоткики, оказывающие повреждающее действие на опухолевые клетки. В основе противоопухолевого действия всех антибиотиков лежат 2 эффекта: 1) способны взаимодействовать с ДНК опухолевых клеток и вызывать дефекты в ее структуре, приводящее к нарушению процессов репликации и траскрипции; 2) повреждают клеточную мембрану. Antineoplastic Antibiotics - antibiotic, which have a damaging effect on tumor cells. At the heart of the antitumor effect of all antibiotics are 2 effects: 1) able to interact with the DNA of tumor cells and cause defects in its structure, resulting in the disruption of replication and transcription; 2) damage the cell membrane.
Ісікке қарсы антибиотиктер- ісік жасушаларына бүлдіруші әрекет тигізетін антибиотиктер. Ісікке қарсы барлық антибиотиктердің негізінде 2 нәтиже жатыр : 1) ісік жасушалардың ДНК-сымен әрекеттесіп, оның құрылымында ақауларды тудырады, репликация және траскрипция процестері бұзылады ; 2) жасушалы жарғақшаны жарақаттайды.
Ферротерапия (терапия препаратами железа) - метод лечения, заключающийся во введении в организм препаратов железа с целью лечения например гипохромной анемии. Ferrotherapy (iron therapy) - a method of treatment comprising administering to the body iron supplements to treat such hypo chromic anemia.
Ферротерапия (темірпрепараттарымен терапия)–ағзаға темір препаратын енгізу әдісі, мысалы гипохромды анемияны емдеу мақсатында.
Рекомбинантный человеческий гранулоцитарно-макрофагальный колониестимулирующий фактор(молграмостим) - препарат, активизирующий зрелые миелоидные клетки, стимулирующий пролиферацию и дифференцировку клеток предшественников кроветворной системы (препарат приводит к повышению содержания гранулоцитов, моноцитов и Т-лимфоцитов). Применяют при апластической анемии, у больных с ВИЧ-инфекциями, у больных после трансплантации костного мозга. Recombinant human granulocyte-macrophage colony stimulating factor (molgramostim) - drug activating mature myeloid cells, stimulates the proliferation and differentiation of hematopoietic progenitor cells (the drug leads to higher content of granulocytes, monocots and T-lymphocytes). Apply with plastic anemia in patients with HIV infection in patients after bone marrow transplantation.
Рекомбинаттыадамгранулоцитты-макрофагты колонии стимуляциялаушы фактор - ересекмиелоидтыжасушалардыбелсендендіретін қан жасау жүйесініңжасушаларындифференциялауга және пролиферацияныстимуляциялаушы препарат. Препарат гранулоциттердіңмоноциттердің және Тлимфациттерінің көбеюіне соқтырады. ВИЧ инфекциясыбар, жұлынмиына трансплантация жасаған және апластикалықанемиясы бар науқастаргақолданады.
Препараты железа- группа лекарственных средств, содержащих соли или комплексы двух- или трёхвалентного железа, а также их комбинации с другими препаратами. В основном используются для лечения и профилактики железодефицитной анемии. Formulations iron- group of drugs containing salts and complexes of bi- or trivalent iron, and also their combinations with other drugs. Mainly used for the treatment and prevention of iron deficiency anemia.
Темiрдәрi-дәрмектер - тұзнемесеекiнемесеүшваленттiтемiрдiңкешендерiнасырайтынемдікдәрі-дәрмектертобы.Басқадәрi-дәрмектерменбiргеқолданылады. Негiзiндетеміртапшылықтықаназдықтың емдеуі мен профилактика үшiнпайдаланады.
Антианемическое действие лекарственных средств- это действие лекарственных средств, необходимые для лечения анемии. Например: препараты двухвалентного (закисного) и трехвалентного (окисного) железа, нормализирующие эритропоэз и синтез гемоглобина. Антианемическим действием также обладают комбинированные пероральные препараты, в состав которых входят фолиевая кислота и (или) цианокобаламин. Antianemic action of medicinal sredstv- the action of drugs needed to treat anemia. For example: ferrous products (ferrous) and trivalent (ferric) iron normalizing erythropoietin and synthesis of haemoglobin. Ant anaemia also have the effect of combined oral preparations, which contain folic acid and (or) cyanocobalamin.
Дәрінің антианемиялық әсері – қаназдықты емдеуге қажетті әсері бар дәрілік өнімдер. Мысалы; екі валентті препарат (шала тотыққан темір) немесе үш валентті (тотыққан темір) темір, эритроцит өндірілуін және гемоглобинның  түзілуін қалыпқа келтіреді. Пероралды коспалы препараттар антианемиялық әсерге ие, олардың құрамына фолий қышқылы мен цианокобаламин кіреді.
Русский Английский Казахский
Химиотерапия злокачественных опухолей - это использование с лечебной целью лекарственных средств, тормозящих пролиферацию или необратимо повреждающих опухолевые клетки. Chemotherapy of malignant tumors - is the use for medical purposes of drugs that inhibit the proliferation or irreversibly damaging the tumor cells.
Қатерлі ісік химиотерапиясы-ол пролиферацияға бөгет жасау немесе қайталанбайтын ісік жасушаларың зақымдалу себептерімен, дәрі-дәрмекті емдеу бағытында пайдалану.
Алкилирующие средства (соединения) - вещества, обладающие способностью вводить одновалентныерадикалы углеводородов жирного ряда (алкилов) в молекулы 
Органических соединений; 
А. в. используются для 
получения лекарственных 
средств, обладающих 
цитостатичским действием 
и применяемых для лечения злокачественных опухолей и в качестве иммунодепрессантов (циклофосфан и др.). The alkylation agent (compound) - a substance having the ability to enter monovalent hydrocarbon radicals of fatty (alkyl) in the molecule of organic compounds; A. a. used for the preparation of medicaments having cytostatic activity and used for treatment of cancer, and as immune-depressants (novembihin, cyclophosphamide and others.).
Алкилдеуші заттар (қосындылар)-бірвалентті көмірсутегі радикалды органикалық молекулалық қосындылары енгізу қабылетіне ие болатын майлы қатарлар (алкилдер);
Алкилдеуші заттар дәрі-дәрмек алу ушін қолданылады, олар цитостатикалық әсерге ие болады жене қатерлі ісікті емдеу үшін қолданылады.
Цитостатические средства (цитостатики) - лекарственные средства, подавляющие деление клеток; используются для лечения злокачественных опухолей. Cytotoxic agents (cytostatics) - drugs that inhibit cell division; used for the treatment of malignant tumors.
Цитостатикалық дәрілер- жасушаның бөлінуін тоқтататын, қатерлі ісіктерді емдеуге арналған дәрілер.
Цитотоксические средства - лекарственные средства, вызывающие повреждения клеток вплоть до их гибели; используется главным образом при лечении злокачественных опухолей. Cytotoxic drugs - drugs that cause cell damage up to their death; It used primarily for the treatment of malignant tumors.
Цитотоксикалық дәрілер – жасушаның зақымданунына және оның өліміне әкелетін дәрілік өнім, ең алдымен қатерлі ісіктер еміне қолданылады.
Антиметаболиты - вещества, имеющие структурные сходства с природными продуктами обмена веществ (метаболитами), но не идентичные им. Механизм икдействия в общем виде можно представить следующим образом: видоизмененные молекулы пуринов, пиримидинов, фолиевой кислоты вступают в конкуренцию с нормальными метаболитами, замещают их в биохимических реакциях, но выполнять их функцию не могут. Процессы синтеза нуклеиновых оснований ДНК и РНК блокируются. В отличие от алкилирующих агентов, они действуют только на делящиеся раковые клетки, т.е. являются циклоспецифичными препаратами. Ant metabolites - substances having structural similarities to the natural metabolic products (metabolites) but not identical. Their mechanism of action may be generally represented as follows: modified molecule purines, pyrimidines, folic acid competes with the normal metabolites displace them in biochemical reactions, but perform their function may not. The processes of synthesis of nucleic bases of DNA and RNA are blocked. Unlike alkylation agents, they act only to dividing cancer cells, i.e. They are cycle specific drugs.
Антиметаболиттер- құрылымытабиғизаталмасуөнімдеріне (метаболиттерге) ұқсас, бірақбірдейемесзаттар. Әсеретумеханизмінжалпытүрдебылайсипаттаугаболады: түріөзгерген пурин, пиримидин, фолийқышқылымолекулаларыбиохимиялықреакциялардаметаболиттердіңорнынбасады, бірақолардыңфункциясынатқараалмайды. ДНКжәне РНК-ныңнуклеиндікнегізінің синтез процессібөгеттеледі. Алкилдеушіагенттерденайырмашылығы,оларбөлініпжатқанқатерліісікжасушаларынағанаәсер етеді, яғни, циклоспецификалықпрепараттарболыптабылады.
Цитокины - большая и разнообразная группа небольших по размерам (молекулярная масса от 8 до 80 кДа) медиаторов белковой природы — молекул-посредников («белков связи»), участвующих в межклеточной передаче сигналов преимущественно в иммунной системе. К цитокинам относят фактор некроза опухоли, интерфероны, ряд интерлейкинов и др. Cytokines - a large and diverse group of small size (molecular weight of from 8 to 80 kDa) protein mediators of nature - messenger molecules ("protein Communications") involved in cell-cell signaling in the immune system mainly. Cytokines include tumor necrosis factor, interferon’s, several interleukins, and others.
Цитокиндер- үлкен және алуан түрли топ бойынша шағын мөлшерлі ақуыз табиғатына тән медиаторлар, яғни иммундық жүйедегә жасуша аралық сигналдарды беруге арналған молекула- делдал. Цитокиндерге ісіктінекроздың факторы, интерферондар, интерлейкиндер, т.б. жатады.
Моноклональные антитела - антитела, вырабатываемые иммунными клетками, принадлежащими к одному клеточному клону, то есть произошедшими из одной плазматической клетки-предшественницы. Monoclonal antibodies - antibodies produced by immune cells belonging to the same cell clone, i.e. occurred from one plasma cell precursor. Моноклональдық антитела – бұл иммун жасушаларынан пайда болатын бір жасушала клонға жататын ,яғни бір плазматикалық жасушалардан пайда болатын антитела.
Ферментные препараты - вещества, оказывающие направленное влияние на ферментативные процессы организма; к ним относится, например-аспарагиназа-препарат снижает содержание в клетке аспарагина-аминокислоты, абсолютно необходимой для синтеза клеточных белков, обеспечивающих рост и метаболизм. Уменьшение уровня аспарагина сопровождается торможением белкового синтеза и приводит к гибели клеток. Enzyme preparations - substances which have a directional effect on enzymatic processes in the body; These include, for example, drug-asparagines reduced the content of the cell of asparagines-amino acids absolutely required for the synthesis of cellular proteins involved in growth and metabolism. Decreasing asperagina accompanied by inhibition of protein synthesis and causes cell death.
Ферменттіпрепараттар - ағзадағыферментативтіпроцестертуралыбағыттаәсерететінзаттар; мысалы аспарагиназа.Ол препарат жасушаның құрамындағы аспарагин-аминоқышқылын азайтады, ақуыз жасушасына керекті синтезі, өсуі мен метаболизмды қамтамасыз етеді. Аспарагинның азайуы ақуыз синтезінің тежеуіне және жасушаның өлуіне әкеледі.
Ингибиторы тирозинкиназы- низкомолекулярные соединения, конкурирующие с АТФ за АТФ-связывающий внутриклеточный домен тирозинкиназных рецепторов факторов роста, предотвращающие фосфорилированиетирозиновых остатков внутриклеточных белков и тем самым блокирующие дальнейшую передачу сигнала к ядру клетки. Inhibitors tyrosine kinas- low molecular weight compounds that compete with ATP for the ATP-binding domain of the intracellular tyrosine kinas growth factor receptors, preventing the phosphorylation of tyrosine residues of intracellular proteins and thereby blocking further transmission of a signal to the cell nucleus.
Тирозининазаның ингибиторы - төменгімолекулалықосынды, АТФпен бәсекелес АТФ жасушасының ішіндегі домен тирозинкиназаның рецепторлары өсу факторларымен байланысты, жасуша ішіндегі ақуыз тирозин аралшықтарын фосфорлануын болдырпайды және жасушаның ядросына одан әрі сигнал беруді бұғаттайды,
Цитостатическое действие - Механизм действия цитотоксических препаратов связан с влиянием на ДНК, поэтому они имеют низкую избирательность действия и являются токсичными средствами с большим набором сравнительно опасных побочных эффектов. Избирательность цитостатического действия противоопухолевых препаратов в отношении опухоли основана на том, что число активно делящихся клеток опухоли значительно выше по сравнению со здоровыми клетками организма. Вместе с тем быстро делящиеся клетки организма (костного мозга, эпителия желудочно-кишечного тракта, волосяных фолликулов) наиболее подвержены токсическому действию этой группы препаратов. Cytostatic effect - Mechanism of action of cytotoxic drugs is associated with effects on DNA, so they have a low selectivity of action and means are toxic to a large set of relatively dangerous side effects. The selectivity of cytostatic effect of anticancer drugs against tumor based on the fact that the number of actively dividing tumor cells are significantly higher than in healthy cells of the body. However, rapidly dividing cells of the body (bone marrow, epithelium of the gastrointestinal tract, hair follicles) are most susceptible to the toxic action of this group of drugs.
Цитостатикалық әрекет – цитотоксикалық препараттардың механикалық әрекеті ДНК- мен байланысты,сондықтан олар төмен таңдамалы әрекет етуіне байланысты және токсикенді заттардың үлкен жиынтығы бар жанамалы әрекеттерден тұрады.Ісікке қарсы препараттардың таңдаулы цитостатикалық әрекеті ,ісіктің белсенді бөліну жасушаларының негізгі ағзанын сау жасушаларына қарағанда жоғары .Тез бөлінетін ағзаның жасушалары ( сүйек миы ,асқазан ішек жүйелерінің эпителии ,шашты фолликулалар)осы топ препараттарының токсикалық әрекеттерін тез қабылдайды.
Противоопухолевые антибиотики - антибиоткики, оказывающие повреждающее действие на опухолевые клетки. В основе противоопухолевого действия всех антибиотиков лежат 2 эффекта: 1) способны взаимодействовать с ДНК опухолевых клеток и вызывать дефекты в ее структуре, приводящее к нарушению процессов репликации и траскрипции; 2) повреждают клеточную мембрану. Antineoplastic Antibiotics - antibiotic, which have a damaging effect on tumor cells. At the heart of the antitumor effect of all antibiotics are 2 effects: 1) able to interact with the DNA of tumor cells and cause defects in its structure, resulting in the disruption of replication and transcription; 2) damage the cell membrane.
Ісікке қарсы антибиотиктер- ісік жасушаларына бүлдіруші әрекет тигізетін антибиотиктер. Ісікке қарсы барлық антибиотиктердің негізінде 2 нәтиже жатыр : 1) ісік жасушалардың ДНК-сымен әрекеттесіп, оның құрылымында ақауларды тудырады, репликация және траскрипция процестері бұзылады ; 2) жасушалы жарғақшаны жарақаттайды.
Ферротерапия (терапия препаратами железа) - метод лечения, заключающийся во введении в организм препаратов железа с целью лечения например гипохромной анемии. Ferrotherapy (iron therapy) - a method of treatment comprising administering to the body iron supplements to treat such hypo chromic anemia.
Ферротерапия (темірпрепараттарымен терапия)–ағзаға темір препаратын енгізу әдісі, мысалы гипохромды анемияны емдеу мақсатында.
Рекомбинантный человеческий гранулоцитарно-макрофагальный колониестимулирующий фактор(молграмостим) - препарат, активизирующий зрелые миелоидные клетки, стимулирующий пролиферацию и дифференцировку клеток предшественников кроветворной системы (препарат приводит к повышению содержания гранулоцитов, моноцитов и Т-лимфоцитов). Применяют при апластической анемии, у больных с ВИЧ-инфекциями, у больных после трансплантации костного мозга.
Recombinant human granulocyte-macrophage colony stimulating factor (molgramostim) - drug activating mature myeloid cells, stimulates the proliferation and differentiation of hematopoietic progenitor cells (the drug leads to higher content of granulocytes, monocots and T-lymphocytes). Apply with plastic anemia in patients with HIV infection in patients after bone marrow transplantation.
Рекомбинаттыадамгранулоцитты-макрофагты колонии стимуляциялаушы фактор - ересекмиелоидтыжасушалардыбелсендендіретін қан жасау жүйесініңжасушаларындифференциялауга және пролиферацияныстимуляциялаушы препарат. Препарат гранулоциттердіңмоноциттердің және Тлимфациттерінің көбеюіне соқтырады. ВИЧ инфекциясыбар, жұлынмиына трансплантация жасаған және апластикалықанемиясы бар науқастаргақолданады.
Препараты железа- группа лекарственных средств, содержащих соли или комплексы двух- или трёхвалентного железа, а также их комбинации с другими препаратами. В основном используются для лечения и профилактики железодефицитной анемии. Formulations iron- group of drugs containing salts and complexes of bi- or trivalent iron, and also their combinations with other drugs. Mainly used for the treatment and prevention of iron deficiency anemia.
Темiрдәрi-дәрмектер - тұзнемесеекiнемесеүшваленттiтемiрдiңкешендерiнасырайтынемдікдәрі-дәрмектертобы.Басқадәрi-дәрмектерменбiргеқолданылады. Негiзiндетеміртапшылықтықаназдықтың емдеуі мен профилактика үшiнпайдаланады.
Антианемическое действие лекарственных средств- это действие лекарственных средств, необходимые для лечения анемии. Например: препараты двухвалентного (закисного) и трехвалентного (окисного) железа, нормализирующие эритропоэз и синтез гемоглобина. Антианемическим действием также обладают комбинированные пероральные препараты, в состав которых входят фолиевая кислота и (или) цианокобаламин. Antianemic action of medicinal sredstv- the action of drugs needed to treat anemia. For example: ferrous products (ferrous) and trivalent (ferric) iron normalizing erythropoietin and synthesis of haemoglobin. Ant anaemia also have the effect of combined oral preparations, which contain folic acid and (or) cyanocobalamin.
Дәрінің антианемиялық әсері – қаназдықты емдеуге қажетті әсері бар дәрілік өнімдер. Мысалы; екі валентті препарат (шала тотыққан темір) немесе үш валентті (тотыққан темір) темір, эритроцит өндірілуін және гемоглобинның  түзілуін қалыпқа келтіреді. Пероралды коспалы препараттар антианемиялық әсерге ие, олардың құрамына фолий қышқылы мен цианокобаламин кіреді.
«Қан түзу жүйесі» модулі бойынша студенттердің өзіндік жұмысына арналған әдістемелік нұсқау
№1 СӨЖ
1.Тақырыбы: «ҚТІШҚҰ-синдромы емінің принциптері»
2.Мақсаты: «ҚТІШҚҰ-синдромын емдеудің негізі принциптері» тақырыбы бойынша материалды өз бетінше зерделеу
3.Міндеттері:
«ҚТІШҚҰ-синдромын емдеудің негізі принциптері» тақырыбына хабарлама жазу
4. Орындау түрі: Реферат орындау. Оқулықпен және қосымша әдебиеттермен жұмыс істеу. Балл жүйесі бойынша оқытушының бағалау.
5. Орындалу критериі:
а) соңғы жылдардың әдебиеттерін таңдау және оқу
б) мәліметтерді өңдеу және жүйелендіру
в) жоспар құру
г) библиография құрастыру
д) реферат жұмысын безендіру
Реферативті жұмысының құрылымы:
мұқаба парақ (үлгі бойынша безендіріледі);
мазмұны (негізгі бөлімдердің беттерін көрсетіп, кезектестіріп жазу);
кіріспе (зерттелетін мәселені негіздеу, оның мәні мен өзектілігі; жұмыстың мақсаты мен міндеттерін анықтау);
негізгі бөлім (әр бөлім жеке мәселенің алдыңғы бөлімнің жалғасы ретінде, бір жағын немесе бір бөлігін дәлелмен анықталуы қажет; бұл бөлімде кестелер, сызбалар, суреттерді қолдануға болады немесе оларды реферативті жұмыстың жалғасы ретінде қосымша безендіруге болады);
қорытынды (қорытынды жасалады, тұжырымдар мен кеңестер ұсынылады);
әдебиеттер тізімі (үлгі бойынша безендіріледі)
Рефератты безендіруге және орындалуына қойылатын талаптар:
а) рефераттың көлемі 10-15 басылым бетінен артық болмауы қажет* (рефераттың көлеміне қосымша кірмейді);
б) реферативті жұмыстың жазылуы ұқыпты түзетілген және грамматикалық қатесіз болуы қажет;
в) әдебиетке сілтеме жасау санмен көрсетіледі және ол әдебиет тізіміндегі санмен сәйкес болуы қажет;
г) әдебиет тізімі рефератты жұмыстың аяғында жазылады және мәтіне көрсетілген пайдалану ретімен жазылады.
6.Тапсыру мерзімі: «Қан жасау жүйесі» модулі бойынша аралық бақылауға дейін.
7. Бағалау критерилері: максималды 100 балл
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Реферат мазмұнының тақырыпқа, реферат жоспарына және қойылған міндеттерге сәйкес келуі 13 9,75 6,5 0
2. Тақырыптың толықтығы және ашылуының логикаға сай болуы
13 9,75 6,5 0
3. Материалды жалпыландыру, қорытынды жасай білу қабілеті 13 9,75 6,5 0
4. Ақпарат көздерімен жұмыс жасай білуі 13 9,75 6,5 0
5. Реферат бойынша сұрақтарға жауап бере білуі 12 9 6 0
6. Рефераттың безендірілуі модульдің талаптарына сәйкес келуі 12 9 6 0
7. Көрнекті материалдардың сапасы мен толықтығы 12 9 6 0
8. Әдебиетті іріктеу
12 9 6 0
Барлығы 100 75 50 0
Бағдарламалық препараттар: гепарин, фраксипарин, пентоксифиллин, тиклопидин, дипиридамол, реополиглюкин, преднизолон, кислота аминокапроновая, контрикал 
8. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии. \Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
9. Бақылау:
1. ҚТШҚҰ-синдромының ерте кешенді емінің принциптері
2. ҚТШҚҰ-синдромы кешенді емінің компоненттері
3. Гепаринотерапия асқынулар
«Жүрек-қантамырлар жүйесі» бойынша дәрістер кешені
№ 1 Дәріс
1.Тақырыбы: «Тәждік жетіспеушілік синдромында қолданылатын заттар. Балаларда қолдану ерекшеліктері»
2. Мақсаты: жүректің ишемиялық ауруларында препаратты тиімді таңдауды қамтамасыз ету үшін жүрек қан тамыр жүйесі қызметіне әсер ететін заттардың әсерлерінің жалпы заңдылықтары туралы білімді қалыптастыру
3. Дәріс тезистері
Коронарлық жетіспеушілік синдромы( жедел коронарлық синдром) – жүректің ишемиялық ауруының (ЖИА) жедел және созылмалы түрінде дамиды (стенокардия және миокард инфарктында). Коронарлық жетіспеушілік синдромының алдын алу және емдеу үшін қолданылатын заттарды антиангиналды заттар деп атайды.
Жүректің ишемиялық ауруының дамуының негізінде миокардтың оттегіне қажеттілігі мен миокардқа оттегінің келуінің арасындағы дисбаланс жатады. Бұл дисбалансты жоюдың негізгі фармакологиялық жолдарына жатады:
Тәждік қан айналымның жақсаруын қамтамассыз ететін тәждік қан тамырларын кеңейту,
Миокардтың оттегіне қажеттілігін төмендету,
Миокардтың гипоксияға төзімділігін жоғарылату және қанның реологиялық қасиетін қалпына келтіру.
Осыған байланысты, антиангинальды заттар жүректің оттегіне қажеттілігін төмендете отырып немесе миокардқа оттегінің келуін жоғарылата отырып дисбаланс бұзылытарын қалпына келтіретін заттар ретінде бөлінеді.
Миокардтың оттегіне қажеттілігін төмендететін және миокардқа оттегінің келуін жақсартатын заттар
1. Органикалық нитраттар - нитроглицерин, тринитролонг, нитронг, изосорбид динитраты, изосорбид мононитраты;
2. L- типті кальций каналдарын тежейтін заттар - верапамил, нифедипин, амлодипин;
3. Калий өзекшелерін белсендіретін заттар - пинацидил, никорандил;
4. Әр түрлі заттар – амиодарон.
Миокардтың оттегіне қажеттілігін төмендететін заттар
1. β-адреноблокаторлар – пропранолол, атенолол, метопролол
2. Брадикардиялық заттар – алинидин, фалипамил
Миокардқа оттегінің келуін жоғарылататын заттар
1. Миотропты әсерлі тәждік қан тамырларды кеңейтетін заттар - дипиридамол
2. Коронароспазмды рефлекторлы тежейтін заттар - валидол
Антиангинальды заттардың негізгі топтары – органикалық нитраттар, L-типті кальций өзекшелерінің блокаторлары.
Органикалық нитраттарды стенокардия ұстамасын тоқтату үшін (нитроглицерин, изосорбид динитраты – спрей) және ұстамасының алдын алу үшін – органикалық нитраттардың ұзартылған препараттары) қолданылады.
Сонымен қатар, миокардтың гипоксияға төзімділігін жоғарылататын кардиопротекторлық заттар (триметазидин) қолданылады.
4. Иллюстрациялық материал: мультимедиялық дәрістің электрондық нұсқасы (студент кафедрада алады)
5. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология. Харкевич Д.А. Мемлекеттік тілдегі аудармасы Алматы, 2004 ж. 604 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Издание десятое – М.: ГЭОТАР Медиа, 2008, б.750
.Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 9-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2006 - 750 б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 8-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2005 - 735 б.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. – 415 б.
Қосымша:
Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология по Гудману и Гилману. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006 г. 1648 б.
Лекции по фармакологии для врачей и провизоров/ Венгеровский А.И. – 3-е издание, переработанное и дополненное: учебное пособие – М.:ИФ «Физико-математическая литература», 2006.
Клиническая фармакология и фармакотерапия. Под редакцией акад. РАМВ В.Г.Кукес и проф. А.К. Стародубцева.- М.: Издательский дом ГЭОТАР- МЕД., 2004. – 631 с.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. Дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004.-591 с.
Метелица В.И. Справочник по клинической фармакологии сердечно-сосудистых лекарственных средств.- 2-ое изд., перераб. и доп.-М.: Издательство БИНОМ – СПб.: Невский Диалект, 2002.- 926 б., ил.
Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002.-б.782
Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – Пресс, 2002. т. 1-2.
6. Бақылау сұрақтары (кері байланыс)
Антиангинальды заттардың негізгі топтары.
Стенокардия ұстамасын тоқтату үшін қолданылатын заттар.
Стенокардия ұстамасының алдын алу үшін қолданылатын препараттар.
Кардиопротекторлы заттар.
Миокардтың оттегіне қажеттілігін төмендететін заттар.
№ 2 Дәріс
1. Тақырыбы: «Артериалдық гипертензия синдромында қолданылатын заттар. Балаларда қолдану ерекшеліктері»
2.Мақсаты: студенттерді антигипертензивті заттардың жіктелуімен, әсер механизмімен және препараттардың салыстырмалы сипаттамасымен таныстыру.
3.Дәріс тезистері
Антигипертензивті заттар – емдік дозада жүйелі АҚ төмендететін заттар. Жіктелуі

I. Жүрек қан тамыр жүесіне адренергиялық иннервацияның ынталандырғыш әсерін төмендететін заттар (нейротропты заттар)
1.Вазомоторлы орталықтардың тонусын төмендететін заттар - клофелин, гуанфацин, метилдофа, моксонидин, кетансерин
2. Вегетативті ганглилерді тежейтін заттар (ганглиоблокаторлар) - пентамин, гигроний, бензогексоний және т.б.
3. Пресинаптикалық деңгейде адренергиялық нейрондарды тежейтін заттар (симпатолитиктер) - резерпин
4. Адренорецепторларды тежейтін заттар (адреноблокаторлар)
а. αльфа-адреноблокаторлар:
а) пост- және пресинаптикалық альфа-адренорецепторларды тежейтін заттар - фентоламин, тропафен
б) постсинаптикалық
αльфа1-адренорецепторларды тежейтін заттар - празозин
б. бета-адреноблокаторлар
а бета -1 және -2 адренорецепторларды тежейтін заттар - пропранолол (анаприлин), окспренолол
б) негізінен бета-1 адренорецепторларды тежейтін заттар - атенолол, талинолол, метопролол, және т.б.
в. бета және αльфа-адреноблокаторлар - лабеталол
II. АҚ жүйелі гумморальды реттейтін заттар
а. ренин-ангиотензин жүйесіне әсер ететін заттар
1.ангиотензин II синтезінің ингибиторлары (ангиотензинайналдырушы ферменттің ингибиторы) - каптоприл, эналаприл, лизиноприл, периндоприл және т.б.
2.ангиотензин рецепторларының блокаторлары (АТ1) - лозартан
б. вазопептидаза ингибиторы - омапатрилат
III.Миотропты әсері бар препараттар
1. Иондық өзекшелерге әсер ететін заттар
а) кальций өзекшелердің блокаторлары : фенигидин, дилтиазем, верапамил, исрадипин, никардипин, нимодипин, нитрендипин, амлодипин
б) калий өзекшелерінің активаторлары: миноксидил, диазоксид
2. Азот тотығының донаторлары (NО) - натрия нитропруссиді
3. Әртүрлі препараттар - апрессин, дибазол, магний сульфаты
IV. Су – тұз алмасуына әсер ететін заттар (диуретитертер) - дихлотиазид, фуросемид спиронолактон, индапамид және т.б.
Препараттардың негізгі 4 тобы:
Диуретиктер
β-адреноблокаторлар
Кальций өзекшелерінің блокаторлары
Ангиотензин айналдырушы ферменттін ингибиторлары (ААФИ)
Тыныштандырғыш, транквилизаторлар, ұйықтатқыш заттар (аз дозалары) – негізінен алғашқы кезеңдерде және жасөспірімдер мен балаларда қолданылады.
Гипертензивті кризді басу үшін парентеральды қолданылатын антигипертензивті заттар:
натрий нитропруссиді, нитроглицерин, эналаприлат, гидралазин гидрохлориді, диазоксид, фентоламин, фуросемид, пентамин, клонидин; пероральды препараттар – клонидин, нифедипин, каптоприл
4.Иллюстрациялық материал: мультимедиялық дәрістің электрондық нұсқасы (студент кафедрадан алады)
5. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология. Харкевич Д.А. Мемлекеттік тілдегі аудармасы Алматы, 2004 ж. 604 б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 10-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2008 – 750б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 8-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2005 – 724б.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. – С 201-206, 415 б.
Қосымша:
Машковский М.Д. Лекарственные средства. Издание пятнадцатое. - М.: Новая волна, 2007. т. 1-2. – 1206 б.
Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006. - 1648 б.
Лекции по фармакологии для врачей и провизоров/ Венгеровский А.И. – 3-е издание, переработанное и дополненное: учебное пособие – М.:ИФ «Физико-математическая литература», 2006. – 704 б.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. Дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004.-591 с.
Клиническая фармакология и фармакотерапия. /Под ред. В.Г.Кукеса, А.К.Стародубцева. –2-е изд.,испр.-М.: ГЭОТАР-МЕД, 2004. – 640 б.
Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – ПРЕСС, 2002. т. 1-2. – 926 б.
Лоуренс Д.Р., Бенетт П.Н. Клиническая фармакология. – М.: Медицина, 2002, т.1-2. – 669 б.
Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002. -б.782
Бертрам Г. Катцунг. Базисная и клиническая фармакология (перевод д.м.н., проф. Э.Э. Звартау.) - Санкт-Петербург, 1998. -1043 б.
6. Бақылау сұрақтары (кері байланыс)
Антигипертензивті заттардың негізгі 4 тобы
Ренин-ангиотензиндік жүйеге әсер ететін заттар
Су-тұз алмасуына әсер ететін заттар
Гипертензивті кризді басу үшін қолданылатын заттар.
№ 3 Дәріс
1. Тақырыбы: «Жүрек ырғағының бұзылыстары синдромында қолданылатын заттар. Балаларда қолдану ерекшеліктері»
2.Мақсаты: студенттерді антиаритмиялық заттардың жіктелуімен, әсер механизмімен және препараттардың салыстырмалы сипаттамасымен таныстыру.
3.Дәріс тезистері
Жүрек аритмиясы – бұл жүрек ырғағының бұзылыстары. Аримияның себептері әртүрлі. Аритмияға қарсы заттар жүрек ритмін қалпына келтіру үшін кең қолданылады. Олар тікелей немесе тікелей емес миокардтың келесі қызметтеріне, атап айтқанда, қозғыштығына, өткізгіштігіне және автоматизміне әсер етеді. Аритмияға қарсы заттардың әртүрлі жіктелулері бар. Негізгі механизміне және әсер бағыттарына сәйкес келесі топтарға бөлуге болады:
І топ. Мембранатұрақтандырғыш заттар (ІА, ІВ, ІС класстар).
ІІ топ. β – адреноблокаторлық заттар
ІІІ топ. Әрекет потенциалының ұзақтығын азайтатын заттар
ІV топ. Кальций тежегіштері
Жүрек ритмі бұзылыстарында қолданылатын басқа да топ препараттары бар.
4. Power Point бағдарламасындағы иллюстрациялық материалды қолдану
5. Әдебиеттер
Негізгі:
Фармакология. Харкевич Д.А. Мемлекеттік тілдегі аудармасы Алматы, 2004 ж. 604 б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 10-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2008 – 750б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 8-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2005 – 724б.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. – С 201-206, 415б.
Қосымша:
Машковский М.Д. Лекарственные средства. Издание пятнадцатое. - М.: Новая волна, 2007. т. 1-2. – 1206 б.
Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006. - 1648 б.
Лекции по фармакологии для врачей и провизоров/ Венгеровский А.И. – 3-е издание, переработанное и дополненное: учебное пособие – М.:ИФ «Физико-математическая литература», 2006. – 704 б.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. Дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004.-591 б.
Клиническая фармакология. /Под ред. В.Г.Кукеса. – ГЭОТАР.: Медицина, 2004. – 517 б.
Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – ПРЕСС, 2002. т. 1-2. – 926 б.
Лоуренс Д.Р., Бенетт П.Н. Клиническая фармакология. – М.: Медицина, 2002, т.1-2. – 669 б.
Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002.-б.782
Бертрам Г. Катцунг. Базисная и клиническая фармакология (перевод д.м.н., проф. Э.Э. Звартау.) - Санкт-Петербург, 1998.- 1043 б.
Бақылау сұрақтары (кері байланыс):
Негізгі механизміне қарай аритмияға қарсы заттардың бөлінуі
Әсер бағыттарына қарай аритмияға қарсы заттардың бөлінуі
«Жүрек-қантамыр жүйесі» модулі
«Жүрек-қантамыр жүйесі» модулі бойынша практикалық сабаққа арналған әдістемелік нұсқаулар
№1 сабақ
Тақырып: «Тәждік қантамыр жетіспеушілігі синдромында қолданылатын заттар»
Мақсаты: Тәждік қантамыр жетіспеушілігі синдромында қолданылатын заттардың негізгі фармакокинетикалық және фармакодинамикалық заңдылықтарын үйрету, әртүрлі патологиялық жағдайларда рационалды таңдау
Оқыту міндеттері:
Когнитивті компетенция:
Әртүрлі патологиялық жағдайларды түзетуге бағытталған тәждік қантамыр жетіспеушілігі синдромында қолданылатын заттардың жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмін, негізгі фармакологиялық және жанама әсерлерін зерделеу;
Емдік әсерін күшейту мақсатында әртүрлі ағзалар мен жүйелердің қызметтерін бағыттап өзгерту үшін қолданылатын антиангиналды заттарды таңдау;
Әртүрлі патологиялық жағдайларда қолданылатын дәрілік қалыптарды таңдау, оларды қолдануға көрсетулер, препараттарға рецепт жаза білу;
Препараттарды қолдануға қарсы көрсетулерді анықтау, дәрілердің жағымсыз әсерлерінің дер кезінде алдын алу;
Дәрілердің жағымсыз әсерлерінің алдын алу мақсатында және емдік әсерді күшейту үшін тәждік қантамыр жетіспеушілігі синдромында қолданылатын заттардың жұптастырып қолдануды таңдау.
Операционалды компетенция
1. Дәрілік заттарды рецептте жазу және талдау дағдысын игеру.
2. Препараттың бірреттік дозасын есептей білу.
Коммуникативті компетенция:
Шешендік сөйлеу мәнерін игеру.
Даулы жағдайдың дамуын алдын алу және шеше білу.
Ұжым мүшелері арасында мотивация, сенімділік, достық райды қалыптастыру мәселелерін пайдалана білу.
Мәселеге өзінің көзқарасын білдіре білу.
Фармакологияның мәселелері бойынша логикалық ойлау, пікірталас, жарыс сөз өткізу.
Өзіндік даму (үздіксіз оқу және білім алу):
Өз бетінше ақпараттар іздену, өңдеу және оны қазіргі заманғы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологияны пайдаланып талдау.
СӨЖ әртүрлі формасын орындау (эссе, тесттік тапсырмалар, презентация, реферат және т.с.с құрастыру.)
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 3 сағат (150 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 3 мин.
Бастапқы білім деңгейін бағалау – 10 мин.
Инновациялық әдісті қолдану арқылы тақырыптың негізгі сұрақтарын бақылау – 72 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы –30 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 29 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 3 мин.
4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Тәждік қантамыр жетіспеушілігі синдромында қолданылатын заттардың жіктелуі.
Тәждік қантамыр жетіспеушілігі синдромында қолданылатын заттардың әсер ету механизмі.
Органикалык нитраттардың әсер ету ұзақтығына байланысты ажыратылатын ерекшеліктері.
Енгізу жолдары. Жанама әсерлері.
Жүректің ишемиялық ауруын (ЖИА) емдеуде антикоагулянттар, антиагреганттар, фибринолитиктердің қолдануға негізгі көрсетулер.
Антиангиналды әсер көрсететін басқа фармакологиялық топтың препараттары.
Миокард инфарктын емдеудің негізгі принциптері.
5.Білім берудің және оқытудың әдістері: тақырыптың негізгі маселелерін ауызша қарастыру, тест тапсырмаларын орындау, жағдайлық есептерді шешу, кесте, сурет, сызбаларды талдау, рецепті талдаумен жазу, бір реттік дозасын есептеу, интерактивті бағдарлама бойынша мультимедиялық оқулар жүргізу.
Бағдарламалық препараттар: нитроглицерин, нитронг, изосорбид мононитраты, изосорбид динитраты, пропранолол, метопролол, валидол, верапамил, дилтиазем, нифедипин, триметазидин, милдронат, никорандил, алинидин, ивабрадин, ацетилсалицил қышқылы, морфин гидрохлориді, промедол, гепарин, стрептокиназа, стрептодеказа, альтеплаза, фентанил, дроперидол, мезатон
Рецепт жазуға арналған препараттар: нитроглицерин, метопролол, валидол, верапамил, триметазидин
6. Әдебиеттер
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии .\ Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
7. Бақылау: когнитивті компетенция (білім) бағаланады
Тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау
Тесттік тапсырмаларды орындау
Тесттік тапсырмалар:
Тест №1. Кардиопротекторлық препараттарға жатады:
.Пропранолол
2. Триметазидин
3. Валидол
4. Нитроглицерин
5. Изосорбид мононитраты
Тест№2. Стенокардия ұстамасын жоюға арналған антиангинальді зат:
Дигоксин
Триметазидин
Нитроглицерин
Пропранолол
Дилтиазем
Тест№3. Препаратты анықтау: антиангиналды әсері бар органикалық нитрат, әсері 1-3 мин басталып 30 мин. созылады, шеткі қарсыластықты төмендетеді, артериялық қысымды түсіреді, миокардтың оттегіге қажеттілігін азайтады, жүректің жұмысын төмендетеді, бас ауруы, АҚ төмендеуі мен рефлекторлы тахикардия шақырады:
Пропранолол
Дилтиазем
Валидол
Нитроглицерин
Изосорбидмононитраты
Тест №4.Триметазидинге тән:
Тәждіктамырларды кеңейтеді және миокардқа оттегінің келуін жоғарылатады
Кардиомиоциттердің энергетикалық балансын қалпына келтіреді
Кардиомиоциттердіңгипоксияға тұрақтылығын жоғарылатып, кардиопротекторлық әсерің көрсетеді
Стенокардия ұстамасының тоқтату үшін тағайындалады
Стенокардияұстамасының алдын алу үшін тағайындалады
Тест №5 «Антиангиналды әсер» терминіне дұрыс анықтама беріңіз:
1.Миокардтың оттегіге қажеттілігі мен оттегінің миокардта жұмсалуының арасындағы сәйкессіздікті жояды.
2. Жүрек ритмінің қалыптасуы
3.Оттегінің миокардпен жұмсалуын азайту
4.Артериялық қысымның (АҚ) төмендеуі.
5.Мидың гипоксияға және басқа жайсызфакторларға қарсы қорғанышы.
Тест №6. Органикалық нитраттардың әсер ету механизмін көрсетіңіз:
1. Баяу кальций каналдарынтежелуі
2. Кальций, натрий каналдарыныңжәне де адренорецепторлардың тежелуі, тәждік тамырлардың рефлекторлы кеңеюі.
3. Азот монооксидінің жеткіліксіздігін толықтыру кальцийдің мөлшерінің азаюына алып келеді
4. Миокардқа жүктеменің азаюы, тегіс салалы бұлшықеттердің қантамырларының кеңеюі
5. Миокардтық энергетикалық зат алмасуын күшейту.
Тест №7. Стенокардия ұстамасының тоқтату үшін қолданылатын зат
Дилтиазем
Нитроглицерин
Триметазидин
Гепарин
Нифедипин
Тест№8. Нитроглицериннің әсері басталады
2-6 сағаттаң кейін
1-2 мин кейін
30 мин кейін
1 сағаттан кейін
5-10 мин кейін
Тест№9. Органикалық ниттраттарға тән, молекуласында никотинамид және –О-NO2 тобының фрагменттері бар антиангиналды зат
Дилтиазем
Пропранолол
Валидол
Никорандил
Нифедипин
Тест№10. Триметазидиннің әсер ету механизмі:
Аденозиндік рецепторларды тежейді
3-кетоацил КоА тиолаза ферментінің изоформасының ингибиторы
М-холиноблокатор
Кальций өзекшелерінің тежегіші
Бета-адреноблокатор
На русском языке На казахском языке На английском языке
Средства,применяемые при недостаточности коронарного кровообращения Тәждік қан айналымының жетіспеушілігінде қолданылатын заттар Means used for failure of the coronary circulation
Антиангинальные средства Антиангиналды заттар Antianginal drugs
Средства,понижающие потребность миокарда в кислороде Миокардтың оттегіне қажеттілігін төмендететін заттар Means of reducing myocardial oxygen demand
Средства,повышающие доставку кислорода к миокарду Миокардқа оттегінің келуін жоғарылататын заттар Means which increase oxygen delivery to the myocardium
Органические нитраты Органикалық нитраттар Organic nitrates
Брадикардические препараты Брадикардиялық препараттар Bradycardic drugs
Коронарорасширяющие средства миотропного действия Әсері миотропты тәждік кеңейткіш заттар Myotropic actions coronary expand drugs
Средства рефлекторного действия,устраняющие коронароспазм Тәждік тарылуды тоқтататын әсері рефлекторлы заттар Means reflex action eliminating coronary spasm
Антиангинальный эффект Антиангинальды әсер Antianginal effect
Возможные механизмы антиангинального действие нитроглицерина Нитроглицериннің антиангинальды әсер механизмі
Possible mechanisms of antianginal actions of nitroglycerine
Эффект действия блокаторов кальциевых каналов L-типа на сердечно-сосудистую систему L-Типті кальций каналы тежегіштерінің жүрек-қан тамырлар жүйесіне әсерінің тиімділігі Actions blockers effect of calcium channel L-type at the cardiovascular system
Разные средства,обладающие антиангинальной активностью Антиангиналды белсенділігі бар әр түрлі заттар Various means have antianginal activity
Принцип антиангинального действия β-адреноблокаторов β-Адреноблокаторлардың антиангиналды әсерінің принципі The principle of antianginal action
Кардиопротекторные препараты Кардиопротекторлық препараттар Cardioprotective drugs
№ 2 Сабақ
1.Тақырыбы: «Артериалдық гипертензия синдромында қолданылатын заттар»
2.Мақсаты: Артериалдық гипертензия синдромында қолданылатын дәрілік заттардың фармакокинетикасы мен фармакодинамикасы ерекшеліктеріне сәйкес препараттарды таңдау принциптерін үйрету.
3.Оқыту міндеттері:
Когнитивті компетенция
1.Артериалдық гипертензия синдромында қолданылатын заттардың жалпы сипаттамасы, әсер ету механизмін, негізгі фармакологиялық және жанама әсерлерін үйрену.
2.Артериалдық гипертензия синдромында қолданылатын заттарды ағзалар мен жүйелердің қызметтерінің бұзылыстарына байланысты емдік әсерін күшейту мақсатында қолдануды үйрену. 3.Препараттардың дәрілік қалыптарды таңдау, оларға рецепт жаза білу.
4.Препараттарды қолдануға қарсы көрсетулерді анықтау, дәрілердің жағымсыз әсерлерінің дамуының дер кезінде алдын алуға үйрену.
5.Дәрілердің жағымсыз әсерлерінің алдын алу мақсатында және емдік әсерді күшейту үшін артериалдық гипертензия синдромында қолданылатын заттарды жұптастырып қолдануды үйрену.
Операционалды компетенция
Дәрілік заттарды рецептте жазу және талдау дағдысын игеру.
Препараттың бірреттік дозасын есептей білу.
Коммуникативті компетенция:
Шешендік сөйлеу мәнерін игеру.
Даулы жағдайдың дамуын алдын алу және шеше білу.
Ұжым мүшелері арасында мотивация, сенімділік, достық райды қалыптастыру мәселелерін пайдалана білу.
Мәселеге өзінің көзқарасын білдіре білу.
Фармакологияның мәселелері бойынша логикалық ойлау, пікірталас, жарыс сөз өткізу.
Өзіндік даму (үздіксіз оқу және білім алу):
Өз бетінше ақпараттар іздену, өңдеу және оны қазіргі заманғы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологияны пайдаланып талдау.
СӨЖ әртүрлі формасын орындау (эссе, тесттік тапсырмалар, презентация, реферат және т.с.с құрастыру.)
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 3 сағат (150 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 3 мин.
Бастапқы білім деңгейін бағалау – 10 мин.
Инновациялық әдісті қолдану арқылы тақырыптың негізгі сұрақтарын бақылау – 72 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы –30 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 29 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 3 мин.
4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
1.Артериалдық гипертензия синдромында қолданылатын заттардың жіктелуі.
2.Ренин-ангиотензин жүйесіне әсер ететін заттар, әсер ету механизмдері, қолдану ерекшеліктері.
3.Вазопептидаза тежегіштері, сипаттамасы.
4.Артериалдық гипертензия синдромында қолданылатын диуретиктер, препараттарының салыстырмалы сипаттамасы.
5.Кальций каналының тежегіштері, әсер механизмдері, қолдану ерекшеліктері, жанама әсерлері.
6.Нейротропты заттар – бета-адреноблокаторлар, сипаттамасы, таңдау принциптері.
7. Гипертензивті кризде қолданылатын препараттар.
5. Білім беру және оқыту әдістері: тақырыптың негізгі маселелерін ауызша қарастыру, тест тапсырмаларын орындау, жағдайлық есептерді шешу, кесте, сурет, сызбаларды талдау, препараттарға рецепт жазу және талдау
Бағдарламалық препараттар: пропранолол, метопролол, нифедипин, каптоприл, гидрохлортиазид, амлодипин, фуросемид, атенолол, небивалол, бисопролол, эналаприл, фозиноприл, лозартан, индапамид, омапатрилат
Есте сақтауға арналған препараттар: эналаприл, метопролол, нифедипин, фуросемид, индапамид.
6. Әдебиеттер
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2015. - 1056 б.
Клиническая фармакология \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии. \Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012. - 488 б.
Антигипертензивные средства. Аксенов Н.А. «СпецЛит». -2011. -47 бет.
7. Бақылау:
Операционалды компетенция бағаланады. Артериалдық гипертензия синдромында қолданылатын дәрілік заттарға рецепт жазу және талдау.
Тесттік тапсырмалар
Тест №1. Пропранололдың антигипертензивті әсері байланысты:
1.Бета-адреноблокаторлық әсеріне
2.Тыныштандырғыш әсеріне
3.Кардиотоникалық әсеріне
4.Антиангиналды әсеріне
5.Ганглиоблокаторлық әсеріне
Тест №2. Ангиотензинайналдырушы ферменттің ингибиторлары:
Лозартан
Варфарин
Каптоприл
Дипиридамол
Метопролол
Тест №3. Бета адренорецепторлардың тежегіштеріне жататын препараттар:
Пропранолол
Нитроглицерин
Валидол
Дилтиазем
Индапамид
Тест №4. Кальций каналдарының тежегіштерінің әсер ету механизмін көрсетіңіз:
Тәждік тамырлардың рефлекторлы кеңеюі
Орталық имидазолиндік рецепторлардың тежелуі
Азот монооксидінің жеткіліксіздігінің орнын толықтыру, жасуша ішіндегі кальцийдің мөлшерінің азайып, тамырлардың кеңеюіне және жүректің жұмысының төмендеуіне әкеліп соғады.
Кальций иондарының баяу кальций өзекшелерімен ағуының тоқтауы.
Пресинапстық мембранадағы норадреналиннің қорының азаюы.
Тест №5. Су-тұз алмасуына ықпал ететін зат
Гепарин
Варфарин
Каптоприл
Дипиридамол
Гидрохлортиазид
Тест №6. Нифедипинге тән әсерлер:
Тыныштаңдырғыш
Кардиотоникалық
Гипотензивті
Аримияға қарсы
Зәр айдағыш
Тест №7. Ангиотензинге айналдырушы ферменттің ингибиторлары
Эналаприл
Каптоприл
Омапатрилат
Фозиноприл
Гидрохлортиазид
Тест №8. Лозартан:
Ангиотензинайналдырушы ферменттің ингибиторы
Ангиотензин ІІ-нің рецепторлардың тежегіші
Симпатолитик
Кальций каналдарының тежегіші
Диуретик
Тест №9. Фозиноприлдің әсер ету механизмі:
Ангиотензиндік рецепторлардың тежегіші
Бета-адренорецепторлардың тежегіші
Аденозиндік рецепторлардың тежегіші
Ангиотензинайналдырушы ферменттің ингибиторы
Альфа-адреноблокатор
Тест № 10. Ренин- ангиотензин жүйесіне өсер ететін препарат
Лозартан
Гепарин
Дипиридамол
Фозиноприл
Пропранолол
На русском языке На казахском языке На английском языке
Гипотензивные средства (hypotensiva; греч. hypo – под, ниже, и лат. tensio – напряжение; син.: антигипертензивные средства) – лекарственные средства, снижающие системное артериальное давленое в терапевтических дозах. Гипотензивті заттар (hypotensiva; грек тіл. hypo – төмен, астында және лат. тіл. tension – ширығу; син.: антигипертензивті заттар) – емдік мөлшерде жүйелі артериялық қысымды төмендететін заттар. Antihypertensive agents (hypotensiva;. Greek hypo - under , below , and Latin tensio - voltage ; . Syn .: antihypertensives ) - drugs that reduce systemic blood pressure in therapeutic doses .
Вазоконстрикторы – (vasoconstrictio; vaso и constrictio – стягивание, сужение) – препараты, которые используется при сужении сосудов (уменьшение диаметра), обусловленным сокращением их гладких мышц. Вазоконстрикторлар ( vasoconstrictio; vaso және constrictio – керілу,тарылу) – қантамыр қабырғасы бұлшықеттерінің жиырылуы нәтижесінде қантамырлар қуысының тарылуы кезінде қолданылатын заттар. Vasoconstrictors - (vasoconstrictio; vaso and constrictio - contraction , narrowing) - drugs that are used in the narrowing of vessels ( diameter reduction ) , due to the reduction of smooth muscle .
Вазодилататоры – ( лат. vas – сосуд и dilatation – расширение) – используется при увеличении просвета кровеносных сосудов, обусловленным сокращением их гладких мышц. Вазодилататорлар (лат. тіл. vas – қантамыры және dilatation – кеңею) – қантамырлар қуысының кеңеюі нәтижесінде қантамыр қабырғасы бұлшықеттерінің тонусы төмендеген кезде қолданатын заттар. Vasodilators - (lat the vas - . Dilatation of the vessel and - extension) - is used for increasing the lumen of blood vessels caused by contraction of smooth muscles .
Вазомоторный ( вазо и лат. motor – приводящий в движение) – вызывающий сужение или расширение кровеносных сосудов. Вазомоторлы орталықтардың тонусын төмендететін заттар (вазо және лат. motor – қозғалысқа әкелетін) – қантамырларын тарылтатын немесе кеңейтетін әсер көрсететін заттар. Vasomotor ( vaso motor and lat - . Driving ) - causing constriction or dilation of blood vessels .
Ганглиоблокирующие средства (ganglioblocaters; син.: ганглиоблокатеры, ганглиолитики) – лекарственные средства, угнетающие передачу возбуждения в синапсах вегетативных (симпатических и парасимпатических) ганглиев (напр. бензогексоний, пирилен, пахикарпина гидройодид и др.) Ганглиоблокаторлық заттар ( ganglioblocaters; син.: ганглиоблокаторлар, ганглиолитиктер) – вегетативті (симпатикалық және парасимпатикалық) ганглийлердің синапстарында қозудың берілуін тежейтін дәрілік заттар (мыс., бензогексоний, пирилен, пахикарпин гидройодиді және т.б) Ganglioblokiruyuschimi means (ganglioblocaters; syn .: ganglioblokatery , gangliolitics ) - drugs that inhibit the transfer of excitation in the synapses of the autonomic ( sympathetic and parasympathetic ) ganglia ( eg benzogeksony , pyrylium , pahikarpin hydroiodide , etc. . . )
Симпатолитические средства (sympatholytica; симпато-; анат. pars sympathyca – симпатическая часть вегетативной нервной системы и греч. lyticos – способный растворять, ослаблять; син.: симпатолитики) – лекарственные средства, блокирующие передачу нервных импульсов в адренергических синапсах на уровне пресинаптической мембраны (напр., октадин, орнид) Симпатолитикалық заттар (sympatholytica; симпато-; анат. pars sympathyca – вегетативті жүйке жүйесінің симпатикалық бөлімі және грек тіл. lyticos – ерітуге бейім, әлсірететін; син.: симпатолитиктер) – адренергиялық синапстарда пресинапстық мембрана деңгейінде (мыс., октадин, орнид) жүйкелік импульстердің берілуін тежейтін заттар Sympatholytic agents (sympatholytica; simpato- ; . Anat pars sympathyca - the sympathetic part of the autonomic nervous system and the Greek lyticos - able to dissolve , weaken ; . Syn .: sympatholytic ) - drugs that block the transmission of nerve impulses in the adrenergic synapses at the presynaptic membrane ( eg . , oktadin , ornid )
Средства, влияющие на β-адренорецепторы кардиомиоцитов – блокируют β-адренорецепторы, устраняют стимулирующее влияние симпатической иннервации на сердцеи и в связи с этим снижают: 1) автоматизм синоартериального узла; 2) автоматизм и проводимость атриовентрикулярного узла; 3) автоматизм волокон Пуркинье. β - адренергиялық рецепторларының кардиомиоциттеріне әсер ететін препараттар - β - адренергиялық рецепторларды тежейді, ​​ симпатикалық иннервацияның жүрекке ынталандырушы әсерін алдын-алады: 1) синоартериальды түйіннің автоматизмі; 2) атриовентрикулярлық түйіннің автоматизмі; 3) Пуркинье талшықтарының автоматизмі. Medications for β- adrenergic receptors cardiomyocytes - block the β- adrenergic receptors , eliminate the stimulatory effect of the sympathetic innervation of the heart and therefore reduce : 1 ) automatism sinoarterialnogo node ; 2 ) automatism , and atrioventricular node conduction ; 3) The automaticity of Purkinje fibers .
Блокаторы рецепторов ангиотензина II блокаторы — одна из новых групп антигипертензивных средств. Она объединяет лекарственные средства, модулирующие функционирование ренин-ангиотензин-альдостероновой системы (РААС) посредством взаимодействия с ангиотензиновыми рецепторами. Ангиотензин II синтезін тежейтін заттар - антигипертензивті заттар. Ангиотензин рецепторлары өзара ренин-ангиотензин- альдостерон жүйесімен өзара әрекеттесіп. дәрілік препаратты байланыстырады. Angiotensin II receptor blockers - one of the groups of new antihypertensive agents . It combines drugs that modulate the functioning of the renin -angiotensin- aldosterone system (RAAS ) by an angiotensin receptor interaction .
Миотропные гипотензивные – средства действуют непосредственно на мышечную стенку сосудов и расслабляют ее. Механизм действия миотропных средств эффект достигается снижением свободного кальция, регулирующего мышечный сосудистый тонус, или активацией калиевых каналов. Миотропные средства, уменьшая общее периферическое сопротивление сосудов, снижают артериальное давление, но вызывают рефлекторную тахикардию и повышают выброс ренина.  Миотропты гипотензивті заттар - қан тамырларының бұлшық еттік қабырғасына тікелей әсер етіп және оны босаңсытады. Әсер ету механизмі калий каналдарының аквтивтелуі немесе тамырлы бұлшықет тонусын реттейді.Миотропты заттар жалпы перифериялық қан тамырларына қарсы тұрады, қан қысымы төмендетеді, бірақ рефлекторлы тахикардия шақырады және рениннің босап шығуы артады . Myotropic hypotensive - means act directly on the muscle wall of the blood vessels and relaxes her . The mechanism of action means myotropic effect achieved by reducing the free calcium regulating vascular muscle tone or activation of potassium channels. Myotropic means decreasing total peripheral vascular resistance , lower blood pressure, but cause reflex tachycardia and increase the release of renin .
Нейротропные средства - лекарственные средства с преимущественным действием на периферическую нервную систему подразделяются на оказывающие влияние на афферентную и эфферентную нервную систему. Нейротропты препараттар - перифериялық жүйке жүйесіне басым әсері бар препараттар. Афферентті және эфферентті жүйке жүйесіне әсер береді . Neurotropic drugs - drugs with predominant effect on the peripheral nervous system are divided into influencing the afferent and efferent nervous system .
Блокаторы натриевых каналов («быстрых») – это препараты, которые блокируют натриевые каналы мембран кардиомиоцитов (снижая скорость деполяризации сердечного волокна) и оказывают мембраностабилизирующее и антиаритмическое действия. Натрий каналдарының блокаторы- кардиомиоциттердің мембраналарындағы натрий каналдарын тежейтін препараттар ( жүрек талшықтарының деполяризациясын баяулай ) болып табылады және мембрана - тұрақтандырушы және аритмияға қарсы әсері бар . Sodium channel blockers ( "fast" ) - are drugs that block sodium channels of membranes of cardiomyocytes ( cardiac depolarization slowing fiber ) and have membrane-stabilizing and anti-arrhythmic action .
Активаторы калиевых каналов – это препараты, которые способствуют открытию калиевых каналов гладкомышечных клеток, что приводит к выходу ионов калия во внеклеточное пространство.Препараты этой группы обладают периферическим вазодилатирующим и гипотензивным эффектами. Калий каналдарының активаторлары- тегіс бұлшық ет жасушаларының калий каналдарына ашылуын белсендіретін және жасуша сыртына калий ионлдарының шығуына әкелетін препараттар. Бұл топтың препараттары перифериялық вазодилататорлық және гипотензивті әсер көрсетеді. Activators of potassium channels - are drugs which promote opening of potassium channels of smooth muscle cells , leading to the exit of potassium ions in the extracellular prostranstvo.Preparaty this group have peripheral vasodilating and hypotensive effects.
Диуе́тики (от греч. διούρησις — мочеиспускание; мочегонные средства) — средства различной химической структуры, тормозящие в канальцах почек реабсорбцию воды и солей и увеличивающие их выведение с мочой; повышающие скорость образования мочи и, таким образом, уменьшающие содержание жидкости в тканях и серозных полостях. Диуретиктер(грек тіл. зәр айдағыш заттар) - түрлі химиялық құрылымдық заттар , буйрек каналшаларында су-тұз алмасуын тежейді және зәрмен бірге ағзадан шығуын жоғарлатады ;сол арқылы тіндердегі сұйықтық пен серозды қуыстардағы сұйықтық мөлшерін азайтады . Diuretics (from the Greek διούρησις - urination ; . Diuretics ) - means of different chemical structure , braking in the renal tubule reabsorption of water and salt and increase their excretion in the urine ; increase the rate of urine and thereby reduce the liquid content in the tissue and serous cavities.
Блокаторы кальциевых каналов (антагонисты кальция) — гетерогенная группа ЛС, имеющих одинаковый механизм действия, но различающихся по ряду свойств, в т.ч. по фармакокинетике, тканевой селективности, влиянии на ЧСС и др. Блокаторы кальций арналары ( антагонисты кальций ) - гетерогенді бірдей әрекеттік механизмі бар дәрілік заттардың тобы , бірақ қасиеттерінің санымен ерекшеленетін , оның ішінде фармакокинетика жөніндегі , тіндік селективті , ЖЖЖ және басқаларға әсері. Calcium channel blockers (calcium antagonists) - heterogeneous group of drugs that have the same mechanism of action , but differing in the number of properties , including on the pharmacokinetics , tissue selectivity , effect on heart rate and others .
№3 сабақ
Тақырыбы: «Жүрек жетіспеушілігі кезінде қолданылатын дәрілік препараттар»
Мақсаты: жүрек жетіспеушілігінде қолданылатын дәрілік заттардың фармакокинетикасы мен фармакодинамикасының негізгі заңдылықтары бойынша білімді қалыптастыру, жүрек жетіспеушілігі кезінде тиімді фармакотерапияны қамтамасыз ету мақсатында препараттарды таңдай білу.
Оқыту міндеттері:
Жүрек жетіспеушілігінде қолданылатын препараттардың жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмін, негізгі фармакологиялық әсерлері туралы білімді қалыптастыру.
Емнің тиімділігін арттыру жүрек жетіспеушілігінде қолданылатын дәрілік заттарды таңдау принциптері туралы білімді қалыптастыру.
Жүрек жетіспеушілігінде қоданылатын заттардың дәрілік қалыптарын таңдауды, оларды қабылдау тәсілдеріне және рецептте жазу дағдыларына үйрену
Жүрек жетіспеушілігінде қоданылатындәрілік заттардың қолдануға қарсы көрсетулерін анықтауға уйрену, жағымсыз жанама әсерлерін ажырата білу және оларды дер уақытында реттеу
Негізгі фармакологиялық әсерлерін күшейту үшін дәрілік заттардың жұптасуын тандауды немесе кейбір препараттардың жағымсыз жанама әсерлерін жоюды үйрену.
4. Білім берудің және оқыту әдістері: барлық сұрақтар бойынша кеңес беру, тақырыпты өз бетінше оқу, жағдайлық есептерді шешу, кестемен жұмыс істеу, өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмаларды орындау, электрондық материалдармен жұмыс істеу, кіші топтарда жұмыс істеу, рецепт жазу, талдау.
5. Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 1 сағат (50 мин)
Ұйымдастыру бөлімі – 2 мин.
Бастапқы деңгейін бағалау – 3 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы -25 мин.
Қорытынды бағалау – 18 мин.
Өзбетінше дайындалуға арналған тапсырма – 2 мин.
5. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Жүрек жетіспеушілігі фармакотерапиясының негізгі принциптері;
Кардиотоникалық заттар, әсер ету принципі, әсер ету механизмдері, негізгі препараттардың салыстырмалы сипаттамасы;
Қолдануға көрсетулер, мүмкін болатын жанама әсерлері.
Жүрек жетіспеушілігін емдеудегі ангиотензинайналдырушы ферментті тежегіштердің (ААФ тежегіштері), ілмектік диуретиктердің, бета-адреноблокаторлардың, қазіргі замандағы метаболиктердің атқаратын ролі;
Жүрек жетіспеушілігінің түрлеріне байланысты негізгі препараттардың тиімділігін салыстырмалы бағалау;
6. Қолданылатын материалдар: кестелер, жағдайлық есептер, өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмалар, үлгілер, суреттер
Бағдарламалық препараттар: каптоприл, эналаприл, фозиноприл, рамиприл, гидрохлортиазид, фуросемид, спиронолактон, метопролол, бисопролол, карведилол, дигитоксин
7. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии .\ Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
Бақылау. Бұл сабақтың материалы аралық бақылауда бағаланады.
Өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмалар
Тест №1. Созылмалы жүрек жетіспеушілігінде қолданылатын негізгі топ препараттар:
ААФ тежегіштері
Диуретиктер
Жүрек гликозидтер
Бета-адреноблокаторлар
Альфа-адреноблокаторлар
Тест №2. Полярлы жүрек гликозиды:
Жанаргүл шөбінің тұндырмасы
Дигитоксин
Дигоксин
Строфантин
Амринон
Тест №3. Созылмалы жүрек жетіспеушілігінде қолданылатын диуретиктер:
Эналаприл
Фуросемид
Метопролол
Спиронолактон
Гидрохлортиазид
Тест №4. Созылмалы жүрек жетіспеушілігінде қолданылатын жүрек гликозидтерінің қолдануға көрсетулері:
Жыбырлақ тахиаритмиялар
Жүректің гипертрофиясы
Созылмалы жүрек жетіспеушілігінің ишемиялық этиологиясында
Синустық брадикардияда
Атриовентрикулярлық тосқауылында
Тест №5. Жүрек гликозидтерінің негізгі әсері:
Теріс хронотропты әсері
Оң инотропты әсері
Теріс дромотропты әсері
Аз молшерде автоматизмді жоғарылатады
Теріс батмотропты әсері
Тест №6. Жүрек гликозидтерінің әсер ету механизмін көрсетіңіз:
Кардиомиоциттердің мембранасын тұрақтандыру
Кальций иондарының клеткада көбеюінің нәтижесінде миокардтағы миофибриллдердің қысқаруы
Вегетативті ганглилердің тежелуі
Кардиомиоциттердің кальций каналдарының тежелуі
Азот монооксидінің толықтырылуы клеткадағы кальцийдің мөлшерінің азаюына алып келеді
Тест №7. Жүрек гликозидтерімен уланғанда қолданылатын препараттар:
Калий хлориді
Магний сульфаты
Гидрокортизон
Анаприлин
Кальций хлориді
Тест №8. Созылмалы жүрек жетіспеушілігінде қолданылатын селективті бета-адреноблокатор:
Анаприлин
Карведилол
Метопролол
Каптоприл
Дигоксин
Тест №9. Созылмалы жүрек жетіспеушілігінде қолданылатын ААФ тежегіші:
Бисопролол
Каптоприл
Спиронолактон
Эналаприл
Лозартан
Тест №10. Жедел жүрек жетіспеушілігінде қолданады:
Дигитоксин
Коргликон
Строфантин
Добутамин
Дигоксин
№3 сабақ
1.Тақырыбы: «Жүрек тамыр жүйесі» және «Қан жасау жүйесі» модулдері бойынша аралық бақылауға арналған әдістемелік нұсқау
2. Мақсаты: Жүрек тамыр жүйесі және қан жасау жүйесі қызметіне әсер ететін препараттар топтарының фармакодинамикасы мен фармакокинетикасының ерекшеліктері жөнінде білімдерін қорытындылау.
3. Оқыту міндеттері:.
Когнитивті компетенция
Жүрек тамыр жүйесі және қан жасау жүйесі қызметіне әсер ететін препараттар топтарының жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмін, негізгі фармакологиялық және жанама әсерлері жөнінде білу.
Қолдануға қарсы көрсетулер, жағымсыз әсерлер және оларды дер кезінде түзету жөнінде білу.
Негізгі әсерлерін күшейту немесе жекелеген препараттардың жанама әсерлерін жою үшін жұптастырып қолдануға дәрілік заттарды таңдай білу.
Емдік әсердің тиімділігін арттыру мақсатында әртүрлі ағзалар мен организм жүйелерінің қызметін бағытталған түрде өзгерту үшін қолданылатын дәрілік заттарды таңдай білу.
Операционалды компетенция
Дәрілік заттарды рецептте жазу және талдау дағдысын игеру.
Препараттың бірреттік дозасын есептей білу.
Коммуникативті компетенция:
Шешендік сөйлеу мәнерін игеру.
Даулы жағдайдың дамуын алдын алу және шеше білу.
Ұжым мүшелері арасында мотивация, сенімділік, достық райды қалыптастыру мәселелерін пайдалана білу.
Мәселеге өзінің көзқарасын білдіре білу.
Фармакологияның мәселелері бойынша логикалық ойлау, пікірталас, жарыс сөз өткізу.
Өзіндік даму (үздіксіз оқу және білім алу):
Өз бетінше ақпараттар іздену, өңдеу және оны қазіргі заманғы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологияны пайдаланып талдау.
СӨЖ әртүрлі формасын орындау (эссе, тесттік тапсырмалар, презентация, реферат және т.с.с құрастыру.)
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 3 сағат (150 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 3 мин.
Бастапқы білім деңгейін бағалау – 10 мин.
Инновациялық әдісті қолдану арқылы тақырыптың негізгі сұрақтарын бақылау – 72 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы –30 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 29 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 3 мин.
4. Білім беру және оқыту әдісі: барлық сұрақтар бойынша кеңес беру, тақырыпты өз бетінше оқу, жағдайлық есептерді шешу, кестемен жұмыс істеу, өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмаларды орындау, электрондық материалдармен жұмыс істеу, кіші топтарда жұмыс істеу, рецепт жазу, талдау, препараттың бір реттік мөлшерін анықтау.
5. Тақырып бойынша тапсырмалар:
1. Тәждік қантамыр жетіспеушілігі синдромында қолданылатын заттардың жіктелуі. Тәждік қантамыр жетіспеушілігі синдромында қолданылатын заттардың әсер ету механизмі.
2. Органикалык нитраттардың әсер ету ұзақтығына байланысты ажыратылатын ерекшеліктері. Енгізу жолдары. Жанама әсерлері.
3. Жүректің ишемиялық ауруын (ЖИА) емдеуде антикоагулянттар, антиагреганттар, фибринолитиктердің қолдануға негізгі көрсетулер.
4. Миокард инфарктын емдеудің негізгі принциптері.
5. Артериалдық гипертензия синдромында қолданылатын заттардың жіктелуі. Әсер ету механизмі және әсер ету орны.
Артериалдық гипертензия синдромында қолданылатын заттардың негізгі топтарының сипаттамасы (ангиотензин айналдырушы ферменттің ингибиторы, тиазидті диуретиктер, кальций каналының тежегіштері, бета адреноблокаторлар)
Препараттардың әсер ету механизміне және фармакокинетикасына байланысты салыстырмалы сипаттамасы.
Гипертензивті кризде қолданылатын препараттар.
Жүрек жетіспеушілігінің фармакотерапиясының негізгі принциптері.
Кардиотоникалық заттар, жүрек жетіспеушілігін емудеуде жүрек гликозидтерінің орны.
Жүрек гликозидтерінің әсер ету принципі, әсер ету механизмі, негізгі препараттардың салыстырмалы сипаттамалары. Жүрек жетіспеушілігінде қолданылуы және қарсы көрсетілуі.
Жүрек жетіспеушілігін емдеу кезінде ангиотензинге айналдырушы фермент тежегіштерінің (ААФ тежегіштері), диуретиктердің, бета-адреноблокаторлардың, заманауи метаболиктердің ролі.
Жүрек жетіспеушілігінің әр түрінде негізгі препараттардың тиімділігінің салыстырмалы бағасы.
Жүрек ырғағы бұзылыстарының түрлері.
Жүрек ырғағы бұзылысы синдромында қолданылатын заттардың жіктелуі.
Препараттардың жеке топтарының фармакокинетикасы мен фармакодинамикасы.
Жүрек ырғағы бұзылыстары фармакотерапиясының негізгі принциптері.
Жүрек ырғағы бұзылысы синдромында қолданылатын заттардың әсер ету механизмі.
Жүрек ырғағы бұзылыстарының түрлерінде қолданылатын препараттардың салыстырмалы сипаттамасы.
Жүрек ырғағы бұзылысы синдромында қолданылатын заттардың жанама әсерлері, басқа препараттармен өзара әсерлесуі.
Гиполипидемиялық заттардың және антикоагулянттардың жіктелуі.
Әр түрлі топтағы гиполипидемиялық заттардың және антикоагулянттардың әсер ету механизмін, әсерінің және қолданылуының ерекшеліктерін, қолдануға арналған көрсеткіштерін, жанама әсерлерін оқып білу
Гиполипидемиялық заттардың жағымсыз әсерлерін танып білу, алдын алу және пайда болған жағдайда оларды жою. Препараттарды жұптастырып қолдану.
Фитотерапиялық заттардың ерекшеліктері туралы түсінік болу және қазіргі кездегі синтетикалық заттардан айырмашылығы. Жүректамыр жүйесінің патологиясы кезінде фитопрепараттардың әсер ету спектрін білу. Жүректамыр жүйесінің патологиясы кезінде өсімдік тектес препараттарының фармакологиялық сипаттамасын білу.
Фитопрепараттардың қолдану көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштерін білу.
Анемиялық синдромда қолданылатын препараттар. Эритропоэзге әсер ететін заттардың жіктелуі.
Темір препараттары железа. Жіктелуі. Әсер ету механизмі, қолдануға көрсетулер, жанама әсерлері.
В12 витаминінің, фоль қышқылыпрепараттары. Әсер ету механизмі, қолдануға көрсетулер, жанама әсерлері.
Эпоэтин-альфа. Әсер ету механизмі, қолдануға көрсетулер, жанама әсерлері. эффекты.
Геморрагиялық синдромда қолданылатынпрепараттар. Гемостатикалық. Жіктелуі.
Жергілікті және резорбтивті әсер ететін гемостатикалық заттар. Әсер ету механизмі, қолдануға көрсетулер, жанама әсерлері.
ҚТІШҰ синдромында қолданылатын заттар, негізгі фармакологиялық әсерлері, жанама әсерлері.
Бағдарламалық препараттар:нитроглицерин, нитронг, изосорбид мононитраты, изосорбид динитраты, пропранолол, валидол, верапамил, нифедипин, дилтиазем, триметазидин, милдронат, никорандил, алинидин, ивабрадин, ацетилсалицил қышқылы, морфин гидрохлориді, промедол, гепарин, стрептокиназа, алтеплаза, мезатон, фентанил, дроперидол, дофамин, нифедипин, каптоприл, гидрохлортиазид, амлодипин, фуросемид, атенолол, небиволол, бисопролол, фозиноприл, лозартан, индапамид, омапатрилат, натрия нитропруссид, каптоприл, эналаприл, рамиприл, спиронолактон, карведилол, дигитоксин, хинидин сульфаты, новокаинамид, лидокаин, амиодарон, флекаинид, этмозин, верапамил, аймалин, дифенин, дилтиазем, фалипамил, изадрин, адреналин гидрохлориді, эфедрин гидрохлориді, магний сульфаты, аденозин, атропин сульфаты, калий хлориді, аспаркам, панангин, холестирамин, гемфиброзил, пармидин, ловастатин, никотин қышқылы, пробукол, арахиден, линетол, токоферол ацетаты, аксорбин қышқылы, дипиридамол, пентоксифилин, абциксимаб, фраксипарин, фенилин, лепирудин, варфарин, долана, тау арникасы, кіші барвинка жапырағы, валериан тамыры, сасық шөп, шала тотыққан темірлактаты, темір фумараты , темір хлориді, шала тотыққан темір сульфаты (актиферрин, тардиферрон, ферроградумет), «ферроплекс», ферковен, феррум лек, мальтофер, ферлатум, эпоэтин альфа, аскорбин қышқылы, цианокобаламин, фоль қышқылы, рутин, этамзилат, адроксон, серотонина адипинат, кальций хлориді, викасол, фитоменадион, тиклопидин, дипиридамол, гепарин
Рецепт жазуға арналған препараттар: нитроглицерин, триметазидин, верапамил, валидол, пропранолол, дигоксин, эналаприл, фуросемид, метопролол, амиодарон, лидокаин, верапамил, изадрин, морфин гидрохлориді, «Ферроплекс», феррум лек, аскорбин қышқылы, цианокобаламин, викасол, кальций хлориді.
7. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии .\ Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
8. Бақылау:
Келесі компетенциялар бағаланады: когнитивті, операционалды, құқықтық
Тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау- әнгімелесу
Жүрек-қантамыр жүйесі және қан жасау жүйесі патологиясында қолданылатын негізгі заттарға рецепт жазу, оны талдау және бір реттік дозасын есептеу
Тесттік тапсырманы орындау.
Тесттік тапсырмалар
Тест №1. Артериялық гипертензиясы мен бронх демікпесі бар науқастарға тағайындауға болмайды:
Пропранололды
Фуросемидті
Амлодипинді
Эналоприлді
Лозартанды
Тест №2. Нитраттардың қандай дәрілік қалыптарын қолданғанда тұрақтылық даму қауіпі ең төмен
Сублингвалды
Дәрілік қалпына тәуелді емес
Пероралды
Трансдермалды
Буккалды
Тест №3. Төменде аталған қандай гиполипедимиялық препарат асқазан және он екі елі ішектің ойық жара ауруын өршуін шақыруы мүмкін
Холестирамин
Ловастатин
Никотиновая кислота
Пробукол
Гепарин
Тест №4. Нитраттардан пайда болатын бас ауруын төмендету үшін тағайындауға қажет
Пирацетам
Аминолон
Пантогам
Церебролизин
Ментол
Тест №5. Гепаринді көп мөлшерде енгізгенде қолданады
Викасол
Кальций хлориді
Протамин сульфаты
Аминокапрон қышқылы
Аскорбин қышқылы
Тест №6. Жүрек гликозидтерін тағайындау кезінде емдік тиімділігінің көрсеткішін таңдау:
Қан сарысуы препараттардың концентрациясы
Клиникалық көрсеткіштері (ЖЖЖ, демікпе, ісінулер т.б.)
Зәрде препараттардың концентрациясы
ЭКГ көрсеткішінің жақсаруы
Брадикардияның пайда болуы
Тест №7. Төменде аталған қандай гиполипедимиялық препараттар қан сарысуында глюкозаның деңгейін жоғарылатуы мүмкін
Холестирамин
Ловастатин
Пробукол
Никотин қышқылы
Гемфиброзил
Тест №8. Жүрек гликозидтерімен ұланғанда қолданылатын зат
Унитиол
Преднизолон
Гидрокортизон
Эналаприл
Натрий нитропруссиді
Тест №9. Кардиотоникалық зат – фосфодиэстеразының тежегіші
Амринон
Добутамин
Дигоксин
Дигитоксин
Коргликон
Тест №10. Добутамин болып табылады
Түкті оймақгүлдің препараты
Алқызыл оймақгүлдің препараты
Көктемгі жанаргүлдің препараты
Құрылымы гликозид емес кардиотоникалық зат
Меруертгүлдің гликозидтерінің жиынтығынан тұратын препарат
Тест №11. Миокард инфарктының жедел кезеңінде қарыншалық аритмияны жою үшін тағайындау қажет
Новокаинамид
Лидокаин
Хинидин
Верапамил
Адреналин
Тест №12. Индапамид
Кальций каналдарының тежегіші
Калий каналдарының активаторы
Су-тұз алмасуына ықпал ететін зат
Адреноблокатор
Ангиотензиндік рецепторлардың тежегіші
Тест №13. Су-тұз алмасуына ықпал ететін зат
Лозартан
Натрий нитропруссиді
Клонидин
Каптоприл
Гидрохлортиазид
Тест №14. Дигиталистік улануының көріністері
Брадикардия
Лоқсу, құсу
Түсті галлюцинациялар
Обстипация
Диурездің төмендеуі
Тест №15. Өт қышқылдарының секвестранты
Ловастатин
Холестирамин
Клофибрат
Пармидин
Пробукол
Тест №16. Дофамин:
Кардиомиоциттердің β1-адренорецепторларды ынталандырады
Қан тамырлардағы тегіс салалы бұлшық еттерінің α1-адренорецепторларды ынталандырады
Қан тамырлардағы тегіс салалы бұлшық еттерінің дофаминдік рецепторларды ынталандырады
Ораша емдік мөлшерінде бүйректің және ішектің қан тамырларды тарылтады
Ораша емдік мөлшерінде жүректің жиырылығын баяулатады
Тест №17. Препаратты анықтау: кардиотоникалық зат болып табылады, бүйрек және мезентериялық тамырларды кеңейтеді, кардиогенді шокта қоданылады, аримияны шақыру мумкін.
Коргликон
Дигоксин
Строфантин
Дофамин
Дигитоксин
Тест №18. Кардиопротекторлық препараттарға жатады:
1.Пропранолол
2. Триметазидин
3. Валидол
4. Нитроглицерин
5. Изосорбид мононитраты
Тест №19.Су-тұз алмасуына әсер ететін зат
Лозартан
Натрий нитропруссиді
Клонидин
Каптоприл
Гидрохлортиазид
Тест №20. Дигиталиспен улану белгілеріне жатады:
Брадикардия
Жүрек айну, жүрек айну
Түсті галлюцинация
Обстипация
Диурездің азаюы
«Жүрек-қантамырлар жүйесі» модулі бойынша студенттердің өзіндік жұмысына арналған әдістемелік нұсқаулар
№1 СӨЖ
1. Тақырыбы: Жүрекқан тамыр жүйесі аурулары кезінде фитопрепараттарды қолдану көрсеткіштері.
2.Мақсаты: Жүректамыр жүйесінің патологиясы кезінде фитопрепараттарды қолдану көрсеткіштерін өз бетімен оқып білу.
3. Тапсырма:
Фитотерапиялық заттар туралы түсінік болу керек және қазіргі кездегі синтетикалық заттардан айырмашылығы.
Жүректамыр жүйесінің патологиясы кезінде фитопрепараттардыңәсерету спектрінбілу.
Жүректамыр жүйесінің патологиясы кезіндеөсімтік препараттарының фармакологиялық сипаттамасын білу.
Фитопрепараттардың қолдану көрсеткіштері мен қарсы көрсеткіштерін білу.
4. Орындау түрі: презентация.
5. Орындау шарттары:
«Жүректамыр жүйесі патологиясы кезінде фитопрепараттардың қолдану көрсеткіштері»деген тақырыбы бойынша негізгі оқу құралын табу.
Библиография құрастыру.
Ақпаратты өңдеу және жүйелеу.
Презентация жоспарын құрастыру.
Презентацияның электрондық вариантын дайындау.
Презентацияның тақырыбымен таныстыру.
Презентацияны құрастырғанда қойылатын талаптар:
Презентация “Microsoft Power Point”бағдарламасы бойынша құрастырылады.
Слайд саны – 10-15 шт.
Презентация грамматикалық дұрыс жазылу керек.
Соңғы слайдта қолданылған әдебиет тізімін көрсету керек.
6. Тапсыру мерзімі: «Жүрек-қан тамырлар жүйесі және қан жасау жүйесі» модулі бойынша аралық бақылауға дейін
7. Бағалау критериі.
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Тақырыбымен титулдық слайдтың, презентацияның жоспарының, слайдтардың қажетті санының, қолданылған әдебиет пен Интернет қорларының тізімінің болуы. 10 7,5 5 0
2. Презентация мазмұнының тақырып пен қойылған міндеттерге сәйкес келуі 10 7,5 5 0
3. Слайдтардың логикалы тізбекте орналасуы. 10 7,5 5 0
4. Материалды баяндау стилі (қысқаша, нақты белгілеу, дұрыс құрылымының болуы). 10 7,5 5 0
5. Ақпараттың заманауи көздерін қажетті мөлшерде қолдану. 10 7,5 5 0
6. Материалды жинақтай білу, нақты және анық қорытынды жасай білу қабілеті. 10 7,5 5 0
7. Презентация материалдарын жеткі білу және игеру. 10 7,5 5 0
8. Нақты, сауатты, тізбекті баяндай білу қабілеті. 10 7,5 5 0
9. Өз пікірін растай білу және сынға сындарлы көзқараспен қарау қабілеті. 10 7,5 5 0
10. Слайдтарды безендіру сапасы (көркемдігі, көрнекілігі және т.б.). 10 7,5 5 0
Барлығы 100 75 50 0
Максималды балл - 100
Бағдарламалық препараттар: долана, тау арникасы, көктемгі меруертгүл, көктемгі жанаргүл, кіші барвинка жапырағы, валериан тамыры, сасық шөп.
8.ӘдебиетНегізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии .\ Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
9. Бақылау:
Жүректің ишемиялық ауыруы кезінде қолданылатын преараттарды атау.
Тәждік тамырлардың жетіспеушілігінде қолданылатын фитопрепараттардың фармакологиялық сипаттамасы.
Жүрек жетіспеушілігінде қолданылатын дәрілік заттарды атау және сипаттау.
Гипертониялық ауыру кезінде қолданылатын фитопрепараттарды атау және сипаттау.
Гипотензияда қолданылатын препараттар.
Фитопрепараттардың қарсы көрсеткіштері мен жанама әсерлері.
№2 СӨЖ
1. Тақырыбы:«Кенеттен өлімнің алдын алуда дәрілік препараттар: заманауи гиполипидемиялық заттар, антикоагулянттар»
2. Мақсаты: өз бетімен антикоагулянттар, гиполипидемиялық заттардың фармакодинамика мен фармакокинетиканың ерекшеліктерін, дұрыс қолданылуын оқып білу.
3. Тапсырма:
Гиполипидемиялық заттардың және антикоагулянттардың жіктелуін оқып білу.
Әр түрлі топтағы гиполипидемиялық заттардың және ангиопротекторлардың әсер ету механизмін,ерекшеліктерін, қолдануға арналған көрсеткіштері антикоагулянттардың, жанама әсерлерін оқып білу.
Гиполипидемиялық заттардың, антикоагулянттардың жағымсыз әсерлерін танып білу, алдын алу және пайда болған жағдайда оларды жою.
Препараттарды жұптастырып қолдануы.
4.Орындалу түрі: кесте құрастыру, құрамына препараттың аты, патенттелмеген аты, әсер ету механизмі, фармакологиялық әсерлер, қолданылуы,жанама әсерлері, шығарылу түрі кіреді.
5. Орындалу критерийлері:
СӨЖ материалын оқулықтан оқу.
СӨЖ жазу үшін соңғы жылдары шыққан әдебиетті қолдану керек.
Ақпаратты өңдеу, жүйелеу және анализ жасау керек.
6. Тапсыру мерзімі: «Жүрек-қан тамырлар жүйесі және қан жасау жүйесі» модулдері бойынша аралық бақылауға дейін
Бағалау критерийлері:

п/п Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Кесте мазмұнының тақырыпқа сай келуі 20 15 10 0
2. Препараттарды фармакодинамикалық көрсеткіштер бойынша салыстырмалы сипаттамасын көрсету 20 15 10 0
3. Препараттарды фармакокинетикалық көрсеткіштер бойынша салыстырмалы сипаттамасын көрсету 20 15 10 0
4. Қолданылған әдебиеттер тізімінің болуы. 20 15 10 0
5. Эстетикалық жағынан ұстамды безендендіру 20 15 10 0
Барлығы 100 75 50 0
Максималды балл - 100
Бағдарламалық препараттар: холестирамин, гемфиброзил, пармидин, статиндер (ловастатин), никотин қышқылы, пробукол, арахиден, линетол, токоферол ацетаты, гепарин, фраксипарин, фенилин, фепромарон, лепирудин, варфарин
8.ӘдебиетНегізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии .\ Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
9. Бақылау:
Гиполипидемиялық заттардың жіктелуі.
Гиполипидемиялық заттарға фармакологиялық сипаттамасы беру.
Препараттарды жұптастырып қолдану.
Жанама әсерлері
5. Антикоагулянттар, жіктелуі, әсер ету механизмі, қолданылуы және жанама әсерлері.
1.Тақырыбы: «Негізгі антиаритмиялық препараттардың жіктелуі: әсер ету механизмі, көрсетілімдер және қарсы көрсетілімдер»
2.Мақсаты: «Негізгі антиаритмиялық препараттардың жіктелуі: әсер ету механизмі, көрсетілімдер және қарсы көрсетілімдер» тақырыбы бойынша материалды өз бетінше зерделеу
3.Міндеттері:
«Негізгі антиаритмиялық препараттардың жіктелуі: әсер ету механизмі, көрсетілімдер және қарсы көрсетілімдер» тақырыбына хабарлама жазу
4. Орындау түрі: Реферат орындау. Оқулықпен және қосымша әдебиеттермен жұмыс істеу. Балл жүйесі бойынша оқытушының бағалау.
5. Орындалу критериі:
а) соңғы жылдардың әдебиеттерін таңдау және оқу
б) мәліметтерді өңдеу және жүйелендіру
в) жоспар құру
г) библиография құрастыру
д) реферат жұмысын безендіру
Реферативті жұмысының құрылымы:
мұқаба парақ (үлгі бойынша безендіріледі);
мазмұны (негізгі бөлімдердің беттерін көрсетіп, кезектестіріп жазу);
кіріспе (зерттелетін мәселені негіздеу, оның мәні мен өзектілігі; жұмыстың мақсаты мен міндеттерін анықтау);
негізгі бөлім (әр бөлім жеке мәселенің алдыңғы бөлімнің жалғасы ретінде, бір жағын немесе бір бөлігін дәлелмен анықталуы қажет; бұл бөлімде кестелер, сызбалар, суреттерді қолдануға болады немесе оларды реферативті жұмыстың жалғасы ретінде қосымша безендіруге болады);
қорытынды (қорытынды жасалады, тұжырымдар мен кеңестер ұсынылады);
әдебиеттер тізімі (үлгі бойынша безендіріледі)
Рефератты безендіруге және орындалуына қойылатын талаптар:
а) рефераттың көлемі 10-15 басылым бетінен артық болмауы қажет* (рефераттың көлеміне қосымша кірмейді);
б) реферативті жұмыстың жазылуы ұқыпты түзетілген және грамматикалық қатесіз болуы қажет;
в) әдебиетке сілтеме жасау санмен көрсетіледі және ол әдебиет тізіміндегі санмен сәйкес болуы қажет;
г) әдебиет тізімі рефератты жұмыстың аяғында жазылады және мәтіне көрсетілген пайдалану ретімен жазылады.
6.Тапсыру мерзімі: «Қан жасау жүйесі» модулі бойынша аралық бақылауға дейін.
7. Бағалау критерилері: максималды 100 балл
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Реферат мазмұнының тақырыпқа, реферат жоспарына және қойылған міндеттерге сәйкес келуі 13 9,75 6,5 0
2. Тақырыптың толықтығы және ашылуының логикаға сай болуы
13 9,75 6,5 0
3. Материалды жалпыландыру, қорытынды жасай білу қабілеті 13 9,75 6,5 0
4. Ақпарат көздерімен жұмыс жасай білуі 13 9,75 6,5 0
5. Реферат бойынша сұрақтарға жауап бере білуі 12 9 6 0
6. Рефераттың безендірілуі модульдің талаптарына сәйкес келуі 12 9 6 0
7. Көрнекті материалдардың сапасы мен толықтығы 12 9 6 0
8. Әдебиетті іріктеу
12 9 6 0
Барлығы 100 75 50 0
Бағдарламалық препараттар: хинидин сульфаты, новокаинамид, лидокаин, амиодарон, флекаинид, этмозин, верапамил, аймалин, дифенин, фалипамил, пропранолол, бисопролол, атенолол, метопролол, изадрин, адреналин гидрохлориді, эфедрин гидрохлориді, дигоксин, аденозин, атропин сульфаты, калий хлориді, аспаркам, панангин.
8. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии. \Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
9. Бақылау:
1.Аритмияға қарсы заттардың жіктелуі. Әсер механизмі.
2.Тахиаритмияда қолданылатын аритмияға қарсы заттар
3.Брадиаритмияда қолданылатын аритмияға қарсы заттар
4. Аритмияға қарсы заттардың фармакологиялық әсерлер, қолданылуы.
5. Жанама әсерлері.
На русском языке На казахском языке На английском языке
Мембранастабилизирующие средства (син. Блокаторы натриевых каналов) – средства, подавляющие транспорт ионов натрия через «быстрые» натриевые каналы клеточной мембраны; они препятствуют формированию потенциала действия (т.е.) предотвращают деполяризацию мембран), стабилизируют мембрану и, следовательно, блокируют проведение импульсов; препараты группы хинидина, лидокаин и др. обладают мембранастабилизирующим эффектом. Мембрана тұрақтандырғыш заттар (син. Натрий каналының тежегіштері) – жасуша мембранасының “жылдам” өткізетін натрий каналы арқылы натрий тасымалдануын тежейтін заттар; олар әрекет потенциалының қалыптасуына кедергі жасайды (яғни мембрананың деполяризациялануына жол бермейді), импульстің өтуін тежейді; хинидин тобының препараттарының, лидокаиннің және т.б. мембрананы тұрақтандырушы әсерлері бар. Membrane stabilizing agents (sodium channel blockers synonym) - suppressants transport sodium ions through the "fast" sodium channels of the cell membrane; they inhibit the formation of action potential (ie) prevents membrane depolarization), the membrane is stabilized and therefore holding block pulses; preparations of quinidine, lidocaine, and others.
Блокаторы калиевых каналов - имеют свойство связываться в мембранах клеток с L-потенциалзависимыми («медленными») кальциевыми каналами, по которым ионы кальция поступают во внутриклеточное пространство. Калий каналдарын тежейтін заттар - кальций иондары жасушаішілік кеңістікке еніп , олар жасуша мембранасында L-потенциалтәуелді ( « баяу» ) кальций каналдарымен байланысуға бейім. The potassium channel blockers - tend to bind to cell membranes with voltage-gated L-( "slow") calcium channels through which calcium ions enter into the intracellular space.
Средства, влияющие на рецепторы эфферентной иннервации сердца– эти препараты, могут активировать процесс синаптической передачи или стимулируя соответствующие рецепторы, воспроизводить эффект естественного медиатора. Жүректің эфференттік иннервациясының рецепторларына айрықша әсер ететін заттар - бұл препараттар синаптикалық беру процесін белсендіру немесе тиісті рецепторлар ынталандыру, табиғи медиатор әсерін жоғарылатады. Drugs affecting the efferent innervation of the heart-receptors, these drugs can activate the process of synaptic transmission or stimulating corresponding receptors, play the effect of a natural neurotransmitter.
Разные антиаритмичные средства - группа лекарственных средств, применяющихся при разнообразных нарушениях сердечного ритма, таких как экстрасистолия, мерцательная аритмия, пароксизмальная тахикардия, фибрилляция желудочков и др. Аритмияға қарсы белсенділігі бар әртүрлі заттар – жүрек ритмінің әртүрлі бұзылыстары кезінде, яғни экстрасистолия, жүрек аритмиясы, пароксизмальды тахикардия, қарыншалардың фибрилляциясында қолданылатын дәрілік заттар. Different antiarrythmic means - a group of drugs that are used in a variety of cardiac arrhythmias, such as premature beats, atrial fibrillation, paroxysmal tachycardia, ventricular fibrillation and others.
Средства, применяемые при тахиаритмиях и экстрасистолии - эти препараты оказывают противоаритмическое действие благодаря их влиянию на фазы потенциалов действия, генерируемых в различных отделах проводящей системы сердца. Тахиаритмияға және экстрасистолияда қолданылатын заттар – бұл препараттар әрекет потенциалы фазаларына әсер ету арқасында аритмияға қарсы әсерге ие, олар жүректің өткізгіш жүйесінің әртүрлі бөлімдерінде өндіріледі. Means, used for tachyarrhythmias and extrasystoles - these drugs have antiarrhythmic action for their influence on the phase of action potentials generated in different parts of the conducting system of the heart.
Средства, применяемые при брадиаритмиях и нарушении проводимости – стимулируют воздействие адренергических или холинергических блокад на сердце. С этой целью применяют адреномиметики (изадрин, адреналин, эфедрин) или м-холиноблокаторы (препараты атропина и др.). Брадиаритмияларда және өткізгіштіктің бұзылуында қолданылатын заттар – адренергиялық және холинергиялық блокадалардың жүрекке әсерін ынталандырады. Осы мақсатта адреномиметиктерді қолданады (изадрин, адреналин, эфедрин) немесе м-холиноблокаторлар (атропин препараттары және т.б.). Means, used for bradyarrhythmias and conduction disorders - stimulating effect of adrenergic and cholinergic blockade on the heart. For this purpose, use agonists (izadrin, adrenaline, ephedrine) or m-holinoblocators (atropine and other drugs.).
Тромбоцитопеническая пурпура - хроническое волнообразно протекающее заболевание, представляющее собой первичный геморрагический диатез, обусловленный количественной и качественной недостаточностью тромбоцитарного звена гемостаза. Характеризуется элиминативной тромбоцитопенией, наличием гигантских тромбоцитов в кровотоке, мегакариоцитозом в костном мозге и обязательным присутствием антитромбоцитарных аутоантител.  Тромбоцитопениялық пурпура - сандық және сапалық тромбоциттер гемостазы жоқтығынан пайда болған біріншілік геморрагиялық диатезбен сипатталатын, созылмалы, толқынды түрде өтетін ауру. Ол элиминативті тромбоцитопения , қан ағымында гигантты тромбоциттер, сүйек кемігінде мегакариоцитоз және антиагреганттық аутоантиденелердің міндетті түрде қатысуымен жүреді. Thrombocytopenic purpura - a chronic disease of wavy flowing, which is the primary hemorrhagic diathesis due to lack of quantitative and qualitative platelet hemostasis. It is characterized by thrombocytopenia eliminative, the presence of giant platelets in the bloodstream, megakaryocytes in the bone marrow and the obligatory presence of antiplatelet autoantibodies.
Аритмогенное действие - обычно проявляется в первые несколько суток после назначения препарата или увеличения его дозы, однако оно может проявиться и в более поздние сроки (особенно при назначении препаратов класса Ic). Аритмогенді әсер – препарат тағайындаған соң бастапқы күндерде немесе мөлшерін жоғарылатқанда пайда болатын әсер. Бірақ кешігіп те пайда болуы мүмкін(әсіресе Ic тобының препараттарын тағайындағанда). Аrrhythmogenic effect - usually appears in the first few days after administration of the drug or increase the dose, but may occur in later periods (especially in the appointment of class Ic drugs).
Аймалин – используется как антиаритмическое лекарственное средство подгруппы IC. Снижает возбудимость миокарда, замедляет атриовентрикулярную и внутрижелудочковую проводимость, подавляет автоматизм синусно-предсердного узла. Не оказывает влияния на сократимость миокарда. В отдельных случаях может снижать артериальное давление. Практически не оказывает седативного и снотворного действия. Аймалин – Іс тобының аритмияға қарсы дәрілік заты. Миокардтың қозғыштығын төмендетеді, атриовентрикулярлы және қарыншаішілік өткізгіштікті тежейді, синус-жүрекшелік түйіннің автоматизмін тежейді. Миокард жиырылғыштығына әсер етпейді. Кейбір жағдайларда артериальды қан қысымын төмендетеді. Aymalin - used as an anti-arrhythmic drug IC subgroup. It reduces anxiety attack, slows atrioventricular and intraventricular conduction, inhibits automatism sinoatrial node. No effect on myocardial contractility. In some cases, it may lower blood pressure. Virtually no sedative and hypnotic action.
Средства, влияющие на β-адренорецепторы кардиомиоцитов – блокируют β-адренорецепторы, устраняют стимулирующее влияние симпатической иннервации на сердце и в связи с этим снижают : 1) автоматизм синоатриального узла, 2) автоматизм и проводимость атриовентрикулярного узла, 3) автоматизм волокон Пуркинье. Кардиомиоциттердің β-адренорецепторларына әсер ететін заттар - β-адренорецепторларды тежейді, симпатикалық иннервацияның жүрекке ынталандырушы әсеріннің алдын алады. Осыған байланысты төмендетеді: 1) синоатриальды түйіннің автоматизмін; 2) атриовентрикулярды түйіннің автоматизмін және өткізгіштігін; 3) Пуркинье талшықтарының автоматизмін. Drugs affecting β-adrenergic receptors cardiomyocytes - block the β-adrenergic receptors, stimulating eliminate the influence of sympathetic innervation to the heart and reduce with this: 1) the automatism sinoatrial node, 2) automatism and atrioventricular node conduction, 3) The automaticity of Purkinje fibers.
Синусно-предсердечный узел – (nodus sinuatrialis; син.: Киса — Флека узел, синусный узел)скопление проводящих сердечных миоцитов, расположенное под эпикардом между ушком правогопредсердия и местом впадения верхней полой вены; начальная часть проводящей системы  сердца,содержащая у человека номотопный очаг автоматизма сердца. Синустық-жүрекшелік түйін - (nodus sinuatrialis; син.: Кис-Флек түйіні, синустытүйін)эпикард астында, жоғарғы қуысты вена мен оң жақ құлақшаның арасында орналасқан, жүректің өткізгіш миоциттерінің шоғырынан тұратын, өткізгіш жүйенің бастамасы болып табылатын түйін. The sinus-atrial node - (nodus sinuatrialis; syn .: Kish - Flack node, sinus node) cluster of conductive cardiac myocytes under epicardium located between the ear and right atrium confluence of the superior vena cava; the initial part of the cardiac conduction system, containing a human heart nomotopny center automatism
Средства, влияющие на м-холинорецепторы кардиомиоцитов – эти вещества опосредованно влияют на холинорецепторы, повышая концентрацию медиатора ацетилхолина в синаптической щели и тем самым усиливая его эффект. Кардиомиоциттердің м-холинорецепторларына әсер ететін заттар – бұл заттар синапстық саңылауларда медиатор ацетилхолиннің концентрациясын жоғарылата отырып, оның әсерін күшейтіп, холинорецепторларға тікелей емес әсер етеді. Medications for m-cholinergic receptors of cardiomyocytes - these substances indirectly affect cholinergic receptors, increasing concentration of mediator acetylcholine in the synaptic cleft and thus enhancing its effect.
.
Поляризацирующая смесь – состоит из хлорида калия, глюкозы, инсулина. Поляризацирующую смесь используют при аритмии, вызванной инфарктом миокарда, для остановки эктопическую аритмию и при нарушении ритма сердца. Поляризациялық қоспа - калий хлоридінен,
 глюкозадан, инсулиннен тұрады. Поляризациялаушы қоспа миокард
инфарктында дамыған аритмияны, эктопиялық аритмияны тоқтату үшін және
 жүрек гликозидтерін үлкен дозада енгізуге байланысты жүрек ырғағының
 бұзылуында және т.б. қолданады. Polarising mixture - consisting of potassium chloride, glucose, insulin. Polarising mixture is used for arrhythmia caused by myocardial infarction, to stop the ectopic arrhythmia and cardiac arrhythmias
Остановление эктопической аритмии – соответственно, очень важно выявить причину нарушений в работе сердца. При вегето-сосудистых расстройствах обычно назначают седативные средства. Препараты белладонны и атропина назначаются при усилении вагуса. Если есть склонность к тахикардии, эффективными являются бета-адреноблокаторы, например, обзидан, анаприлин и пропранолол. Известными являются такие средства, как кордарон и изоптин. Эктопиялық аритмияны тоқтату - тиісінше, жүрек бұзылыстары себебін анықтау маңызды болып табылады. Вегетативтік-тамырлық бұзылыстар кезінде әдетте седативті ем тағайындалады. Белладонна және атропин препараттары кезбенің күшеюі кезінде тағайындалады. Тахикардия үрдісі бар болса, мұндай кезде тиімді заттар бетта-адреноблокаторлар, мысалы, обзидан, анаприлин және пропранололбета -блокаторларға болып табылады. The freeze function ectopic arrhythmia - accordingly, it is important to identify the cause of disorders of the heart. When vegetative-vascular disorders are usually given sedatives. Preparations of belladonna and atropine are assigned in the amplification of the vagus. If there is a tendency to tachycardia, are effective beta-blockers, such as obzidan, propranolol and propranolol. Known are tools such as Cordarone and izoptin.
«Тыныс жүйесі» модулі бойынша дәрістер кешені
№ 1 Дәріс
1. Тақырыбы: «Өкпе тінінің тығыздалу синдромында препараттарды таңдау және микробқа қарсы емдеу принциптері. Балаларда қолдану ерекшеліктері»
2. Мақсаты: студенттерді өкпе тіндерінің тығыздалу синдромында қолданылатын заттардың жіктелуімен, әсер механизмімен және препараттардың салыстырмалы сипаттамасымен таныстыру.
3. Дәріс тезистері:
Тыныс алу жүйесінің патологисы, әсіресе иммундық және тыныс алу жүйесінің АФЕ-не байланысты, балалар арасында кең тараған .Өкпе тінінің тығыздану синдромы жиі пневмонияда дамиды.
Соңғы жылдары атипті жүретін пневмонияның саны жоғарылауда. Терең зерттеулер пневмонияның жаңа қоздырғыштары бар екенін тапты. Бүгінгі таңда, жаңа антибактериалды заттар алынуда, сонымен қатар дәрілік терапияның асқынулары жиілеуде. Осы үрдістердің барлығы мәселенің өзектілігін айқындайды.
Ауруханадан тыс пневмонияның негізгі қоздырғыштарына жатады: пневмококктар, микоплазмалар, гемофилді таяқшалар.
Аурухана ішілік пневмонияның негізгі қоздырғыштарына жатады: стафилококтар, көкірің, ішек таяқшалары.
Екіншілік иммунотапшылық жағдайындағы және ауыр соматикалық патологияларда гемофилді таяқша және микоплазмамен қатар пневмония қоздырғышы стафилококктар, грам теріс флоралар және микробты ассоциациялар болуы мүмкін.
Аспирациялық пневмонияның қоздырғышы ауыз жұтқыншақ анаэробтары, стафилококктар және микробтық ассоциациялар болып табылады. Пневмонияны емдеудің негізгі бағыттарына инфекциялық агенттің қоздырғыштарына әсер ету жатады. Дегенмен, микробиологиялық сараптаманың нәтижесі 3-5 күннен кейін дайын болады. Сондықтан, эмпириялық антибактериальды емнің негізінде біріншіден препараттарды таңдау жатады.
Бронхтық-өкпелік аппараттың инфекцияларын емдеуде антибиотиктердің маңызы зор. 60 жасқа дейінгі науқастарда пневмонияны емдеуде негізгі препараттарға амоксициллин немесе макролидтер II ұрпағы жатады, ал альтернативті препарат ретінде доксициклин қолданылуы мүмкін. Қосалқы патологиялармен жүретін жағдайларда таңдамалы препаратқа амоксициллин жатады. Көбіне бензилпенициллиннің натрий және калий тұздары 500 000 – 1000 000 ӘБ, ет ішіне, тәулігіне 4-6 рет қолданылады. Бұл көбіне пневмококкты (крупозды) пневмонияда тиімді. Соңғы жылдары пневмонияны емдеу үшін әсер ету спектрі кең, негізінен респираторлық инфекцияларда тиімді «респираторлық» фторхинолондар (левофлоксацин) кең қолданылады.
Осындай патологияда педиатриялық практика төмен токсикалық антибиотктер қолданылады (бензипенициллин тұздары), олардың жартылай синтетикалық аналогтары, цефалоспориндер, макролидтер, линкозамидтер.
Педиатрияда пенициллиндер кең қолданылады, уыттылығы аз, үлкен дозада енгізуге болады.. Нәрестелердің алғашқы күндерінде бүйректегі фильтрация мен активті секрециясы жеткілікті дамымағандықтан қан плазмасындағы бензилпенициллиннің эффективті концентрациясы 12 сағат бойы сақталады, ал 1-2 айлық балаларда (шала туған) тек 4-6 сағат, бұл енгізу интервалын қажет етеді. Пенициллинге тұрақты микроорганизмдердің түрлерінде нфекция кезінде педиатрия практикасында жартылай синтетикалық пенициллиндер кең қолданылады. Пенициллин препараттарын көтере алмаушылық кезінде цефалоспориндерді тағайындайды. Препараттар ағзадан фильтрация арқылы зәрмен шығарылғандықтан, оларды балаларға алғашқы күндерінен бастап тағайындайды. Макролидтер де педиатрия практикасында қолданылады, себебі олар жақсы көтеріледі және тағайындау өте ыңғайлы.
4. Иллюстрациялық материал: мультимедиялық дәрістің электрондық нұсқасы (студент кафедрадан алады)
5. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология. Харкевич Д.А. Мемлекеттік тілдегі аудармасы Алматы, 2004 ж. 604 б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 10-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2008 – 750б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 8-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2005 – 724б.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. – С 201-206, 415б.
Қосымша:
Машковский М.Д. Лекарственные средства. Издание пятнадцатое. - М.: Новая волна, 2007. т. 1-2. – 1206 б.
Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006. - 1648 б.
Лекции по фармакологии для врачей и провизоров /Венгеровский А.И. – 3-е издание, переработанное и дополненное: учебное пособие – М.:ИФ «Физико-математическая литература», 2006. – 704 б.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. Дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004.-591 б.
Клиническая фармакология. /Под ред. В.Г.Кукеса. – ГЭОТАР.: Медицина, 2004. – 517 б.
Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – ПРЕСС, 2002. т. 1-2. – 926 б.
Лоуренс Д.Р., Бенетт П.Н. Клиническая фармакология. – М.: Медицина, 2002, т.1-2. – 669 б.
Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002.-б.782
Бертрам Г. Катцунг. Базисная и клиническая фармакология (перевод д.м.н., проф. Э.Э. Звартау.) - Санкт-Петербург, 1998.- 1043 б.
6. Бақылау сұрақатры (кері байланыс)
1. Ауруханадан тыс пневмонияда ересектерге, қарттарға, жүкті әйелдерге және балаларға қандай антибактериалды заттар қолданылады?
2.Ересек және қарттарда тыныс алу жүйесінің патологияларында қандай топ препараттары ағзаның иммунобиологиялық қасиетін ынталандыру үшін қолданылады?
3. Ересек, қарттар, жүкті әйелдерге және балаларға қандай бронхолитиктер, қақырық түсіретін және жөтелге қарсы заттар қолданылады?
№ 2 Дәріс
1. Тақырыбы:«Бронх өткізгіштігінің бұзылысы синдромында қолданылатын заттар. Балаларда қолдану ерекшеліктері».
2. Мақсаты: Бронх өткізгіштігінің бұзылысы синдромында препаратты тиімді таңдауды қамтамассыз ету үшін тыныс алу жүйесі қызметіне әер ететін заттардың әсерлерінің жалпы заңдылықтары туралы түсінікті қалыптастыру
3. Дәріс тезистері:
Бронх өткізгіштігінің бұзылысы синдромында қолданылатын заттар
I. Бронхолитиктер
1. β-адренергиялық рецепторларды ынталандыратындар:
а) тікелей әсер ететін – адреналин (α –β адреномиметик), изопреналин (β-адреномиметик), тербуталин, салбутамол, фенотерол, сальметерол (негізі β2 адреномиметиктер ) және т.б.
б) тікелей емес әсер ететін (эфедрин - симпатомиметик және құрамында эфедрині бар препараттар: теофедрин, солутан және т.б.).
2. М-холиноблокаторлар: атропин сульфаты, платифиллин, метацин, ипратропиум бромид.
3. Метилксантиндер – бронхтың тегіс салалы еттеріне әсер ететін препараттар (миолитиктер): теофиллин, эуфиллин, аминофиллин, диафиллин, дипрофиллин және т.б.
Метилксантиндерге бронходилаторлық қасиет тән және бронхиалды демікпеде кең қолданылады. Олар кешенді әсер етеді: аденозиндік рецепторларды тежейді және пуринергиялық тежегіш жүйеге әсер етеді; бүйрек үсті безінде эндогендік катехоламиндердің синтезін жоғарылатады; диафрагмальды еттің жиырылғыштық қаситетін жақсартады.
II. Қабынуға қарсы және бронхолитикалық белсенділігі бар заттар:
1. Стероидты қабынуға қарсы заттар
а) жергілікті(бекламетазон, дексаметазон)
б) жүйелі(преднизолон, триамцинолон)
2. Аллергияға қарсы заттар (кромолин-натрий, кетотифен)
3. Лейкотриен жүйесіне әсер ететін заттар
А. Лейкотриендер биосинтезінің ингибиторлары (5-липоксигеназа ингибиторлары- зилеутон)
Б. Лейкотриендік рецепторлардың блокаторлары (зафирлукаст,монтелукаст).
Бронх демікпесін емдеуде глюкокортикоидтардың маңызы зор, себебі олар бұл патологияның барлық патогенездік сатыларына әсер етеді. Бронхиалды демікпенің ауыр түрінде глюкокортикоидтар таңдамалы препарат болып табылады.
Дегенмен, топ препараттарының әсер механизмі жан-жақты түсіндіріледі. Негізінде келесілер жатады: қабыну медиаторларының түзілуін және бөлінуін тежеу, соның ішінде, Pg; цАМФ- тің тиімділігін жоғарылата отырып, катехоламиндердің әсерін күшейту; цАМФ- тің тиімділігін немесе санын төмендете отырып, М-холинергиялық ынталануды тежейді; бронхтың тегіс салалы еттеріне тікелей әсер ету. Бүгінгі таңда преднизолон және триамцинолонды кең қолданады, себебі айқын және тұрақты емдік әсер көрсетеді, кортизонға қарағанда науқастар жақсы көтереді. Олар ағзада суды және натрийді аз ұстайды, дегенмен преднизолонға – ульцерогендік әсер, ал триамцинлонға – арықтау, еттік әлсіздік, атрофия («триамцинолондық миастения»).
Тиімділігі жоғары препаратқа метилпреднизолон жатады, науқастар жақсы көтереді, әсері бойынша преднизолонға жақын, бірақ артықшылығы – ульцерогендік әсері жоқ, сондықтан асқазан-ішек жолдары патологияларында қолданылады. Дексаметазонды ұзақ уақыт қолдануға болмайды, негізіне қысқа курстық ем үшін тағайындайды.
Астматикалық статуста бетаметазонның тиімілігі жоғары екендігі анықталды.Сонымен қатар, қабынуға қарсы әсері бар және бронхолитикалық белсенділігі бар – аллергиялық заттар (кетотифен, недокромил натрий), лейкотриендік жүйеге әсер ететін заттар (зафирлукаст, монтелукаст, зилеутон) қолданылады.

4. Иллюстрациялық материал: мультимедиялық дәрістің электронды нұсқасы (студент кафедрада алады)
5. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология. Харкевич Д.А. Мемлекеттік тілдегі аудармасы Алматы, 2004 ж. 604 б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 10-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2008 – 750б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 8-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2005 – 724б.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. – С 201-206, 415б.
Қосымша:
Машковский М.Д. Лекарственные средства. Издание пятнадцатое. - М.: Новая волна, 2007. т. 1-2. – 1206 б.
Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006. - 1648 б.
Лекции по фармакологии для врачей и провизоров /Венгеровский А.И. – 3-е издание, переработанное и дополненное: учебное пособие – М.:ИФ «Физико-математическая литература», 2006. – 704 б.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. Дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004.-591 б.
Клиническая фармакология. /Под ред. В.Г.Кукеса. – ГЭОТАР.: Медицина, 2004. – 517 б.
Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – ПРЕСС, 2002. т. 1-2. – 926 б.
Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002.-б.782
6. Бақылау сұрақтары (кері байланыс)
Бронхи демікпесінің ұстамасын жою үшін және алдын алу үшін қолданылатын препараттар.
Метилксантиндердің бронхолитикалық әсер механизмі.
Тек бронхоспазмның алдын алу үшін қолданылатын қабынуға және аллергияға қарсы заттар.
«Тыныс алу жүйесі» модулі
«Тыныс алу жүйесі» модулі бойынша практикалық сабақтарға арналған әдістемелік нұсқаулар
№1 Сабақ
1.Тақырыбы: «Тыныс алу жүйесі патологияларында қолданылатын антибактериалдық препараттар. Балаларда дозалау ерекшеліктері»
2. Мақсаты: тыныс алу мүшелерінің патологиясында, сонымен қатар жас балалар тәжірибесінде қолданылатын антибактериалдық заттардың фармакокинетикасы мен фармакодинамикасының негізгі заңдылықтары жайлы білімді қалыптастыру, тыныс алу мүшелерінің инфекциялық ауруларында тиімді фармакотерапияны қамтамасыз ету мақсатында препараттарды таңдай білу.
3. Оқыту міндеттері:
Когнитивті компетенция:
1.Тыныс алу мүшелерінің патологиясында, сонымен қатар балалар тәжірибесінде қолданылатын антибактериалдық заттардың салыстырмалы сипаттамасы бойынша білімді қалыптастыру.
2.Антибиотиктердің, фторхинолондардың, сульфаниламидті препараттардың тыныс алу мүшелерінің патологиясында, сонымен қатар балалар тәжірибесінде қолдану ерекшеліктерін және қолдануға қарсы көрсеткіштері бойынша білімді қалыптастыру.
3.Тыныс алу мүшелерінің патологиясында қолданылатын антибактериальды заттардың жанама әсерлері бойынша білімді қалыптастыру.
4.Тыныс алу мүшелерінің патологиясында қолданылатын антибактериальды заттардың негізгі емдік әсерін жоғарылату үшін және жеке препараттарының жағымсыз әсерлерін жою мақсатында жұптастырып қолдана білу.
Операционалды компетенция:
1.Тыныс алу мүшелерінің патологиясында қолданылатын антибактериалдық заттарға рецепт жаза білу және талдау дағдысын қалыптастыру.
2.Препараттардың бір реттік мөлшерін анықтау.
3.Тыныс алу мүшелерінің патологиясында қолданылатын антибактериалдық заттардың негізгі тиімділігін жоғарылату мақсатында білу.
Коммуникативті (аксиологиялық) компетенция:
Сауатты және жетік түрде сөйлеуді игеру.
Даулы жағдайларды шешу және оның алдын алу.
Ұжым мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасқа әсер етуді ынталандыру мақсатында мотивация сұрақтарын қолдану.
Жеке ой-пікірін жеткізе білу.
Фармакология мәселері бойынша логикалық ойлау, еркін түрде пікірталас жүргізе білу
Құқықтық компетенция:
Құқықтық білім мен дағдыны қалыптастыру: рецепт жазу ережелері бойынша негізгі заңдар
Үздіксіз оқыту және білім беру:
Өзіндік қазіргі замандағы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологиялар қолдану, ақпарат жинау және оларды өңдеу және талдау жасау (оқулықтар, анықтамалық әдебиет, нормативті құжаттар, ғылыми әдебиет және интернет-қоры)
СӨЖ-ның түрлерін орындай білу (эссе, тесттік тапсырмаларды, презентацияларды, рефераттарды құрастұру).
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 3 сағат (150 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 3 мин.
Бастапқы білім деңгейін бағалау – 10 мин.
Инновациялық әдісті қолдану арқылы тақырыптың негізгі сұрақтарын бақылау – 72 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы –30 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 29 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 3 мин.
4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
1. Тыныс алу мүшелерінің патологиясында, сонымен қатар жас балалар тәжірибесінде қолданылатын антибиотиктер (ағылшын тілі).
2. Ауруханадан тыс пневмонияда қолданылатын антибиотиктердің салыстырмалы сипаттамасы, олардың әсер механизмі, жанама әсерлері.
3. Госпиталды пневмонияда қолданылатын антибиотиктердің салыстырмалы сипаттамасы, олардың әсер механизмі, жанама әсерлері.
4. Фторхинолондар, тыныс алу мүшелерінің патологиясында қолдану ерекшеліктері, препараттардың салыстырмалы сипаттамасы (орыс тілінде).
5. Тыныс алу мүшелерінің патологияларында қолданылатын сульфаниламидтік препараттар, сонымен қатар, балалар практикасында.
5.Білім беру және оқыту әдістері: тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау, жағдайлық есептерді шешу, тесттік тапсырмаларды орындау, кіші топтарда жұмыс істеу, «ми шабуылы», «мозаика» тәсілдері, кроссвордтар, сканвордтар, жетекші құралдар бойынша тапсырмаларды орындау.
Бағдарламалық препараттар: бензилпенициллиннің натрий, калий тұздары, ампициллин, амоксициллин, уназин, аугментин, цефазолин, цефотаксим, цефамандол, цефпиром, цефтриаксон, эритромицин, спирамицин, азитромицин, меропенем, тиенам, линкомицин, гентамицин, амикацин, доксициклин, метациклин, левофлоксацин, моксифлоксацин, ципрофлоксацин, ко-тримаксозол

Рецепт жазуға арналған препараттар: амоксициллин, цефотаксим, азитромицин, левофлоксацин, ко-тримаксозол
6. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
2.Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
4.Р.Н.Аляутдин. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
5. Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии .\ Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
6.Вялов С.С. Противомикробная терапия: алгоритмы выбора. Медпресс. -2014. -208с. 
7.Справочник по пульмонологии /Под ред. А.Г.Чучалина, М.М.Ильковича. –М.: ГЭОТАР. -2009. -928б.
7. Бақылау
Когнитивті компетенция (білім) бағаланады.
1.Тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау.
2.Тесттік тапсырмаларды орындау.
Тесттік тапсырмалар
Тест №1.Өкпе тінінің тығыздалу (пневмония) синдромы кезінде антибактериальды терапия келесі препараттарды қолдануды қарастырады:
1. Ампициллин 2.Эритромицин 3. Ципрофлоксацин 4.Меропенем 5.Бромгексин
Тест №2.Өкпе тінінің тығыздалу (пневмония) синдромы кезінде қолданылатын пенициллин тобының антибиотигі, сонымен қатар балалар тәжірибесінде:
1. Бензилпенициллиннің натрий тұзы, ампициллин, амоксициллин
2. Цефазолин, оксациллин, левофлоксацин, аугментин
3. Моксифлоксацин, бензилпенициллиннің калий тұзы, цефтриаксон
4. Уназин, ципрофлоксацин, ко-тримаксозол (бактрим), цефпиром
5.Аугментин, цефотаксим, цефамандол, эритромицин
Тест №3.Цефалоспориндер бактерицидті әсер көрсетеді, себебі:
1. Рибосома деңгейінде белок синтезін бұзады
2. Жасуша қабырғасының синтезін бұзады
3. Цитоплазмалық мембрананың өткізгіштігін бұзады
4. Парааминобензой қышқылының антагонисті болып саналады
5. Сульфгидрильді топтардың синтезін бұзады
6. Топоизомеразаны тежейді
Тест №4.Өкпе тінінің тығыздалу (пневмония) синдромын емдеуге арналған жұптастырылған антибиотик:
1. Ампициллин 2. Цефтриаксон 3. Эритромицин 4. Аугментин 5. Меропенем 6. Имипенем
7. Гентамицин 8. Амикацин
Тест №5.Биосинтетикалық пенициллинге төменде келтірілген микробтар сезімтал:
1. Грам оң кокктар, β-лактамаза түзуші
2. Грам оң кокктар, β-лактамаза түзбейтің
3. Газды гангренаның және сіреспенің қоздырушысы
4. Күйдіргінің қоздырғышы
5. Спирохета және бореллалар
Тест №6.Ішке енгізгенде тиімді:
1. Оксациллиннің натрий тұзы 2. Эритромицин 3. Бензилпенициллиннің натрий тұзы
4. Ампициллин 5. Ципрофлоксацин
Тест №7.Эритромицинге тән:
1. Макролид болып табылады
2. Аминогликозид болып табылады
3. Грам оң флораға әсер етеді
4. Асқазанның қышқыл ортасында бұзылады
5. Жасуша мембранасының синтезін бұзады
6. Бактериостатикалық әсер етеді
7. Бактерицидті әсер етеді
Тест №8.Ауруханадан тыс орналасқан пневмонияда қолданылатын, гепатотоксикалық қасиет тән антибактериалды препарат:
1. Амоксициллин 2. Оксациллин 3. Метациклин 4. Аугментин 5. Уназин
Тест №9.Препаратты анықтау: полусинтетикалық пенициллин, жасуша қабырғасының синтезін бұзады, бактерицидті әсер көрсетеді, спектрі кең. Ішке және парентералды қолданылады. Бронхиттарда, пневмонияда, сонымен қатар, балалар практикасында қолданылады.
1. Бензилпенициллиннің новокаин тұзы 2. Ампициллин 3. Оксацилиннің натрий тұзы
4. Кларитромицин 5. Амикацин
Тест №10.«Атипті пневмония» қолданылатын антибиотик:
1. Ампициллин 2. Амоксициллин 3. Азитромицин 4. Оксациллин 5. Метациклин
№2 cабақ
1. Тақырыбы: «Бронх өткізгіштігі бұзылыстары синдромында қолданылатын заттар. Балаларда қолдану ерекшеліктері»
2.Мақсаты: бронх өткізгіштігі бұзылыстары синдромында қолданылатын заттардың фармакокинетикасы мен фармакодинамикасының негізгі заңдылықтары бойынша білімді қалыптастыру, бронх өткізгіштігі бұзылыстарында тиімді фармакотерапияны қамтамасыз ету мақсатында препараттарды таңдай білу.
3.Оқыту міндеттері:
Когнитивті компетенция:
Бета-адреномиметиктер, М-холиноблокаторлар, фосфодиэстераза ингибиторлары тобына жататын бронхолитикалық заттардың салыстырмалы сипаттамасы бойынша білімді қалыптастыру.
Бронхолитикалық заттарды таңдау принциптері (ентікпе ұсатамасын тоқтату және алдын алу үшін) бойынша білімді қалыптастыру.
Бронхолитиктердің жанама әсерлерін білу.
Қабынуға қарсы және аллергияға қарсы заттардың фармакокинетикасы мен фармакодинамикасының ерекшеліктерін және бронх өткізгіштігі бұзылысы синдромында таңдау принциптері бойынша білімді қалыптастыру.
Бронхолитиктердің, қабынуға және аллергияға қарсы заттардың балалар практикасында қолдану ерекшеліктері бойынша білімді қалыптастыру.
Бронх өткізгіштіктігі бұзылысы синдромында қолданылатын дәрілік заттардың негізгі емдік әсерін жоғарылату үшін және жеке препараттарының жағымсыз әсерлерін жою мақсатында жұптастырып қолдана білу.
Операционалды компетенция:
1. Бронх өткізгіштіктігі бұзылысы синдромында қолданылатын дәрілік заттарға рецепт жаза білу және талдау.
2. Препараттардың бір реттік мөлшерін анықтау.
Коммуникативті (аксиологиялық) компетенция:
Сауатты және жетік түрде сөйлеуді игеру.
Даулы жағдайларды шешу және оның алдын алу.
Ұжым мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасқа әсер етуді ынталандыру мақсатында мотивация сұрақтарын қолдану.
Жеке ой-пікірін жеткізе білу.
Фармакология мәселері бойынша логикалық ойлау, еркін түрде пікірталас жүргізе білу
Құқықтық компетенция:
Құқықтық білім мен дағдыны қалыптастыру: рецепт жазу ережелері бойынша негізгі заңдарды білу
Үздіксіз оқыту және білім беру:
Өзіндік қазіргі замандағы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологиялар қолдану, ақпарат жинау және оларды өңдеу және талдау жасау (оқулықтар, анықтамалық әдебиет, нормативті құжаттар, ғылыми әдебиет және интернет-қоры)
СӨЖ-ның түрлерін орындай білу (эссе, тесттік тапсырмаларды, презентацияларды, рефераттарды құрастұру).
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 3 сағат (150 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 3 мин.
Бастапқы білім деңгейін бағалау – 10 мин.
Инновациялық әдісті қолдану арқылы тақырыптың негізгі сұрақтарын бақылау – 72 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы –30 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 29 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 3 мин.
4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
1.Бронх өткізгіштіктігі бұзылысы синдромында қолданылатын дәрілік заттардың жіктелуі.
2.Бронх өткізгіштіктігі бұзылыстары синдромында, сонымен қатар балалар тәжірибесінде қолданылатын қабынуға қарсы препараттардың (глюкокортикостероидтардың) салыстырмалы сипаттамасы.
3.Бронх өткізгіштіктігі бұзылыстары синдромында, сонымен қатар балалар тәжірибесінде қолданылатын мембранатұрақтырушы заттардың қолдану ерекшеліктері.
4.Бронх өткізгіштіктігі бұзылыстары синдромында, сонымен қатар балалар тәжірибесінде қолданылатын β-адреномиметик тобы бронхолитиктерінің қолдану ерекшеліктері.
5.М-холиноблокаторлар, препараттардың салыстырмалы сипаттамасы, қолдану ерекшеліктері, жанама әсерлері.
6.Бронхиалды өткізгіштіктің бұзылыстары синдромында, сонымен қатар балалар тәжірибесінде қолданылатын фосфодиэстараза ингибиторының салыстырмалы сипаттамасы.
7.Лейкотриен жүйесіне әсер ететін заттар, қолданылуы, жанама әсерлері.
5. Білім беру және оқыту әдістері: тақырыптың негізгі сұрақтарын талдау, тесттік тапсырмаларды орындау, жағдайлық есептерді шешу, кіші топтарда жұмыс істеу, «ми шабуылы», «мозаика» тәсілдері, кроссвордтар, сканвордтар, жетекші құралдар бойынша тапсырмаларды орындау.
Бағдарламалық препараттар: преднизолон, дексаметазон, триамцинолон, беклометазон дипропионаты, флунизолид, кромолин-натрий, кетотифен, недокромил натрий, зафирлукаст, монтелукаст, зилеутон, изадрин, сальбутамол, фенотерол, тербуталин, сальметерол, формотерол, ипратропий бромиді, тиотропий бромиді, метацин, беродуал, дитэк, серетид, эуфиллин, теофиллин, термопсис шөбінің тұндырмасы, калий йодиді, бромгексин гидрохлориді, амброксол, кристаллдық трипсин, ацетилцистеин
Рецепт жазуға арналған препараттар: преднизолон, беклометазон дипропионаты, кетотифен, эуфиллин, беродуал, сальбутамол, амброксол
6. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии .\ Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
Рациональная фармакотерапия заболеваний органов дыхания. Руководство для практикующих врачей /Под общ. ред. А. Г. Чучалина.- 2-е изд., испр. и доп. - М.: Литтерра. -2013. -872 б.

8. Бақылау
Операционалды компетенция (практикалық дағды) бағаланады:
Бронх өткізгіштіктігі бұзылысы синдромында қолданылатын дәрілік заттарға рецепт жазу, оны талдау және бір реттік дозасын есептеу.
№ На русском языке На казахском языке На английском языке
1 Бронхолитические средства – средсва, усиливающие бронхиальную проницаемость Брохолитикалық заттар-
бұл бронхтың өткізгіштігін жақсартатын заттар Bronchodilator agents increases the permeability of the bronchi
2 Миотропные
спазмолитические средства – средства, понижающие тонус гладкой мускулатуры бронхов Миотропты спазмолитикалық заттар-бұл тегіс салалы бұлшық еттің тонусын төмендететін заттар Nootropic inflammatory agents reduces the tone of smooth muscles
3 Лекарственные средства, применяемые при нарушении бронхиальной проходимости Бронх өткізгіштігі бұзылысы синдромында қолданылатын дәрілік заттар Medicinal facilities applied at violation of bronchial obstruction
4 Лекарственные средства, влияющие на лейкотриеновую систему Лейкотриендік жүйеге әсер ететін дәрілік заттар Medicinal facilities influencing on the system Leykotreyn
5 Стероидные противовоспалительные средства Стероидты қабынуға қарсы заттар Steroidal anti-inflammatory agents
6 Средства, ингибирующие образование лейкотриенов Лейкотриендердің түзілуін тежейтін заттар Substances that inhibit the formation of leukotriene
7 Лекарственные средства, ингибирующие лейкотриеновые рецепторы Лейкотриендік рецепторларды тежейтін дәрілік заттар Drugs that inhibit leukotriene receptors
8 Бронхолитические средства из группы β2 адреномиметиков β2 адреномиметиктер тобына жататын бронхолитикалық заттар Bronchodilators from the group β2 adrenoagonists
9 Бронхолитические средства из группы М- холиноблокаторов М-холиноблокатор тобына жататын бронхолитикалық заттар Bronchodilators from to the group M holinoblokators
10 Лекарственные средства, предупреждающие приступы бронхоспазма Бронхоспазм ұстамаларының алдын алатын дәрілік заттар Medicines used to prevent bronchospasm attacks
11 Препараты, подавляющие высвобождение биологических активных веществ из тучных клеток Мес жасушалардан бронхоспазм шақыратын биологиялық белсенді заттардың бөлінуін тежейтін препараттар Preparations, repressing freeing of biological active substances from obese cages
12 Механизм бронхолитического действия β 2 – адреномиметиков β 2 –адреномиметиктердің бронхолитикалық әсер механизмі Mechanism bronchodilator effect β 2 – adrenoagonists
13 Механизм противоаллергического действия Аллергияға қарсы әсер механизмі Mechanism of antiallergic action
14 Эффекты ингаляционных бронхолитиков Ингаляциялық бронхолитиктердің әсерлері Effects of inhalation bronchodilator
15 Фармакологические эффекты сальбутамола Сальбутамолдың фармакологиялық әсерлері Pharmacological effects of calbutamol
№3 сабақ.
1.Тақырыбы: «Тыныс жетіспеушілігінде қолданылатын заттар. Балаларда қолдану ерекшеліктері»
2.Мақсаты: тыныс жетіспеушілігінде, соның ішінде балалар тәжірибесінде, қолданылатын заттардың фармакокинетикасы мен фармакодинамикасының негізгі заңдылықтары бойынша білімді қалыптастыру, тыныс жетіспеушілігі кезінде тиімді фармакотерапияны қамтамасыз ету мақсатында препараттарды таңдай білу.
3. Оқыту міндеттері:
Тыныс жетіспеушілігінде, сонымен қатар балалар практикасында қолданылатын заттардың жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмін және негізгі фармакологимялық әсерлері туралы білімді қалыптастыру.
Емнің тиімділігін арттыру мақсатында тыныс жетіспеушілігінде, сонымен қатар балалар практикасында қолданылатын дәрілік заттарды таңдау принциптері туралы білімді қалыптастыру.
Тыныс жетіспеушілігінде қолданылатын заттардың дәрілік қалыптарын таңдауды, оларды қабылдау тәсілдеріне және рецептте жазу дағдыларына үйрену.
Тыныс жетіспеушілігінде, сонымен қатар балалар практикасында қолданылатын дәрілік заттардың қолдануға қарсы көрсетулерін анықтауға үйрену, жағымсыз жанама әсерлерін ажырата білу және оларды дер уақытында реттеу.
Негізгі фармакологиялық әсерлерін күшейту үшін дәрілік заттардың жұптасуын таңдауды немесе кейбір препараттардың жағымсыз жанама әсерлерін жоюды үйрену
Білім беру және оқыту әдістері: барлық сұрақтар бойынша кеңес беру, тақырыпты өз бетінше оқу, жағдайлық есептерді шешу, кестемен жұмыс істеу, өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмаларды орындау, электрондық материалдармен жұмыс істеу, кіші топтарда жұмыс істеу.
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 1 сағат (50 мин)
Ұйымдастыру бөлімі – 2 мин.
Бастапқы деңгейін бағалау – 3 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы -25 мин.
Қорытынды бағалау – 18 мин.
Өзбетінше дайындалуға арналған тапсырма – 2 мин.
5.Тақырып бойынша тапсырмалар:
1.Тыныс жетіспеушілігінде қолданылатын заттардың жіктелуі, сонымен қатар балалар
тәжірибесінде.
2.Этил спирті, әсер механизмі, қолдану ерекшеліктері.
3.Наркотикалық анальгетиктер, жедел тыныс жетіспеушілігінде қолдану ерекшеліктері,
препараттардың сипаттамасы.
4.Жедел тыныс жетіспеушілігінде қолданылатын артериялық қысымды төмендететін заттар
(ганглиоблокаторлар, азот тотығының донаторлары, зәр айдайтын заттар және т.б.).
5.Сурфактант препараттары, қолдану ерекшеліктері, препараттардың салыстырмалы сипаттамасы.
6.Сурфактант синтезін ынталандыратын заттар, әсер механизмі, қолданылуы, жанама әсерлері.
Бағдармалық препараттар: бензогексоний, пентамин, натрий нитропруссиді, нитроглицерин, этил спирті, фуросемид, маннит, морфин, фентанил, дексаметазон, экзосурф
7. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: -2012. -1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии. \Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
8. Бақылау. Бұл сабақтың материалы аралық бақылауда бағаланады.
Өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмалар:
Тест №1. Тыныс жетіспеушілігінің (өкпе ісінуі) фармакотерапиясы үшін қолданылады:
1.Ганглиоблокаторлар
2.М-холиномиметиктер
3.Наркотикалық анальгетиктер
4.Жөтелге қарсы заттар
5.Тынысты ынталандыратын заттар
6. Фторхинолондар
7. Альфа-адреноблокаторлар
8. Зәр айдайтын заттар
Тест №2. Тыныс жетіспеушілігінде көбік басушы зат ретінде қолданылады:
1.Этил спирті
2.Морфин
3.Маннит
4.Нитроглицерин
5.Пентамин
Тест №3. Натрий нитропруссиді өкпе ісінуінде қолданылады, себебі:
1.Кіші қан айналым шеңберінде қысымды төмендетеді
2.Кіші қан айналым шеңберінде қысымды жоғарлатады
3.Диурезді күшейтеді
4.Кардиотоникалық әсер көрсетеді
5.Көбік басушы әсер көрсетеді
Тест №4. Препаратты аңықтаңыз: антисептикалық және дезинфициялаушы зат хирургтың қолын өңдеу үшін, операциялық аймақты және хирургиялық инструменттерді дезинфекциялау үшін қолданылады. Сонымен қатар, альвеолаларда транссудаттардың беткейлік тартылуын азайтады, сондықтан тыныс жетіспеушілігінде қолданылады:
1.Нитроглицерин
2.Морфин
3.Фуросемид
4.Бензогексоний
5.Этил спирті
Тест №5. Жедел тыныс жетіспеушілігінде фуросемид қолданылады:
1.Бронхолитикалық зат ретінде
2.Кардиотоникалық зат ретінде
3.Қабынуға қарсы зат ретінде
4.Диуретик ретінде
5.Көбік басушы ретінде
Тест №6. Тыныс жетіспеушілігінде шеткі қан тамырларының кеңеюі нәтижесінде кіші қан айналым шеңберінде қысымды төмендететін препараттарға жатады:
1.Маннит
2.Бензогексоний
3.Пентамин
4.Натрий нитропруссиді
5.Нитроглицерин
Тест №7. Нәрестелерде тыныстың жедел жетіспеушілігінде (респираторлы дистресс-синдромда) қолданылатын сурфактант препаратын атаңыз:
1.Фентанил
2.Пентамин
3.Этил спирті
4.Экзосурф
5.Таламонал
Тест №8. Нәрестелерде тыныстың жедел жетіспеушілігінде (респираторлы дистресс-синдромы) қолданылатын препараттарды атаңыз:
1.Фуросемид, нитроглицерин
2.Натрий нитропруссиді, морфин
3.Дексаметазон, экзосурф
4.Маннит, пентамин
5.Этил спирті, бензогексоний
Тест №9. Сурфактант синтезін ынталандыратын заттарға жатады:
1.Дексаметазон
2.Экзосурф
3.Трийодиронин
4.Бромгексин
5.Эуфиллин
Тест №10. Балаларда тыныс жетіспеушілігін емдеу үшін қолданылатын миотропты спазмолитикалық препарат:
1.Нитроглицерин
2.Фуросемид
3.Бензогексоний
4.Натрий нитропруссиді
5.Эуфиллин

№3 сабақ
1. Тақырыбы: «Тыныс алу жүйесі» модулі бойынша аралық бақылау
2. Мақсаты: тыныс алу ағзаларының патологияларында қолданылатын дәрілік заттардың фармакокинтеикасы мен фармакодинамикасы ерекшеліктері туралы білімді қорытындылау.
3. Оқытудың міндеттері:
Когнитивті компетенция
1.Тыныс алу ағзаларының патологияларында қолданылатын дәрілік заттардың жалпы сипаттамасы, әсер ету механизмі, негізгі фармакологиялық және жанама әсерлері туралы білімді қалыптастыру.
2.Қолдануға көрсеткіштері туралы білімді қалыптастыру, жанама әсерлерін анықтауды және оларды дер кезінде түзетуді жасай білу.
3.Терапияның тиімділігін жоғарлату мақсатында ағзаның әртүрлі мүшелері мен жүйелерінің қызметін бағытталған түрде өзгертуге дәрілік заттарды таңдау бойынша білімді қалыптастыру.
Операционалды компетенция
1.Дәрілік заттарды рецептте талдауымен бірге жаза білу дағдысын қалыптастыру.
2.Препараттардың бір реттік мөлшерін есептей білу дағдысын қалыптастыру
Коммуникативті компетенция:
1.Сауатты және жетік түрде сөйлеуді игеру;
2.Даулы жағдайларды шешу және оның алдын алу
3.Ұжым мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасқа әсер етуді ынталандыру мақсатында мотивация сұрақтарын қолдану.
4.Жеке ой-пікірін жеткізе білу.
5.Тақырыптың мәселері бойынша логикалық ойлау, еркін түрде пікірталас жүргізе білу
Үздіксіз оқыту және білім беру компетенциясы:
1.Өзіндік қазіргі замандағы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологиялар қолдану, ақпарат жинау және оларды өңдеу және талдау жасау (оқулықтар, анықтамалық әдебиет, нормативті құжаттар, ғылыми әдебиет және интернет-қоры)
2.СӨЖ-тың күрделі түрлерін орындай білу (көп деңгейлі кроссвордтарды, тесттік тапсырмаларды, презентацияларды, эссе, рефераттарды құру).
Хронометраж.
Сабақтың ұзақтылығы 2 сағат (100 мин)
Ұйымдастыру кезеңі -3 мин
Студенттердің өзіндік жұмысы -30 мин
Студенттердің оқытушымен бірлесіп жұмысы -35 мин
Білімнің соңғы деңгейін тексеру -25 мин
Білімнің жалпы білімін бағалау – 3 мин
Өзіндік жұмыс бойынша тапсырмалар орындау - 2 мин
4.Білім беру және оқыту әдістері: тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау-әңгімелесу, рецепт жазу, талдау, бір реттік дозасын есептеу, тесттік тапсырмаларды орындау, жағдайлық есептерді шешу, кестемен жұмыс істеу, өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмаларды орындау, электрондық материалдармен жұмыс істеу, кіші топтарда жұмыс істеу.
5.Тақырып бойынша тапсырма:
1.Тыныс алу мүшелерінің патологияларында қолданылатын антибактериалды заттар.
2.Тыныс алу мүшелерінің патологиясында, сонымен қатар жас балалар тәжірибесінде қолданылатын антибиотиктер.
3.Ауруханадан тыс пневмонияда қолданылатын антибиотиктердің салыстырмалы сипаттамасы, әсер механизмі, жанама әсерлері.
4.Госпиталды пневмонияда қолданылатын антибиотиктердің салыстырмалы сипаттамасы, әсер механизмі, жанама әсерлері.
5.Тыныс алу мүшелерінің патологиясында қолданылатын фторхинолондар, олардың салыстырмалы сипаттамасы.
6.Тыныс алу мүшелерінің патологиясында, сонымен қатар жас балалар тәжірибесінде қолданылатын жұптастырылған сульфаниламидтік препарат, салыстырмалы сипаттамасы, қолдану ерекшелігі.
7.Бронх өткізгіштіктігі бұзылысы синдромында қолданылатын дәрілік заттардың жіктелуі.
8.Бронх өткізгіштіктігі бұзылыстары синдромында, сонымен қатар балалар тәжірибесінде қолданылатын қабынуға қарсы препараттардың (глюкокортикостероидтардың) салыстырмалы сипаттамасы.
9.Бронх өткізгіштіктігі бұзылыстары синдромында, сонымен қатар балалар тәжірибесінде қолданылатын мембранатұрақтандырғыш заттардың қолдану ерекшеліктері.
10.β-адреномиметиктер тобының бронхолитиктері, әсер механизмі, бронх өткізгіштіктігі бұзылыстары синдромында, сонымен қатар балалар тәжірибесінде қолдану ерекшеліктері.
11.М-холиноблокаторлар, препараттардың салыстырмалы сипаттамасы, бронх өткізгіштіктігі бұзылыстары синдромында қолдану ерекшеліктері, жанама әсерлері.
12.Бронхиалды өткізгіштіктің бұзылыстары синдромында, сонымен қатар балалар тәжірибесінде қолданылатын фосфодиэстараза ингибиторының салыстырмалы сипаттамасы.
13.Лейкотриен жүйесіне әсер ететін заттар, әсер механизмі, қолданылуы, жанама әсерлері.
14.Тыныстың жедел жетіспеушілігінде, сонымен қатар балалар тәжірибесінде, қолданылатын заттардың жіктелуі.
15.Этил спирті, өкпе ісінуіндегі әсер механизмі, қолдану ерекшеліктері.
16.Наркотикалық анальгетиктер, жедел тыныс жетіспеушілігіндегі қолдану ерекшеліктері, препараттардың сипаттамасы.
17.Артериялық қысымды төмендететін заттар (ганглиоблокаторлар, азот тотығының донаторлары, зәр айдайтын заттар және т.б.), жедел тыныс жетіспеушілігінде әсер механизмі, қолдану ерекшеліктері.
18.Сурфактант препараттары, препараттардың салыстырмалы сипаттамасы.
19.Сурфактант синтезін ынталандыратын заттар, әсер механизмі, қолданылуы, жанама әсерлері.
20.Қақырық түсіретін заттардың жіктелуі
21.Рефлекторлы әсер ететін қақырық түсіретін препараттар, салыстырмалы сипаттамасы.
22.Тікелей әсер ететін қақырық түсіретін заттардың салыстырмалы сипаттамасы. 23.Муколитиктер, салыстырмалы сипаттамасы.
24.Жөтелге қарсы заттардың жіктелуі.
25.Орталыққа әсер ететін жөтелге қарсы заттар, салыстырмалы сипаттамасы.
26.Шетке әсер ететін жөтелге қарсы заттар, салыстырмалы сипаттамасы.
27.Тынысты ынталандыратын заттар, жіктелуі.
28.Тікелей тыныс ынталандыратын заттар, препараттардың сипаттамасы.
29.Рефлекторлы тыныс ынталандыратын заттар, препараттардың сипаттамасы
30.Аралас әсер ететін тыныс ынталандыратын заттар, препараттардың сипаттамасы
6. Қолданылатын материалдар: кестелер, жағдайлық есептер, өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмалар, үлгілер, суреттер.
Бағдарламалық препараттар: бензилпенициллиннің натрий, калий тұзы, ампициллин, амоксициллин, уназин, аугментин, цефазолин, цефотаксим, цефамандол, цефпиром, цефтриаксон, эритромицин, спирамицин, азитромицин, меропенем, тиенам, линкомицин, гентамицин, амикацин, доксициклин, метациклин, левофлоксацин, моксифлоксацин, ципрофлоксацин, ко-тримаксозол, преднизолон, дексаметазон, триамцинолон, беклометазон дипропионаты, флунизолид, кромолин-натрий, кетотифен, недокромил натрий, зафирлукаст, монтелукаст, зилеутон, изадрин, сальбутамол, фенотерол, тербуталин, сальметерол, формотерол, ипратропий бромиді, тиотропий бромиді, метацин, беродуал, дитэк, серетид, эуфиллин, теофиллин, бензогексоний, пентамин, натрий нитропруссиді, нитроглицерин, этил спирті, фуросемид, маннит, морфин, фентанил, дексаметазон, экзосурф, термопсис шөбінің тұндырмасы, калий йодиді, бромгексин гидрохлориді, амброксол, кристаллды трипсин, ацетилцистеин, кодеин, глауцин гидрохлориді, тусупрекс, либексин, бемегрид, этимизол, кордиамин
Рецепт жазуға арналған препараттар: амоксициллин, цефотаксим, азитромицин, левофлоксацин, ко-тримаксозол, преднизолон, беклометазон дипропионаты, кетотифен, беродуал, эуфиллин, амброксол, либексин, кордиамин, фуросемид
7. Әдебиеттер:
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.+/Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
6.Рациональная фармакотерапия заболеваний органов дыхания. Руководство для практикующих врачей /Под общ. ред. А. Г. Чучалина.- 2-е изд., испр. и доп. - М.: Литтерра. -2013.- 872б.
7. Вялов С.С. Противомикробная терапия: алгоритмы выбора. Медпресс. -2014. – 208б. 
7. Бақылау:
Келесі компетенциялар бағаланады: когнитивті, операционалды, коммуникативті
1.Тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау-әңгімелесу.
2.Талдауымен және бір реттік дозасын есептеумен рецепт жазу.
3.Тесттік тапсырманы орындау.
Тесттік тапсырмалар
Тест №1. Өкпе тінінің тығыздалу (пневмония) синдромы кезінде қолданылатын пенициллин тобының антибиотигі, сонымен қатар балалар тәжірибесінде:
1.Бензилпенициллин натрий тұзы, ампициллин, амоксициллин
2.Цефазолин, оксациллин, левофлоксацин, аугментин
3.Моксифлоксацин, бензилпенициллин калий тұзы, цефтриаксон
4.Уназин, ципрофлоксацин, ко-тримаксозол (бактрим), цефпиром
5.Аугментин, цефотаксим, цефамандол, эритромицин
Тест №2. Өкпе тінінің тығыздалу (пневмония) синдромың емдеуге арналған жұптастырылған антибиотик:
1.Кларитромицин
2.Азитромицин
3.Линкомицин
4.Уназин
5.Метациклин
Тест №3. Кларитромицинге келесі қасиеттер тән:
1.Макролид болып табылады
2.Негізінен грам оң флораға әсер етеді
3.Асқазанның қышқыл ортасында ыдырайды
4.Жасуша мембранасының синтезін бұзады
5.Бактеристатикалық әсер көрсетеді
Тест №4. Пневмонияның антибактериалды емі үшін аминогликозидтердің келесі препараты қолданылады:
1.Амоксициллин
2.Оксациллин
3.Гентамицин
4.Аугментин
5.Уназин
Тест №5. «Атипиті пневмонияда» қолданылатын антибиотик:
1.Ампициллин
2.Амоксициллин
3.Азитромицин
4.Оксациллин
5.Аугментин
Тест №6. Ауруханадан тыс пневмонияда қолданылатын жұптастырылған сульфаниламидті препарат:
1.Левофлоксацин
2.Амоксициллин
3.Меропенем
4.Ко-тримаксозол (бактрим)
5.Сульфодиметоксин
Тест №7. Бронхтың өткізгіштігі бұзылу синдромында аллергияға қарсы ем ретінде төменде келтірілген препараттар қолданылады:
1.Ипратропий бромиді
2.Кромолин-натрий
3.Кетотифен
4.Недокромил натрий
5.Зафирлукаст
Тест №8. Бронхообструктивті синдромның алдын алу және ұстамасын басу үшін, сонымен қатар жас балалар тәжірибесінде қолданылатын жұптастырылған препарат:
1.Беродуал
2.Монтелукаст
3.Кромолин-натриі
4.Изадрин
5.Тиотропий бромиді
Тест №9. Бронх демікпесінің ұстамасын басу үшін қолданылады:
1.Изадрин
2.Зафирлукаст
2.Сальбутамол
3.Метацин
5.Преднизолон
Тест №10. Кромолин натрийді және недокромилді қолданылады:
1.Бронхообстуктивті синдромды басу үшін
2. Бронхообстуктивті синдромның алдын алу үшін
3. Бронхообстуктивті синдромның алдын алу және ұстаманы басу үшін
4.Тыныс жетіспеушілігін емдеу үшін
5.Сурфактант синтезін ынталандыру үшін
Тест №11. Сальбутамол, бронхолитикалық әсерден басқа келесі әсер көрсетеді:
1.Миотропты спазмолитикалық
2.Гипертензивті
3.Токолитикалық
4.Қабынуға қарсы
5.Аллергияға қарсы
Тест №12. Бронхолитикті анықтаңыз: ингаляциялық тағайындалады, сілекей және бронхиалды бездердің секрециясын тежейді, глаукомада қарсы көрсетіледі, бронх демікпесін емдеуге қолданылады:
1.Триамцинолон
2.Кромолин-натриі
3.Сальбутамол
4.Метацин
5.Зафирлукаст
Тест №13. Бронхообструктивті синдромның фармакотерапиясы үшін қолданылады:
1.Бета 2- адреномиметиктер
2.М-холиномиметиктер
3.Миотропты әсері бар спазмолитиктер
4.Лейкотриен рецепторларының блокаторлары
5.Глюкокортикоидтар
Тест №14. Өкпе ісінуінде фуросемид қолданылады:
1 Көбік басушы ретінде.
2.Қабынуға қарсы зат ретінде
3.Кіші қан айналым шеңберінде қысымның төмендеуі
4.Жүректің жұмысының күшеюі
5.Шеткі қан тамырларының кеіеюі
Тест №15. Тыныс жетіспеушілігі кезінде көбік басушы ем ретінде қолданылады:
1.Этил спирті
2.Морфин
3.Маннит
4.Нитроглицерин
5.Пентамин
Тест №16. Өкпе ісінуінде нитроглицеринді қандай мақсатта қолданылады:
1.Кіші қан айналым шеңберінде қысымды төмендетеді
2.Кіші қан айналым шеңберінде қысымды жоғарлатады
3.Диурезді күшейтеді
4.Кардиотоникалық әсер көрсетеді
5.Көбік басушы әсер көрсетеді
Тест №17. Тыныс жетіспеушілігінде кіші қан айналым шеңберінде қысымды келесі препараттар төмендетеді:
1.Бензогексоний
2.Пентамин
3.Натрий нитропруссиді
4.Нитроглицерин
5.Маннит
Тест №18. Нәрестелерде жедел тыныс жетіспеушілігінде (респираторлы дистресс-синдром) қолданылатын сурфактант препараты:
1.Фентанил
2.Пентамин
3. Этил спирті
4.Экзосурф
5.Таламонал
6.Преднизолон
Тест №19. Нәрестелердің жедел тыныс жетіспеушілігінде (респираторлы дистресс-синдром)гликокортикоидтарды қандай мақсатта қолданады:
1.Сурфактант препараты болып табылады
2.Кіші қан айналым шеңберінде қысымды төмендетеді
3.Сурфактант синтезін ынталандырады
4.Кардиотоникалық әсер көрсетеді
5.Көбік басушы әсер көрсетеді
6.Бактерияға қарсы әсер көрсетеді
7.Жөтелге қарсы әсер көрсетеді
Тест №20. Сурфактант синтезін ынталандыратын заттар:
1.Дексаметазон
2.Экзосурф
3.Нитроглицерин
4.Фентанил
5.Таламонал
6. Либексин
7.Ампициллин
8.Офлоксацин
«Тыныс алу жүйесі» модулі бойынша СӨЖ арналған әдістемелік нұсқаулықтар
№1 СӨЖ
1.Тақырыбы: «Жөтелге қарсы заттар»
2.Мақсаты: «Жөтелге қарсы заттар» тақырыбы бойынша материалды өз бетінше зерделеу
3.Міндеттері:
«Жөтелге қарсы заттар» тақырыбына хабарлама жазу
4. Орындау түрі: Реферат орындау. Оқулықпен және қосымша әдебиеттермен жұмыс істеу. Балл жүйесі бойынша оқытушының бағалау.
5. Орындалу критериі:
а) соңғы жылдардың әдебиеттерін таңдау және оқу
б) мәліметтерді өңдеу және жүйелендіру
в) жоспар құру
г) библиография құрастыру
д) реферат жұмысын безендіру
Реферативті жұмысының құрылымы:
мұқаба парақ (үлгі бойынша безендіріледі);
мазмұны (негізгі бөлімдердің беттерін көрсетіп, кезектестіріп жазу);
кіріспе (зерттелетін мәселені негіздеу, оның мәні мен өзектілігі; жұмыстың мақсаты мен міндеттерін анықтау);
негізгі бөлім (әр бөлім жеке мәселенің алдыңғы бөлімнің жалғасы ретінде, бір жағын немесе бір бөлігін дәлелмен анықталуы қажет; бұл бөлімде кестелер, сызбалар, суреттерді қолдануға болады немесе оларды реферативті жұмыстың жалғасы ретінде қосымша безендіруге болады);
қорытынды (қорытынды жасалады, тұжырымдар мен кеңестер ұсынылады);
әдебиеттер тізімі (үлгі бойынша безендіріледі)
Рефератты безендіруге және орындалуына қойылатын талаптар:
а) рефераттың көлемі 10-15 басылым бетінен артық болмауы қажет* (рефераттың көлеміне қосымша кірмейді);
б) реферативті жұмыстың жазылуы ұқыпты түзетілген және грамматикалық қатесіз болуы қажет;
в) әдебиетке сілтеме жасау санмен көрсетіледі және ол әдебиет тізіміндегі санмен сәйкес болуы қажет;
г) әдебиет тізімі рефератты жұмыстың аяғында жазылады және мәтіне көрсетілген пайдалану ретімен жазылады.
6.Тапсыру мерзімі: «Тыныс алу жүйесі» модулі бойынша аралық бақылауға дейін.
7. Бағалау критерилері: максималды 100 балл
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Реферат мазмұнының тақырыпқа, реферат жоспарына және қойылған міндеттерге сәйкес келуі 13 9,75 6,5 0
2. Тақырыптың толықтығы және ашылуының логикаға сай болуы
13 9,75 6,5 0
3. Материалды жалпыландыру, қорытынды жасай білу қабілеті 13 9,75 6,5 0
4. Ақпарат көздерімен жұмыс жасай білуі 13 9,75 6,5 0
5. Реферат бойынша сұрақтарға жауап бере білуі 12 9 6 0
6. Рефераттың безендірілуі модульдің талаптарына сәйкес келуі 12 9 6 0
7. Көрнекті материалдардың сапасы мен толықтығы 12 9 6 0
8. Әдебиетті іріктеу
12 9 6 0
Барлығы 100 75 50 0
Бағдарламалық препараттар: кодеин, глауцин гидрохлориді, тусупрекс, либексин.
8. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11ші басылым және толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\ Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2009, - 1056 б.
Клиническая фармакология. \Под ред.Ю.Б.Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. – М: ГЭОТАР-МЕДИА, 2014. – 976 б.
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: уч. пособие.-М.: Гэотар-Медиа. 2012.- 726 б.
Р.Н. Аляутдина. Фармакология.4-е изд. перераб. и доп. «ГЭОТАР-МЕД». 2013.- 832 б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии. \Под ред. Д.А. Харкевича, «ГЭОТАР-МЕД». 2012.- 488 б.
9. Бақылау:
1. Жөтелге қарсы заттардың жіктелуі.
2. Жөтелге қарсы заттардың әсер ету механизмі
3. Фармакологиялық әсерлері, қолданылуы.
4. Жанама әсерлері.
№2 СӨЖ
1.Тақырып: «Қарттарда, балаларда және жүкті әйелдерде тыныс алу жүйесі патологиялары фармакотерапиясының ерекшеліктері»
2.Мақсаты: қарттардағы, балалардағы және жүкті әйелдердегі тыныс алу жүйесінің ауытқуларында қолданатын фармакотерапияның фармакокинетика және фармакодинамика ерекшеліктерін өзбетінше оқу.
3.Тапсырмалар:
1.Қарт және кәрі жастағы адамдарда болатын ауруханадан тыс пневмонияның аса жиі қоздырғыштары.
2.Қарт, кәрі жастағы адамдарда, жүкті әйелдерде және балаларда болатын ауруханадан тыс пневмония кезінде қолданатын антибактериалды заттарды таңдау.
3.Тыныс алу жүйесінің ауытқуларында қарт және кәрі науқастарда қолданатын иммунокоррекциялық ем.
4.Қарт және кәрі жастағы науқастарға бронхолитиктерді, жөтелге қарсы заттарды таңдау.
Жүкті әйелдерге және жасын ескере отырып балаларға бронхолитиктерді, жөтелге қарсы заттарды таңдау.
5.Қарт және кәрі жастағы науқастарға, жүкті әйелдерге және балаларға қақырық түсіретін заттарды таңдау.
4.Орындалу түрі: презентация.
5.Орындалу көрсеткіштері:
соңғы жылдардағы әдебиет көздерін таңдау және оқу;
ақпараттарды өңдеу және жүйелеу;
жоспар құрастыру;
библиография құрастыру;
презентацияны безендіру;
Презентацияны безендіруге талаптар:
а) презентация «MicrosoftPowerPoint» бағдарламасы бойынша құрастырылады
б) слайдтардың саны – 10-15 данадан артық болмауы керек, слайдтар тесттік материалдармен толтырылмасын
в) презентация жеңіл қабылданатындай және сауатты жасалынуы керек
г) соңғы слайдта библиографияны көрсету қажет
6.Тапсыру мерзімі – «Тыныс алу жүйесі » модулі бойынша аралық бақылауға дейін.
7.Бағалау көрсеткіштері:
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Тақырыбымен титулдық слайдтың, презентацияның жоспарының, слайдтардың қажетті санының, қолданылған әдебиет пен Интернет қорларының тізімінің болуы. 10 7,5 5 0
2. Презентация мазмұнының тақырып пен қойылған міндеттерге сәйкес келуі 10 7,5 5 0
3. Слайдтардың логикалы тізбекте орналасуы. 10 7,5 5 0
4. Материалды баяндау стилі (қысқаша, нақты белгілеу, дұрыс құрылымының болуы). 10 7,5 5 0
5. Ақпараттың заманауи көздерін қажетті мөлшерде қолдану. 10 7,5 5 0
6. Материалды жинақтай білу, нақты және анық қорытынды жасай білу қабілеті. 10 7,5 5 0
7. Презентация материалдарын жеткі білу және игеру. 10 7,5 5 0
8. Нақты, сауатты, тізбекті баяндай білу қабілеті. 10 7,5 5 0
9. Өз пікірін растай білу және сынға сындарлы көзқараспен қарау қабілеті. 10 7,5 5 0
10. Слайдтарды безендіру сапасы (көркемдігі, көрнекілігі және т.б.). 10 7,5 5 0
Барлығы 100 75 50 0
Ең жоғары балл – 100.
Бағдарламалық препараттар:
8.Әдебиеттер
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
9. Бақылау
1.Ауруханадан тыс пневмония кезінде қарттарға, балаларға және жүкті әйелдерге қандай антибактериалды заттар тағайындалады?
2.Тыныс алу жүйесінің ауытқулары кезінде иммунитетті жоғарлату үшін қарттарға, балаларға және жүкті әйелдерге қандай топтың препарттары тағайындалады?
3.Қарт және кәрі жастағы адамдарға, балаларға және жүкті әйелдерге тағайындау үшін қандай бронхолитиктерге, қақырық түсіретін заттарға және жөтелге қарсы заттарға басымырақ көңіл қою керек?
«Ас қорыту жүйесі» модулі бойынша дәрістік кешен
№1 Дәріс
1. Тақырыбы: «Асқазан диспепсиясы синдромын емдеудің негізгі бағыттары. Препараттарды таңдау принциптері және олардың сипаттамасы».
2. Сабақтың мақсаты: асқазан-ішек диспепсиясын емдеуде қолданылатын препараттарды дұрыс таңдауды қамтамасыз ету үшін ас-қорыту жүйесінің қызметіне әсер ететін заттардың жалпы заңдылықтары туралы білімдерін қалыптастыру.
3. Дәрістің тезистері
Асқазанның ауруларының арасында жиі ас қорытудың бұзылыстарында дамитын асқазан диспепсиясы синдромы жатады. Бұл синдром кезінде келесі шағымдар болады: кекіру, қыжылдың болуы, лоқсу, құсу, тәбеттің бұзылыстары, дәм сезудің бұзылуы, метеоризм, үлкен дәреттің сипатының өзгеруі.
Кекірудің дамуы кардиалді тесік ашық тұрғанда асқазанның бұлшықетінің жиырылуына байланысты болады. Қыжылдау (pyrosis) өңештің шырышты қабатына пептидтілігі жоғары асқазан сөлі немесе өттің әсерінен дамиды. Лоқсу (nausea) асқазанның қабыну ауруларында сирек кездеседі. Негізінен ол созылмалы гастритке тән. Оның даму ерекшелігіне тамақтанғаннан кейін бірден басталуы жатады (әсіресе ащы тағам жегеннен кейін). Құсу (vomitus) асқазанның көптеген ауруларында дамитын симптом, бырақ оны асқорыту жүйесінің басқа симптомдарымен қатар жүргенде ғана қарастырады. Тәбеттің бұзылыстары (жоғарылауы немесе төмендеуі). Асқазан ауруларында тәбеттің төмендеуі негізінен функционалді гастритке тән (А типіне), ал асқазанның қатерлі ісігі кезінде тәбеттің мүлдем болмауы мүмкін (анорексия). Тәбеттің жоғарылауы ойық жара ауруына, әсіресе пептидті ойық жара он екі елі ішекте орналасқанда байқалады.
Асқазан қызметінің бұзылысынан (АҚБ) дамыған диспепсияны емдеудің негізгі бағыттары
Ойық жара тәрізді түрі («тітіркенген асқазан»)
1. Антацидтер, Н2-рецепторлардың блокаторылары немесе протонондық насостың ингибиторлары.
2. Эрадикациялық терапия (амоксициллин, кларитромицин, метронидазол, тетрациклин, висмуттың субцитраты)
Дискинетикалық түрі (гипомоторлы, «әлсіреген асқазан»)
1. Цизаприд, метоклопрамид немесе домперидон.
2. Тәбет төмендегенде, іштің кебуінде, майлы тағамды көтере алмаушылықта лимон қышқылы, ферменттік препараттар, асқазан сөлінің секрециясын жоғарылататын заттар, ащылар.
Рефлюкстәрізді түрі
Метоклопрамид немесе домперидон.
Антацидтер, антисекреторлы препараттар (Н2-блокаторлар, протонондық насостың ингибиторлары).
4. Көрнекі материал: мультимедиялық дәрістің электрондық үлгісі (студент кафедрадан алады)
5. Әдебиет:
Негізгі:
Фармакология. Харкевич Д.А. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. Алматы 2004, 604 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Издание десятое – М.: ГЭОТАР Медиа, 2008, с.750
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 8-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2005 - 735 с.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. - 415 с.
Қосымша:
Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология по Гудману и Гилману. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006 г. 1648 с.
Клиническая фармакология и фармакотерапия. Под редакцией акад. РАМВ В.Г.Кукес и проф. А.К. Стародубцева.- М.: Издательский дом ГЭОТАР - МЕД., 2004. – 631 с.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004. с.
Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002 - 782. с.
Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – Пресс, 2002. т. 1-2.
6. Бақылау сұрақтар (кері байланыс)
Асқазан диспепсиясының ойық жара тәріздес түрінде қолданылатын негізгі препараттар.
Дискинетикалық түрінде (гипомоторлы, «әлсіреген асқазан») қолданылатын негізгі препараттар.
Рефлюкстәрізді түрінде қолданылатын негізгі препараттар.
№2 Дәріс
1. Тақырыбы: «Ішек диспепсиясы синдромында қолданылатын заттар. Препараттар, сипаттамасы».
2. Мақсаты: Ішек диспепсиясы синдромында қолданылатын препараттарды дұрыс таңдауды қамтамасыз ету үшін ас-қорыту жүйесінің қызметіне әсер ететін заттардың жалпы заңдылықтары туралы білімдерін қалыптастыру.
3. Дәрістің тезистері
Ішектің түйілу ауруларында оның тонусын және қозғалыс белсенділігін төмендету үшін келесі заттар қолданылады:
1) М-холиноблокаторлар (атропин тобының препараттары):
- атропин; - метацин; - скополамин; - платифиллин.
Аталған топтың препараттары кезбе нервінің шамадан тыс белсенділігін төмендетеді..
2 Миотропты әсері бар спазмолитиктер - папаверин - жақсы спазмолитик, ішектің ауыру сезімімен жүретін түйілулерін басады; но-шпа - папавериннің модифицирленген молекуласы.
Негізінде соңғы екі препарат бірдей әсерлер көрсетеді. Ауыру сезімінің басымдылығына қарай препараттың таблеткадағы немесе инъекцияға арналған түрлерін қолданады.
Ішектің перисталтикасын төмендету үшін келесі заттарды да атап көрсетеді (антидиареялық):
1) адсорбенттер (белсендірілген көмір, холестирамин); 2) қармаушы (танин); 3) қаптаушы; 4) вагустың шамадан тыс белсенділігін төмендететін антидиареялық заттар (имодиум).
Бұл топша ішектің интрамуралды нерв өрімдерін ацетилхолинді ынталандырушыларының антогонистері болып табылады.
ІШЕКТІҢ МОТОРИКАСЫН ЖОҒАРЫЛАТАТЫН ЗАТТАР
1. холинергиялық нервтердің тонусын жоғарылататын заттар:
- М-холиномиметиктер (ацеклидин) және антихолинэстеразалық заттар (прозерин).
Аталған препараттар ішектің гипотониясы немесе атониясы кезінде қолданылады.
2.Ішектің жиырылу қабілетін күшеітетін заттар - іш айдағыш заттар.
Іш жүргізетін заттар – бұл ішектің перисталтикасын және су мен нәжістің шығарылуын жоғарылату арқылы ішектің босатылуын жылдамдататын заттар.
Қазіргі кезде көптеген іш жүргізетін заттар табылған, осыған байланысты сан алуан жіктелуілері бар.
I. Ішектің өне бойына әсер ететін іш айдағыш заттар.
Тұзды іш айдағыштар: МАГНИЙ (ағылшын тұзы) және НАТРИЙ (глаубер тұзы) СУЛЬФАТЫ.
Тұзды іш айдағыштарды жедел улануларда, жедел іш қатуларда, операция алдында ішекті тазалау үшін, проктологиялық зерттеулер жүргізер алдында, құрт ауруында құртқа қарсы заттармен қосып тағайындайды.
Бұл ең жақсы іш айдағыштар болып саналады, әсерлері тез басталады, улы заттардың ішек арқылы сіңуін тоқтатады.
II. Негізінен аш ішекке әсер ететін іш айдағыш заттар
КАСТОР МАЙЫ он екі елі ішекте панкреатикалық липазаның әсерінен гидролизденеді де глицерин мен рицинол қышқылын босатады, ол өз кезегінде ішектің шырышты қаббатын тітіркендіреді, судың және электролиттердің белсенді сіңуін тежейді, нәтижесінде іщшектің моторикасы күшейіп, ішектің босатылуы жоғарылайды.
Қолдануға көрсетілулері тұзды іш айдағыштардағы секілді. Аталған топ препараттарын майда еритін улармен жедел уланғанда қолдану қарсы көрсетілген (керосинмен, бензинмен).
III. Негізінен тоқ ішекке әсер ететін іш айдағыш заттар
1. Антрагликозиді бар өсімдік тектес заттар (қанттардан және антрацен туындыларынан тұратын заттар, мысалы, эмодиннен және хризофан қышқылынан), рауғаш өсімдігінің тамырынан, сенна жапырағынан және тамырынан, сыңғақ итшомырт тамырынан, солодканың тамырынан, инжирден, өріктен алынған препараттарды қолданады.
2. Синтетикалық заттарға ФЕНОЛФТАЛЕИН таблетка түрінде, ИЗАФЕНИН, БИСАКОДИЛ, ПИКОСУЛЬФАТ (ГУТТАЛАКС) жатады.
3. Әр түрлі дәрілік заттар.
Кейбір ішекте сіңбейтін, химиялық инертті заттар, шырышты қабатты қаптайтын сұйық майлардың да іш жүргізетін қасиеттері бар, мысалы вазелин майы.
Осы мақсатта теңіз капустасын қолданады, ол ішекте ісінеді, кереді, перисталтиканы жоғарылатады. 1-2 шәй қасықтан түнде тағайындайды. Препараттың құрамында йодтың мөлшері жоғары болғандықтан йодизм құбылысы байқалуы мүмкін (мұрыны ағу, конъюнктивит, жөтел).
Іш айдағыш заттарды кез келген жолмен әсер ететіндігіне қарамастан ұзақ тағайындауға болмайды, себебі фекалиямен катиондардың жылдам шығуы, әсіресе калий иондарының болады. Гипокалиемия, гипокалигистия даму нәтижесінде ацетилхолиннің жалпы (соның ішінде ішекте) синтезінің бұзылуы дамиды. Бұл өз кезегінде іш қатуға, анорексияға, бұлшықеттің әлсіздігіне, рефлекстердің тежелуіне, қуықтың парезіне әкеледі.
Көрнекі материал: мультимедиялық дәрістің электрондық үлгісі (студент кафедрадан алады)
5. Әдебиет:
Негізгі:
Фармакология. Харкевич Д.А. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. Алматы 2004, 604 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Издание десятое – М.: ГЭОТАР Медиа, 2008, с.750
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 8-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2005 - 735 с.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. - 415 с.
Қосымша:
Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология по Гудману и Гилману. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006 г. 1648 с.
Клиническая фармакология и фармакотерапия. Под редакцией акад. РАМВ В.Г.Кукес и проф. А.К. Стародубцева.- М.: Издательский дом ГЭОТАР - МЕД., 2004. – 631 с.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004. с.
Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002 - 782. с.
Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – Пресс, 2002. т. 1-2.
6. Бақылау сұрақтары (кері байланыс)
Ішек моторикасына әсер ететін заттар.
2. Ішек моторикасын төмендететін заттар.
3. Ішек моторикасын жоғарылататын заттар.
Дәріс №3
1. Тақырыбы:«Гепатобилиарлық патологияда қолданылатын дәрілік заттар. Балаларда қолдану ерекшеліктері»
2. Мақсаты:Бауыр және өт шығару жолдарының ауруларын емдеуде қолданылатын препараттарды дұрыс таңдауды қамтамасыз ету үшін асқорыту жүйесінің қызметіне әсер ететін заттардың жалпы заңдылықтары туралы білімдерін қалыптастыру.
3. Дәрістің тезистері
АІЖ қызметін реттеуде өт басым роль атқарады. Өт қышқылдары – ішектің перисталтикасын ынталануына, панкреатин сөлінің өндірілуіне, майдың және майда еритін витаминдердің эмульгирленуі мен сіңірілуіне қажет. Одан басқа, олар бауырда өттің сұйық және тығыз фракцияларын ынталандырады.
Өттің жетіспеушілігі болуы мүмкін:
1) бауыр жасушаларында оның түзілуінің төмендеуімен;
2) өт жолдары мен қөт қапшығынан он екі елі ішекке түсуінің қиындауынан.
Осыған байланысты өт айдайтын заттар екі топқа бөлінеді:
1. Өттің секрециясы мен өндірілуін жоғарылататын заттар (холеретиктер, холесекретиктер).
2. Өттің бөлінуін, жылжуын жеңілдететін заттар (холекинетиктер):
Спазмалитикалық әсер көрсететін, гипертониялық түрдегі өт жолдарының дискенизиясында қолданылатын препараттар;
Өт қапшығының жиырылуын және Одди сфинктерінің ашылуын тудыратын, гипомоторлы дискинезияда қолданылатын препараттар.
Бірінші дәрілік заттар тобна (холесекретиктерге) ең алдымен жануарлардан алынған холеретиктер жатады, дегидрохоль қышқылы (ХОЛАГОЛ). Негізінен өттің сұйық фракциясының өндірілуін жоғарылатады, бауырға қанның ағып келуін күшейтеді, диурезді көбейтеді. АЛЛОХОЛ (Allocholum) – құрғақ өттен, сарымсақ сығындысынан, крапивадан, белсендірілген көмірден жіне т.б. қосымша құрамдас заттардан тұрады. Қарапайым холесекретиктерге тән әсерлермен қатар, аллохол ішекте шіру мен ашу үрдістерін, метеоризмді төмендетеді. ХОЛЕНЗИМ (Cholensimum) - құрғақ өттен басқа ұйқы безінің кептірілген порциясынан және ірі қара малдың аш ішегінің кептірілген порцияларынан тұрады. Холеретиктік әсерінен басқа холензим ішекте трипсин мен амилазаның болуы арқасында ас қорытуды жақсартады. .
Синтетикалық холеретиктер
ОКСАФЕНАМИД өттің өндірілуі мен бөлінуінен басқа өт шығару жолдарына спазмалитикалық әсер етеді. Сонымен, бұл аралас әсер ететін препаратқа жатады: 1) холесекретикалық; 2) холекинетикалық.
Сонымен қатар, препарат холестериннің мөлшерін төмендетеді, бұл әсіресе гиперхолестеринемия кезінде анық байқалады.
Өсімдік тектес холеретиктер
1. Құрғақ өлмесгүлдің сығындысы.
2. Жүгері шашағының сұйық сығындысы.
3. Холосас
4. Өтайдайтын жинақтар.
ӨТТІҢ БӨЛІНУІНЕ ЫҚПАЛ ЕТЕТІН ЗАТТАР (ХОЛЕКИНЕТИКТЕР)
Холекинетиктерге - өттің ағуын жеңілдететін заттарға екі топтың препараттары жатады:
гипертониялық түрдегі өт жолдарының дискенизиясында қолданылатын препараттар - шеткі М-холиноблокаторлық әсері бар препараттар.
М-холиноблокаторлар, немесе атропин тобының спазмолитиктері. Папаверин тобының миотропты спазмолитиктері.
гипермоторлы түрдегі өт жолдарының дискенизиясында қолданылатын препараттар - СОРБИТ, КСИЛИТ, МАННИТ, МАГНИЙ СУЛЬФАТЫ. Бұл заттар он екі елі ішекте осмотикалық қысымды жоғарылатады және шырышты қабатты тітіркендіреді.
ГЕПАТОПРОТЕКТОРЛАР
"Гепатоқорғайтын заттар" (ГЕПАТОПРОТЕКТОРЛАР) – гепатоцитті қорғайтын, оның қызметін қалыптастыратын және сақтайтын заттар.
Препараттардың біріне - СИЛИБИНИН (Silibininum) –Silybum marianum (теңбіл расторопша) өсімдігінен алынған флавоноидты зат жатады. Гепатоциттердің мембранасын тұрақтандырады, нәтижесінде зақымдаушы заттарға тұрақтылығы жоғарылайды, гепатоқорғайтын әсер көрсетеді, бауырда зат алмасу үрдісін жақсартады, ас қорытуға қатысады.
Легалон (карсил, силибинин) жедел гепатитте, бауырдың созылмалы ауруларында, бауыр циррозында қолданылады.
Лив-52 (Liv-52) препараты – кешенді препарат, бірқатар өсімдіктердің сөлі мен қайнатпасынан дайындалған. Инфекциялық және токсикалық гепатиттерде бауырдың қызметін жақсарту үшін, созылмалы гепатитте және бауырдың басқа ауруларында қолданылады. Препарат тәбетті жоғарылатады, ас қорытуды жақсартады, ішектен газдардың шығуына ықпал етеді.
ЭССЕНЦИАЛЕ – нағыз, эссенциалді, біріншілік, фосфолипидтерден, соның ішінде полиқаныққан фосфатидихолиннен тұрады. Препараттың әсерінен гепатоциттердің мембранасындағы фосфолипидтер тығыздалады, зақымдалған жасушаларды және бұзылған қызметін қалпына келтіреді, бауыр жасушаларын аутоиммунды агрессиядан сақтайды, бауырдың детоксикациялық қызметін қалпына келтіреді, бауырда дәнекер тінінің өсіп кетуін болдырмайды.
Гепатопротекторлық әсер витамин В15 - кальция пангаматқа (в таб. по 0, 05) да тән. Препарат метил тобының донаторы болып саналады, сондықтан липид алмасу жақсарады, тіндердің оттегін сіңіруін жоғарылатады, бұлшықетпен бауырда креатинфосфаттың және гликогеннің деңгейін жоғарылатады, гипоксия құбылысын жояды.

ХОЛЕЛИТИКАЛЫҚ ЗАТТАР
Соңғы жылдары дезоксихол қышқылының, соның ішінде урсодезоксихол қышқылының (урсо - ақ, полярлы аю) өт қапшығында түзілген өт тастарын ерітетін әсері бар екені анықталған. Бұл қышқылдар өтте холестериннің мөлшерін төмендетіп, өт қышқылдарының деңгейін жоғарылатады (дәл осындай әсерді көрсетеді изомерлі хенодезоксихол қышқылы да – ХДХК көрсетеді).
Бұл қышқылдар өтте өт қышқылдарын жоғарылата отырып, холестерин деңгейін төмендетеді. Аталған заттар медицинада холетикалық заттардың қолданылуына жол ашты. Бұл заттарды тек ұсақ өт тасы түзілгенде қолданылатынына және тиімділігі аса жоғары еместігіне қарамастан, бұл препараттар хирургиялық операциялардан немесе серпінді толқындық әдістерден кейін қосымша қолданылатын заттар болып табылады. Жаңа, белсенді литолитикалық заттарды іздестіру әрі қарай жалғасуда.
ХЕНОФАЛЬК. Холестериндік өт тастары холестериннің синтезінің жоғарылауы нәтижесінде түзетілетіндігі белгілі. ХДХК холестериннің ферментативті синтезін тежейді. Өтте холестериннің концентрациясының төмендеуі нәтижесінде холестериндік тастар ақырын ери бастайды.
УРСОФАЛЬК урсодезоксихол қышқылынан тұратын холелитикалық препарат болып табылады.
Көрнекі материал: мультимедиялық дәрістің электрондық үлгісі (студент кафедрадан алады)
5. Әдебиет:
Негізгі:
Фармакология. Харкевич Д.А. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. Алматы 2004, 604 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Издание десятое – М.: ГЭОТАР Медиа, 2008, с.750
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 8-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2005 - 735 с.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. - 415 с.
Қосымша:
Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология по Гудману и Гилману. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006 г. 1648 с.
Клиническая фармакология и фармакотерапия. Под редакцией акад. РАМВ В.Г.Кукес и проф. А.К. Стародубцева.- М.: Издательский дом ГЭОТАР - МЕД., 2004. – 631 с.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004. с.
Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» - Издательство «Мегаполис» Харьков 2002 - 782. с.
Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – Пресс, 2002. т. 1-2.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001.
6. Бақылау сұрақтары (кері байланыс)
Өттің түзілуі мен бөлінуін жылдамдататын заттар (холеретиктер, холесекретиктер
Холекинетиктер
Гапатопротекторлар. Әсер ету механизмі, қолданылуы.
Холелитикалық заттар.
«Ас қорыту жүйесі» модулі
«Ас қорыту жүйесі» модулі бойынша практикалық сабаққа арналған
әдістемелік нұсқаулар
1.Тақырыбы: «Дисфагия, асқазан диспепсиясы синдромдарында қолданылатын дәрілік заттар. Балаларда қолдану ерекшеліктері»
2.Мақсаты. дисфагия, асқазан диспепсиясы синдромдарында қолданылатын препараттар топтарының фармакодинамикасы мен фармакокинетикасының ерекшеліктері жөнінде білім қалыптастыру.
3.Оқытудың міндеттері:
Когнитивті компетенция
1.Дисфагия, асқазан диспепсиясы синдромдарында қолданылатын дәрілік заттардың жалпы сипаттамасы, әсер ету механизмі, негізгі фармакологиялық және жанама әсерлері жөнінде білімін қалыптастыру.
2.Қолдануға қарсы көрсетулер, жағымсыз әсерлер және оларды дер кезінде түзету жөнінде білімін қалыптастыру.
3.Негізгі әсерлерін күшейту немесе жекелеген препараттардың жанама әсерлерін жою үшін жұптастырып қолдануға дәрілік заттарды таңдай білу жөнінде білімін қалыптастыру.
4.Емдік әсердің тиімділігін арттыру мақсатында әртүрлі ағзалар мен организм жүйелерінің қызметін бағытталған түрде өзгерту үшін қолданылатын дәрілік заттарды таңдай білу жөнінде білімін қалыптастыру.
5.Дисфагия, асқазан диспепсиясы синдромдарында қолданылатын дәрілік заттардың дәрілік қалпын, енгізу жолын таңдай білу жөнінде білімін қалыптастыру.
Операционалды компетенция
Дәрілік заттарды рецептте жазу және талдау дағдысын қалыптастыру.
Препараттың бірреттік дозасын есептей білу дағдысын қалыптастыру.
Коммуникативті компетенция:
1.Шешендік сөйлеу мәнерін игеру.
2.Даулы жағдайдың дамуының алдын алу және шеше білу.
3.Ұжым мүшелері арасында мотивация, сенімділік, достық райды қалыптастыру мәселелерін пайдалана білу.
4.Мәселеге өзінің көзқарасын білдіре білу.
5.Фармакологияның мәселелері бойынша логикалық ойлау, пікірталас, жарыс сөз өткізу.
Өзіндік даму (үздіксіз оқу және білім алу):
1.Өз бетінше ақпараттар іздену, өңдеу және оны қазіргі заманғы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологияны пайдаланып талдау.
2.СӨЖ әртүрлі формасын орындау (эссе, тесттік тапсырмалар, презентация, реферат және т.с.с құрастыру.)
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 3 сағат (150 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 3 мин.
Бастапқы білім деңгейін бағалау – 10 мин.
Инновациялық әдісті қолдану арқылы тақырыптың негізгі сұрақтарын бақылау – 72 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы –30 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 29 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 3 мин.
4.Тақырыптың негізгі сұрақтары:
1.Дисфагия, асқазан диспепсия синдромдары жайлы түсінікті қалыптастыру.
2.Қышқыл-пептидтік факторлардың белсенділігін төмендететін заттар (антацидтер, антисекреторлы препараттар), әсер ету ерекшеліктері, жеке препараттардың салыстырмалы сипаттамасы, қолдануға көрсетулер, мүмкін болатын жанама әсерлері.
3.Асқазанның және онекі елі ішектің шырышты қабатының қарсы тұру қабілетін жоғарылататын, сонымен қатар простагландин Е2 синтезін ынталандыратын заттардың қолдануға көрсетлер, мүмкін болатын жанама әсерлері.
4.Helicobacter pylori эрадикациясына әсер ететін заттар, әсер ету ерекшеліктері, жеке препараттардың салыстырмалы сипаттамасы, қолдануға көрсетулері, мүмкін болатын жанама әсерлері.
5.Асқазанның моторлы-эвакуаторлы бұзылыстарын реттейтін заттар (прокинетиктер, құсу шақыратын және құсуға қарсы заттар), әсер ету ерекшеліктері, жеке препараттардың салыстырмалы сипаттамасы, қолдануға көрсетулері, мүмкін болатын жанама әсерлері.
6.Асқазан бездерінің гипофункциясында қолданылатын заттар (орын басушы ем үшін қолданылатын заттар)

5.Білім беру және оқыту әдістері: тақырыптың негізгі сұрақтарын ауызша сұрау, тесттік тапсырмаларды орындау, жағдайлық есептерді және нұсқаулық бойынша тапсырмаларды қорытындылап шешу, талдап жазылған рецепті тексеру шағын топтармен жұмыс жасау, көрнекті материалдармен жұмыс жасау.
6. Әдебиеттер:
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
6.Гастроэнтерология /Под ред. В. Т. Ивашкина, Т. Л. Лапиной.- М.: ГЭОТАР-Медиа. -2014. -480б.
Бағдарламалық преп араттар: ампициллин, амоксициллин, кларитромицин, тетрациклин, доксициклин гидрохлориді, левомицетин, полимиксин М, метронидазол, фуразолидон, офлоксацин, ципрофлоксацин, ко-тримаксазол, сульфасалазин, месалазин, интерферон, ламивудин, рибавирин, омепразол, лансопразол, пантопразол, рабепрозол, циметидин, ранитидин, фамотидин, низатидин, пирензепин, сұйылтылған хлорсутек қышқылы пепсинмен, гастрин, прозерин, магний тотығы, алюминий гидрототығы, магний трисиликаты, маалокс, натрий гидрокарбонаты, алмагель, висмуттың үшкалий дицитраты, мизопростол, карбеноксолон, сукралфат
Рецептте жазуға арналған препараттар: метронидазол, пирензепин, ранитидин, амоксициллин, кларитромицин, сұйылтылған хлорсутек қышқылы пепсинмен.

7.Бақылау
Когнитивтік компетенция бағаланады (білім)
1.Тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау
2.Тесттік тапсырмаларды орындау
Тест тапсырмалары
Тест №1. Эрадикациялық терапияны өткізу үшін қолданылады:
1.Антимикробты заттар 2. Антацидті заттар 3. М-холиноблокаторлар
4.Гастропротекторлар 5. Протондық помпаның ингибиторлары
Тест №2. Протондық помпаның ингибиторлары:
1. рабепразол 2. фамотидин 3. омепразол 4. ампициллин 5. пантопразол
Тест №3. Пирензепин:
1. асқазанның шырышты қабатының секрециясын жоғарылататын зат 2. антисекреторлы зат
3. эрадикациялық терапияны өткізу үшін қолданылатын микробқа қарсы зат
4. антацидті зат 5. гастропротектор
Тест№4. Препаратты анықтау. Бензамид туындысы, белсенді түрде жібергіш аймақты тежейді, құсуға қарсы әсері дофаминдік D2- рецепторларды тежеуге байланысты. Асқазан мен онекі елі ішектің ойық жарасында, метеоризмде, ас қорыту жолының дискинезиясында қолданылады. Асқазан мен аш ішектің моторикасын күшейтеді, асқазандағы химустың жылжуын жылдамдатады.
1.метронидазол 2. метоклопрамид 3. фамотидин 4. бисакодил 5. мизопростол
Тест№5. Диспепсияның «ойық жара» тәрізді түріне бағытталған емге кіреді:
1. қышқыл-пептидтік агрессияны төмендету 2. Helibacter pylori-ға бағытталған эрадикациялық ем жүргізу 3. асқазанның шырышты қабығының қорғаныс қасиетін күшейту 4. ойық жара бетінде шырышты қабықтың репаративті қызметін жоғарылату 5. орынбасушы емді жүргізу
Тест №6. Гистаминолитиктердің (Н2- гистаминдік рецепторлардың блокаторлары) 1-ші ұрпағы (А), 2-ші ұрпағы (Б), 3-ші ұрпағы (В):
1. циметидин 2. кларитромицин 3. фамотидин 4. пантопразол 5. ранитидин
1. А-1 Б-5 В-3; 2. А-2 Б-4 В-5; 3. А-4 Б-1 В-2
Тест №7. Мизопростол:
1. простагландин Е1 синтетикалық препараты 2. шырыштың өндірілуін жоғарылатады
3. хлорсутек қышқылының секрециясын тежейді 4. микробқа қарсы әсер көрсетеді 5. асқазанның қозғалыс белсенділігін жоғарылатады
Тест №8. Сіңірілетін (А) , сіңірілмейтін (Б) антацидтерге жатады:
1. мизопростол 2. натрий гидрокарбонаты 3. ранитидин 4. алюминий гидрототығы 5.де-нол
1. А-2 Б-4 2. А-2 Б-1 3. А-4 Б -5
Тест №9. Асқазан бездерінің гипосекрециясында орынбасушы ем үшін қолданылады:
1. сұйылтылған хлорсутек қышқылы пепсинмен 2. табиғи асқазан сөлі 3. пепсин 4. пентагастрин 5. ранитидин
Тест №10. Препаратты анықтау. Асқазанның парасимпатикалық ганглийінің м1-холинорецепторларын тежейді. Хлорсутек қышқылы мен пепсиногеннің базалді және арнайы тітіркендіргіштер әсерінен күшейетін секрециясын тежейді, белгілі бір дәрежеде асқазанның шырышты қабығының зақымдаушы факторларға төзімділігін жоғарылатады. Сілекей бездерінің секрециясын біршама төмендетеді. Гематоэнцефалды және плаценталық тосқауылдан өтпейді.
1. де-нол (висмут трикалий дицитраты) 2. пирензепин 3. сукралфат 4. омепразол
5. амоксициллин
Русский язык Қазақ тілі English
Дисфагия –это нарушение акта глотания Дисфагия – бұл жұтыну актісінің бұзылысы. Dysphagia - a violation of the act of swallowing
Синдром желудочной диспепсии - в определение «синдрома желудочной диспепсии» входят: иизжога, отрыжка, рвота, тошнота Асқазан диспепсиясының синдромы –бұл анықтамаға қыжыл, кекіру, жүрек айну жатады The syndrome of gastric dyspepsia - in the definition of "gastric dyspepsia syndrome" include: heartburn, belching, vomiting, nausea
Антацидные средства – это основания вступающие в химическую реакцию с хлористоводородной кислотой желудочного сока инейтрализуют ее. Антацидтік заттар–бұл асқазан сөлінің тұз қышқылымен химиялық реакцияға түсетінжәне оны бейтараптандыратын негіздер. Antacids - a base chemically react with the hydrochloric acid of the gastric juice and neutralize it.
Гастропротекторы – это группы препаратов, действующие на слизистую оболочку желудка и препятствующие воздействию на нее химических и физических факторов Гастропротекторлар– бұл асқазанның шырышты қабатына әсер ететін және оған химиялық,физикалықфакторлардың әсеретуін екедергі жасайтын препараттар тобы. Gastroprotectives - a group of drugs acting on gastric mucosa and preventing the effects on her physical and chemical factors
Антисекреторные средства – средства, снижающие секрецию соляной кислоты париетальными клетками желудка Антисекреторлық заттар – бұл асқазанның париеталды жасушаларының тұз қышқылын бөлу қызметін төмендететін заттар. Antisecretoryagents - agents that reduce acid secretion of gastric parietal cells
Средства заместительной терапии – это средства применяемые при недостаточной функции желез желудка Орынбасушы терапиялық заттар –
Бұл асқазан бездерінің қызметінің жетіспеушілігінде қолданылатын заттар. Means of substitute therapy - a tool used in the insufficient function of the gastric glands
Эрадикационная терапия – терапия направленная на уничтожение микроорганизма Эрадикациялық терапия –бұл
Микроорганизмдерді жоюға бағытталған терапия. Eradication therapy - therapy aimed at the destruction of the microorganism
Пробиотики – это живые непатогенные микроорганизмы Пробиотиктер–бұл ауру тудырмайтын тірі микроорганизмдер. Probiotics - are living non-pathogenic microorganisms
Пребиотики – лекарственные средства или биологически активные добавки к пище, не содержащие живых микроорганизмов Пребиотиктер- дегеніміз құрамында тірі организмдер жоқ дәрілік заттар немесе тамаққа биологиялық белсенді қоспалар. Prebiotics - drugs or biologically active food supplements which do not contain live microorganisms
Helikobacterpylori – бактерии спиралевидной формы Helikobacterpylori – спираль пішінді бактериялар. Helikobakter pylori - spiral shaped bacteria
ФЭГДС-фиброэзофагогастродуоденоскопия ФЭГДС-фиброэзофагогастродуоденоскопиясы EGD-fibro gastro esofagogastroduodeduodenoscopy
Блокаторы «протонной помпы» - фермента Н+К+-АТФазы оказывают угнетающее действие на кислотообразующую функцию желудка Протондықсорғының» тежегіштері – асқазанның кышкыл түзу қызметіне әсер етітін Н+К+-АТФазаферментін тежейді. Blockers "proton pump" - the enzyme H + K + -ATPase have a depressing effect on the acid-forming function of the stomach
Блокаторы гистаминовых Н2-рецепторов-снижают базальную секрецию соляной кислоты и пепсина Гистаминдік Н2-рецепторлар тежегіштері – тұз қышқылы және пепсиннің базалдық бөлінуін төмендетеді. Histamine H2 receptor-lower basal secretion of hydrochloric acid and pepsin
Системный алкалоз-повышение щелочи в крови и тканях Жүйелі алкалоз- қан және тіндерде сілтілердің жоғарылауы. Systemic alkalosis-improving alkali in the blood and tissues
ГЭРБ-гастроэзофагеальнаярефлюксная болезнь обусловленная развитием воспалительных изменений в дистальном отделе пищевода и характерных симптомов заброса в пищевод желудочного или дуоденального содержимого ГЭРАгастроэзофагеалдік рефлюкстік ауру– өңештіңтөменгі бөлімінің қабыну өзгерістеріне байланысты ауру және
Асқазан мен он екі елі ішектен кері лақтырылумен сипаталады. GERD, gastroesophageal reflux disease caused by the development of inflammatory changes in the distal esophagus and the characteristic symptoms of casting into the esophagus gastric or duodenal contents
№2 Сабақ
1.Тақырыбы. Гепатобилиарлы патологияда қолданылатын дәрілік заттар. Балаларда қолданудың ерекшеліктері.
2.Мақсаты: патологиялық процесстерді коррекциялауға бағытталған бауыр мен өт шығарушы жолдардың ауруларын емдеуде қолданылатын дәрілік заттар тобының фармакокинетика және фармакодинамикасының жалпы заңдылықтарының ерекшеліктері жайында білімін қалыптастыру.
3.Оқыту міндеттері:
Когнитивті компетенция
1.Бауыр мен өт шығарушы жолдардың ауруларында қолданылатын препараттардың жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмін, негізгі фармакологиялық әсерлерін, жанама әсерлері туралы білімді қалыптастыру.
2.Қолдануға көрсеткіштері туралы білімді қалыптастыру, жанама әсерлерін анықтауды және оларды дер кезінде түзетуді жасай білу.
3.Жеке препараттардың негізгі әсерлерін күшейту үшін немесе жағымсыз әсерін жою үшін дәрілік заттарды жұптастыру жөнінде білімді қалыптастыру.
4.Терапияның тиімділігін жоғарлату мақсатында ағзаның әртүрлі мүшелері мен жүйелерінің қызметін бағытталған түрде өзгертуге дәрілік заттарды таңдау бойынша білімді қалыптсатыру.
5.Түрлі патологиялық жағдайларда дәрілік заттардың қалыптарын, қолдану жолдарын таңдауды, оларды рецептте жазу дағдасын қалыптастыру.
Операционалды компетенция
1.Дәрілік заттарды рецептте талдауымен бірге жаза білу дағдысын қалыптастыру.
2.Препараттардың бір реттік мөлшерін есептей білу дағдысын қалыптастыру
Коммуникативті компетенция:
Сауатты және жетік түрде сөйлеуді игеру;
Даулы жағдайларды шешу және оның алдын алу
Ұжым мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасқа әсер етуді ынталандыру мақсатында мотивация сұрақтарын қолдану.
Жеке ой-пікірін жеткізе білу.
Тақырыптың мәселері бойынша логикалық ойлау, еркін түрде пікірталас жүргізе білу
Үздіксіз оқыту және білім беру компетенциясы:
1.Өзіндік қазіргі замандағы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологиялар қолдану, ақпарат жинау және оларды өңдеу және талдау жасау (оқулықтар, анықтамалық әдебиет, нормативті құжаттар, ғылыми әдебиет және интернет-қоры)
2.СӨЖ-тың күрделі түрлерін орындай білу (көп деңгейлі кроссвордтарды, тесттік тапсырмаларды, презентацияларды, эссе, рефераттарды құру).
Хронометраж.
Сабақтың ұзақтығы 3 сағат (150 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 3 мин.
Бастапқы білім деңгейін бағалау – 10 мин.
Инновациялық әдісті қолдану арқылы тақырыптың негізгі сұрақтарын бақылау – 72 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы –30 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 29 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 3 мин.
4.Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Гепатобилиарлы синдромның фармакотерапиясының негізгі принциптері.
Гепатобилиарлы патологияларда қолданылатын негізгі антибактериалды және вирусқа қарсы заттар.
Өт айдайтын заттар. Жіктелуі.
Өт айдайтын заттардың әсер ету механизмі. Негізгі препараттардың сипаттамасы, жанама әсерлері. Жастық аспектіде қолданудың ерекшеліктері.
Холелитолитикалық заттар. Әсер ету механизмі. Негізгі препараттардың сипаттамасы, жанама әсерлері.
Гепатопротекторлар. Жіктелуі.
Гепатопротекторлардың әсер ету механизмі. Қолдануға көрсеткіштер мен қарсы көрсеткіштер. Жанама әсерлер. Балаларда қолдану ерекшеліктері.
5.Білім беру және оқыту әдістері: ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар мен жағдайлық есептерді, нұсқаулықтар бойынша тапсырмаларды шешу және қорытынды беру, талдауымен және бір реттік мөлшерін анықтауымен бірге рецепт жазу, пікірталастар, кіші топтарда жұмыс жасау, көрнекті құралдармен жұмыс жасау.
Рецепт жазуға арналған препараттар: «Аллохол» таблеткасы, холензим, оксафенамид, атропина сульфат, папаверина гидрохлориді, магния сульфаты, құмдық салаубас гүлдері, жүгері шашағы,гимекромон, хофитол, урсодезоксихолевая кышкылы, хиноксидезоксихолевая кышкылы, легалон, эссенциале, адеметионин, ЛИВ-52, гепабене
Рецепт жазуға арналған препараттар: «Аллохол» таблеткасы, магний сульфаты, атропин сульфаты, эссенциале

6.Әдебиеттер:
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп. \Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
5.Пичхадзе Г.М., Кадырова Д.М., Ананьева Л.В. Гепатопротекторы: учебное пособие. – Алматы. 2011г. –33б.
7. Бақылау
1.Операционалды компетенция бағаланады (дағды)
2.Рецепт жазу және талдау (фармакологиялық тобын, әсер механизмін, фармакологиялық әсерлерін, қолдануға көрсетілулерін және жанама әсерлерін көрсету)
РУССКИЙ ЯЗЫК Қазақ тілі English
Гепатопротекторы — лекарственные средства, повышающие устойчивость гепатоцитов печени к патологическим воздействиям, усиливающие ее обезвреживающие функции путем повышения активности ее ферментных систем (в том числе цитохрома Р - 450 и других микросомальных ферментов), а также способствующие восстановлению ее фунции при различных повреждениях (в том числе, при алкогольной интоксикации) Гепатопротекторлар— бауыргепатоциттерінінәртүрліпатологиялыкәсерлергетөзімділігінжоғарылататын, оныңферменттікжүйесінін (сонынішіндецитохром Р-450 және баска микросомалдыферменттер) белсенділігінарттырунәтижесіндебауырдынзарарсыздандырукызметін күшейтетін, әртүрлі закымдану кезінде (алкогольдік интоксикация) кызметінін кайта калпын әкелуіне ыкпал жасайтын дәрілік заттар Hepatoprotectors - drugs that enhance stability of liver hepatocytes to pathological effects, enhancing its neutralizing functions by enhancing the activity of its enzyme systems (including cytochrome P - 450 and other microsomal enzymes) as well as contributing to the restoration of its certain functions after various lesions (including, if alcohol intoxication)
Липотропные средства: 1) лекарственные средства, уменьшающие жировую инфильтрацию печени (напр., холина хлорид, метионин, кальция пангамат, липамид); 2) химические вешества, избирательно взаимодействующие с липидами Липотроптызаттар:1) бауырдың майлы инфильтрациялануын төмендететін заттар (мыс., холин хлориді, метионин, кальций пангаматы, липамид); 2)липидтермен таңдамалы тұрде өзара әсерлесетін химиялық заттар Lipotropics: 1) drugs which reduce fatty infiltration of the liver (eg., Choline chloride, methionine, calcium pangamate, lipamid); 2) chemical solid matter, selectively interacting with the lipids
Холекинетики- спазмолитические средства, расслабляющие сфинктер печеночно-поджелудочной ампулы, благоприятствующие выделению желчи в кишечник Холекинетиктер -бауыр-ұйкы безі өзегінің сфинктерің босаңсытып, өттің ішекке түсуіне колайлы жағдай туғызатын спазмолитикалык заттар Holekinetiki - antispasmodics, relaxing the sphincter liver-pancreas vials favoring release bile into the intestine
Холелитолитические средства - лекарственные средства, увеличивающие гидрофильность желчи, препятствующие осаждению ее компонентов внутри желчевыводящих протоков и желчного пузыря; они способны растворять холестериновые камни, образующиеся в желчном пузыре; к Х.с. относятся производные дезоксихолевой кислоты, которые понижают содержание холестерина в желчи и несколько повышают уровень желчных кислот Холелитолитикалык заттар -өттін гидрофильдігі нарттырып, оның компоненттерінің өт өзегінің, өт капшығының ішінде шөгуіне кедергі жасайтын заттар; олар өт капшығының ішінде түзілетін холестериндік тастарды ерітеді; оларға өттің кұрамындағы холестерин мөлшерін азайтатын және өт кышкылының денгейін біршама жоғарылататын дезоксихолий кышкылының туындылары жатады. Cholelitolitic agents - drugs that increase the hydrophilic bile preventing the deposition of its components inside the bile ducts and gall bladder; they are able to dissolve cholesterol stones formed in the gall bladder; to HS are deoxycholic acid derivatives, which lower cholesterol in the bile and increase the number of levels of bile acids
Холеретики - лекарственные средства, усиливающие образование желчи (напр., дегидрохолевая кислота, таблетки «Аллохол», оксафенамид, кукурузные рыльца и др.) Холеретиктер – өттін түзілуін ынталандыратын заттар (мыс., дегидрохолий кышкылы, «Аллохол» таблеткасы, оксафенамид, жүгері шашағы және т.б.) Choleretic - medicines that increase the formation of bile (eg.,Dehydrocholic acid tablets "Allohol" oksafenamid, corn silk, etc.)
Гепато-ренальныйсиндром –состояние, развивающееся у больных с декомпенсированным циррозом печени Гепато-реналдысиндром–декомпенсацияланған бауыр циррозымен науқаста дамитын жағдай. Hepatorenal syndrome - a condition that develops in patients with decompensated cirrhosis
Холосас – препарат из сгущенного водного экстракта плодов шиповника Холосас – итмұрын жемісінің қоюландырылған сулы сығындысынан жасалған препарат. Holosas- the preparation of the condensed water extract of rose hips
Эссенциале– комплексные препарат, включающий в себя фосфолипиды, формирующие клеточные мембраны, полиненасыщенные жирные кислоты и ряд витаминов Эссенциале– құрамына жасуша мембранасын қалыптастыратын фосфолипидтер, полиқаныққан май қышқылдары және бір қатар витаминдер кіретін кешенді препарат Essentiale - complex preparation comprising phospholipids forming the cell membrane polyunsaturated fatty acids and several vitamins
Гиперпролактинемия -  состояние, при котором повышен уровень гормона пролактина в крови. Гиперпролактинемия -  қанда пролактин гормонының деңгейі жоғарылаған жағдай. Hyperprolactinemia - a condition in which increased levels of the hormone prolactin.
Цирроз печени – заболевание, при котором отмечается диффузное разрастание соединительной ткани с образованием узлов-регенератов, нарушающих дольковое строение органа, развивающееся вследствие некроза гепатоцитов Бауыр циррозы–дәнекер тінінің диффуздық өсуі регенерат–түйіндер пайда болуымен мүшенің бөлшекті құрылымын бұзатын гепатоциттердің некрозының нәтижесінде дамитын ауру. Cirrhosis - a disease in which notes diffuse proliferation of connective tissue with the formation of nodes regenerates violating the lobular structure of the body, due to necrosis of hepatocytes growing
Липоевая кислота – препарат усиливающие детоксицирующую функцию печени, оказывает антиоксидантное действие, участвует в регуляции липидного и углеводного обмена Липойқышқылы –бауырдыңдетоксикалық қызметін күшейтетін препарат, антиоксиданттық әсер көрсетеді,липидтер және көмірсулар алмасуын реттеуге қатысады. Lipoic acid - the drug enhances the detoxifying function of the liver, has an antioxidant effect, is involved in the regulation of lipid and carbohydrate metabolism
Холецистокинин – гормон 12-перстной кишки Холецистокинин –12-елі ішек гормоны Cholecystokinin- hormone 12 duodenalulcer
Легалон – препарат содержащий флавоноиды с геатопротекторным эффектомсилибинин, силидианин и силикристин Легалон –құрамында гепатопротекторлық әсері бар силибинин, силидианинжәне силикристин флавоноидтары бар препарат. Legalon- a drug containing flavonoids with hepatoprotective effect of silibinin, silibinin and silychristin
Адеметионин – синтетический аналог эндогенного вещества S-аденозил-l-метионина, содержащийся во всех тканях и жидкостях организма Адеметионин –ағзаның барлық тіндері және сұйықтықтарының құрамына кіретін эндогенді зат, S-аденозил-l-метиониннің синтетикалық аналогы. Ademethionine- a synthetic analogue of the endogenous substance S-adenosyl-l-methionine contained in all tissues and body fluids

№3 сабақ
1.Тақырыбы: «Ұйқы безінің сыртқы секреция қызметінің жетіспеушілігінде қолданылатын заттар».
2.Мақсаты: Ұйқы безінің сыртқы секреция қызметінің жетіспеушілігінде қолданылатын препараттар топтарының фармакодинамикасы мен фармакокинетикасының ерекшеліктері жөнінде білім қалыптастыру.
3.Оқыту міндеттері:.
Когнитивті компетенция
Ұйқы безінің сыртқы секреция қызметінің жетіспеушілігінде қолданылатын дәрілік заттардың жалпы сипаттамасы, әсер ету механизмі, негізгі фармакологиялық және жанама әсерлері жөнінде білімін қалыптастыру.
Қолдануға қарсы көрсетулер, жағымсыз әсерлер және оларды дер кезінде түзету жөнінде білімін қалыптастыру.
Негізгі әсерлерін күшейту немесе жекелеген препараттардың жанама әсерлерін жою үшін жұптастырып қолдануға дәрілік заттарды таңдай білу жөнінде білімін қалыптастыру.
Емдік әсердің тиімділігін арттыру мақсатында әртүрлі ағзалар мен организм жүйелерінің қызметін бағытталған түрде өзгерту үшін қолданылатын дәрілік заттарды таңдай білу жөнінде білімін қалыптастыру.
Ұйқы безінің сыртқы секреция қызметінің жетіспеушілігінде қолданылатын дәрілік заттардың дәрілік қалпын, енгізу жолын таңдай білу жөнінде білімін қалыптастыру.
Операционалды компетенция
Дәрілік заттарды рецептте жазу және талдау дағдысын қалыптастыру.
Препараттың бірреттік дозасын есептей білу дағдысын қалыптастыру.
Коммуникативті компетенция:
Шешендік сөйлеу мәнерін игеру.
Даулы жағдайдың дамуын алдын алу және шеше білу.
Ұжым мүшелері арасында мотивация, сенімділік, достық райды қалыптастыру мәселелерін пайдалана білу.
Мәселеге өзінің көзқарасын білдіре білу.
Фармакологияның мәселелері бойынша логикалық ойлау, пікірталас, жарыс сөз өткізу.
Өзіндік даму (үздіксіз оқу және білім алу):
Өз бетінше ақпараттар іздену, өңдеу және оны қазіргі заманғы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологияны пайдаланып талдау.
СӨЖ әртүрлі формасын орындау (эссе, тесттік тапсырмалар, презентация, реферат және т.с.с құрастыру.)
4.Білім беру және оқыту әдістері: барлық сұрақтар бойынша кеңес беру, тақырыпты өз бетінше оқу, жағдайлық есептерді шешу, кестемен жұмыс істеу, өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмаларды орындау, электрондық материалдармен жұмыс істеу, кіші топтарда жұмыс әстеу, рецепт жазу, талдау, препараттың бір реттік мөлшерін анықтау.
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 1 сағат (50 мин)
Ұйымдастыру бөлімі – 2 мин.
Бастапқы деңгейін бағалау – 3 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы -25 мин.
Қорытынды бағалау – 18 мин.
Өзбетінше дайындалуға арналған тапсырма – 2 мин.
5.Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Ұйқы безі ферменттерінің туа пайда болған жетіспеушілігі (біріншілік ферментопатия) және жүре пайда болған функционалды жетіспеушілігі (екіншілік ферментопатия) жөнінде түсінік болу.
Ұйқы безінің сыртқы секреция қызметінің жетіспеушілігінде қолданылатын заттардың әсер ету механизмі.
Ұйқы безінің сыртқы секреция қызметінің жетіспеушілігінде қолданылатын негізгі препараттардың сипаттамасы.
Әсер ету механизміне және фармакокинетикасына байланысты препараттардың салыстырмалы сипаттамасы.
Ұйқы безінің сыртқы секреция қызметінің жетіспеушілігінде қолданылатын заттарды жұптастырып қолдану. Қолдануға қарсы көрсетулер.
Бағдарламалық препараттар: панкреатин, панкурмен, панзинорм форте, фестал, дигестал, мезим форте, креон, апротинин
6.Әдебиеттер:
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
7.Бақылау. Бұл сабақтың материалы аралық бақылауда бағаланады.
Білімін тексеруге арналған тесттапсырмалары
Тест №1.Панкреатин:
1.Антацидті зат 2. Іш айдағыш зат 3. Құсу шақыратын зат 4. Өт айдағыш зат
3.Ұйқы безінің сыртқы секрециясы жетіспеушілігінде қолданылатын зат.
Тест №2.Креон:
1.Антацидті зат 2. Іш айдағыш зат 3.Ұйқы безінің сыртқы секрециясы жетіспеушілігі синдромында қолданылатын зат 4. Құсу шақыратын зат 5. Өт айдағыш зат
Тест №3. Контрикал:
1.Протеолиздің ингибиторы 2.Өт айдағыш зат 3. Гастропротектор 4. Іш айдағыш зат 5. Құсу шақыратын зат
Тест №4. Ұйқы безінің қызметі бұзылғанда қолданылатын зат:
1.Магния сульфат 2. Омепразол 3. Амоксициллин 4. Панкреатин 5. Атропин сульфаты
Тест №5. Жедел панкреатитте қолданылатын зат:
1.Магний сульфаты 2. Контрикал 3. Мезим форте 4.Лоперамид 5.Ранитидин
Тест №6.Екіншілік ферментопатияда тағайындаған жөн:
1.Панкреатин 2.Сұйылтылған хлорсутек қышқылы пепсинмен 3. Магний сульфаты
4. Сукралфат 5. Метоклопрамид
Тест №7. Фестал:
1.Антацидті зат 2. Іш айдағыш зат 3. Ұйқы безінің сыртқы секрециясы жетіспеушілігі синдромында қолданылатын зат 4. Құсу шақыратын зат 5. Өт айдағыш зат
Тест №8. Панзинорм:
1.Ұйқы безінің фернменттерінен, өт компоненттерінен, пепсин және амин қышқылдарының гидрохлоридінен тұратын жұптастырылған ферменттік препарат 2. Құрамында панкреатин, өт компоненттері, гемицеллюлазадан тұратын күрделі ферменттік препарат 3. Антацидті зат
4. Құсу шақыратын зат 5.Өт айдағыш зат
Тест №9. Протеолиздің ингибиторы:
1.Магний сульфаты 2. Контрикал 3. Фестал 4. Креон 5. Домперидон
Тест №10. Ұйқы безінің экскреторлық қызметі бұзылғанда қолданылатын зат:
1. Кларитромицин2.Ранитидин3.Сукралфат 4. Креон5. Атропин сульфаты
№3 сабақ
1.Тақырыбы: «Ас қорыту жүйесі» модулі бойынша аралық бақылауға арналған әдістемелік нұсқау
2.Мақсаты: Ас қорыту жүйесінің қызметіне әсер ететін препараттар топтарының фармакодинамикасы мен фармакокинетикасының ерекшеліктері жөнінде білімдерін қорытындылау.
3.Оқыту міндеттері:.
Когнитивті компетенция
Ас қорыту жүйесінің қызметіне әсер ететін препараттар топтарының жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмін, негізгі фармакологиялық және жанама әсерлері жөнінде білу.
Қолдануға қарсы көрсетулер, жағымсыз әсерлер және оларды дер кезінде түзету жөнінде білу.
Негізгі әсерлерін күшейту немесе жекелеген препараттардың жанама әсерлерін жою үшін жұптастырып қолдануға дәрілік заттарды таңдай білу.
Емдік әсердің тиімділігін арттыру мақсатында әртүрлі ағзалар мен организм жүйелерінің қызметін бағытталған түрде өзгерту үшін қолданылатын дәрілік заттарды таңдай білу.
Ас қорыту жүйесінің қызметінің жетіспеушілігінде қолданылатын дәрілік заттардың дәрілік қалпын, енгізу жолын таңдай білу.
Операционалды компетенция
Дәрілік заттарды рецептте жазу және талдау дағдысын игеру.
Препараттың бірреттік дозасын есептей білу.
Коммуникативті компетенция:
Шешендік сөйлеу мәнерін игеру.
Даулы жағдайдың дамуын алдын алу және шеше білу.
Ұжым мүшелері арасында мотивация, сенімділік, достық райды қалыптастыру мәселелерін пайдалана білу.
Мәселеге өзінің көзқарасын білдіре білу.
Фармакологияның мәселелері бойынша логикалық ойлау, пікірталас, жарыс сөз өткізу.
Өзіндік даму (үздіксіз оқу және білім алу):
Өз бетінше ақпараттар іздену, өңдеу және оны қазіргі заманғы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологияны пайдаланып талдау.
СӨЖ әртүрлі формасын орындау (эссе, тесттік тапсырмалар, презентация, реферат және т.с.с құрастыру.)
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 2 сағат (100 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 3 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы (рецепт жазу, тесттік тапсырманы шешу) – 30 мин.
Студенттің оқытушымен бірге орындайтын жұмысы – 35 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 25 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 2 мин.
4. Білім беру және оқыту әдістері: барлық сұрақтар бойынша кеңес беру, пікір-талас, кіші топтарда жұмыс істеу, жағдайлық есептерді және тесттік тапсырмаларды шешу.
5.Тақырыптың негізгі сұрақтары:
1.Дисфагия, асқазан диспепсия синдромдары жайлы түсінікті қалыптастыру.
2.Қышқыл-пептидтік факторлардың белсенділігін төмендететін заттар (антацидтер, антисекреторлы препараттар), әсер ету ерекшеліктері, жеке препараттардың салыстырмалы сипаттамасы, қолдануға көрсетулер, мүмкін болатын жанама әсерлері. 3.Асқазанның және онекі елі ішектің шырышты қабатының қарсы тұру қабілетін жоғарылататын, сонымен қатар простагландин Е2 синтезін ынталандыратын заттардың қолдануға көрсетлер, мүмкін болатын жанама әсерлері.
4.Helicobacter pylori эрадикациясына әсер ететін заттар, әсер ету ерекшеліктері, жеке препараттардың салыстырмалы сипаттамасы, қолдануға көрсетулері, мүмкін болатын жанама әсерлері.
5.Асқазанның моторлы-эвакуаторлы бұзылыстарын реттейтін заттар (прокинетиктер, құсу шақыратын және құсуға қарсы заттар), әсер ету ерекшеліктері, жеке препараттардың салыстырмалы сипаттамасы, қолдануға көрсетулері, мүмкін болатын жанама әсерлері.
6.Асқазан бездерінің гипофункциясында қолданылатын заттар (орын басушы ем үшін қолданылатын заттар)
7.Ішек диспепсиясы синдромы жөнінде түсінік.
8.Ішектің моторлық-эвакуаторлық бұзылыстарын түзету үшін қолданылатын заттар (іш айдайтын заттар, диареяға қарсы препараттар, іштің кебуін азайтатын заттар) әсерлерінің ерекшеліктері, жекелеген препараттардың тиімділігінің салыстырмалы сипаттамасы, қолдануға көрсетулер, мүмкін болатын жанама әсерлері.
9.Ішек дисбиозын емдеу үшін қолданылатын заттар (ішектің қалыпты микрофлорасын қалпына келтіретін препараттар – пробиотиктер, пребиотиктер), жекелеген препараттардың тиімділігінің салыстырмалы сипаттамасы, қолдануға көрсетулер, мүмкін болатын жанама әсерлері.
10.Арнайы емес ойық жаралы колитте және Крон ауруында қолданылатын препараттар.
11.Бауыр жетіспеушілігі мен сарғыштану синдромының фармакотерапиясының негізгі принциптері.
12.Өт айдайтын заттар. Жіктелуі. Өт айдайтын заттардың әсер ету механизмі. Негізгі препараттардың сипаттамасы, жанама әсерлері. Жастық аспектіде қолданудың ерекшеліктері.
13.Холелитолитикалық заттар. Әсер ету механизмі. Негізгі препараттардың сипаттамасы, жанама әсерлері.
14.Гепатопротекторлар. Жіктелуі. Гепатопротекторлардың әсер ету механизмі. Қолдануға көрсеткіштер мен қарсы көрсеткіштер. Жанама әсерлер. Балаларда қолдану ерекшеліктері.
15.Ұйқы безі ферменттерінің туа пайда болған жетіспеушілігі (біріншілік ферментопатия) және жүре пайда болған функционалды жетіспеушілігі (екіншілік ферментопатия) жөнінде түсінік болу.
16.Ұйқы безінің сыртқы секреция қызметінің жетіспеушілігінде қолданылатын заттардың әсер ету механизмі.
17.Ұйқы безінің сыртқы секреция қызметінің жетіспеушілігінде қолданылатын негізгі препараттардың әсер ету механизміне және фармакокинетикасына байланысты салыстырмалы сипаттамасы.
18.Ұйқы безінің сыртқы секреция қызметінің жетіспеушілігінде қолданылатын заттарды жұптастырып қолдану. Қолдануға қарсы көрсетулер.
Бағдарламалық препараттар: ампициллин, амоксициллин, кларитромицин, тетрациклин, доксициклина гидрохлорид, левомицетин, полимиксин М, метронидазол, фуразолидон, офлоксацин, ципрофлоксацин, ко-тримаксазол, сульфасалазин, месалазин, интерфероны, ламивудин, рибавирин, омепразол, лансопразол, пантопразол, рабепрозол, циметидин, ранитидин, фамотидин, низатидин, пирензепин, сұйылтылған хлорсутек қышқылы пепсинмен, гастрин, прозерин, магния окись, алюминия гидроокись, магния трисиликаты, маалокс, натрия гидрокарбонаты, алмагель, висмута трикалия дицитраты, мизопростол, карбеноксолон, сукралфат, алмагель, «Аллохол» таблеткасы, холензим, оксафенамид, атропина сульфат, папаверина гидрохлорид, магния сульфат, құмдық салаубас гүлдері, жүгері шашағы, гимекромон, хофитол, урсодезоксихолевая кышкылы, хиноксидезоксихолевая кышкылы, легалон, эссенциале, адеметионин, ЛИВ-52, гепабене, панкреатин, панкурмен, панзинорм форте, фестал, дигестал, мезим форте, креон, апротинин, дротаверин, пинаверия, мебеверин, симетикон, магния сульфат, уголь активированный, бифидумбактерин, лактобактерин, линекс, лактулоза, хилак форте, форлакс, бисакодил, сенаде, лоперамид, прозерин, домперидон, атропин, платифиллин, метоклопрамид, апоморфина гидрохлориді
Рецептте жазуға арналған препараттар: метронидазол, офлоксацин, кларитромицин, амоксициллин, ампициллин, пирензепин, ранитидин, метоклопрамид, сұйылтылған хлорсутек қышқылы пепсинмен, бисакодил, лоперамид, панкреатин, фестал, креон, апротинин, «Аллохол» таблеткасы, магний сульфаты, атропин сульфаты, эссенциале
7.Әдебиеттер:
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
6.Гастроэнтерология /Под ред. В. Т. Ивашкина, Т. Л. Лапиной.- М.: ГЭОТАР-Медиа. -2014. -480б.
7.Пичхадзе Г.М., Кадырова Д.М., Ананьева Л.В. Гепатопротекторы: учебное пособие. – Алматы. 2011г. –33б.

7. Бақылау:
Келесі компетенциялар бағаланады: когнитивті, операционалды, коммуникативті
1.Тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау-әңгімелесу
2.Талдауымен және бір реттік дозасын есептеумен рецепт жазу
3.Тесттік тапсырманы орындау.
Өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмалар.
Тест №1.Эрадикациялық емді жүргізу үшін қолданылады:
1.Микробқа қарсы заттар 2. антацидті заттар 3. м-холиноблокаторлар 4. гастропротекторлар
5. протондық помпаның ингибиторлары
Тест №2.Протондық помпаның ингибиторлары:
1. рабепразол 2. Фамотидин 3. омепразол 4. ампициллин 5. пантопразол
Тест №3. Өт айдайтын заттарға жатады:
1.Оксафенамид 2. Аллохол 3. Магний сульфаты 4. Эссенциале 5. Холензим
Тест №4. Холеретиктер тобына жататын өт айдайтын заттар:
1.Оксафенамид 2. Аллохол 3. Магний сульфаты 4. Холосас 5. Холензим
Тест №5. Өттің түзілуіне және босап шығуына ықпал етеді:
1.Аллохол 2. Магний сульфаты 3. Жүгері шашағы 4. Холензим 5.Оксафенамид
Тест №6. Өт айдайтын заттарды қолдануға көсретулер:
1.Созылмалы гепатит 2. Холангит 3. Ішек атониясы 4. Созылмалы холецистит
5.Өт шығару жолдарының дискинезиясы
Тест №7. Диспепсияның ойық жара тәрізді түріне бағытталған емнің құрамына кіреді:
1.қышқыл-пепсиндік агрессияны төмендету
2. Helibacter pylori-ға бағытталған эрадикациялық ем
3. шырышты қабықтың қорғаныстық қасиетін күшейту
4. ойық жаралы шырышты қабықтың репаративтік қасиетін жоғарылату
5. орын басушы емді жүргізу
Тест №8. Гистамино2-литиктер (Н2- гистаминдік рецепторлардың блокаторлары): 1-ші ұрпақтың (А), 2-ші ұрпақтың (Б), 3-ші ұрпақтың (В) препараттарын анықтау:
1.циметидин 2. кларитромицин 3. фамотидин 4. пантопразол 5. ранитидин
1. А-1 Б-5 В-3; 2. А-2 Б-4 В-5; 3. А-4 Б-1 В-2
Тест №9. Дәрілік заттардың тобын анықтау. Бұл топтың препараттары сіңірілмейді және қорытылмайтын ас қалдығының көлемін арттырады. Олар суды адсорбциялап, ісінеді, нәтижесінде ішек созылып, оның қуысындағы химустың жылжуына ықпал жасайды.
1. форлакс 2. белсендірілген көмір 3. прозерин 4. линекс 5. Дротаверин
Тест №10. Пробиотиктердің бірінші (А) және екінші (Б), үшінші (В) ұрпағына жатады:
1. бактисубтил 2. линекс 3. бифидумбактерин 4. хилак форте 5. лактулоза
1. А -1, Б-3, В-2 2. А-3, Б-4, В-5 3. А-2 Б-1 В-3
Тест №11.Жедел панкреатитте қолданылатын зат:
1.Магний сульфаты 2. Контрикал 3. Мезим форте 4.Лоперамид 5.Ранитидин
Тест №12.Екіншілік ферментопатияда тағайындаған жөн:
1.Панкреатин 2. Сұйылтылған хлорсутек қышқылы пепсинмен 3. Магний сульфаты 4. Сукралфат 5. Метоклопрамид
Тест №13.Фестал:
1.Антацидті зат 2. Іш айдағыш зат 3. Ұйқы безінің сыртқы секрециясы жетіспеушілігі синдромында қолданылатын зат 4. Құсу шақыратын зат 5. Өт айдағыш зат
Тест №14. Панзинорм:
1.Ұйқы безінің фернменттерінен, өт компоненттерінен, пепсин және амин қышқылдарының гидрохлоридінен тұратын жұптастырылған ферменттік препарат 2. Құрамында панкреатин, өт компоненттері, гемицеллюлазадан тұратын күрделі ферменттік препарат 3. Антацидті зат
4. Құсу шақыратын зат 5. Өт айдағыш зат
Тест №15. Құрамында панкреатин, өт компоненттері пепсин және гемицеллюлаза бар безінің сыртқы секрециялық қызметі жетіспеушілігінде қолданылатын заттар.
1. Сукралфат, де-нол 2. Фестал, дигестал 3. Омепразол, пантепразол 4. Магний сульфаты, атропин сульфаты 5. метоклопрамид, домперидон
Тест №16. Липой қышқылы:
1.Гепатоциттердің энергетикалық метаболизмін жақсартады 2.Гастропротекторлы әсер көрсетеді
3.Өт айдайтын зат болып табылады 4.Өттің секрециясын төмендетеді
5.Ішектің тонусы мен моторикасын төмендетеді
Тест №17. Жедел вирусты гепатит кезінде қолданады:
1.Пегилирленген интерферондар 2.Эритромицин 3.Ампициллин 4.Рибавирин
5.Ламивудин
Тест№18. Урсодезоксихоль қышқылы көрсетеді:
1. холелитолитикалық (өт тасын ерітетін) әсер 2. гепатопротекторлы әсер
3. антибактериалды әсер 4. вирусқа қарсы әсер 5. спазмолитикалық әсер
Тест №19. Препаратты анықтау. Өт қапшығында кішігірім холестериндік тастардың еруін шақырады. Ішекте холестериннің сіңуін тежейді, сонымен бірге оның бауырда түзілуін тежейді. Табиғи өт қышқылдарына жатады.
1. Оксафенамид 2. Урсодезоксихоль қышқылы 3. Холосас
4. Холензим 5. Құмдық салаубас гүлдері
Тест№20. Өтке өте жоғары концентрацияларда өтетін антибактериалды заттар:
1.эритромицин 2.стрептомицин 3.рифампицин 4.ампициллин 5.левомицетин
«Ас қорыту жүйесі» модулі бойынша студенттің өзіндік жұмысына арналған әдістемелік нұсқаулар
№1 СӨЖ
1.Тақырыбы: «Гастро-эзофагеалды рефлюксты аурудың фармакотерапиясы»
2.Мақсаты: гастро-эзофагеалды рефлюксты аурудың фармакотерапиясының принциптері туралы өздігінше оқыту.
3.Тапсырмалар:
1.ГЭРА қолданылатын препараттар.
2.Антацидтер, әсер ету механизмі, қолданылуы, жанама әсерлері.
3.Антисекреторлы препараттар - Н2-гистаминді рецепторлардың тежегіштері, протондық насостың тежегіштері. Әсер ету механизмі, қолданылуы, жанама әсерлері.
4.Прокинетиктер - дофаминдік рецепторлардың антагонистері, серотониндік рецепторлардың агонисттері. Әсер ету механизмі, қолданылуы, жанама әсерлері.
5.Қармаушы, қаптаушы заттар. Вяжущие, обволакивающие средства. ГЭРА қолданылуы.
4.Орындалу түрі: реферат.
5. Орындалу көрсеткіштері:
а) соңғы жылдардағы әдебиеттерді зерделеу және іріктеу;
б) ақпараттарды өңдеу және жүйелеу;
в) жоспар құру;
г) библиография құрастыру;
д) рефераттық жұмысты безендіру.
Рефератты жұмыстың құрылымы:
1.Мұқаба парақ (үлгі бойынша безендіріледі);
2.Мазмұны (негізгі бөлімдердің беттерін көрсетіп, кезектестіріп жазу);
3.Кіріспе (зерттелетін мәселені негіздеу, оның мәні мен өзектілігі; жұмыстың мақсаты мен міндеттерін анықтау);
4.негізгі бөлім (әр бөлім жеке мәселенің алдыңғы бөлімнің жалғасы ретінде, бір жағын немесе бір бөлігін дәлелмен анықталуы қажет; бұл бөлімде кестелер, сызбалар, суреттерді қолдануға болады немесе оларды реферативті жұмыстың жалғасы ретінде қосымша безендіруге болады);
5. қорытынды (қорытынды жасалады, тұжырымдар мен кеңестер ұсынылады);
6. әдебиеттер тізімі (үлгі бойынша безендіріледі)
Рефератты безендіруге және орындалуына қойылатын талаптар:
-рефераттың көлемі 10-15 басылым бетінен артық болмауы қажет* (рефераттың көлеміне қосымша кірмейді);
-реферативті жұмыстың жазылуы ұқыпты түзетілген және грамматикалық қатесіз болуы қажет;
-әдебиетке сілтеме жасау санмен көрсетіледі және ол әдебиет тізіміндегі санмен сәйкес болуы қажет;
-әдебиет тізімі рефератты жұмыстың аяғында жазылады және мәтіне көрсетілген пайдалану ретімен жазылады.
6. Тапсыру уақыты: «Ас қорыту жүйесі» модулі бойынша аралық бақылауға дейін.
7. Бағалау критериі:
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Реферат мазмұнының тақырыпқа, реферат жоспарына және қойылған міндеттерге сәйкес келуі 13 9,75 6,5 0
2. Тақырыптың толықтығы және ашылуының логикаға сай болуы 13 9,75 6,5 0
3. Материалды жалпыландыру, қорытынды жасай білу қабілеті 13 9,75 6,5 0
4. Ақпарат көздерімен жұмыс жасай білуі 13 9,75 6,5 0
5. Реферат бойынша сұрақтарға жауап бере білуі 12 9 6 0
6. Рефераттың безендірілуі модульдің талаптарына сәйкес келуі 12 9 6 0
7. Көрнекті материалдардың сапасы мен толықтығы 12 9 6 0
8. Әдебиетті іріктеу
12 9 6 0
Барлығы 100 75 50 0
Ең жоғары балл – 100
Бағдарламалық препараттар: омепразол, лансопразол, пантопразол, рабепрозол, циметидин, ранитидин, фамотидин, низатидин, пирензепин, магний тотығы, алюминий гидрототығы, магний трисиликаты, маалокс, натрий гидрокарбонаты, алмагель, висмуттың үшкалий дицитраты
8. Әдебиеттер:
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
9.Бақылау
1.ГЭРА қандай топтың препараттары қолданылады.
2.ГЭРА қандай антисекреторлы препараттар қолданылады.
3.ГЭРА қандай прокинетиктер қолданылады.
4.ГЭРА қандай қармаушы қолданылады.
5.ГЭРА қандай антацидті заттар қолданылады.
№2 СӨЖ
1.Тақырыбы : «Пробиотиктер»
2.Мақсаты:пробиотиктердің әсерлері мен қолданылуын өз бетінше оқыту.
3.Тапсырмалар:
1.Асқорыту бұзылғанда қолданылатын заттардың жіктелуі
2.Пробиотиктердің пребиотиктерден айырмашылығын атау
3.Про- және пребиотиктер қандай мақсатта қолданылады
4.Пробиотиктер мен пребиотиктерге қойылатын талаптар
5.Қолдануға көрсетілуі, мөлшерлеу мерзімі.
6.Пробиотиктердің қолданылуға көрсетілуі және жанама әсерлері
4. Орындау формасы: презентация.
5. Орындау критерилері:
1. негізгі әдебиет көздерін меңгеру және талдау
2. ақпараттарды өңдеу және жүйелендіру
3. презентация жоспарын жасау
4.библиография құрастыру
5. презентацияны безендіру
Презентацияны құрастыруға қойылатын талаптар:
1. Презентация «Microsoft Power Point» бағдарламасында құрастырылады
2. Слайд саны – 10-15 болуы керек.
3. Презентация сауатты құрастырылған, тез қабылданарлық болуы қажет
4. Соңғы слайдта библиография көрсетіледі.
6. Тапсыру мерзімі: «Ас қорыту» модулі бойынша аралық бақылауға дейін.
7. Бағалау критериі:
Мультимедиялық форматтағы презентацияларды бағалау критерийлері
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Тақырыбымен титулдық слайдтың, презентацияның жоспарының, слайдтардың қажетті санының, қолданылған әдебиет пен Интернет қорларының тізімінің болуы. 10 7,5 5 0
2. Презентация мазмұнының тақырып пен қойылған міндеттерге сәйкес келуі 10 7,5 5 0
3. Слайдтардың логикалы тізбекте орналасуы. 10 7,5 5 0
4. Материалды баяндау стилі (қысқаша, нақты белгілеу, дұрыс құрылымының болуы). 10 7,5 5 0
5. Ақпараттың заманауи көздерін қажетті мөлшерде қолдану. 10 7,5 5 0
6. Материалды жинақтай білу, нақты және анық қорытынды жасай білу қабілеті. 10 7,5 5 0
7. Презентация материалдарын жеткі білу және игеру. 10 7,5 5 0
8. Нақты, сауатты, тізбекті баяндай білу қабілеті. 10 7,5 5 0
9. Өз пікірін растай білу және сынға сындарлы көзқараспен қарау қабілеті. 10 7,5 5 0
10. Слайдтарды безендіру сапасы (көркемдігі, көрнекілігі және т.б.). 10 7,5 5 0
Барлығы 100 75 50 0
Ең жоғары балл – 100.
Бағдарламалық препараттар: бифидумбактерин, лактобактерин, линекс, лактулоза, хилак форте, форлакс
8.Әдебиеттер:
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
9.Бақылау:
1.Асқорыту бұзылғанда қолданылатын заттардың жіктелуі
2.Пробиотиктердің пребиотиктерден айырмашылығын атау
3.Про- және пребиотиктер қандай мақсатта қолданылады?
4.Пробиотиктер мен пребиотиктерге қойылатын талаптар
«Несеп-жыныс жүйесі» модулі бойынша дәрістер кешені
№1 дәріс
1. Тақырыбы: «Несеп шығару жүйесінің қабыну ауруларының микробқа қарсы емі. Балаларда оларды қолдану ерекшеліктері»
2. Мақсаты: Несеп шығару жолдарының жұқпалы ауруларын емдеу үшін препараттарды тиімді таңдауды қамтамасыз ету үшін микробқа қарсы заттардың әсер етуі жайлы жалпы заңдылықтары туралы түсініктерін қалыптастыру.
3. Дәрістердің тезистері
Несеп жыныс жүйесі ағзаларының ауруларының ішінде пиелонефриттер жетекші орындардың бірін алады. Осы дерттерде қолданылатын препараттардың негізгі тобы микробқа қарсы препараттар болып табылады. Әрбір нақты клиникалық жағдайда микробқа қарсы заттарды таңдаудағы қиындықтар дәрілерді таңдау эмпирикалық түрде жүргізілуіне байланысты туындап жатады.
Жедел пиелонефриттер мен созылмалы пиелонефриттердің өршуі кезінде жиі мына қоздырғыштар бөлінеді: олар энтеробактериялар (ішек таяқшасы, клебсиелалар) мен энтерококктар. Сондықтан ампициллин мен гентамицинді біріктіре қолдану тиімді бастама емдік тағайындау болып табылады.
Қауіп қатер тобындағы немесе апостематозды пиелонефриті бар науқастарда микробқа қарсы белсенділік спектры дәл солай, бірақ бета лактамазаларға тұрақтылығы күштірек антибиотиктерді қолданған дұрысырақ болады. Бұл ко-амоксиклав немесе 2-ші, 3-ші ұрпақтың цефалоспориндері. ципрофлоксациннің грамтеріс микрофлора мен стафилококктарға қарсы белсенділігі жоғары.
Ампициллинді, ко-амоксиклавті, 2-ші ұрпақтың цефалоспориндерін ішке тағайындаған дұрыс болады. Гентамицинді тәулігіне бір рет енгізуді тағайындаған жөн.
Егер жоғарыда көрсетілген емдеудің әсері болмаса, бұл аурудың грамтеріс қоздырғыштармен шақырылуына байланысты болуы мүмкін, мұндай жағдайдағы таңдау препараттары - ко-амоксиклав, 2-ші, 3-ші ұрпақтың цефалоспориндері+гентамицин; ципрофлоксацин. Егер грамоң қоздырғыштар анықталса, олар полирезистентті стафилококктар немесе энтерококктар болуы мүмкін, онда бұл жағдайда таңдау препараты ванкомицин болып табылады. Грамтеріс қоздырғыштарға қатысты әсерін басу үшін оған 2-ші, 3-ші ұрпақтың цефалоспориндері немесе ко-амоксиклавты қосуға болады. Оксациллинге тұрақты стафилококктардың кейбіреулерінде ципрофлоксацинге сезімталдығы сақталынып қалады (бірақ басқа фторхинолондарға емес).
Емнің әсері тиімсіз болған жағдайларда, резервтегі антибиотиктер тағайындалады. Олар – әсер ету спектрі кеңейтілген цефалосапориндер, карбапенемдер, фторхинолондар.
4. Көрнекілік материалдар: мультимедиялық дәрістердің электрондық нұсқалары (студент кафедрадан алуы тиіс)
5. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология. Харкевич Д.А. Мемлекеттік тілдегі аудармасы, 2004, 604 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Издание десятое – М.: ГЭОТАР Медиа, 2008, с.750
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 8-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2005 - 735 с.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. - 415 с.
Қосымша:
Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология по Гудману и Гилману. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006 г. 1648 с.
Клиническая фармакология и фармакотерапия. Под редакцией акад. РАМВ В.Г.Кукес и проф. А.К. Стародубцева.- М.: Издательский дом ГЭОТАР - МЕД., 2004. – 631 с.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004. с.
Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002 - 782. с.
Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – Пресс, 2002. т. 1-2.
6. Тексеруге арналған сұрақтар (кері байланыс)
Несеп шығару жолдарының жұқпалы ауруларында қолданылатын заттар.
Бета-лактамдардың, аминогликозидтердің, фторланған және фторланған емес хинолондардың, нитрофурандардың әсер ету механизмі.
Жасына ерекшеліктеріне қарай микробқа қарсы заттардың қолдану ерекшеліктері.
№2 дәріс
1. Тақырыбы: «Диуретикалық заттарды таңдау және тағайындаудың негізгі принциптері».
2. Мақсаты: студенттерді несеп айдайтын заттардың жіктелуі, әсер ету механизмі және сипаттамасымен, рационалды емдеу мен таңдау қағидаларымен таныстыру».
3.Дәрістердің тезистері
Несеп айдайтын заттар (диуретиктер) – зәрмен су мен тұздардың шығарылуын күшейтетін және организмнің тіндері мен қуыстарында сұйықтықты азайтатын дәрілік заттар. Диуретиктердің әсер ету механизмі әртүрлі және нефронның әртүрлі бөлімдеріндегі үрдістерге ісер етеді. Жіктелуі: әсер ету механизмі және химиялық құрылымы, әсерінің орналасуы, К+ шығарылуына әсері, әсер ету күші, жылдамдығы мен ұзақтығына байланысты. Сонымен қатар, бұйрек қанайналымына және аздап– түтікшелерге әсері бар факультативті диретиктерді: Са++антагонистері; ангиотензинге айналдырушы ферменттің (ААФ) ингибиторлары; допаминнің агонистерін бөліп қарастырады.
Несеп айдайтын заттармен емдеудегі қағидалар:
Берілген науқасқа тиімді ең әлсіз диуретиктердітағайындау;
Несеп айдайтын заттарды тиімді диурезді (белсенді диурез тәулігіне 800-1000 мл қосылуы, сүйемелдеуші ем кезінде тәулігіне 200 мл қосылуы) қамтамасыз ететін ең аз мөлшерде тағайындау;
Тиімділігі жеткіліксіз болған жағдайда әсер ету механизмі әртүрлі диуретиктерді қосып тағайындау.
Несеп айдайтын затты таңдау аурудың сипаты мен ауырлығына байланысты жүргізіледі. Шұғыл жағдайларда, мысалы өкпе ісінуі кезінде, әсері күшті және тез әсер ететін ілмектік диуретиктерді тамыр ішіне енгізеді. Сонымен қатар айқын ісінулік синдром кезінде (мысалы, созылмалы жүрек жетіспеушілігінің декомпенсация сатысындағы науқастарда) емді ілмектік диуретиктерді тамырға енгізуді тағайындаудан бастап, ары қарай науқасты фуросемидті ішке қабылдауға көшіреді.
Бар препаратпен емдеудің тиімділігі жеткіліксіз болғанда әсер ету механизмі әртүрлі диуретиктерді біріктіріп тағайындайды: фуросемид + гидрохлортиазид, фуросемид + спиронолактон; калий ионының тепе-теңдігінің бұзылуының алдын алу үшін – фуросемид пен калий сақтаушы диуретиктерді бірге тағайындайды.
Ұзақ уақыт бойы емдеу үшін (мысалы, артериалды гипертензия кезінде) тиазидтер мен калий сақтаушы препараттар қолданылады.
Осмостық диуретиктер сулық диурезді арттыру және анурияның алдын алу үшін (мысалы, гемолиз кезінде), сондай-ақ басішілік және көзішілік қысымды төмендету үшін көрсетілген.
Карбоангидраза ингибиторларын глаукома (көзішілік сұйықтықтың түзілуін азайтады), талма ауруы (эпилепсия), биіктік ауруының жедел кезеңінде, ауыр гиперфосфатемия кезінде зәрмен фосфаттардың шығарылуын арттыру үшін қолданады.
4. Көрнекілік материалдар: мультимедиялық дәрістердің электрондық нұсқалары (студент кафедрадан алуы тиіс)
5. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология. Харкевич Д.А. Мемлекеттік тілдегі аудармасы, 2004, 604 б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 10-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2008 - 752 с.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. - 415 с.
Қосымша:
Машковский М.Д. Лекарственные средства. Издание пятнадцатое. - М.: Новая волна, 2007. т. 1-2. – 1206 с.
Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006. - 1648 с.
Лекции по фармакологии для врачей и провизоров/ Венгеровский А.И. – 3-е издание, переработанное и дополненное: учебное пособие – М.:ИФ «Физико-математическая литература», 2006. – 704 с.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. Дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004.-591 с.
Клиническая фармакология и фармакотерапия. /Под ред. В.Г.Кукеса. – ГЭОТАР.: Медицина, 2004. – 517 с.
Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002.-с.782
Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – ПРЕСС, 2002. т. 1-2. – 926 с.
Лоуренс Д.Р., Бенетт П.Н. Клиническая фармакология. – М.: Медицина, 2002, т.1-2. – 669 с.
Оксфордский справочник по клинической фармакологии и фармакотерапии. – М.: Медицина, 2000. – 740 с.
Сатоскар Р.С., Бондаркар С.Д. Фармакология и фармакотерапия, в 2 томах: Пер. с англ. – М.: Медицина, 1999 г.
Бертрам Г. Катцунг. Базисная и клиническая фармакология (перевод д.м.н., проф. Э.Э. Звартау.) - Санкт-Петербург, 1998.- 1043 с.
Белоусов Ю.Б., Моисеев В.С., Лепахин В.К. Клиническая фармакология и фармакотерапия. - М: Универсум Паблишинг, 1997. – 529 с.
6. Тексеруге арналған сұрақтар:
Генле ілмегінің барлық деңгейлерінде әсер ететін күшті зәр айдайтын затты атаңыз.
Калий сақтаушы несеп айдайтын заттарды атаңыз.
Қандай несеп айдайтын заттар осмостық диуретиктерге жатады.
Несеп айдайтын заттармен емдеудегі негізгі қағидаларды атаңыз.
Ми ісінуі кезінде қолданылатын препараттарды атаңыз.
Бір препаратпен емдеудің тиімділігі жеткіліксіз болған жағдайда не істеу керек?
№3 дәріс
1. Тақырыбы. «Жыныстың жетілуіне әсер ететін негізгі гормондық заттар»
2. Мақсаты: жыныстың жетілуіне әсер ететін негізгі гормондық заттардың фармакокинетикасы мен фармакодинамикасы ерекшеліктері туралы білімді қалыптастыру.
3. Дәрістер тезистері.
Гормондар организмнің барлық жүйелерінің дамуы, ажырауы мен қызмет етуі үшін қажет екендігі мәлім.
Жыныстық жетілу жыныстық пісіп жетілумен аяқталатын әйел және еркек организмдерінің репродуктивтік қызметінің қалыптасуының күрделі үрдісі. Жыныстық жетілудің тежелуінің себептері әртүрлі болуы мүмкін.
Жыныс бездерінің қызметі күрделі гуморалдық реттеуден өтеді, ондағы басты ролді жыныстық арнайылығы жоқ гипофиздің гонадотропты гормондары атқарады.
Фолликула ынталандырушы гормонның препаратына менопаузалық гонадотропин жатады. Ол аналық безде фолликулалардың жетілуін жіне эстрогендердің синтезін, ал аталық безде тұқым түтікшелерінің дамуы мен сперматогенезді ынталандырады.
Менопаузалық гонадотропинді фолликулалардың айқын жетілмеуі кезінде, эстрогендердің жетіспеушілігі кезінде, сондай-ақ гипогонадизм кезінде қолданады. Бұлшықетке енгізеді. Лютеиниздеуші гормонның дәрілік препараты ретінде плацентада түзілетін, прогестерон, эстрогендердің түзілуі мен босап шығуын, фолликулалардың сары денелерге айналуын, сондай-ақ интерстициялық Лейдинг жасушаларының дамуы мен тестостеронның түзілуін ынталандыратын хориондық гонадотропинді қолданады. Әйелдерге препарат етеккір циклы бұзылғанда, дисменорея кезінде, еркектерге – гипогенитализм, жыныстық инфантилизм, монорхизм, анорхизм белгілері кезінде тағайындалады. Екі препарат та цАМФтың түзілуін арттырады және жыныс гормондарының синтезін ынталандырады.
Жыныс бездері, сондай-ақ сары дене мен плацентада гормондар түзіледі. Эстрогендік гормондардың препараттарын (этинил-эстрадиол, эстрон) орын басушы емнің мақсатында (аналық бездің гипофункциясы кезінде), аменореяда, екіншілік жыныстық белгілердің дамуы үшін қолданады. Гестагендік гормондың препаратын (прогестерон) эстрогендермен бірге әйелдер гипогонадизмі, дисфункционалды жатырдан қан кетулер, альгоменорея, үйреншікті түсік тастаулар кезінде қолданады.
Ерлердің жыныстық мүшелерінің, екіншілік жыныстық белгілердің қалыптасуына, организмнің өсуі мен дамуына, сперматогенез бен жыныстық белсенділікке жауапты андрогендер препаратын ерлердің гипогонадизмі, анорхизм, монархизм, бедеулік кезінде қолданады.
4. Көрнекілік материалдар: мультимедиялық дәрістердің электрондық нұсқалары (студент кафедрадан алуы тиіс)
5. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология. Харкевич Д.А. Мемлекеттік тілдегі аудармасы, 2004, 604 б.
Харкевич Д.А. Фармакология: Учебник. – 10-е изд., перераб., доп. и испр. –М.: ГЭОТАР-Медиа, 2008 - 752 с.
Маркова И.В., Неженцев М.В. Фармакология. С-Петербург. 2001. - 415 с.
Қосымша:
Машковский М.Д. Лекарственные средства. Издание пятнадцатое. - М.: Новая волна, 2007. т. 1-2. – 1206 с.
Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006. - 1648 с.
Клиническая фармакология. /Под ред. В.Г.Кукеса. – ГЭОТАР.: Медицина, 2004. – 517 с.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. Дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004.-591 с.
Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – ПРЕСС, 2002. т. 1-2. – 926 с.
Лоуренс Д.Р., Бенетт П.Н. Клиническая фармакология. – М.: Медицина, 2002, т.1-2. – 669 с.
Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002.-с.782
Бороян Р.Г Клиническая фармакология: психиатрия, неврология, эндокринология, ревматология. – М., Медицинское информационное агентство, 2000. – 422. с.
Бертрам Г. Катцунг. Базисная и клиническая фармакология (перевод д.м.н., проф. Э.Э. Звартау.) - Санкт-Петербург, 1998.- 1043 с.
6. Тексеруге арналған сұрақтар:
Гипофиздің алдыңғы бөлімінің қандай гормондары жыныстық дамудың бұзылысында қолданылады?
Монорхизме және анорхизмде гормондық препараттар қолданылады?
Эстрогенді гормондардың препараттары қандай мақсатта қолданылады?
Гестагенді гормондардың препараттары қандай мақсатта қолданылады?
Аталық безінің гормондық препарттары қандай мақсатта қолданылады?
Несеп-жыныс жүйесі» модулі
«Несеп-жыныс жүйесі» модулі бойынша практиклық сабаққа арналған әістемелік нұсқаулар
№1 сабақ
1.Тақырыбы: «Зәр шығару жүйесі қабыну ауруларының микробқа қарсы емі. Балалардағы ерекшеліктері»
2.Мақсаты: зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларының микробқа қарсы терапиясы үшін қолданылатын препараттар тобының фармакокинетика және фармакодинамика ерекшеліктері туралы білімді қалыптастыру
3.Оқыту міндеттері:
Когнитивті компетенция:
Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларының микробқа қарсы терапиясы үшін қолданылатын препараттардың жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмін, ФК, ФД , негізгі фармакологиялық және жанама әсерлерін зерделеу.
Емдеудің тиімділігін арттыру мақсатында несеп шығару жүйесінің қабыну ауруларының микробқа қарсы терапиясы үшін қолданылатын дәрілік заттарды таңдауды үйрену.
Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларында дәрілік қалыптарды таңдауды, оларды қолдану тәсілдерін, қолдануға қарсы көрсеткіштерін, жағымсыз әсерлерді анықтауды және оларды дер кезінде түзету жүргізуді үйрену.
Дәрілік қалыптарға рецепті жазу ережелерін білу.
Операциональды компетенция:
Рецепт жазу және талдау
Препараттың бір реттік және тәуліктік дозасыны анықтау
Коммуникативті компетенция:
Сауатты және жетік түрде сөйлеуді игеру.
Даулы жағдайларды шешу және оның алдын алу.
Ұжым мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасқа әсер етуді ынталандыру мақсатында мотивация сұрақтарын қолдану.
Жеке ой-пікірін жеткізе білу.
Фармакология мәселері бойынша логикалық ойлау, еркін түрде пікірталас жүргізе білу
Үздіксіз оқыту және білім беру:
Өзіндік қазіргі замандағы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологиялар қолдану, ақпарат жинау және оларды өңдеу және талдау жасау (оқулықтар, анықтамалық әдебиет, нормативті құжаттар, ғылыми әдебиет және интернет-қоры)
СӨЖ-ның түрлерін орындай білу (эссе, тесттік тапсырмаларды, презентацияларды, рефераттарды құрастұру).
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 3 сағат (150 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 3 мин.
Бастапқы білім деңгейін бағалау – 10 мин.
Инновациялық әдісті қолдану арқылы тақырыптың негізгі сұрақтарын бақылау – 72 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы –30 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 29 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 3 мин.
4.Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларында қолданылатын микробқа қарсы заттардың негізгі топтары.
Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларында қолданылатын антибиотиктердің жіктелуі (ағылшын тілінде).
Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларында қолданылатын антибиотиктердің салыстырмалы сипаттамасы.
Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларында қолданылатын синтетикалық микробқа қарсы заттар(орыс тілінде).
Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларында қолданылатын микробқа қарсы синтетикалық заттардың салыстырмалы сипаттамасы.
Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларында қолданылатын антибактериялық емнің балаларда қолдану ерекшеліктері.
5. Білім беру және оқыту әдістері: тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау, рецепттерді талдаумен жазу, бір реттік дозасын есептеу, кіші топтарда жұмыс істеу, жайдайларды моделдеу, кейс-стади, рөлдік ойындар, тест сұрақтарын және тапсырмаларды нұсқау бойынша шешу, кроссвордтар, сканвордтаршешу, иллюстрациялық материалмен жұмыс істеу.
6. Әдебиеттер:
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 бет.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МДИА", 2012. –488б.
6.Бокарев И.Н. Противомикробная терапия в клинической практике терапевта. "Медицинское информационное агентство (МИА)". -2011. -288 б.
7.Вялов С.С. Противомикробная терапия: алгоритмы выбора.Медпресс. -2014. -208 б. 
Бағдарламалық препараттар: ампициллин, амоксициллин, уназин (ампициллин+сульбактам), амоксиклав (амоксициллин + клавулан қышқылы), аугментин (амоксициллин + клавулан қышқылы), карбенициллин, пиперациллин, цефуроксим, цефотаксим, цефтазидим, цефепим, цефаклор, цефиксим, гентамицин, амикацин, меропенем, тиенам (имипенем + циластатин), азтреонам, нитроксолин, фурагин (фуразидин), фурадонин (нитрофурантоин), фурамаг (фуразидин + магний карбонаты), фосфомицин, налидикс қышқылы, пипемид қышқылы , офлоксацин, ципрофлоксацин, пемфлоксацин, ко-тримоксазол
Рецеп жазуға арналған препараттар: амоксициллин, цефотаксим, гентамицин, офлоксацин, нитроксолин, ко-тримоксазол
Бақылау:
Когнитивтік компетенция бағаланады (білім)
1.Тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау.
2.Тесттік тапсырмаларды орындау.
Тесттік тапсырмалар
Тест №1. Зәр шығару жолдарының инфекциялық ауруларында әртүрлі құрылысты синтетикалық заттар тобынан жиі қолданылатын препаратты таңдау:
Фурагин (нитрофурантоин)
Азтреонам
Нитроксолин
Офлоксацин
Гентамицин
Тест №2. Нитроксолин қолданылады:
Зәр шығару жолдарының инфекцияларында
Офтальмологияда
Тыныс жолдарының инфекцияларында
АІЖ инфекцияларын алдын алуда
ОЖЖ инфекцияларында
Тест №3. Пиелонефриттерді тандау препараттары болып табылады:
8-оксихинолин туындылары
Нитроимидазол туындылары
Нитрофуран туындылары
Фторхинолондар
Хинолон туындылары
Тест №4. Зәр шығару жолдарының инфекцияларында таңдаулы препараттар:
Цефалоспориндер тобының антибиотиктері
Тетрациклиндер тобының антибиотиктері
Полимиксиндер тобының антибиотиктері
Линкозамидтер тобының антибиотиктері
Полиендер тобының антибиотиктері
Тест №5. Преапаратты анықтау. 8-оксихинолин туындысы, АІЖ-нан жақсы сіңеді және бүйрек арқылы өзгермеген түрде шығарылады, бүйректе жоғары концентрация түзіледі. Зәр шығару жолдарының қабыну ауруларында қолданылады.
Ампициллин
Цефалексин
Гентамицин
Офлоксацин
Нитроксолин
Тест №6. Гентамицинге тән:
АІЖ-нан нашар сіңеді
Бактерицидті әсер көрсетеді
Рибосома деңгейінде белок синтезін бузуы
Анаэробты микроорганизмдердің жасушаларында жинақталуға қабілетті
Ауыз арқылы енгізудін өзінде қанда терапиялық мөлшеріне жеткілікті
Тест №7.Налидикс қышқылына тән:
Налидикс қышқылы тек зәр шығару жолдарының инфекцияларында тиімді.
Балалар ересектерге қарағанда налидикс қышқылының нейротоксикалық әсеріне сезімтал
Налидикс қышқылы бактериялардың ДНҚ-гиразасын (топоизомеразаны II) тежеп, ДНҚ репликациясын бұзады
Налидикс қышқылы ципрофлоксацинге қарағанда белсенді.
Налидикс қышқылы бүйрек аурулары бар науқастарда қолданылмайды.
Тест №8. Препаратты анықтау. Фторхинолон туындысы, кең спектрлі, бүйрек инфекцияларында таңдау препараты
Нитрофурантоин (Фурагин)
Нитроксолин
Ципрофлоксацин
Налидикс қышқылы
Пипемидий қышқылы (Палин)
Тест №9. 2 жасар балаға зәр шығару жолдарының инфекциясында тағайындауға болатын препарат
Нитроксолин
Налидикс қышқылы
Ципрофлоксацин
Фурамаг
Амоксициллин
Тест № 10. Зәр шығару жолдарының инфекциялық ауруларында жиі қолданылатын микробқа қарсы препарат
Ципрофлоксацин
Цефаклор
Гентамицин
Меропенем
Фурадонин (нитрофурантоин)
№ На русском языке На казахском языке На английском языке
1 Пиелонефрит – это микробное воспаление ткани почек Пиелонефрит – бұл бүйрек тінінің микробтық қабынуы Pyelonephritis is a microbial inflammation of kidney tissue
2 Кишечная палочка – самый частый возбудитель пиелонефрита среди всех возрастных групп Ішек таяқшасы - барлық жас топтарындағы пиелонефриттің ең көп таралған қоздырғышы Escherichia coli is the most frequent causative agent of pyelonephritis among all age groups
3 Инфекция мочевой системы(ИМС)- широко распространенная патология, часто имеющая латентное или рецидивирующее течение. Зәр жүйесінің инфекциясы(ЗЖИ)- жиі жасырын немесе рецидивті ағымды кең тараған патология. Urinary tract infection(UTI)- is a widespread pathology, often with latent or relapsing course.
4 Лекарственные средства, используемые при амбулаторном пиелонефрите Амбулаторлық пиелонефритте қолданылатын дәрілік заттар Medications used for outpatient pyelonephritis
5 Антимикробные средства, применяемые при ИМС-антибиотики и уроантисептики ЗЖИ қолданылатын антимикробтық заттар- антибиотиктер және уроантисептиктер Antimicrobial agents used for treatment of UTI a antibiotics and uroantiseptiks
6 Бессимптомная бактериурия-наличие в моче бактерий,при отсутствии жалоб. Симптомсыз бактериурия- зәрде бактериялардың болуы,бірақ шағымдар болмайды. Asymptomatic bacteriuria-the presence in the urine of bacteria,in the absence of complaints
7 Производные нитрофуранов, применяемые при амбулаторном пиелонефрите Амбулаторлық пиелонефритте қолданылатын нитрофуран туындылары: Derivative of nitrofuran used for outpatient pyelonephritis
8 Нозокомиальная ИМС- внутрибольничная ИМС Нозокомиалды ЗЖИ- аурухана ішілік ЗЖИ The nosocomial UTI intrahospital UTI
9 Бета-лактамные антибиотики, применяемые при пиелонефрите Пиелонефритте қолданылатын бета-лактамды антибиотиктер Beta-lactam antibiotics used in pyelonephritis
10 Тип действия антибиотиков Антибиотиктердің әсер ету типі Types of effects of antibiotics
11 Комбинированные сульфаниламидные препараты, используемые при ИМС ЗЖИ қолданылатын жұптастырылған султфаниламидтік препараттар Combination sulfa medicine used UTI
12 Возбудители внутрибольничного пиелонефрита Аурухана ішілік пиелонефрит қоздырғыштары The pathogens of nosocomial pyelonephritis
13 Возбудители внебольничного пиелонефрита Ауруханадан тыс пиелонефрит қоздырғыштары Pathogens of community-acquired pyelonephritis
14 Антибиотики из группы цефалоспоринов, применяемых при пиелонефрите Пиелонефритте қолданылатын цефалоспориндер тобынаң антибиотиктері Antibiotics from the group of cephalosporins are used in pyelonephritis
15 Механизм действия фторхинолонов, применяемых при пиелонефрите Пиелонефритте қолданылатын фторхинолондардың
әсер ету механизмі The mechanism of action of fluoroquinolones, used in pyelonephritis
№2 Сабақ
1.Тақырыбы: «Гломерулонефрит түрлерінің фармакотерапиясынын принциптері»
2.Мақсаты: патологиялық процесстерді коррекциялауға бағытталған гломерулонефритттің түрлерін емдеуде қолданылатын дәрілік заттар тобының фармакокинетика және фармакодинамикасының ерекшеліктері жайында білімін қалыптастыру.
3.Оқыту міндеттері:
Когнитивті компетенция
Гломерулонефрит түрлерінде қолданылатын препараттардың жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмін, негізгі фармакологиялық әсерлерін, жанама әсерлері туралы білімді қалыптастыру.
Қолдануға көрсеткіштері туралы білімді қалыптастыру, жанама әсерлерін анықтауды және оларды дер кезінде түзетуді жасай білу.
Жеке препараттардың негізгі әсерлерін күшейту үшін немесе жағымсыз әсерін жою үшін дәрілік заттарды жұптастыру жөнінде білімді қалыптастыру.
Терапияның тиімділігін жоғарлату мақсатында ағзаның әртүрлі мүшелері мен жүйелерінің қызметін бағытталған түрде өзгертуге дәрілік заттарды таңдау бойынша білімді қалыптастыру.
Гломерулонефриттің түрлерінде дәрілік заттардың қалыптарын, қолдану жолдарын таңдауды, оларды рецептте жазу дағдасын қалыптастыру.
Операционалды компетенция
Дәрілік заттарды рецептте талдауымен бірге жаза білу дағдысын қалыптастыру.
Препараттардың бір реттік мөлшерін есептей білу дағдысын қалыптастыру
Коммуникативті компетенция
Сауатты және жетік түрде сөйлеуді игеру;
Даулы жағдайларды шешу және оның алдын алу
Ұжым мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасқа әсер етуді ынталандыру мақсатында мотивация сұрақтарын қолдану.
Жеке ой-пікірін жеткізе білу.
Тақырыптың мәселері бойынша логикалық ойлау, еркін түрде пікірталас жүргізе білу
Үздіксіз оқыту және білім беру компетенциясы:
Өзіндік қазіргі замандағы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологиялар қолдану, ақпарат жинау және оларды өңдеу және талдау жасау (оқулықтар, анықтамалық әдебиет, нормативті құжаттар, ғылыми әдебиет және интернет-қоры)
СӨЖ-тың күрделі түрлерін орындай білу (көп деңгейлі кроссвордтарды, тесттік тапсырмаларды, презентацияларды, эссе, рефераттарды құру).
Хронометраж.
Сабақтың ұзақтығы 3 сағат (150 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 3 мин.
Бастапқы білім деңгейін бағалау – 10 мин.
Инновациялық әдісті қолдану арқылы тақырыптың негізгі сұрақтарын бақылау – 72 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы –30 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 29 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 3 мин.
4.Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Жедел гломерулонефриттерде қолданылатын препараттар. Жіктелуі (ағылшын тілінде).
Жедел гломерулонефриттерде қолданылатын антибиотиктер. Әсер ету механизмдері, негізгі препараттардың сипаттамасы, жанама әсерлері.
Тікелей әсерлі антикоагулянттар (гепарин), әсер ету механизмі, жанама әсерлері.
Антиагреганттар (аденозиндезаминаза тежегіші - дипиридамол).
Созылмалы гломерулонефриттің иммуносупрессивті емі. Стероидты емдеу принциптері.
Глюкокориткоидтар. Иммуннодепрессивті әсерінің механизмі. Негізгі препараттардың сипаттамасы. Стериодты емнің жанама әсерлері.
Пульстерапия туралы түсінік, қолдануға көрсетулер (орыс тілінде).
Цитостатикалық препараттар (циклофосфамид, хлорбутин, циклоспорин).
Созылмалы гломерулонефритті емдеудің үшкомпонентті (цитостатиктер немесе глюкокортикоидтар, антиагерганттар, гепарин) және төрткомпонентті сызбалары(глюкокортикоидтар, цитостатиктер, антиагреганттар, гепарин, кейінірек фениндионға өту). Әсер ету механизмі, қолдануға көрсетулер, қарсы көрсетулер, жанама әсерлері, жастық аспектіде қолданудың ерекшеліктері.
Гломерулонефрит түрлерінде су-электролиттік тепе-теңдік бұзылыстарын, зат алмасу және гемодинамикалық бұзылыстарды түзету. Симптоматикалық емі.
5. Білім беру және оқыту әдістері: ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар мен жағдайлық есептерді, нұсқаулықтар бойынша тапсырмаларды шешу және қорытынды беру, талдауымен және бір реттік мөлшерін анықтауымен бірге рецепт жазу, пікірталастар, кіші топтарда жұмыс жасау, көрнекті құралдармен жұмыс жасау.
6.Әдебиеттер:
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
Бағдарламалық препараттар: бензилпенициллин натрий тұзы, феноксиметилпенициллин, амоксициллин, аугментин (амоксициллин + клавулан қышқылы), рокситромицин, азитромицин, цефалексин, цефадроксил, дексаметазон, преднизолон, метилпреднизолон, циклофосфамид, хлорбутин, азатиоприн, метотрексат, циклоспорин А, мофетил микофенолаты , дипиридамол, гепарин, варфарин, фениндион, гидрохлортиазид, индапамид, фуросемид, этакрин қышқылы, спиронолактон, триамтерен, верапамил, дилтиазем, эналаприл, фозиноприл, рамиприл, лозартран, пропранолол, атенолол, небивалол, карведилол, празозин, доксазозин, ловастатин, флувастатин.
Рецепт жазуға арналған препараттар: метилпреднизолон, гепарин, циклофосфан, азатиоприн, дипиридамол, цефотаксим, эналаприл
7.Бақылау:
Операционалды компетенция бағаланады (дағды)
Рецепт жазу және талдау (фармакологиялық тобын, әсер механизмін, фармакологиялық әсерлерін, қолдануға көрсетілулерін және жанама әсерлерін көрсету)
№ На русском языке На казахском языке На английском языке
1 Петлевые диуретики-лекарственные средства, которые действуют на всем протяжении восходящего отдела петли нефрона.
Петлевые диуретики - сильные мочегонные препараты, вызывающие быстрый (через 0,5-1 час) и непродолжительный (4-6 часов) мочегонный эффект.
Ілмектік диуретиктер-нефрон ілмегінің өрлеген бөлігінің(Генле ілмегі) өне бойына әсер ететін дәрілік заттар, хлор және натрий иондарының реабсорбциясын күрт тежейді.Олар калий ионының шығарылуын күшейтеді;күшті диуретиктер ,әсері тез басталады ,қысқа уақыт әсер етеді;оларға фуросемид ,этакрин қышқылы жатады.
Loop diuretics are diuretics that act at the ascending loop of Henle in the kidney. They are primarily used in medicine to treat hypertension andedema often due to congestive heart failure or renal insufficiency. While thiazide diuretics are more effective in patients with normal kidney function, loop diuretics are more effective in patients with impaired kidney function
2 Глюкокортикостероид – это вещество природного или синтетического происхождения. Относится оно к подклассу гормонов коры надпочечников. Препараты из группы глюкокортикостероидов обладают иммунодепрессивным влиянием и усиливают образование глюкозы в печени, поэтому их довольно часто используют в лечение различных заболеваний.
Глюкокортикоидтар(glycocorticoida;син.:глюкокортикостероидтар,глюкокортикоидты гормондар)-бүйрекүсті безі қыртыс қабатының көмірсу және ақуыз алмасуына айқын емес гормондары (гидрокортизон,кортикостерон). Глюкокортикоидтар- бүйрек үсті безінен синтезделген стероидтары. Табиғи глюкокортикоидтар және олардың синтетикалық аналогтары бүйрек үсті безінің жеткіліксіздігі үшін медицинада пайдаланылады. Сонымен қатар қабынуда, иммуносупрессивті жағдайларда, аллергияға қарсы болыпта қолданылады.
Glucocorticoids (GCs) are a class of corticosteroids, which are a class of steroid hormones. Glucocorticoids are corticosteroids that bind to theglucocorticoid receptor (GR), that is present in almost every vertebrate animal cell. The name glucocorticoid (glucose + cortex + steroid) derives from its role in the regulation of the metabolism of glucose, its synthesis in the adrenal cortex, and its steroidal structure (see structure to the right). Alesscommonsynonymis glucocorticosteroid.
3 Стероидный диабет - клиническая форма диабета, развивающаяся в результате избыточного содержания в крови в течение длительного времени гормонов коры надпочечников или лечения препаратами этих гормонов. В основе механизма развития  диабета стероидного лежит воздействие  глюкокортикоидов на белковый и углеводный обмен. Они усиливают распад белков и тормозят их синтез.
Стероидты диабет –бұл диабеттің клиникалық формасы болып табылады.Оның пайда болуының негізгі себептері ұзақ уақыт бойы қан құрамында бүйрек үсті гормондарынының көп мөлшерде болуы және осы гормондармен емделу болып табылады.Стероидты диабеттің дамуына әсер ететін негізгі механизм -глюкокортикоидтардың ақуыз және көмірсу алмасуына әсер етуі.Олар ақуыздардың ыдырауын күшейтіп,синтезін төмендетеді.
Diabetes- The most common glucocorticoids which cause steroid diabetes are prednizolone and dexamethasone given systemically in "pharmacologic doses" for days or weeks. Typical medical conditions in which steroid diabetes arises during high-dose glucocorticoid treatment include severe asthma, organ transplantation, cystic fibrosis, inflammatory bowel disease, and inductionchemotherapy for leukemia or other cancers.
4 Мочего́нные сре́дства (diuretica; синоним: диуретики, диуретические средства)лекарственные средства, увеличивающие выделение почками ионов натрия и воды и вызывающие в связи с этим уменьшение количества жидкости в организме(устраняет отеки).
Диуретиктер- бүйрекке нақты әсер етеді және зәр шығару процессін жеделдетеді. Диуретиктердің қызметі бүйректегі электролиттердің реабсорбциясының төмендету болып табылады. Көп мөлшерде электролиттердің бөлінуі ағзадан сұйықтықтың тиісті сомасының шығуна байланысты жүреді.
A diuretic is any substance that promotes the production of urine. This includes forced diuresis. There are several categories of diuretics. All diuretics increase the excretion of water from bodies, although each class does so in a distinct way. Alternatively, an antidiuretic such asvasopressin, or antidiuretic hormone, is an agent or drug which reduces the excretion of water in urine.
5 Салуретики (от лат. sal – соль и uresis – выделять мочу) – группа мочегонных средств, действующих на всём протяжении восходящего отдела петли Генле, усиливающий выделение из организма электролитов(угнетающих активность транспорта ионов хлора и усиливающих элиминацию ионов натрия, калия и других элементов.) К салуретикам, в частности, относятся фуросемид, буфенокс, диакарб, дихлотиазид, меркузал, теобромин, эуфиллин и другие мочегонные препараты. Салуретиктер-(saluretica;лат-тұз және диуретиктер)-организмнен натрий ,хлор иондарының шығарылуын күшейтетін заттар(мыс.,дихлотиазид,фуросемид,этакрин қышқылы).
Saluretics (from the Latin. Sal - salt and uresis - allocate urine) - a group of diuretics that acting all along the ascending portion of the loop of Henle, inhibits the activity of transport of chloride ions and reinforcing the elimination of sodium, potassium and other elements.
6 Альтернирующая терапия-метод терапии ГКС больной получает утром сразу 2 суточные дозы, а наследующий день препарат не назначают.Альтернирующая терапия заключается в назначении препарата через день в виде одной дозы. Эта доза должна быть в 2 раза больше той, которая использовалась до перевода на альтернирующую терапию Альтернативті терапия -ұзақ мерзімді глюкокортикоидты терапия альтернативті режимнің бір түрі болып табылады.Науқас таңертең бірден 2 тәулікті дозаны қабылдайды, ал келесі күні препаратты тағайындамайды немесе дозасын азайтады.
Alternate day therapy - administration of a single dose of an intermediate-acting glucocorticoid on alternate days in a dose equivalent to that being employed over a 48 hour period.
7 Пульс-терапия – это довольно новый, но эффективный метод лечения, который основывается на применении особых препаратов большими дозами на протяжении нескольких дней. Пульс-терапия заключается в назначении сверхвысоких доз глюкокортикоидов на короткий срок
Импульстік терапия- бұл аса жоғары дозадағы глюкокортикоидтарды қысқа мерзім ішінде қабылдау болып табылады. Ең жиі қолданылатын бұл метилпреднизолон ,оны натрий сукцинат түрінде 1-2 г дозада көк тамырға тамшылатып 30-60 минут уақыт аралығында, 3-5 күн бойы күніне бір рет құйылады. Қанда препараттың ең жоғары концентрациясы 1 сағаттан кейін дамиды,одан кейінгі 6-7 сағат ішінде ол азая бастайды. Метилпреднизолон түрлі ұлпаларда жиналады және (ми оның ішінде) қабынуы үлкен болған аймақтарда, эритроциттерде жиналады. Импульстік терапия жүргізу кезінде минимальді минералокортикоидтың әсері, преднизолонмен салыстырғанда әлсіз болғаны үшін осы терапияда қолданылады. Импульстік терапия көрсеткіштері, негізінен жүйелі коллагеноз ауыр және өмірге қауіп төндіретін аурулар болып табылады.
Pulse therapy short, intensive administration of pharmacotherapy, usually given atintervals such as weekly or monthly, often used in treating cancer.
8 Вторичная надпочечниковая недостаточность–одно из наиболее тяжелых осложнений терапии глюкокортикоидов, гипофункция надпочечников вследствие дефицита АКТГ развивается при пангипопитуитаризме, у лиц, получающих кортикостероиды, или иногда после отмены кортикостероидной терапии.
Екінші дәрежелі бүйрек үсті безінің жеткіліксіздігі- бүйрек үсті безі қызметінің төмендеуі және АКТГ болмауынан туындайды. Оның белгілері Аддисон ауруының белгілерімен бірдей. Диагностикасы клиникалық және зертханалық деректерге негізделген болып ,плазмада АКТГ және кортизолдың төмен деңгейде екенін көрсетеді.Емдеу жұмыстары гидрокортизон тағайындаумен жүргізіледі.
Secondary insufficiency - there is inadequate pituitary or hypothalamic stimulation of the adrenal glands.
9 Супрессивная терапия. Применение ГК при адреногенитальном синдроме в фармакологических (супрафизиологических) дозах, что ведет к подавлению секреции адренокортикотропного гормона и последующему снижению гиперсекреции андрогенов корой надпочечников. В этом случае только 1/3 суточной дозы кортизона или гидрокортизона дается утром, а 2/3 дозы вечером.
Супрессивті терапия- глюкокортикоидтармен адреногенитальді синдром кезінде яғни- балалардың туа біткен бүйрек үсті безінің гиперплазиясы кезінде қолданылады.Осы уақытта біз глюкокортикоидтарды фармакологиялық(супрафармакологиялық)дозада қолданамыз,өйткені ол АКТГ (гипофиз жағынан) және андроген (бүйрек үсті безі жағынан) гормондарының секрциясын азайтады. Теріс кері байланыс принципі бойынша АКТГ болдырмау үшін, дозаның үлкен (2/3) бөлігін, түн уақытына тағайындайды.
Immunosuppression is a reduction of the activation or efficacy of the immune system. Some portions of the immune system itself have immunosuppressive effects on other parts of the immune system, and immunosuppression may occur as an adverse reaction to treatment of other conditions.
10 Иммунодепресса́нты(иммуносупрессивные препараты, иммуносупрессоры) — это класс лекарственных препаратов, применяемых для обеспечения искусственной иммуносупрессии (искусственного угнетения иммунитета).
Иммунодепрессивті заттар-(иммуно-және лат.тіл.depressio-тежелу,басылу;син.:иммунодепрессанттар;иммуносупрессорлар) –организмнің иммунологиялық реакцияларын тежейтін дәрілік заттар;аутоиммунды ауруларды,қатерлі ісіктерді емдеу үшін және трансплантатты кері итеру реакциясын алдын алу үшін қолданылады; Иммунодепрессивті заттарға жатады:
-иммундық жауапты жалпылай тежейтін заттар(жалпы иммунодепрессанттар)-цитостатиктер (циклофосфан, метотрексат).
Immunosuppressive drugs or immunosuppressive agents or antirejection medications are drugs that inhibit or prevent activity of the immune system. They are used inimmunosuppressive therapy to: Prevent the rejection of transplanted organs and tissues (e.g., bone marrow, heart, kidney, liver) Treat autoimmune diseases or diseases that are most likely of autoimmune origin (e.g., rheumatoid arthritis, multiple sclerosis, myasthenia gravis, systemic lupus erythematosus, sarcoidosis, focal segmental glomerulosclerosis, Crohn's disease, Behcet's Disease, pemphigus, and ulcerative colitis). Treat some other non-autoimmune inflammatory diseases (e.g., long term allergic asthma control).
11 Виды ГКС-терапии:В зависимости от цели различаются три варианта терапии ГКС; заместительная, супрессивная (супрессорная), фармакодинамическая:
Глюкокортикостероидты терапияның түрлері:мақсатына қарай ауыспалы, супрессивті,фармакодинамикалық:
Глюкокортикоидтармен ауыспалы терапия.Бүйрек үстілік жетіспеушілігі әсерінен осы терапияға қажеттілік туындайды.Глюкокортикостероидтардың физиологиялық дозасын ауру өмірі бойы қолдануы мүмкін.Кортизон және гидрокортизонды тәулігіне 2/3 дозасын таңертең ,1/3 дозасын кешке қабылдайды.Басқа ГКС ларды күніне 1 рет таңертең қабылдайды.
Types of GCs therapy: depending on the goals of therapy are two different versions of GCS; Substitution, suppressive (suppressor), pharmacodynamic
12 Заместительная терапия глюкокортикоидами. Необходимость в такой терапии возникает при надпочечниковой недостаточности. Используют физиологические дозы ГКС, которые могут применяться в течение всей жизни больного. При этомкортизонилигидрокортизонвводятся с учетом циркадного ритма – 2/3 дозы утром и 1/3 вечером. Другие ГКС принимают один раз в день утром.
Глюкокортикостероидтармен жүргізілетін орынбасушы терапия.Терапияның негізгі мақсаты: гипофиз секреция АКТГ ның және бүйрекүсті безінен бөлінетін андрогеннің мөлшерін азайту.ГКС тарды фармакологиялық дозада енгізеді.Бұл АКТГ және бүйрекүсті безінен бөлінетін КС тардың мөлшерін азайтады.
Replacementtherapywithglucocorticoids. The need for this arises in therapy of adrenal insufficiency. Use physiological doses of corticosteroids that can be applied throughout the life of the patient. Cortisone or hydrocortisone are case circadian rhythm - 2/3 1/3 dose in the morning and evening. Other corticosteroids taken once daily in the morning.
13 Супрессорная терапия глюкокортикоидами. Цель данной терапии – уменьшить секрецию АК'ГГ гипофизом и секрецию андрогенов надпочечниками. ГКС вводят в фармакологических (супрафизиологических) дозах. Это приводит к подавлению продукции АКТГ и последующему снижению продукции КС надпочечниками.
Супрессивті терапия- глюкокортикоидтармен адреногенитальді синдром кезінде яғни- балалардың туа біткен бүйрек үсті безінің гиперплазиясы кезінде қолданылады.Осы уақытта біз глюкокортикоидтарды фармакологиялық(супрафармакологиялық)дозада қолданамыз,өйткені ол АКТГ (гипофиз жағынан) және андроген (бүйрек үсті безі жағынан) гормондарының секрциясын азайтады. Теріс кері байланыс принципі бойынша АКТГ болдырмау үшін, дозаның үлкен (2/3) бөлігін, түн уақытына тағайындайды.
Suppressive therapy with glucocorticoids. The purpose of this treatment - to reduce the secretion of ACTH by the pituitary and adrenal androgen secretion. Glucocorticosteroids administered in pharmacological (supraphysiological) doses. This leads to the suppression of the production of ACTH and consequent reduction in production by the adrenal glands.
14 Фармакодинамическая терапия- представляет собой наиболее частый вариант использования ГКС при лечении воспалительных и аллергических процессов. Используются фармакологические дозы. При системной терапии ГКС назначают в расчете на их противовоспалительное, противоаллергическое, иммуносупрессивное, противошоковое и противорвотное действие, т.е. лечение является не этиотропным, а патогенетическим.
Фармакодинамикалық терапия- бұл глюкокортикостероидтарды пайдаланып қабыну және аллергиялық үрдістерді емдеудің ең жиі параметр болып табылады. Фармакологиялық доза пайдаланылады.Жүйелі терапияда глюкокортикостероидтарды тағайындау ,қабынуға қарсы,аллергияға қарсы,шокка қарсы әсер көрсетеді.Емдеу этиотропты емес ,патогенді болып келеді.
.
Pharmacodynamic therapy- is the most frequent option of using corticosteroids in the treatment of inflammatory and allergic processes. In systemic therapy corticosteroids prescribed based on their anti-inflammatory, antiallergic, immunosuppressive, antishock and antiemetic effect, ie, treatment is not
etiotropicbutpathogenic
15 Фторированные ГК: (дексаметазон, бетаметазон, триамцинолон, флуметазон и др.) глюкокортикоиды. Эти соединения, как правило, более активны, чем природные глюкокортикоиды, действуют в меньших дозах. Действие синтетических стероидов сходно с действием природных кортикостероидов, но они обладают различным соотношением глюкокортикоидной и минералокортикоидной активности.
Фторлы кортикостероидтар (дексаметазон, бетаметазон, триамцинолона,флуметазон. Бұл қосылыстар әдетте,табиғи глюкокортикоидтарға қарағанда аз дозада да активті болып табылады.Синтетикалық кортикостероидтар әсері табиғи кортикостероидтардың әсерімен бірдей.Бірақ олар глюкокортикоидты және минералокортикоидты актвтілігінің арақатынасы бойынша ерекшеленеді.
.
The fluorinated groups of companies: (dexamethasone, beta metazones, триамцинолон, флуметазон, etc.) glucocorticoids. These connections are, as a rule, more active, than natural glucocorticoids, work in smaller doses. Action of synthetic steroids is similar to action of natural corticosteroids, but they possess various ratio of glucocorticoid and mineralokortikoidny activity
№3 сабақ
Тақырыбы: «Бүйректің созылмалы жетіспеушілігін емдеудің негізгі бағыттары. Балалардағы БСЖ фармакотерапиясының ерекшеліктері»
Мақсаты: патологиялық процесстерді коррекциялауға бағытталған созылмалы бүйрек жетіспеушілігінде қолданылатын дәрілік заттар тобының фармакокинетика және фармакодинамикасының ерекшеліктері жайында білімін қалыптастыру.
Оқыту міндеттері:
Когнитивті компетенция
Созылмалы бүйрек жетіспеушілігінде қолданылатын препараттардың жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмін, негізгі фармакологиялық әсерлерін, жанама әсерлері туралы білімді қалыптастыру.
Қолдануға көрсеткіштері туралы білімді қалыптастыру, жанама әсерлерін анықтауды және оларды дер кезінде түзетуді жасай білу.
Жеке препараттардың негізгі әсерлерін күшейту үшін немесе жағымсыз әсерін жою үшін дәрілік заттарды жұптастыру жөнінде білімді қалыптастыру.
Терапияның тиімділігін жоғарлату мақсатында ағзаның әртүрлі мүшелері мен жүйелерінің қызметін бағытталған түрде өзгертуге дәрілік заттарды таңдау бойынша білімді қалыптастыру.
Созылмалы бүйрек жетіспеушілігінде дәрілік заттардың қалыптарын, қолдану жолдарын таңдауды, оларды рецептте жазу дағдасын қалыптастыру.
Операционалды компетенция
Дәрілік заттарды рецептте талдауымен бірге жаза білу дағдысын қалыптастыру.
Препараттардың бір реттік мөлшерін есептей білу дағдысын қалыптастыру
Коммуникативті компетенция:
Сауатты және жетік түрде сөйлеуді игеру;
Даулы жағдайларды шешу және оның алдын алу
Ұжым мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасқа әсер етуді ынталандыру мақсатында мотивация сұрақтарын қолдану.
Жеке ой-пікірін жеткізе білу.
Тақырыптың мәселері бойынша логикалық ойлау, еркін түрде пікірталас жүргізе білу
Үздіксіз оқыту және білім беру компетенциясы:
1.Өзіндік қазіргі замандағы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологиялар қолдану, ақпарат жинау және оларды өңдеу және талдау жасау (оқулықтар, анықтамалық әдебиет, нормативті құжаттар, ғылыми әдебиет және интернет-қоры)
2.СӨЖ-тың күрделі түрлерін орындай білу (көп деңгейлі кроссвордтарды, тесттік тапсырмаларды, презентацияларды, эссе, рефераттарды құру).
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 1 сағат (50 мин)
Ұйымдастыру бөлімі – 2 мин.
Бастапқы деңгейін бағалау – 3 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы -25 мин.
Қорытынды бағалау – 18 мин.
Өзбетінше дайындалуға арналған тапсырма – 2 мин.
4. Білім беру және оқыту әдістері: барлық сұрақтар бойынша кеңес беру, тақырыпты өз бетінше оқу, жағдайлық есептерді шешу, кестемен жұмыс істеу, өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмаларды орындау, электрондық материалдармен жұмыс істеу, кіші топтарда жұмыс әстеу, рецепт жазу, талдау, препараттың бір реттік мөлшерін анықтау.
5. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Созылмалы бүйрек жетіспеушілігін консервативті емдеудің әдістері.
Асқазан-ішектік диализді қолдануға көрсетулер (мәжбүрлеп ішті айдау). Препараттар, әсер ету механизмдері, жанама әсерлері, жастық аспектіде әсерінің ерекшеліктері.
Сулы интоксикация мен гипонатриемияны жою үшін диуретиктерді таңдау және қолдануға көрсетулер.
Электролиттік тепе-теңдікті түзетуге қолданылатын препараттар.
Қанның қышқыл-сілтілік жағдайын түзетуге қолданылатын препараттар (сілтілендіру емі). Қолдануға көрсетулер.
Кальций-фосфор алмасуы бұзылыстарын түзетуге қолданылатын препараттар.
СБЖ фонында пайда болған артериалды гипертензияны емдеуге арналған бірінші қатардағы препараттар. Әсер ету механизмдері, препараттардың сипаттамасы. Жанама әсерлері.
СБЖ фонында пайда болған анемиялық синдромын емдеуде қолданылатын заттар. Әсер ету механизмдері, препараттардың сипаттамасы. Жанама әсерлері. Балалар жасындағы әсер ету ерекшеліктері.
6.Әдебиеттер:
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
Бағдарламалық препараттар: натрий гидрокарбонаты, глюкоза, инсулин, трисамин, эпоэтин-альфа, эпоэтин-бета, феррум лек (III валентті темірдің полиизомальтозат гидроксиді), венофер (III валентті темірдің сахароза кешені гидроксиді), кальций карбонаты, кальций глюконаты, кальцитонин, кальцитриол, альфакальцидол, эргокальциферол, кальций-Д3, сорбит, фуросемид, этакрин қышқылы, гидрохлортиазид, амлодипин, верапамил, дилтиазем, каптоприл, эналаприл, фозиноприл, рамиприл, лозартан, валсартан, атенолол, метопролол, бисопролол, метилдопа, доксазозин, леспенефрил
Рецепт жазуға арналған препараттар: феррум лек, фуросемид, эналаприл, эргокальциферол
8.Бақылау: Бұл сабақтың материалы аралық бақылауда бағаланады.
Тесттік тапсырмалар
Тест №1. СБЖ кезінде кальций-фосфор алмасуын реттеу үшін қолданылады
Паратгормон препараттары
Глюкокортикоидтар
Трисамин
Кальций Д3
Каптоприл
Тест №2. Созылмалы бүйрек жетіспеушілігі кезінде қолданылады:
Фуросемид.
Эпоэтин- альфа
Натрий гидрокарбонаты
Леспенефрил
Викасол
Тест №3. Қышқыл-сілтілік жағдайды түзету үшін қолданылады:
Натрий гидрокарбонаты
Сорбит
Дипиридомол
Д витаминінің препараттары
Фуросемид
Тест №4. СБЖ - да пайда болған артериалды гипертензияны емдеудегі таңдау препараттар:
Бета-адреноблокаторлар
Альфа-адреноблокаторлар
Кальций өзекшелерінің тежегіштері
ААФ тежегіштері
Ганглиоблокаторлар
Тест №5. СБЖ кезінде диуретиктер тобының таңдалы препараты:
Спиронолактон
Индапамид
Маннит
Фуросемид
Эуфиллин
Тест №6. Фуросемидтің әсер ету механизмі:
Натрий, хлор реабсорбциясының тежелуі.
Вазопрессинмен бәсекелестік
Проксималды өзекшелерде натрий секрециясының күшеюі
Бүйрек өзекшелерінде осмостық қысымның жоғарылауы
Карбангидраза белсенділігін тежейді
Тест №7. СБЖ фонында пайда болған анемияны емдеудегі неғұрлым тиімді препараттар:
Рекомбинантты эритропоэтиннің препараттары
Ішке қабылдайтын темір препараттары
Цианокобаламин
Кобальт препараттары
Аскорбин қышқылы
Тест №8. Гиперкалиемияны жою үшін енгізеді:
Леспенефрил
Реополиглюкин
Көктамырға калий хлоридін енгізу
Инсулинмен бірге глюкозаның 20% ерітіндісін көктамырға енгізу
Тренталды енгізу
Тест №9. Гиперазотемияны жою үшін қолданылатын өсімдік тектес препарат:
Валериана
Леспенефрил
Хофитол
Сасықшөп
Жанаргүл шөбінің тұндырмасы
Тест №10. СБЖ фонында метаболикалық ацидоз дамығанда қолданылады:
Калий хлориді
Фуросемид
Натрий гидрокарбонаты
Маннит
Кальций хлориді
№3 сабақ
Тақырыбы: «Несеп-жыныс жүйесі » модулі бойынша аралық бақылау
Мақсаты: несеп шығару жүйесінің қабыну ауруларының микробқа қарсы терапиясы үшін қолданылатын препараттар тобының фармакокинетика және фармакодинамика ерекшеліктері, әр-түрлі патология жағдайларында рациональды фармакотерапия үшін, негізгі препараттарды таңдау принципін білу, студенттердің «Зәр-жыныс жүйесі » модул сабағы уақытында алған білімінің компетенцияларын бағалау.
Оқыту міндеттері:
Когнитивті компетенция:
Несеп шығару жүйесінің қабыну ауруларының микробқа қарсы терапиясы үшін қолданылатын препараттардың жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмін, ФК, ФД , негізгі фармакологиялық және жанама әсерлерін зерделеу.
Емдеудің тиімділігін арттыру мақсатында несеп шығару жүйесінің қабыну ауруларының микробқа қарсы терапиясы үшін қолданылатын дәрілік заттарды таңдауды үйрену.
Несеп шығару жүйесінің қабыну ауруларында дәрілік қалыптарды таңдауды, оларды қолдану тәсілдерін, қолдануға қарсы көрсеткіштерін, жағымсыз әсерлерді анықтауды және оларды дер кезінде түзету жүргізуді үйрену.
Дәрілік қалыптарға рецепті жазу ережелерін білу.
Операциональды компетенция:
Рецепт жазу және талдау
Препараттың бір реттік және тәуліктік дозасыны анықтау
Коммуникативті компетенция:
Сауатты және жетік түрде сөйлеуді игеру.
Даулы жағдайларды шешу және оның алдын алу.
Ұжым мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасқа әсер етуді ынталандыру мақсатында мотивация сұрақтарын қолдану.
Жеке ой-пікірін жеткізе білу.
Фармакология мәселері бойынша логикалық ойлау, еркін түрде пікірталас жүргізе білу
Үздіксіз оқыту және білім беру:
Өзіндік қазіргі замандағы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологиялар қолдану, ақпарат жинау және оларды өңдеу және талдау жасау (оқулықтар, анықтамалық әдебиет, нормативті құжаттар, ғылыми әдебиет және интернет-қоры)
СӨЖ-ның түрлерін орындай білу (эссе, тесттік тапсырмаларды, презентацияларды, рефераттарды құрастұру).
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 2 сағат (100 мин)
Ұйымдастыру кезеңі -2 мин
Білімнің алғашқы деңгейін бағалау - 10 мин
Студенттердің өзіндік жұмысы - 50 мин
Студенттердің оқытушымен бірлесіп жұмысы - 35 мин
Білімнің соңғы деңгейін тексеру –10 мин
Білімнің жалпы білімін бағалау – 3 мин
Өзіндік жұмыс бойынша тапсырмалар орындау -1- 2 мин.
4. Білім беру және оқыту әдістері: барлық сұрақтар бойынша кеңес беру, тақырыпты өз бетінше оқу, жағдайлық есептерді шешу, кестемен жұмыс істеу, өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмаларды орындау, электрондық материалдармен жұмыс істеу, кіші топтарда жұмыс әстеу, рецепт жазу, талдау, препараттың бір реттік мөлшерін анықтау.
5.Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларында қолданылатын микробқа қарсы заттардың негізгі топтары.
Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларында қолданылатын антибиотиктердің жіктелуі және салыстырмалы сипаттамасы.
Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларында қолданылатын синтетикалық микробқа қарсы заттардың салыстырмалы сипаттамасы.
Зәр шығару жүйесінің қабыну ауруларында қолданылатын антибактериялық емнің балаларда қолдану ерекшеліктері.
Нефротоксикалық синдромда қолдынылатын дәрілік заттар. Иммуносупрессивті терапия, глюкокортикоидатармен (преднизолон) және цитостатиктермен (циклофосфамид, хлорамбуцил, циклоспорин). Глюкокортикоидтармен цитостатиктерді жуптастырып қолдану . Әсер ету механизмі, қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері, науқастың жасына қарай қолдану аспектілері.
Созылмалы гломерулонефриттің жуптастырылған емі. Үш компонентті (цитостатиктер және глюкокортикоидтар, антиагерганттар, гепарин) және төрткомпонентті схема (глюкокортикоидтар, цитостатиктер, антиагреганттар, гепаринден фениндионға өту). Әсер ету механизмі, қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері, науқастың жасына қарай қолдану аспектілері.
Репродуктивті жүйеге әсер етуші препараттар. Жыныстық дамудың бұзылуында қолданылатын дәрілік заттар. Стероидты жыныс гармондары (андрогендер және эстрогендер). Әсер ету механизмі, қарсы көрсеткіштері, жанама әсерлері.Балаларға дозалау ерекшілігі.
Созылмалы және жедел бүйрек жетіспеушілігінде қолданылатын дәрілік препараттар.
9. Әсер ету механизмі, көрсеткіштері және қарсы көрсеткіштері, жанама әсері балаларға дозалау ерекшілігі.
7.Әдебиеттер:
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608б.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216б.
Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
6.Бокарев И.Н. Противомикробная терапия в клинической практике терапевта. "Медицинское информационное агентство (МИА)". – 2011. -288 б.
7.Вялов С.С. Противомикробная терапия: алгоритмы выбора. Медпресс. -2014. -208б. 
Бағдарламалық препараттар: бензилпенициллинің натрий тұзы, феноксиметилпенициллин, ампициллин, уназин (ампициллин+сульбактам), амоксициллин, аугментин (амоксициллин + клавулановая кислота), амоксиклав (амоксициллин + клавулан қышқылы), аугментин (амоксициллин + клавулан қышқылы) карбенициллин, пиперациллин, рокситромицин, азитромицин, цефалексин, цефадроксил, цефуроксим, цефотаксим, цефтазидим, цефепим, цефаклор, цефиксим, гентамицин, амикацин, меропенем, тиенам (имипенем + циластатин), азтреонам, нитроксолин, фурагин (фуразидин), фурадонин (нитрофурантоин), фурамаг (фуразидин + магний карбонаты), фосфомицин, фурамаг (фуразидин + магний карбонаты), фосфомицин, налидикс қышқылы, пипемидин қышқылы , офлоксацин, ципрофлоксацин, пемфлоксацин, ко-тримоксазол, дексаметазон, преднизолон, метилпреднизолон, циклофосфамид, хлорбутин, азатиоприн, метотрексат, циклоспорин А, микофенолата мофетил, дипиридамол, гепарин, варфарин, фениндион, маннитол, гидрохлортиазид, индапамид, фуросемид, этакриновая кислота, спиронолактон, триамтерен, эналаприл, фозиноприл, рамиприл, лозартран, валсартан, верапамил, дилтиазем, амлодипин, пропранолол, атенолол, метопролол, бисопролол, небивалол, карведилол, празозин, доксазозин, метилдопа, допамин, ловастатин, флувастатин, натрия гидрокарбонат, глюкоза, инсулин, трисамин, эпоэтин-альфа, эпоэтин-бета, феррум Лек (III валентті полиизомальтозат гидроксиді), венофер (III валентті темір гидроксидінің сахарозалық кешені), кальций карбонаты, кальций глюконаты, кальцитонин, кальцитриол, альфакальцидол, эргокальциферол, кальций-Д3, сорбит, леспенефрил, эстрадиол, этинилэстрадиол, тестостерона, менопауздық гонадотропин пропионат, хориондық гонадотропин, фоллитропин альфа, даназол, бусерелин, трипторелин, ципротерон, натрий хлориді, реополиглюкин, полиглюкин, уралит У, блемарен, солуран, магурлит, цистенал, цистон, фитолизин, аллопуринол, уросан.
Рецепт жазуға арналған препараттар: амоксициллин, цефотаксим, гентамицин, офлоксацин, нитроксолин, ко-тримоксазол, гепарин, варфарин, дипиридамол, фуросемид, аллопуринол
8.Бақылау:
Бағаланатын компетенциялар: когнитивті, операционалды, коммуникативті
1.Бөлімнің негізгі сурақтары бойынша ауызша сұрау.
2.Тесттік тапсырмаларды орындау.
3.Рецепттерді талдаумен жазу, бір реттік дозасын есептеу.
Тесттік тапсырмалар
Тест №1.Жүкті әйелдегі пиелонефритте қолданылатын таңдамалы препарат:
Пипемидий қышқылы
Ципрофлоксацин
Ампицилли
Гентамицин
Фурамаг (фуразидин + магний карбонаты)
Тест №2. Бүйректің кальцилік тастардың рецидивтерін емдеу үшін тиімділігі жоғары зат
Маннитол
Фуросемид
Спиронолактон
Гидрохлоротиазид
Индапамид
Тест №3. Гиперкалиемия кезінді пациентке қауіпсіз зәр айдағыш препарат
Калий хлориді
Каптоприл
Гидрохлортиазид
Спиронолактон
Триамтерен
Тест №4. Зәр шығару жолдарының инфекциялық ауруларында жиі колданылатын микробқа қарсы препарат
Фторхинолондар
Цефалоспориндер
Аминогликозидтер
Карбапенемдер
Аминопенициллиндер
Тест №5. Пуриндік зат алмасуды реттейтін, бүйрек-тас ауруында қолданылатын препаратты атаңыз
Аллопуринол
Глюкоза
Натрий гидрокарбонаты
Инсулин
Леспенефрил
Тест №6. Созылмалы бүйрек жеткіліксіздігінде қолданылатын өсімдік тектес гипоазотемиялық зат
Циклофосфамид
Эпоэтин-альфа
Леспенефрил
Метотрексат
Аллопуринол
Тест №7. Бүйрек тас ауруын емдеудің негізгі бағыттары
Ауру сезімін басу
Асқынуларды емдеу (жедел және созылмалы пиелонефрит, цистит ж.т.б.).
Тастың шығарылуын жылдамдатуға бағытталған шаралар.
Несеп-қышқылды тастардыеріту
Сұйықтықты қабылдауды шектеу
Тест №8. Бүйрек тас ауруын емдеуде қолданылатын негізгі топ препараттары
Антибактериалды препараттар
Спазмолитикалық заттар
Зәр айдағыштар
Кальций препараттары
Тастарды ерітетін препараттар
Тест №9. Созылмалы гломерулонефритте қолданылады
1. Антиагреганттар
2. Антикоагулянттар
3. Коагулянттар
4. Глюкокортикоидтар
5. Цитостатиктер
Тест №10. Бүйрек жеткіліксіздігіне байланысты дамыған анемияда қолданылатын препараттар
Темір препараттары
Ілмектік диуретиктер
Эпоэтин-альфа
Фолий қышқылы
Цианокобаламин
Тест №11. Жылдам дамитын жедел гломерулонефритте қолданылады:
Эноксапарин
Викасол
Преднизолон
Циклофосфамид
Дипиридамол
Тест №12. СБЖ қолданылатын иммунодепрессант- цитостатик
Азатиоприн
Метотрексат
Циклофосфамид
Преднизолон
Эпоэтин-альфа
Микофенолата мофетил
Циклоспорин
Хлорбутин
Тест №13.
Тесттік тапсырманы толықтыру. Жедел және созылмалы гломерулонефритте глюкокортикоидтар қолданылады, себебі __________ әсері бар.
Тест №14.СБЖ-де кальций-фосфор алмасуын реттеу үшін қолданылады:
Белсендірілген көмір
Натрий бикарбонаты
Эналаприл
Кальцитонин
Фозиноприл
Эргокальциферол
Эпоэтин-альфа
Тест №15. БСЖ емдеудің негізгі бағыттары:
Организмнің улануын жою
Сұйықтықтың көлемін бақылау
Негізгі электролиттердің концентрациясын бақылау
АҚ деңгейін бақылау
Спирография мәлеметтерін бақылау
Тест №16. БСЖ метаболикалық ацидоза дамиғанда қолданылады:
Кальцитриол
Фуросемид
Натрий гидрокарбонаты
Маннит
Кальций карбонаты
Тест №17. Хориондық гонадотрпиннің қолдануға көрсетулері:
Бедеулік
Кретинизм
Дағдылы түсік тастау
Гипогонадизм
5. Крипторхизм
Тест №18. Тестостеронның қолдануға көрсетулері:
Әйелдердің гирсутизмі
Ерлердің гипогонадизмі
Галакторея
Қуық асты безінің гиперплазиясы
5. Әйелдердегі сүт безінің обыры (60-жастан асқан әйелдерде)
Тест №19. Эстрогеннің қолдануға негізгі көрсетулері:
Ер адамдардың гиперсексуалдігі
Әйелдердегі сүт безінің обыры (60-жасқа дейінгі әйелдерде)
Іштің қатуы
Аменорея, дисменорея
Босану қызметінің әлсіздігі
Түсік тастаудың алдын алу үшін
Тест №20№ Менопауздық гонадотрпиннің қолдануға көрсетулері:
Кретинизм
Дағдылы түсік тастау
Гигантизм
Крипторхизм
Бедеулік
«Несеп-жыныс жүйесі» модулі бойынша студенттің өзіндік жұмысына арналған әдістемелік нұсқаулар
№1 СӨЖ
Тақырыбы: «ЖБЖ фармакотерапиясының замануй принциптері»
Мақсаты: ЖБЖ фармакотерапиясында қолданылатын заттардың жіктелуі және номенклатурасын өз бетінше меңгеру; ЖБЖ кезінде препараттарды таңдау және дұрыс қолдану үшін жеке препараттардыңфармакодинамикасын, фармакокинетикасын және жанама әсерлерін талдау.
3. Міндеттері:
ЖБЖ фармакотерапиясында қолданылатын дәрілік заттардың фармакологиялық әсерлері;
ЖБЖ фармакотерапиясында қолданылатын фармакологиялық заттардың әсер ету механизмі туралы түсінік;
Медицинада негізгі қолданылуы;
Негізгі жанама әсерлері;
Басқа препараттармен өзара әсерлесуі.
4. Орындау түрі:
«ЖБЖ фармакотерапиясының қазіргі принциптері» тақырыбына реферат дайындау
5. Орындау критерийлері:
а) соңғы жылдардағы әдебиет көздерін талдау және меңгеру;
б) ақпараттарды өңдеу және жүйелендіру;
в) жоспарын жасау;
г) библиография құрастыру;
д) реферативті жұмысты рәсімдеу.
Реферативті жұмыстың құрылымы:
мұқаба парақ(үлгі бойынша безендіріледі);
мазмұны (негізгі бөлімдердің беттерін көрсетіп, кезектестіріп жазу);
кіріспе (зерттелетін мәселені негіздеу, оның мәні мен өзектілігі; жұмыстың мақсаты мен міндеттерін анықтау);
негізгі бөлім (әр бөлім жеке мәселенің алдыңғы бөлімнің жалғасы ретінде, бір жағын немесе бір бөлігін дәлелмен анықталуы қажет; бұл бөлімде кестелер, сызбалар, суреттерді қолдануға болады немесе оларды реферативті жұмыстың жалғасы ретінде қосымша безендіруге болады);
қорытынды (қорытынды жасалады, тұжырымдар мен кеңестер ұсынылады);
әдебиеттер тізімі (үлгі бойынша безендіріледі)
Рефераттың мұқаба парағы
С.Ж. АСФЕНДИЯРОВ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ МЕДИЦИНА УНИВЕРСИТЕТІ
КАФЕДРА______________________________________________________
Р Е Ф Е Р А Т
Тақырыбы: _________________________________________________
_________________________________________________
Студенттың аты жөні__________________________________________
Факультеті _____________________________________________
Курсы ____________________________________________________
Тобы __________________________________________________
Оқытушы ___________________________________________
Алматы, 200_- 200_ оқу жылы
Рефератты безендіруге және орындалуына қойылатын талаптар:
а) рефераттың көлемі 10-15 басылым бетінен артық болмауы қажет* (рефераттың көлеміне қосымша кірмейді);
б) реферативті жұмыстың жазылуы ұқыпты түзетілген және грамматикалық қатесіз болуы қажет;
в) әдебиетке сілтеме жасау санмен көрсетіледі және ол әдебиет тізіміндегі санмен сәйкес болуы қажет;
г) әдебиет тізімі рефератты жұмыстың аяғында жазылады және мәтіне көрсетілген пайдалану ретімен жазылады.
6.Тапсыру мерзімі: «Несеп-жыныс жүйесі» модулі бойынша аралық бақылауға дейін.
7. Бағалау критерийі:
Рефератты бағалау критерийлері
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Реферат мазмұнының тақырыпқа, реферат жоспарына және қойылған міндеттерге сәйкес келуі 13 9,75 6,5 0
2. Тақырыптың толықтығы және ашылуының логикаға сай болуы 13 9,75 6,5 0
3. Материалды жалпыландыру, қорытынды жасай білу қабілеті 13 9,75 6,5 0
4. Ақпарат көздерімен жұмыс жасай білуі 13 9,75 6,5 0
5. Реферат бойынша сұрақтарға жауап бере білуі 12 9 6 0
6. Рефераттың безендірілуі модульдің талаптарына сәйкес келуі 12 9 6 0
7. Көрнекті материалдардың сапасы мен толықтығы 12 9 6 0
8. Әдебиетті іріктеу 12 9 6 0
Барлығы 100 75 50 0
Ең жоғары балл – 100
Бағдармалық препараттар: глюкоза, натрий хлориді, натрий бикарбонаты, маннитол, фуросемид, допамин, реополиглюкин, полиглюкин
8.Әдебиеттер:
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
9.Бақылау:
БЖЖ қандай препараттар тобы қолданылады?
БЖЖ қолданылатын препараттардың әсер механизмі қандай?
Препараттарды қолданудың ерекшеліктері және дамитын жанама әсерлері.
№2 СӨЖ
Тақырыбы: «Несеп-тас ауруы кезіндегі дәрілік емнің негізгі бағыттары»
Мақсаты: несеп-тас ауруын емдеуде қолданылатын заттардың әсер ету ерекшеліктерін, қолданылуын, жанама және уытты әсерлерін өз бетінше оқып үйрену.
3.Мақсаты: «Несеп-тас ауруының дәрілік емі» әсерлері мен қолданылуын өз бетінше оқып үйрену.
4. Тапсырмалар:
1. Несеп-тас ауруында қолданылатын дәрілік препараттарды қолдану туралы түсінік қалыптастыру.
2. Несеп-тас ауруында қолданылатын дәрілік препараттардың фармакологиялық сипаттамасын білу.
3. Несеп-тас ауруында қолданылатын дәрілік препараттарды қолдануға көрсетулер мен қарсы көрсетулерін білу.
4. Орындау формасы: презентация.
5. Орындау критерилері:
1. негізгі әдебиет көздерін меңгеру және талдау
2. ақпараттарды өңдеу және жүйелендіру
3. презентация жоспарын жасау
4.библиография құрастыру
5. презентацияны безендіру
Презентацияны құрастыруға қойылатын талаптар:
1. Презентация «Microsoft Power Point» бағдарламасында құрастырылады
2. Слайд саны – 10-15 болуы керек.
3. Презентация сауатты құрастырылған, тез қабылданарлық болуы қажет
4. Соңғы слайдта библиография көрсетіледі.
6. Тапсыру мерзімі: «Несеп-жыныс жүйесі» модулі бойынша аралық бақылауға дейін.
7. Бағалау критериі:
Мультимедиялық форматтағы презентацияларды бағалау критерийлері
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Тақырыбымен титулдық слайдтың, презентацияның жоспарының, слайдтардың қажетті санының, қолданылған әдебиет пен Интернет қорларының тізімінің болуы. 10 7,5 5 0
2. Презентация мазмұнының тақырып пен қойылған міндеттерге сәйкес келуі 10 7,5 5 0
3. Слайдтардың логикалы тізбекте орналасуы. 10 7,5 5 0
4. Материалды баяндау стилі (қысқаша, нақты белгілеу, дұрыс құрылымының болуы). 10 7,5 5 0
5. Ақпараттың заманауи көздерін қажетті мөлшерде қолдану. 10 7,5 5 0
6. Материалды жинақтай білу, нақты және анық қорытынды жасай білу қабілеті. 10 7,5 5 0
7. Презентация материалдарын жеткі білу және игеру. 10 7,5 5 0
8. Нақты, сауатты, тізбекті баяндай білу қабілеті. 10 7,5 5 0
9. Өз пікірін растай білу және сынға сындарлы көзқараспен қарау қабілеті. 10 7,5 5 0
10. Слайдтарды безендіру сапасы (көркемдігі, көрнекілігі және т.б.). 10 7,5 5 0
Барлығы 100 75 50 0
Ең жоғары балл – 100.
Бағдарламалық препараттар: уралит У, блемарен, солуран, магурлит, цистенал, цистон, фитолизин, аллопуринол, уросан.
8.Әдебиеттер:
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
9.Бақылау:
Несеп-тас ауруында қандай дәрілік заттар тобы қолданылады?
Несеп-тас ауруында қолданылатын заттардың әсер механизмі.
Препараттарды қолданудың ерекшеліктері және дамитын жанама әсерлері.
«Тірек-қимыл жүйесі» модулі бойынша практикалық сабақтарға арналған әдістемелік нұсқаулар
Тақырыбы: «Буындық синдромда қолданылатын қабынуға қарсы заттар. Жастық аспектіде қолданудың ерекшеліктері»
Мақсаты: буындық синдромда қолданылатын дәрілік заттардың фармакокинетика және фармакодинамикасының ерекшеліктері жайында білімін қалыптастыру.
Оқыту міндеттері:
Когнитивті компетенция
Буындық синдромда қолданылатын препараттардың жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмін, негізгі фармакологиялық әсерлерін, жанама әсерлері туралы білімді қалыптастыру.
Қолдануға көрсеткіштері туралы білімді қалыптастыру, жанама әсерлерін анықтауды және оларды дер кезінде түзетуді жасай білу.
Жеке препараттардың негізгі әсерлерін күшейту үшін немесе жағымсыз әсерін жою үшін дәрілік заттарды жұптастыру жөнінде білімді қалыптастыру.
Терапияның тиімділігін жоғарлату мақсатында ағзаның әртүрлі мүшелері мен жүйелерінің қызметін бағытталған түрде өзгертуге дәрілік заттарды таңдау бойынша білімді қалыптастыру.
Буындық синдромда дәрілік заттардың қалыптарын, қолдану жолдарын таңдауды, оларды рецептте жазу дағдасын қалыптастыру.
Операционалды компетенция
Дәрілік заттарды рецептте талдауымен бірге жаза білу дағдысын қалыптастыру
Препараттардың бір реттік мөлшерін есептей білу дағдысын қалыптастыру
Коммуникативті компетенция:
Сауатты және жетік түрде сөйлеуді игеру;
Даулы жағдайларды шешу және оның алдын алу
Ұжым мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасқа әсер етуді ынталандыру мақсатында мотивация сұрақтарын қолдану.
Жеке ой-пікірін жеткізе білу.
Тақырыптың мәселері бойынша логикалық ойлау, еркін түрде пікірталас жүргізе білу
Үздіксіз оқыту және білім беру компетенциясы:
Өзіндік қазіргі замандағы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологиялар қолдану, ақпарат жинау және оларды өңдеу және талдау жасау (оқулықтар, анықтамалық әдебиет, нормативті құжаттар, ғылыми әдебиет және интернет-қоры)
СӨЖ-тың күрделі түрлерін орындай білу (көп деңгейлі кроссвордтарды, тесттік тапсырмаларды, презентацияларды, эссе, рефераттарды құру).
Хронометраж.
Сабақтың ұзақтығы 3 сағат (150 мин.)
Ұйымдастыру бөлімі – 3 мин.
Бастапқы білім деңгейін бағалау – 10 мин.
Инновациялық әдісті қолдану арқылы тақырыптың негізгі сұрақтарын бақылау – 72 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы –30 мин.
Білімнің соңғы деңгейін бақылау - 29 мин.
Жалпы білімді бағалау – 3 мин.
Өзіндік дайындыққа тапсырма – 3 мин.
4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Буындық синдромда қолданылатын қабынуға қарсы заттардың жіктелуі.
Стероидты және стероидты емес қабынуға қарсы заттар. Негізгі препараттардың салыстырмалы сипаттамасы. Қолданудың ерекшеліктері.
Ревматоидты артритте қолданылатын базистік препараттар (1-ші және 2-ші қатар). Жіктелуі, әсер ету механизмі, қолдануға көрсетулер, қарсы көрсетулер, жанама әсерлері.
Остеоартрозда қолданылатын препараттар (хондропротекторлар). Әсер ету механизмі, қолдануға көрсетулер, жанама әсерлері.
Жастық аспектілерге байланысты қабынуға қарсы заттарды қолдану ерекшеліктері.
5. Білім беру және оқыту әдістері: ауызша сұрау, тесттік тапсырмалар мен жағдайлық есептерді, нұсқаулықтар бойынша тапсырмаларды шешу және қорытынды беру, талдауымен және бір реттік мөлшерін анықтауымен бірге рецепт жазу, пікірталастар, кіші топтарда жұмыс жасау, көрнекті құралдармен жұмыс жасау.
6. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
Бунчук Н.В. Ревматические заболевания пожилых. -2-е изд. — М.: МЕДпресс-информ, 2014. — 272 б.
Бағдарламалық препараттар: парацетамол (ацетаминофен), ибупрофен, диклофенак натрийі, проксен, лорноксикам, нимесулид, мелоксикам, целекоксиб, кетопрофен (кетонал), индометацин, фенилбутазон, метотрексат, лефлуномид, сульфасалазин, гидроксихлорохин (плаквенил), ауранофин, кризанол, пеницилламин, хингамин, циклоспорин, азатиоприн, циклофосфамид, инфликсимаб, ритуксимаб, хондроитин сульфаты, преднизолон, метилпреднизолон, дексаметазон, глюкозамин
Рецепт жазуға арналған препараттар: ибупрофен, диклофенак натрий, мелоксикам, метилпреднизолон, циклофосфамид, метотрексат, хондроитин сульфат,
8. Бақылау
Когнитивті компетенция (білім) бағаланады
Тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау
Тесттік тапсырмаларды орындау
Тесттік тапсырмалар
Тест №1. Остеоартрозды емдеуге қолданылатын базистік препарат
Ацетилсалицил қышқылы
Ибупрофен
Хондроитин сульфаты
Индометацин
Диклофенак натрийі
Тест №2
ЦОГ-2 таңдамалы тежегіші
Лорноксикам
Напроксен
Ибупрофен
Нимесулид
Индоматацин
Тест №3
Индометацинге тән:
Подаграның жедел ұстамасын жоюға ұсынылады
Басқа СЕҚҚЗ-ға қарағанда уыттығы және әсері аз
Простагландин синтезін әлсіз тежейді
АІЖ жолынан нашар сіңіріледі
Анальгетік ретінде жиі қолданылады
Шала туылған балаларда ашық артериальды өзекте қолданылады
Тест №4. Глюкозамин гидрохлоридінің фармакологиялық әсерлері
Протеогликандар синтезін ынталандырады
Коллаген синтезін тежейді
Қабынуға қарсы
Буындағы ауру сезімінің бәсеңдетеді
Буындағы қозғалыстың қалпына келтіреді
Тест №5.Қабынуға қарсы заттардың кейбір фармакологиялық әсерлері мен қолдануға көрсетулерді сәйкестендіріңіз:
Фармакологиялық әсерлер: Қолдануға көрсетулер:
Қабынуға қарсы А. Артриттер
Қызуды түсіретін В. Қызба
Антиагреганттық С. ЖИА, тромбофлебит
Тест №6
Стероидты емес қабынуға қарсы заттардың фармакологиялық әсерлері
Қызуды түсіретін
Қабынуға қарсы
Ауру сезімін басатын
Антиагреганттық
Иммунитетті ынталандырушы
Тест №7
Препаратты анықтау. Алкилдеуші цитостатикалық препарат, бис-β-хлорэтиламиннің туындысы. Кең спектрлі ісікке қарсы белсенділігі бар, сондай-ақ В-лимфоциттердің белсенділігін тежеуге байланысты айқын иммуносупрессивті әсері бар. Гломерулонефриттер, жүйелі қызыл жегі, ревматоидты артрит кезінде қолданылады.
Метотрексат
Меркаптопурин
Циклофосфамид
Азатиоприн
Циклоспорин
Тест №8
Стероидты қабынуға қарсы заттар төменде аталған әсерлерді шақырады
Иммунодепрессивті
Қабынуға қарсы
Шокқа қарсы
Аллергияға қарсы
Тырысуға қарсы
Тест №9
ЦОГ-2 таңдамалы тежегіші
ЦОГ таңдамалы емес тежегіштерімен салыстырғанда тиімдірек
ЦОГ таңдамалы емес тежегіштерімен салыстырғанда қауіпсіз
ЦОГ таңдамалы емес тежегіштерімен салыстырғанда тиімдірек және қауіпсіз
ЦОГ таңдамалы емес тежегіштерімен салыстырғанда тиімдірек, бірақ қауіпсіздігі төменірек
ЦОГ таңдамалы емес тежегіштерімен салыстырғанда қауіпсіз, бірақ тиімділігі төменірек
Тест №10
Стероидты қабынуға қарсы заттармен емдегенде иммундық жүйе жауап қайтарады
Иммунитеттің Т- бөлімінің тежелуімен
Гуморальді иммунитеттің тежелуімен
Жасушалық және гуморальді тежелуімен
Жасушалық иммунитеттің белсенденуімен
Иммуноглобулиндердің түзілуінің белсенденуімен

Тақырыбы: «Қаңқаның қалыптасуына әсер ететін және кальций-фосфор алмасуын реттейтін препараттар. Балалар практикасында қолдану ерекшеліктері»
Мақсаты: Кальций-фосфор алмасуын реттейтін және қаңқаның қалыптасуына әсер ететін заттардың фармакокинетикасы мен фармакодинамикасының ерекшелектірі бойынша білімді қалыптастыру
3. Оқыту міндеттері:
Когнитивті компетенция
Қаңқаның қалыптасуына әсер ететін және кальций-фосфор алмасуын реттейтін препараттардың жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмін, негізгі фармакологиялық әсерлерін, жанама әсерлері туралы білімді қалыптастыру.
Қолдануға көрсеткіштері туралы білімді қалыптастыру, жанама әсерлерін анықтауды және оларды дер кезінде түзетуді жасай білу.
Жеке препараттардың негізгі әсерлерін күшейту үшін немесе жағымсыз әсерін жою үшін дәрілік заттарды жұптастыру жөнінде білімді қалыптастыру.
Терапияның тиімділігін жоғарлату мақсатында ағзаның әртүрлі мүшелері мен жүйелерінің қызметін бағытталған түрде өзгертуге дәрілік заттарды таңдау бойынша білімді қалыптастыру.
Қаңқаның қалыптасуына әсер ететін және кальций-фосфор алмасуын реттейтін препараттардың қалыптарын, қолдану жолдарын таңдауды, оларды рецептте жазу дағдасын қалыптастыру.
Операционалды компетенция
Дәрілік заттарды рецептте талдауымен бірге жаза білу дағдысын қалыптастыру
Препараттардың бір реттік мөлшерін есептей білу дағдысын қалыптастыру
Коммуникативті компетенция:
Сауатты және жетік түрде сөйлеуді игеру;
Даулы жағдайларды шешу және оның алдын алу
Ұжым мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасқа әсер етуді ынталандыру мақсатында мотивация сұрақтарын қолдану.
Жеке ой-пікірін жеткізе білу.
Тақырыптың мәселері бойынша логикалық ойлау, еркін түрде пікірталас жүргізе білу
Үздіксіз оқыту және білім беру компетенциясы:
Өзіндік қазіргі замандағы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологиялар қолдану, ақпарат жинау және оларды өңдеу және талдау жасау (оқулықтар, анықтамалық әдебиет, нормативті құжаттар, ғылыми әдебиет және интернет-қоры)
СӨЖ-тың күрделі түрлерін орындай білу (көп деңгейлі кроссвордтарды, тесттік тапсырмаларды, презентацияларды, эссе, рефераттарды құру).
5. Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 1 сағат (50 мин)
Ұйымдастыру бөлімі – 2 мин.
Бастапқы деңгейін бағалау – 3 мин.
Студенттің өзіндік жұмысы -25 мин.
Қорытынды бағалау – 18 мин.
Өзбетінше дайындалуға арналған тапсырма – 2 мин.
4.Білім беру және оқыту әдістері: барлық сұрақтар бойынша кеңес беру, тақырыпты өз бетінше оқу, жағдайлық есептерді шешу, кестемен жұмыс істеу, өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмаларды орындау, рецепт жазу, электрондық материалдармен жұмыс істеу, кіші топтарда жұмыс әстеуталдау
5.Тақырыптың негізгі сұрақтары
Қаңқаның қалыптасуына әсер ететін және кальций-фосфор алмасуын реттейтін препараттардың жіктелуі.
Гормондық препараттар, препараттарды қолдану ерекшеліктері.
Қаңқаның қалыптасуына әсер ететін және кальций-фосфор алмасуын реттейтін синтетикалық препараттар.
Жануар тектес препараттар, қолдану ерекшеліктері.
Д витаминінің препараттары, әсер ету механизмі, препараттардың сипаттамасы.
6. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Руководство к лабораторным занятиям /Под ред. Д.А. Харкевича, Медицина, 2005.– 212-216, 276-287, 231-238 б.
Қосымша:
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. Издание пятнадцатое. - М.: Новая волна, 2007. т. 1-2. – 1206 б.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. Учебник. Москва. Изд. Дом «ГЭОТАР-МЕД». 2004.-591 с.
Гудман Г., Гилман Г. Клиническая фармакология. Перевод 10-го издания. М. «Практика». 2006. - 1648 б.
Лекции по фармакологии для врачей и провизоров/ Венгеровский А.И. – 3-е издание, переработанное и дополненное: учебное пособие – М.:ИФ «Физико-математическая литература», 2006. – 704 б.
Клиническая фармакология. /Под ред. В.Г.Кукеса. – ГЭОТАР.: Медицина, 2004. – 517 б.
Справочник врача общей практики. Издание Москва ЭКСМО – ПРЕСС, 2002. т. 1-2. – 926 б.
Лоуренс Д.Р., Бенетт П.Н. Клиническая фармакология. – М.: Медицина, 2002, т.1-2. – 669 б.
Л.В.Деримедведь, И.М. Перцев, Е.В. Шуванова, И.А.Зупанец, В.Н. Хоменко «Взаимодействие лекарств и эффективность фармакотерапии» -Издательство «Мегаполис» Харьков 2002.- 782 б.
Бертрам Г. Катцунг. Базисная и клиническая фармакология (перевод д.м.н., проф. Э.Э. Звартау.) - Санкт-Петербург, 1998.- 1043 б.
Сатбаева Э.М. Лекарственные средства, применяемые при патологии опорно-двигательного аппарата. Алматы, 2011. - 96 б.
Бағдармалық препараттар: кальций глюконаты, кальций карбонаты, кальций цитраты, эргокальциферол, кальцитриол, альфакальцидол, кальций Д3, кальцитонин, этидронат, клодронат, алендронат, памидронат, ибандронат, золендронат, эстрадиола валерат, 17 бета-эстрадиол, тиболон, нандролон
Рецепт жазуға арналған препараттар: эргокальциферол, алендронат, кальцитонин.
8. Бақылау
Бұл сабақтың материалы аралық бақылауда бағаланады.
Өзіндік бақылауға арналған тесттік тапсырмалар
Тест №1
Кальцийлік және фосфаттық гомеостаздың біріншілік реттеушісі:
Д витамині, бисфосфонаттар
Паратгормон, Д витамині
С витамині, паратгормон
АКТГ, Д витамині
Инсулин, глюкокортикоидтар
Тест №2
Сүйектің минералды гомеостазына ықпал ететін гормоналды емес заттар
Д витамині
Инсулин
Глюкокортикоидтар
Паратгормон
Бисфосфонаттар
Тест №3
Ибандронатты қолдану көрсетілуі
Гипокальциемия
Артрит
Ревматизм
Рахит (мешел)
Постменопаузалық остеопороз
Тест №4
Сүйектің резорбциясын тежейтін заттарға жатады:
Анаболикалық стероидтар
Фтор препараттары, Д витамині
Бисфосфонаттар, тиазидтер
Кальцитонин, бисфосфонаттар
Эстрогендер, глюкокортикоидтар
Тест №5
Сүйек тіннің түзулуіне және минерализациясына ықпал ететін заттар
Глюкокортикоидтар
Анаболикалық стероидтар
Эстрогендер
Минералокортикоидтар
Кальцитонин
Тест №6
Бисфосфонаттардың негізгі фармакологиялық әсері:
Остеокласттардың саның жоғарылатады
Сүйек тініне кальцийді из костной ткани
Остеобласттардың саның азайтады
Сүйек тінінің резорбциясын тежейді
Гидроксиапатит кристаллдарын іруін күшейтеді
Тест №7
Кальций препараттарды қолдану көрсетілуі:
Несептас ауруы
Гипофосфатемия
Остеопороз
Гиперкальциемия
Қалқанша маңы безінің гиперфункциясы
Тест №8
Эстрогендерге тән:
Остеобласттарды стимульдейді
Жатыр және сүт беездері обырының даму қауіпің жоғарылатуды мүмкін
Остеокласттарды тежейді
Ішекте кальцийдің сіңуін жоғарылатады
Сүйек тінінің резорбциясын тежейді
Тест №9
Остеопорозды емдеу үшін қолданылатын Д3 витаминнің белсенді метаболит:
Этидронат
Кальцитриол
Миакальцик
Эргокальциферол
Кальций цитраты
Тест №10
Науқасқа остеопорозды емдеу үшін назальді спрей түрінде кальцитонин препараты тағайындылған:
Алендронат
Миокальцик
Альфакальцидол
Кальций Д3Эргокальциферол
«Тірек-қимыл жүйесі» модулі бойынша аралық бақылауға арналған әдістемелік нұсқаулар
Тақырыбы: «Тірек-қимыл жүйесі» әсер ететін заттар. Аралық бақылау.
Мақсаты: тірек-қимыл жүйесінің қызметіне әсер ететін препараттардың фармакокинетика және фармакодинамикасының ерекшеліктері жайында білімін жинақтау.
Оқыту міндеттері:
Когнитивті компетенция
Тірек-қимыл аппаратының қызметіне әсер ететін заттардың жалпы сипаттамасын, әсер ету механизмін, негізгі фармакологиялық әсерлерін, жанама әсерлері туралы білу.
Қолдануға көрсеткіштері туралы білімді қалыптастыру, жанама әсерлерін анықтауды және оларды дер кезінде түзетуді жасай білу.
Терапияның тиімділігін жоғарлату мақсатында ағзаның әртүрлі мүшелері мен жүйелерінің қызметін бағытталған түрде өзгертуге дәрілік заттарды таңдай білу.
Тірек-қимыл жүйесі патологиясында дәрілік заттардың қалыптарын, қолдану жолдарын таңдай білу.
Операционалды компетенция
Дәрілік заттарды рецептте талдауымен бірге жаза білу дағдысын қалыптастыру.
Препараттардың бір реттік мөлшерін есептей білу дағдысын қалыптастыру
Коммуникативті компетенция:
Сауатты және жетік түрде сөйлеуді игеру
Даулы жағдайларды шешу және оның алдын алу
Ұжым мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасқа әсер етуді ынталандыру мақсатында мотивация сұрақтарын қолдану.
Жеке ой-пікірін жеткізе білу.
Тақырыптың мәселері бойынша логикалық ойлау, еркін түрде пікірталас жүргізе білу
Үздіксіз оқыту және білім беру компетенциясы:
Өзіндік қазіргі замандағы зерттеу әдістерін, компьютерлік технологиялар қолдану, ақпарат жинау және оларды өңдеу және талдау жасау (оқулықтар, анықтамалық әдебиет, нормативті құжаттар, ғылыми әдебиет және интернет-қоры)
СӨЖ-тың күрделі түрлерін орындай білу (көп деңгейлі кроссвордтарды, тесттік тапсырмаларды, презентацияларды, эссе, рефераттарды құру).
Хронометраж
Сабақтың ұзақтығы 2 сағат (100 мин)
Ұйымдастыру кезеңі -2 мин
Білімнің алғашқы деңгейін бағалау - 10 мин
Студенттердің өзіндік жұмысы - 50 мин
Студенттердің оқытушымен бірлесіп жұмысы - 35 мин
Білімнің соңғы деңгейін тексеру –10 мин
Білімнің жалпы білімін бағалау – 3 мин
Өзіндік жұмыс бойынша тапсырмалар орындау -1- 2 мин.
5. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Буындық синдромда қолданылатын қабынуға қарсы заттардың жіктелуі.
Стероидты емес және стероидты қабынуға қарсы заттар. Негізгі препараттардың салыстырмалы сипаттамасы. Қолдану ерекшеліктері.
Ревматоидты артриттерде қолданылатын базистік препараттар. Жіктелуі, әсер ету механизмі, қолдануға көрсетулері, қарсы көрсетулері, жанама әсерлері.
Остеоартрозда қолданылатын препараттар (хондропротекторлар). Әсер ету механизмі, қолдануға көрсетулер, жанама әсерлері.
Жастық аспектілерге байланысты қабынуға қарсы заттарды қолдану ерекшеліктері.
«Д» витаминінің препараттары: Д витаминінің нативті және белсенді метаболиттері. Фосфор-кальций алмасуына әсері. Қолдануға көрсетулері, соның ішінде педиатриялық практикада, жанама әсерлері.
Қазіргі замандағы кальцийдің препараттары. Әсер ету механизмі, қолдануға көрсетулер, соның ішінде педиатриялық практикада, қарсы көрсетулер, жанама әсерлері. Кальцийдің жұптастырылған препараттары.
Бисфосфонаттар. Жіктелуі, әсер ету механизмі, қолдануға көрсетулері, жанама әсерлері.
Кальцитониннің препараттары. Әсер ету механизмі, қолдануға көрсетулері, жанама әсерлері.
Остеопорозда қолданылатын басқа топтың препараттары (эстрогендер, анаболикалық стероидтар, өсімдік тектес препараттар).
6. Оқыту әдістері: ауызша сұрау, жағдайлық есептерді, тесттік тапсырмаларды шешу, рецепт жазу, талдау, препараттың бір реттік мөлшерін анықтау.
7. Әдебиеттер:
Негізгі:
Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
Бағдарламалық препараттар: парацетамол (ацетаминофен), ибупрофен, диклофенак натрия, напроксен, лорноксикам, нимесулид, мелоксикам, целекоксиб, кетопрофен (кетонал), индометацин, фенилбутазон, метотрексат, лефлуномид, сульфасалазин, гидроксихлорохин (плаквенил), ауранофин, кризанол, пеницилламин, хингамин, циклоспорин, азатиоприн, циклофосфамид, инфликсимаб, ритуксимаб, хондроитина сульфат, преднизолон, метилпреднизолон, дексаметазон, глюкозамин, кальций глюконаты, кальций карбонаты, кальций цитраты, эргокальциферол, кальцитриол, альфакальцидол, кальций Д3, кальцитонин, этидронат, клодронат, алендронат, памидронат, ибандронат, золендронат, эстрадиола валерат, 17 бета-эстрадиол, тиболон, нандролон, токоферола ацетат, ретинол, фуросемид, аскорбин қышқылы
Рецепт жазуға арналған препараттар: эргокальциферол, алендронат, преднизолон, диклофенак натрия, метотрексат, кальцитонин.
8. Бақылау:
Келесі компетенциялар бағаланады: когнитивті, операционалды, коммуникативті
Тақырыптың негізгі сұрақтары бойынша ауызша сұрау-әңгімелесу
Талдауымен және бір реттік дозасын есептеумен рецепт жазу
Жағдайлық есептерді, тесттік тапсырманы шешу
Өзіндік дайындыққа арналған тесттік тапсырмалар
Тест №1.Кальцитонинге тән:
Сүйектің түзілуін ынталандырады
Сүйектегі коллагеннің ыдырауын тежейді
Зәрмен оксипролиннің экскрециясын азайтады
Д3 витаминінің белсенді түріне өтуін ынталандырады
Остеокласттардың белсенділігін арттырады
Тест №2. Сүйектегі кальций деңгейін төмендететін зат:
Преднизолон
Диклофенак натрий
Индометацин
Лорноксикам
Мелоксикам
Тест №3№ Остеопорозы бар науқасқа бисфосфонаттар препараты тағайындалды. Оны қандай витаминмен қосып қабылдау ұсынылады?
А
С
Д
Е
К
Тест №4. Д витаминінің препараттарға жатады
Кальций глюконаты
Эргокальциферол
Кальцитонин
Кальцитриол
Хондроитин сульфаты
Тест №5. Сүйек тінінің резорбциясын тежейтін заттарға жатады:
Кальцитонин
Преднизолон
Кальцитриол
Кальций карбонаты
Эстрадиол валераты
Тест №6. Кальций препараттарының әсерлері:
Сүйек тінінің резорбциясын азайтады
Лейкоциттердің фагоциттік қызметін төмендетеді
Жүйке-бұлшықеттік өткізгіштікті жақсартады
Остеокласттардың белсенділігін тежейді
Остеокласттардың белсенділігін арттырады
Тест №7
Сүйектің салмағын жоғарылататын препарат
Альфакальцидол
Гидрохлортиазид
Напроксен
Диклофенак натрий
Преднизолон
Тест №8
Кальцитонинді ұзақ уақыт бойы қабылдағанда келесі препараттарды тағайындау қажет
Калий препараттарын
Магний препараттарын
Фосфор препараттарын
Кальций препараттарын
Фтор препараттарын
Тест №9
Остеоартрозды емдеуге арналған базистік препарат
Ибандронат
Кальций глюконаты
Хондроитин сульфаты
Кальцитонин
Диклофенак натрий
Тест №10
ЦОГ-2 таңдамалы тежегіші
Лорноксикам
Напроксен
Ибупрофен
Мелоксикам
Индоматацин
Тест №11
Стероидты емес қабынуға қарсы заттардың әсерлері:
Ыстықты түсіретін
Қабынуға қарсы
Ауыру сезімін басатын
Антипролиферативті
Иммунодепрессивті
Тест №12
Глюкокортикоидтарды ұзақ уақыт қолданғанда пайда болатын жанама әсерлер: :
Асқазан мен он екі елі ішектің ойық жарасы
Гиперкалиемия
Гипогликемия
Балаларда сүйектену процесі мен оның өсуінуң баяулауы
Гипокальциурия
Остеопороз
Көзішілік қысымның төмендеуі
Тест №13
Стероидты қабынуға қарсы заттар тән әсерлер:
Иммунодепрессивті
Қабынуға қарсы
Шокқа қарсы
Аллергияға қарсы
Антиагреганттық
Ыстықты түсіретін
Иммунитетті ынталандырушы
Тест №14. Стероидты қабынуға қарсы заттарды тағайындағанда байқалатын иммундық жүйенің өзгерістері:
Иммунитеттің Т-тізбегін тежеу
Гуморалды иммунитетті тежеу
Жасушалық және гуморалдық иммунитетті тежеу
Жасушалық иммунитетті белсендіру
Иммуноглобулиндердің өндірілуін белсендіру
Тест №15
Алтын препараты:
Кризанол
Преднизолон
Лорноксикам
Напроксен
Лефлуномид
Тест №16
Минералдық гомеостаздың екіншілік реттеушілері:
Бисфосфонаттар
Паратгормон
Д витамині
С витамині
Глюкокортикоидтар
Кальцитониндер
Тест №17
Остеопорозда орайлы сер көрсететін заттар
Паратгормон
Анаболикалық стероидтар
Д3 витаминінің метаболиттері
Кальций тұздардың препараттары
Глюкокортикоидтар
Тест №18
Сүйек тіннің түзулуіне және минерализациясына ықпал ететін, сонымен бірге және оның резорбциясын тежейтің заттар:
Кальцитониндер
Эстрогендер
Д витаминінің туындылары және белсенді метаболиттері
Кальций тұздардың препараттары
Анаболикалық стероидтар
Тест №19
Кальцитриол:
Д3 витаминінің активті метаболиті
Кальцийдің бүйрек өзекшелерінде реабсорбциясын төмендетеді
Гипопаратиреозда тиімді
Ішекте кальций және фосфор иондарының сіңуің күшетеді
Ауру сезімін басатын әсерін көрсетеді
Тест№20
Стероидты қабынуға қарсы заттарға (глюкокортикоидтарға) тән (2):
Фосфолипаза А2 – нің активтілігін тежейді
ЦОГ-2-нің өндірілуін арттырады
Қабыну реакциясының патогенезіне қатысатын иммунокомпетентті жасушалардың пролиферациясы мен миграциясын тежейді
СЕҚҚЗ-дан тиімділігі төмен
Қабынуға қарсы әсері баяу дамиды
«Тірек-қимыл жүйесі» модулі бойынша СӨЖ арналған әдістемелік нұсқаулықтар
СӨЖ №1
Тақырыбы: «Медикаментозды остеопороз: алдын алудағы және түзетуге негізгі ұстанымдар»
Мақсаты: медикаментозды остеопорозды емдеуде қолданылатын заттардың әсер ету ерекшеліктерін, қолданылуын, жанама және уытты әсерлерін өз бетінше оқып үйрену.
3.Мақсаты: медикаментозды остеопорозды емдеуде қолданылатын заттардың әсерлері мен қолданылуын өз бетінше оқып үйрену.
4. Тапсырмалар:
1. Медикаментозды остеопорозды емдеуде қолданылатын дәрілік препараттарды қолдану туралы түсінік қалыптастыру.
2. Медикаментозды остеопорозды емдеуде қолданылатын дәрілік препараттардың фармакологиялық сипаттамасын білу.
3. Медикаментозды остеопорозды емдеуде қолданылатын дәрілік препараттарды қолдануға көрсетулер мен қарсы көрсетулерін білу.
4. Орындау формасы: презентация.
5. Орындау критерилері:
1. негізгі әдебиет көздерін меңгеру және талдау
2. ақпараттарды өңдеу және жүйелендіру
3. презентация жоспарын жасау
4.библиография құрастыру
5. презентацияны безендіру
Презентацияны құрастыруға қойылатын талаптар:
1. Презентация «Microsoft Power Point» бағдарламасында құрастырылады
2. Слайд саны – 10-15 болуы керек.
3. Презентация сауатты құрастырылған, тез қабылданарлық болуы қажет
4. Соңғы слайдта библиография көрсетіледі.
6. Тапсыру мерзімі: «Тірек-қимыл жүйесі» модулі бойынша аралық бақылауға дейін.
7. Бағалау критериі:
Мультимедиялық форматтағы презентацияларды бағалау критерийлері
№ Критерий Деңгейі, балл түрінде бағалау
Өте жақсы Қолайлы Түзетуді талап етеді Қолайлы емес
1. Тақырыбымен титулдық слайдтың, презентацияның жоспарының, слайдтардың қажетті санының, қолданылған әдебиет пен Интернет қорларының тізімінің болуы. 10 7,5 5 0
2. Презентация мазмұнының тақырып пен қойылған міндеттерге сәйкес келуі 10 7,5 5 0
3. Слайдтардың логикалы тізбекте орналасуы. 10 7,5 5 0
4. Материалды баяндау стилі (қысқаша, нақты белгілеу, дұрыс құрылымының болуы). 10 7,5 5 0
5. Ақпараттың заманауи көздерін қажетті мөлшерде қолдану. 10 7,5 5 0
6. Материалды жинақтай білу, нақты және анық қорытынды жасай білу қабілеті. 10 7,5 5 0
7. Презентация материалдарын жеткі білу және игеру. 10 7,5 5 0
8. Нақты, сауатты, тізбекті баяндай білу қабілеті. 10 7,5 5 0
9. Өз пікірін растай білу және сынға сындарлы көзқараспен қарау қабілеті. 10 7,5 5 0
10. Слайдтарды безендіру сапасы (көркемдігі, көрнекілігі және т.б.). 10 7,5 5 0
Барлығы 100 75 50 0
Ең жоғары балл – 100.
Бағдарламалық препараттар: кальций глюконаты, кальций карбонаты, кальций цитраты, эргокальциферол, кальцитриол, альфакальцидол, кальций Д3, эстрадиол валераты, 17 бета-эстрадиол кальций препараты, эстрогендер препараты
8.Әдебиеттер:
Негізгі:
1.Фармакология: оқулық /Д.А. Харкевич; жауапты редактор С.Б.Сламжанова. – 11 ші басылым, толықтырылған. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2014. - 784 б.
2.Харкевич Д.А. Фармакология. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.. Мемлекеттік тілдегі аудармасы. – Алматы, 2009.-608 б.
3.Машковский М.Д. Лекарственные средства. – 16-е изд., перераб., испр. и доп. - М. Новая волна: издатель Умеренков, 2012.- 1216 б.
Қосымша:
1.Клиническая фармакология: Учебник, 4-е издание, перераб. и доп.\Под ред. В.Г.Кукеса.– М: ГЭОТАР-МЕДИА. -2009. -1056б.
2.Клиническая фармакология. /Под ред. Ю.Б. Белоусова, В.Г. Кукеса, В.К. Лепахина, В.И. Петрова. –М.: ГЭОТАР-МЕДИА. -2014. -976б. 
3.Венгеровский А.И. Лекции по фармакологии для врачей и провизоров: М.: ГЭОТАР-МЕДИА. 2012. -726б.
4.Аляутдин Р.Н. Фармакология. 4-е изд. перераб. и доп. "ГЭОТАР-МЕДИА". -2013.-832б.
5.Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии /Под ред. Д.А. Харкевича, "ГЭОТАР-МЕДИА", 2012. –488б.
9.Бақылау:
Несеп-тас ауруында қандай дәрілік заттар тобы қолданылады?
Несеп-тас ауруында қолданылатын заттардың әсер механизмі.
Препараттарды қолданудың ерекшеліктері және дамитын жанама әсерлері.
Медикаментозды остеопорозда қолданылатын препараттарды атау
Медикаментозды остеопорозда қолданылатын препараттардың фармакологиялық сипаттама беру
Препараттардың жанама әсерлерін, қарсы көрсетілуін атау
БІЛІМ МЕН ДАҒДЫНЫ БАҒАЛАУДЫҢ БАҚЫЛАУ-ӨЛШЕМДІК ҚҰРАЛДАРЫ
ЖАҒДАЙЛЫҚ ЕСЕПТЕР
1.Науқасқа үлкен көлемде консервирленген қан құйылды. Қанның фибринолитикалық белсенділігін төмендету мақсатында дәрігер инфузиялық жолмен (көктамырға, тамшылатып) енгізілетін синтетикалық антигеморрагиялық зат тағайындады. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
2.Пневмониямен ауыратын науқасты сульфаниламидтік препаратпен емдеді. Науқастың жағдайы жақсармады. Бұл препаратты тоқтатып, құрамы сульфаниламидтен және әртүрлі құрылысты антибактериалды заттан тұратын жұптастырылған препаратпен емдік курс бастады. Науқастың ыстығы түсті, жөтелі азайды, дегенмен қанның құрамын зерттегенде қалыпты жағдайдан ауытқулар байқалды (лейкопения). Препаратты анықтау, сипаттама беру.
3.Жарамсыз тағамды қабылдаған соң (тағамдық улану) науқас дәрігермен кеңеспей, асқазан ішек жолдарын тазарту мақсатында үйдегі дәрілік қобдишада бар іш айдайтын препаратты, таблетка түрінде қабылдады. 6 сағатқа дейін препараттың іш айдайтын әсері дамымады, науқастың жағдайы өзгеріссіз қалды. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
4.«Гипертониялық ауру» диагнозы қойылған науқасқа химиялық құрылысы бойынша бензотиадиазин туындысы болып табылатын диуретикалық зат тағайындалды. Препаратты қабылдаған соң бірнеше күннен кейін келесі жанама әсерлер дамыды: еттік әлсіздік, парестезия, жүрек жүмысының бұзылуы. ЭКГ да - экстрасистолиялар тіркелді. Бұл асқынуларды азайту үшін калий хлориді тағайындалды. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
5.3 жастағы науқас Н., ашуланшақтыққа, терлегіштікке, тахикардияға, ұйқының бұзылуына, дене салмағының күрт төмендеуіне шағымданды. Дәрігер науқасты тексерген соң, гипертиреоз көріністерінің бар екендігін анықтап, таблетка түрінде препарат тағайындады. Ем қабылдаған соң аурудың белгілері азайды, бірақ қан құрамының өзгеруі - лейкопения, агранулоцитоз байқалды. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
6.Пневмониямен ауыратын науқас жартылай синтетикалық пенициллиндер тобына жататын антибиотиктердің бұлшық етке енгізілетін, инъекциялық қалпымен емделді. Қарқынды пенициллиндік емге қарамастан науқастың ыстығы түспеді, жалпы жағдайы ауыр күйінде қалды. Науқастың қақырығын зерттегенде микоплазма анықталды. Бактериологиялық сараптаманың негізінде науқасқа «Атипті пневмония» диагнозы қойылды және азалидтер тобының антибиотигі тағайындалды. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
7.54 жастағы ер кісіде жұмыс уақытында кенеттен жүрек тұсында қатты ауыру сезімі пайда болды. Дәрілік қобдишада (аптечка) бар дәрі тіл астына енгізілді. Ауыру сезімі тоқтады, бірақ науқаста бастың айналуы, құлақта шу байқалды, науқас есінен айырылды. Жедел жәрдем дәрігері пульсының әлсіз, жиі екендігін, артериялық қысымның төмендегенін анықтады. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
8.Ойық жарамен ауыратын науқастың ыстығы көтеріліп, қақырықтың қиын бөлінуімен жүретін жөтел пайда болды. Науқасқа «Жедел бронхит» диагнозы қойылды. Басқа препараттармен қатар қақырық түсіретін препарат тағайындалды. Емдеу барысында қақырықтың түсуі жеңілдеді, дегенмен ойық жараның көріністері күшейді – асқазан тұсында ауыру сезімі күшейді, қыжыл пайда болды. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
9.65 жастағы науқасқа жедел жүрек жеткіліксіздігіне байланысты кардиотоникалық препарат тағайындалды. Препаратқа келесі фармакологиялық қасиеттер тән: а) ландыш препараты болып табылады б) жүрекке жылдам, күшті әсер етеді, әсер ету ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа в) көктамырға, баяу глюкоза ерітіндісінде енгізіледі. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
10.«Науқас буындарында ауыру сезімге және қимылдың шектелуіне шағымданды. Объективті - буындарының ісінуі және деформациясы байқалды. Лабораториялық зерттеулер нәтижелері қан сарысуында зәр қышқылының жоғарылағанын көрсетті. Науқасқа ағзада кристаллдардың (зәр қышқылының) түзілуін азайтатын препарат тағайындалды. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
11.45 жастағы науқас 3 апта бойы травматологиялық бөлімде жіліншік сүйектің сынуы бойынша емделді. Рентгенологиялық зерттеуді қайталап жүргізгенде сүйектің баяу бітуі байқалған. Емді жылдамдату мақсатында науқасқа витаминдік препарат тағайындалды. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
12.Терапиялық емханада зерттеу нәтижелерінен соң науқасқа инфекциялық-алллергиялық генезді бронхиалды демікпе диагнозы қойылды. Демікпе ұстмасының алдын алу үшін ингаляциялық жолмен енгізілетін дәрілік препарат тағайындалды. Препараттың әсер ету механизмі фосфолипазы А2 ферментін тежеуіне негізделген. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
13.Созылмалы ишемиялық аурумен ауыратын 58 жастағы науқас С., ұстама аралығында миокардтың энергетикалық балансын қалпына келтіре отырып, кардиомиоциттердің төзімділігін жоғарылататын препарат қабылдады. Препаратқа антиоксиданттық, антигипоксиялық әсерлер тән. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
14.«Гипохромды анемия» диагнозымен науқасқа құрамында темір сульфаты және аскорбин қышқылы бар жұптастырылған препарат тағайындалды. Препарат ішке қолданылады. Жанама әсерлерінен іш қату, тістің қара түске боялуы мүмкін. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
15.Науқас кардиологиялық бөлімге «Ревматоидты артрит» диагнозымен түсті. Науқасқа қабынуға қарсы ем ретінде келесі сипаттама тән препарат тағайындалды: а) фенилпропион қышқылының туындысы б) ЦОГ1 және ЦОГ2 талғамсыз тежейді в) ішке және сыртқа қолданылады г) келесі жанама әсерлер шақырады: қыжылдау, жүрек айну, құсу, метеоризм, қан түзілудің тежелуі, бронхоспастикалық реакциялар, сирек – ульцерогендік әсер. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
16.Ұйқы безінің секреторлық қызметінің және ішектің қорыту қабілетінің жеткіліксіздігі бар науқасқа құрамында ұйқы безінің және өттің негізгі құрамдас бөлігі, сонымен қатар, гемицеллюлазасы бар ферменттік препарат тағайындалды. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
17.Науқас созылмалы пиелонефрит бойынша ұзақ уақыт бойы цефалоспориндердің екінші ұрпағына жататын антибиотик қабылдады. Науқастың жағдайы жақсарды, дегенмен бірнеше күннен кейін диарея байқалды. Сонымен қатар, пациент стоматолог-дәрігерге стоматит бойынша қаралды. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
18.Науқас мисауыт жарақатынан кейін бастың ауыруына, бастың айналуына, есте сақтау қабілетінің төмендеуіне, ұйқының бұзылыстарына шағымданды. Кешендік фармакотерапияның құрамында ГАМҚ-тың синтетикалық аналогы болып табылатын және мидың зат алмасу (энергетикалық) үрдісін жақсартатын препарат тағайындалды. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
19.Қалалық емхананың қабылдау бөліміне 54 жастағы науқас айналмалы ауыру сезіміне, сол жақ қабырға астындағы ауыру сезіміне, жүрек айнуға, ауызда ащы сезімнің пайда болуына шағымданып түсті. Ультрадыбысты зерттеу барысында ұйқы безінің ауыр некроздық өзгерістері байқалды. Науқасқа антиферменттік препарат тағайындалды. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
20.Бронхиалды демікпенің аралас түрімен (атопиялық және инфекциялық) ауыратын 55 жастағы науқаста соңғы бірнеше күндер бойы тыныс алудың қиындауы және экспираторлық тұншығу ұстамасының жиілеуі байқалды, науөас бұл жағдайды үйде жүргізіліп жатқан жөндеу жұмыстары барысында қолданылған өткір иісті затпен байланыстырды. Ұстаманы тоұтату үшін науқас құрамына М-холиноблокатор және бета-адреномиметик кіретін жұптастырылған препаратты аэрозоль түрінде қолданды. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
21.47 жастағы остеохондрозбен ауыратын науқас регенерация үрдісін ынталандыратын (глюкозаминогликанның биосинтезін), шеміршек тіннің дегенерациясын тежейтін және буындық сұйықтықтың өндірілуін қалыпқа келтіретін препарат қабылдады. Препарат «Хондроксид».атты кешенді дәрілік заттың құрамына кіреді. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
22.Эпилепсиямен ауыратын науқас ұзақ уақыт ГАМК-миметикалық әсер көрсететін препарат қабылдады. Препарат негізінен монотерапия түрінде тағайындалады және эпилепсияның барлық түрінде тиімді болып табылады. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
23.Қалалық емхананың нефрологиялық бөліміне «Созылмалы гломерулонефрит» диагнозымен науқас түсті. Науқасқа айқын қыбынуға қарсы және иммунодепрессивті әсерлер тән препрарат тағайындалды. Емдеуді бастаған соң бірнеше айдан кейін науқас ұйқысының бұзылғанын, асқазан тұсында ауыру сезімінің пайда болғанын, дене салмағының жоғарылағанын байқады. Объективті зерттеу барысында Иценко-Кушинга синдромы, артериялық қысымның жоғарылауы, гипергликемия, глюкозурия, лимфоцитопения, эозинопения анықталды. Препаратты анықтау, сипаттама беру. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
24.Сүт безінің қатерлі ісігінің кешендік химиотерапиясының ішінде цитостатиктер тобына жататын препарат тағайындалды. Емнің 10 күнінен бастап жанама әсерлер дамыды - анорексия, құсу, стоматит, тромбоцитопения, нейтропения, анемия. Аталған жанама әсерлерді азайту үшін фолий қышқылы тағайындалды. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
25.Ойық жарамен ауыратын науқаста базалды және ынталандырылған секрецияның айқын жоғарылауы байқалған, науқастың асқазанында Helicobacter pylori анықталған. Емдеуші дәрігер гистаминдік рецепторларды тежейтін, ойық жараға қарсы препарат тағайындады.
26.Науқасқа холестериннің өндірілуіне қатынасатын 3 – гидрокси-3 метил-глутарил –коэнзим А ферментін тежейтін препарат тағайындалды. Препараттың әсерінен қан сарысуында жалпы холестериннің, ТЖЛП және ТӨЖЛП деңгейі төмендеді. Мүмкін болатын жанама әсерлері: бауыр қызметінің бұзылыстары, атралгия, миопатия. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
27.Науқасқа кальций алмасуын реттеу мақсатында бифосфонаттардың 2 ұрпағына жататын препарат тағайындалды. Препарат ұзақ қолданғанда сүйекте жинала отырып оның сынғыштығын азайтады. Препарат гипокальциемияда қарсы көрсетіледі. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
28.Жүйелік қызыл жегімен ауыратын науқас бірінші қатардағы стероиды емес қабынуға қарсы зат ретінде дәрі қабылдады. Дегенмен, пациенттің жағдайы жақсармады. Екінші қатардағы препарат ретінде, науқасқа меркаптопуриннің дәрі алды дәрісі болып табылатын препарат тағайындалды. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
29.Гастроэнтерологиялық бөлімге «Токсикалық гепатит» диагнозымен науқас түсті. Анамнезінен анықталғандай, науқас ұзақ уақыт бойы алкогольдік ішімдік қабылдаған және бір ай бұрын алкоголдік ішімдікпен улануына байланысты токсикологиялық бөлімде емделген. Науқас басқада препараттармен бірге, бауырдың зақымдаушы факторларға тұрақтылығын жоғарылататын, құрамында эссенциалды фосфолипидтері бар препарат қабылдады.
30.Жас өспірім балаға екіншілік жыныс белгілерінің қалыпты дамымауына байланысты тестостеронның синтетикалық аналогын тағайындады. Препарат табиғи гормонға тән биологиялық және емдік қасиеттерді көрсетеді және ер кісілерде екіншілік жыныс белгілерінің дамуына ынталандырғыш әсер етеді, тиімділігі бойынша тестостерон пропионатынан 3-4 есе төмен. Препаратты анықтау, сипаттама беру.
Жауаптары:
1.Аминокапроновая ксилота
2.Бисептол
3.Бисокадил
4.Гидрохлортиазид
5.Мерказолил
6.Азитромицин
7.Нитроглицерин
8.Настой травы термопсиса
9.Коргликон
10.Аллопуринол 11.Эргокальциферол
12.Беклометазон
13.Триметазидин
14.Ферроплекс
15.Ибупрофен
16.Фестал
17.Цефуроксим
18.Пирацетам
19.Беродуал
20.Контрикал 21.Хондроитина сульфат
22.Натрия вальпроат
23.Метилпреднизолон
24.Метотрексат
25.Ранитидин
26.Ловастатин
27.Алендронат
28.Азатиоприн
29.Эссенциале
30.Метилтестостерон
Рецепт жазуға арналған препараттар
Жүйке жүйесі
Пирацетам (таблеткада)
Фенобарбитал (таблеткада)
Дифенин (таблеткада)
Диазепам (инъекция үшін)
Винпоцетин (таблеткада)
Тыныс алу жүйесі
Беклометазона дипропионат (аэрозолда)
Кетотифен (таблеткада)
Эуфиллин (инъекцияда)
Левофлоксацин (таблеткада)
Цефотаксим (инъекцияда)
Азитромицин (капсулада)
Амброксол (таблеткада)
Жүрек-тамыр жүйесі
Нитроглицерин (таблеткада)
Ацетилсалицил қышқылы (таблеткада)
Триметазидин (таблеткада)
Дигоксин (инъекция үшін)
Метопролол (таблеткада)
Индапамид (таблеткада)
Нифедипин (таблеткада)
Гепарин (инъекцияда)
Эналаприл (таблеткада)
Ас қорыту жүйесі
Ранитидин (таблеткада)
Эссенциале (инъекция үшін)
Контрикал (инъекция үшін)
Фестал (драже)
Омепразол (таблеткада)
Метоклопрамид (инъекция үшін)
Метронидазол (таблеткада)
Эндокриндік жүйе
L-тироксин (таблеткада)
Актрапид НМ (инъекция үшін)
Глибенкламид (таблеткада)
Мерказолил (таблеткада)
Метформин (таблеткада)
Несеп жыныс жүйесі
Метилпреднизолон (инъекцияда)
Цефуроксим (инъекцияда)
Циклофосфамид (таблеткада)
Дипиридамол (таблеткада)
Офлоксацин (таблеткада)
Фуросемид (инъекция үшін)
Нитроксолин (таблеткада)
Тірек қимыл жүйесі
Эргокальциферол (ішке қолдануға арналған майлы ерітіндісі)
Метотрексат (таблеткада)
Ибупрофен (таблеткада)
Алендронат (таблеткада)
Диклофенак натрий (инъекция үшін)
Қан жүйесі
Меркаптопурин (таблеткада)
Кислота аминокапроновая (инъекция үшін)
Феррум лек (инъекция үшін)
Цианокобаламин (инъекция үшін)
Викасол (инъекция үшін)
ТЕСТТІК ТАПСЫРМАЛАР
1. Жөтелге қарсы заттар
1. Линкомицин, метацин, либексин
2. Теофиллин, атропин сульфаты, азитромицин
3. Кетотифен, беродуал, ипратропий бромиді
4. Преднизолон, метацин, кромолин-натрий
5. Кодеин, глауцин гидрохлориді, тусупрекс
2. Бета 2 – адреномиметиктер тобының бронхолитиктері:
1. Метацин, формотерол
2. Зафирлукаст, эуфиллин
3. Сальметерол, формотерол
4. Бромгексин гидрохлориді, изадрин
5. Амброксол, уназин
3. Ацетилцистеин
1. Бронхолитикалық зат
2. Қақырық түсіретін зат
3. Қабынуға қарсы зат
4. Жөтелге қарсы зат
5. Антибактериалды зат
Тест №4. Бронхиалды демікпеде қолданылатын мембрана тұрақтандыратын заттар:
1.Кромолин-натрий, кетотифен
2. Сальметерол, триамцинолон
3. Формотерол, дексаметазон
4. Недокромил натрий, изадрин
5. Зилеутон, беклометазон дипропионаты
Тест №5. Эуфиллиннің әсер механизмі тежеуімен байланысты:
1. аденилатциклазаны
2. холинэстеразаны
3. фосфолипазаны
4. циклооксигеназаны
5. фосфодиэстеразаны
Тест №6. Бронхиалды демікпенің ұстамасын жою үшін қолданылатын препараттар:
1. Эуфиллин, тиотропий бромиді
2. Кетотифен, зилеутон
3. Кромолин натрий, триамцинолон
4. Ипратропий бромиді, беродуал
5. Изадрин, сальбутамол
Тест №7. Бронхиалды демікпеде қолданылатын таңдамалы м - холиноблокатор:
1. Кетотифен
2. Тиотропий бромиді
3. Зилеутон
4. Сальметерол
5. Монтелукаст
Тест №8. Изадриннің бронхолитикалық әсері негізделген:
1. Альфа1 адренорецепторларды ынталандырады
2. Альфа 2-адренорецепторларды ынталандырады
3. Бета-1 адренорецепторларды ынталандырады
4. Бета-2 адренорецепторларды ынталандырады
5. Бета-3 адренорецепторларды ынталандырады
Тест №9. Миотропты спазмолитикалық әсеріне байланысты бронхоспазмды жояды:
1. Формотерол
2. Эуфиллин
3. Беродуал
4. Метацин
5. Кромолин натрий
Тест №10. Мес жасушалардан бронхоконстрикторлық заттардың босап шығуын азайтатын заттар:
1. Кромолин натрий, азитромицин, монтелукаст
2. Ацетилцистеин, кларитромицин, зилеутон
3. Бромгексин гидрохлориді, зафирлукаст, изадрин
4. Сальбутамол, кромолин натрий, преднизолон
5. Преднизолон, гентамицин, метацин
Тест №11. Өкпе ісінуінде натрий нитропруссиді қолданылады, себебі:
1. Кіші қан айналым шеңберінде қысымды төмендетеді
2. Кіші қан айналым шеңберінде қысымды жоғарылатады
3. Бронхолитикалық әсер көрсетеді
4. Кардиотоникалық әсер көрсетеді
5. Сурфактанттың синтезін жоғарылатады
Тест №12. Өкпе ісінуінде қолданылатын этил спиртінің әсері:
1. Анальгетикалық
2. Бронхолитикалық
3. Көбікке қарсы
4. Қақырық түсіретін
5. Тамырларды кеңейтетін
Тест №13. Өкпе ісінуінде фуросемид:
1. Қабынуға қарсы әсер көрсетеді
2. Көбікке қарсы әсер көрсетеді
3. Айналымдағы қанның көлемін жоғарылатады
4. Айналымдағы қанның көлемін төмендетеді
5. Кардиотоникалық әсер көрсетеді
Тест №14. Өкпе ісінуінде қолданылатын опиоидты рецептордың агонисті:
1. Этил спирті
2. Фуросемид
3. Бензогексоний
4. Морфин
5. Сальбутамол
Тест №15. Бронхиалды демікпе ұстамасының алдын алу үшін қолданылатын әсері ұзартылған М-холиноблокаторлар:
1. Тиотропий бромиді, ипратропий бромиді
2. Зафирлукаст, формотерол
3. Кромолин-натрий, изадрин
4. Фуросемид,тиотропий бромиді
5. Эуфиллин, амброксол
Тест №16. Глауцин гидрохлориді артериялық қысымды төмендетеді, себебі, көрсетеді:
1. Аллергияға қарсы әсер
2. Қабынуға қарсы әсер
3. Альфа адреноблокаторлық әсер
4. Бета адреноблокаторлық әсер
5. Альфа және бета адреноблокаторлық әсер
Тест №17. Монтелукаст қолданылады:
1. Бронхиалды демікпе ұстамасын жою және алдын алу үшін
2. Бронхиалды демікпе ұстамасын жою үшін
3. Бронхиалды демікпе ұстамасының алдын алу үшін
4. Кіші қан айналым шеңберінде қысымды төмендету үшін
5. Айналымдағы қанның көлемін төмендету үшін
Тест №18. Өкпе ісінуінде этил спирті келесі мақсатта қолданылады:
1. Диуретикалық зат ретінде
2. Тамырларды кеңейтетін зат ретінде
3. Бронхолитикалық зат ретінде
4. Көбікті басатын зат ретінде
5. Кардиотоникалық зат ретінде
Тест №19. Балалар практикасында бронхиалды демікпеде таңдамалы препарат болып табылады:
1. Адреналин
2. Изадрин
3. Сальбутамол
4. Эуфиллин
5. Ипратропий бромиді
Тест №20. Бронхиалды демікпеде қабынуға қарсы ем ретінде қолданылады:
1. Изадрин, кромолин-натрий
2. Сальбутамол, кетотифен
3. Беклометазон, триамцинолон
4. Преднизолон, метацин
5. Зафирлукаст, эуфиллин
Тест №21. Лейкотриендердің өндірілуін төмендетеді:
1. Кетотифен
2. Кромолин-натрий
3. Зилеутон
4. Ипратропий бромиді
5. Эуфиллин
Тест №22. Гипертониялық криз негізінде дамыған өкпе ісінуінде қолданылады:
1. Фентанил, беродуал
2. Натрий нитропруссиді, фуросемид
3. Бензогексоний, аугментин
4. Бромгексин гидрохлориді, изадрин
5. Тиотропий бромиді, амброксол
Тест №23. Өкпе тінінің тығыздалуы (пневмониялар) синдромын емдеуде қолданылатын жұптастырылған антибиотиктер:
1. Цефтриаксон, кларитромицин
2. Аугментин, тиенам
3. Ампициллин,эритромицин
4.Меропенем, амоксициллин
5. Гентамицин, линкомицин
Тест №24. «Атипті пневмонияда» таңдамалы препарат болып табылады:
1. Азитромицин
2. Ко-тримоксазол
3. Оксациллин
4. Ампициллин
5. Эритромицин
Тест №25. Пневмонияның этиотропты емі ретінде қолданылады:
1. Глюкокортикоидтар, бронходилятаторлар
2. Антибиотиктер, фторхинолондар
3. Қақырық түсіретін заттар, фосфодиэстераза тежегіштері
4. Мембрана тұрақтандырғыш заттар, антибиотиктер
5. Иммуностимуляторлар, сульфаниламидтік препараттар
Тест №26. Пневмонияның симптоматикалық емі ретінде қолданылады:
1. Сульфаниламидті препараттар
2. Антибиотиктер
3. Қақырық түсіретін заттар
4. Фторхинолондар
5. Иммунодепрессанттар
Тест №27. ЖИА бар науқастарда бронхиалды демікпенің ұстамасын жою үшін қолданылады:
1. Сальметерол
2. Изадрин
3. Сальбутамол
4. Кромолин-натрий
5. Зилеутон
Тест №28. Бронхиалды демікпедегі беклометазонның әсер механизмі:
1. Фосфолипазы А2 тежелуі нәтижесінде простагландиндер мен лейкотриендердің синтезінің төмендеуі
2. Фосфодиэстеразаның тежелуі нәтижесінде жасушада цАМФ жиналуы
3. β2- адренорецепторлардың қозуы
4. М холинорецепторлардың тежелуі
5. Лейкотриендік рецепторлардың тежелуі
Тест №29. Муколитикалық әсер тән:
1. Кетотифен, цефазолин
2. Ацетилцистеин, уназин
3. Аугментин, эуфиллин
4. Амброксол, бромгексин
5. Сальбутамол, экзосурф
Тест №30. Сурфактанттың синтезін ынталандыратын заттарға жатады:
1.Этил спирті, фуросемид
2. Морфин, бензогексоний
3. Бромгексин, дексаметазон
4. Экзосурф, натрий нитропруссиді
5. Эуфиллин, фентанил
Тест №31. Пневмонияны емдеу үшін қолданылатын антибактериалды заттарға жатады:
1. Амоксициллин, кларитромицин, левофлоксацин
2. Уназин, метацин, натрий нитропруссиді
3. Полимиксин М,эритромицин, морфин
4. Фурагин, беродуал, фентанил
5. Кларитромицин, тиотропий бромиді, эуфиллин
Тест №32. Ауруханаішілік пневмонияда қолданылатын кешенді антибиотик:
1. Амикацин
2. Тиенам
3. Меропенем
4. Ципрофлоксацин
5. Метронидазол
Тест №33. Дексаметазон жаңа туған балалардағы тыныстың жедел жетіспеушілігінде қолданылады (респираторлы дистресс-синдром), себебі:
1. Сурфактанттың препараты болып табылады
2. Кардиотоникалық әсер көрсетеді
3. Сурфактанттың синтезін ынталандырады
4. Бронхолитикалық әсер көрсетеді
5. Көбікке қарсы әсер көрсетеді
Тест №34. Термопсис препараттарына тән:
1. Бронх бездеріне тікелей ынталандырғыш әсер көрсетеді
2. Қақырықтың мукополисахаридтерінің деполимеризациясын шақырады
3. Бронхолитикалық әсер тән
4. Бронх бездеріне рефлекторлы әсер көрсетеді
5. Антибактериалды әсер тән
Тест №35. Өкпе ісінуінде қолданылатын азот тотығының донаторы:
1. Экзосурф
2. Натрий нитропруссиді
3. Нитроглицерин
4. Пентамин
5. Морфин
Тест №36. Өкпе ісінуінде қолданылатын ганглиоблокаторлар тобының препараттары:
1. Этил спирті, фуросемид
2. Бензогексоний, маннит
3. Пентамин, натрий нитропруссиді
4. Нитроглицерин, морфин
5. Бензогексоний, пентамин
Тест №37. Жаңа туған балаларда жедел тыныс жетіспеушілігінде орын басушы ем ретінде қолданылатын зат (респираторлы дистресс-синдром):
1. Фуросемид
2. Левофлоксацин
3. Экзосурф
4. Натрий нитропруссиді
5. Монтелукаст
Тест №38. Аурухана ішілік пневмонияда қолданылатын таңдамалы антибиотиктер тобы:
1. Биосинтетикалық пенициллиндер
2. Линкозамидтер
3. Циклді полипептидтер
4. Карбапенемдер
5. Тетрациклиндер
Тест №39. Респираторлы дистресс синдром фармакотерапиясында қолданылады:
1. Фуросемид, аугментин
2. Пентамин, калий иодиді
3. Нитроглицерин, морфин
4. Бромгексин, экзосурф
5. Этил спирті, уназин
Тест №40. Экзосурфтың қолданылуға көрсетілуі:
1. Бронхоспазмды жою
2. Бронхоспазмның алдын алу
3. Өкпе ісінуі
4. Ауруханадан тыс пневмония
5. Жаңа туған балалардағы респираторлы дистресс-синдром
Тест №41. Бронхолитикті анықтау: ингаляциялық жолмен тағайындалады, бронхоспазмның алдын алу үшін қолданылады, сілекей және бронхиалды бездердің өндірілуін төмендетеді, глаукомада қолдануға болмайды:
1. Триамцинолон
2. Кромолин-натрий
3. Ипратропий бромиді
4. Изадрин
5. Зилеутон
Тест №42. Бронхолитикті анықтау: көбіне бета 2- адренорецепторларды ынталандырады, негізінен бронхоспазмды жою үшін қолданылады, жүрекке әсері айқын емес:
1. Сальбутамол
2. Монтелукаст
3. Эуфиллин
4. Беродуал
5. Метацин
Тест №43. Бронхолитикті анықтау: миотропты спазмолитик, бронхоспазмның алдын алу және жою үшін қолданылады, ішке және парентералды тағайындалады, тахикардия шақырады, тамырларды кеңейтетін, диуретикалық, антиагрегантты әсерлер тән:
1. Кетотифен
2. Сальметерол
3. Эуфиллин
4. Ипратропий бромиді
5. Зилеутон
Тест №44. Токолитикалық әсер тән бронхолитик:
1. Триамцинолон
2. Кетотифен
3. Зилеутон
4. Сальбутамол
5. Беродуал
Тест №45. Бензогексоний өкпе ісінуінде қолданылады, себебі:
1. Диурезді жоғарылатады
2. Айналымдағы қанның көлемін азайтады
3. Айналымдағы қанның көлемін жоғарылатады
4. Кіші қан айналым шеңберінде қысымды жоғарылатады
5. Кіші қан айналым шеңберінде қысымды төмендетеді
Тест №46. Топты анықтау: антибактериалды әсер механизмі бактериалды фермент топоизомеразаны тежеуімен байланысты, пневмонияда кең қолданылады, негізгі жанама әсері - хондротоксикалық:
1. Фторхинолондар
2. Тетрациклиндер
3. 8-оксихинолин туындылары
4. Нитрофуран туындылары
5. Циклді полипептидтер
Тест №47. Препаратты анықтау: антибактериалды зат, құрылымында бета-лактамды сақинасы бар, жасуша қабырғасының синтезін бұзады, кең спектрлі, тыныс алу мүшелерінің патологиясында қолданылады, жанама әсерлерінен тітіркендіргіш әсер, лейкопения, суперинфекция, интерстициалды нефрит байқалады:
1. Оксациллин
2. Стрептомицин
3. Цефотаксим
4. Эритромицин
5. Азитромицин
Тест №48. Препаратты анықтау: антибиотик, рибосома деңгейінде белоктың синтезін бұзады, спектрі бойынша грам теріс кокктарға белсендірек, ұзақ әсер етеді, жиі «атипті» пневмонияда қолданылады:
1. Линкомицин
2. Имипенем
3. Эритромицин
4. Азитромицин
5. Целастатин
Тест №49. Тыныс алу мүшелерінің патологиясында қолданылатын антибактериалды препараттар:
1. Оксациллин, монтелукаст, зилеутон
2. Цефтриаксон, азитромицин, уназин
3. Амоксициллин, бромгексин гидрохлориді, метацин
4. Гентамицин, фуросемид, бензогексоний
5. Изадрин, аугментин, ипратропий бромиді
Тест №50. Ауруханадан тыс пневмонияда қолданылатын макролидтер тобының антибактериалды препараттары:
1. Доксициклин, меропенем
2. Амикацин, метациклин
3. Меропенем, ципрофлоксацин
4. Эритромицин, кларитромицин
5. Линкомицин, гентамицин
Тест №51. Қақырықтың шығуын жеңілдету үшін қолданылады:
1. Сальбутамол, цефтриаксон
2. Амброксол, ацетилцистеин
3. Эритромицин, фуросемид
4. Калий йодиді, бензогексоний
5. Термопсис шөбінің тұндырмасы, морфин
Тест №52. Респираторлы фторхинолондар:
1. Ампициллин, моксифлоксацин
2. Эритромицин, ципрофлоксацин
3. Метронидазол,изадрин
4. Ко-тримоксазол, сальбутамол
5. Левофлоксацин, моксифлоксацин
Тест №53. Өкпе ісінуінің фармакотерапиясында қолданылады:
1. Зәр айдайтын заттар, альфа - адреноблокаторлар
2. Лейкотриендік рецепторлардың блокаторлары, ганглиоблокаторлар
3. М-холиноблокаторлар, сульфаниламидтік препараттар
4. Альфа адреноблокаторлар, фторхинолондар
5. Бета адреноблокаторлар, сурфактант препараттары
Тест №54. Бронхиалды демікпеде қолданылатын лейкотриендік рецепторлардың блокаторлары:
1. Зафирлукаст, монтелукаст
2. Уназин, левофлоксацин
3. Ипратропий бромиді, зилеутон
4. Ко-тримаксозол, аугментин
5. Моксифлоксацин, цефазолин
Тест №55. Өкпе ісінуінде қолданылатын ганглиоблокаторлар:
1. Натрий нитропруссиді, морфин,
2. Нитроглицерин, таламонал
3. Монтелукаст, зилеутон
4. Бензогексоний, пентамин
5. Фентанил, сальметерол
Тест №56. ҚР бақылауға алынған, медициналық мақсатта қолданылатын наркотикалық заттарды, психотропты заттарды және прекурсорларды қолдану ережесі бойынша ҚР Денсаулық сақтау Министрлігі бұйрығының номері:
1. № 173
2. № 185
3. № 181
4. № 175
5. № 170
Тест №57. Құрамында наркотикалық заттары бар дәрілік заттарға жазылған рецепт - жарамды:
1. 3 күнге дейін
2. 5 күнге дейін
3. 7 күнге дейін
4. 10 күнге дейін
5. 15 күнге дейін
Тест №58. Наркотикалық заттарға рецепт жазуға арналған арнайы рецептің ерекшелігі:
1. мекеменінің аты және штампы, арнайы коды
2. арнайы коды, үлгі номері, қорғаныш белгісі
3. бланк номері, мекеменің мөрі
4. емдеу мекемесінің штампы және шифры, үлгі номері
5. емдеу мекемесінің коды және штампы
Тест №59. 173 бұйрыққа сәйкес, арнайы рецептуралық үлгіні тіркейтін кітап арналады:
1. 12 айға дейін
2. 6 айға дейін
3. 3 айға дейін
4. 1 айға дейін
5. 15 күнге дейін
Тест №60. Наркотикалық және психотропты заттарға рецепт жазуға арналған арнайы рецеп үлгісіне, емдеуші дәрігермен қатар, кім қол қояды:
1. Емдеу мекемесінің бас мейірбикесі
2. Науқастың уческелік дәрігері
3. Мекеменің кезекші дәрігері
4. Емдеу мекемесінің басшысы
5. Қабылдау бөлімінің дәрігері
Тест №61. Өкпе ісінуінде қолданылатын наркотикалық анальгетиктер:
1. Морфин, фентанил, таламонал
2. Фуросемид, морфин, бензогексоний
3. Натрий нитропруссиді, пентамин, нитроглицерин
4. Этил спирті, преднизолон, маннит
5. Экзосурф, бензогексоний, морфин
Тест №62. Наркотикалық анальгетиктердің жанама әсерлері:
1. Миоз, тахикардия
2. Мидриаз, тыныстың тежелуі
3. Брадикардия, мидриаз
4. Тыныстың тежелуі, дәріге тәуелділік
5. Дәріге тәуелділік, тахикардия
Тест №63. Лозартанның әсер ету механизмі:
1. Ренин бөлінуін тежейді
2. Бета адренорецепторларды тежейді
3. Ангиотензинайналушы ферменттерді тежейді
4.АТ1– ангиотензин рецепторларын тежейді
5. Вазопептидазаны тежейді
Тест №64. Бета адреноблокаторлар тобының антигипертензивті заттары:
1. Строфантин К, коргликон
2. Пропранолол, метопролол
3. Нифедипин, фуросемид
4. Фуросемид, спиронолактон
5. Омапатрилат, индапамид
Тест №65. Антигипертензивті зат – азот тотығының донаторы:
1. Эналаприл
2. Дибазол
3. Гидрохлортиазид
4. Фозиноприл
5. Натрий нитропруссиді
Тест №66. ААФ тежегіштері тобының антигипертензивті заттары:
1. Нифедипин, атенолол
2. Эналаприл, каптоприл
3. Нифедипин, фозиноприл
4. Каптоприл, гидрохлоритиазид
5. Лозартан, метопролол
Тест №67. Гинекомастияны шақыру мүмкін:
1.Фуросемид
2.Спиронолактон
3.Гидрохлортиазид
4. Диакарб
5. Индапамид
Тест №68. Гипертониялық ауруда қолданылатын таңдамалы бета1 адреноблокатор:
1.Метопролол
2. Омапатрилат
3. Натрий нитропруссиді
4. Фуросемид
5. Каптоприл
Тест №69. Фуросемидке тән:
1. Диуретикалық әсері төмен
2. Әсері баяу дамиды
3. Диуретикалық әсері жоғары
4. Гинекомастия шақырады
5. Натрий, калий шығуын төмендетеді
Тест №70. Несеп қышқылының шығарылуын төмендете отырып гиперурикемияға әкеледі:
1. Диакарб
2. Гидрохлортиазид
3. Спиронолактон
4. Индапамид
5. Дилтиазем
Тест №71. Атенололдың артериялық қысымды түсіруі байланысты:
1. Ангиотензин айналдырушы ферментті тежеуіне
2. Кальций каналын тежеуіне
3. Қан тамырларына тікелей миотропты әсер етуіне
4. Бета 1 адренорецепторларды тежейді
5. Бета-адренорецепторларды ынталандаруына
Тест №72. Нитроглицериннің әсері ұзартылғын препараттары:
1. Триметазидин, тринитролонг
2. Валидол, изосорбид мононитраты
3. Нитроглицерин, верапамил
4. Сустак, нитронг
5. Тринитролонг, нитроглицерин
Тест №73. Каптоприлдің әсер ету механизмі:
1. Бүйректің юкстагломерулярлы аппаратымен рениннің өндірілуін тежейді
2. Ангиотензиногеннің ангиотензин I айналуын тежейді
3. Ангиотензин I ангиотензин II айналуын тежейді
4. Ангиотензин II рецепторларын тежейді
5. Ангиотензин II ыдырауын ынталандырады
Тест №74. ААФ тежегіштеріне тән негізгі жанама әсер:
1. Ұйқышылдық
2. Ортостатикалық гипотензия
3. Құрғақ жөтел
4. Бронхоспазм
5. Ауыздың құрғауы
Тест №75. Гипертониялық кризде қолданылатын заттар:
1. Натрий нитропруссиді, фуросемид
2. Пропранолол, нифедипин
3. Каптоприл, триметазидин
4. Фозиноприл, никорандил
5. Нитроглицерин, пропранолол
Тест №76. Жедел гипотензивті жағдайларда қолданылады:
1. Ангиотензинамид, метопролол, нифедипин
2. Фозиноприл, лозартан, мезатон
3. Мезатон, адреналин, ангиотензинамид
4. Амлодипин, омапатрилат, эфедрин
5. Пропранолол, адреналин, норадреналин
Тест №77. Дипиридамол
1. Жүрек соғысын төмендетеді
2. Фосфолипазаны тежейді
3. Тәждік қанайналымды төмендетеді
4. Аденозиндезаминазаны тежейді
5. ц-ГМФ синтезін тежейді
Тест №78. Ұзақ әсер ететін ААФ тежегіші:
1. Каптоприл
2. Фозиноприл
3. Лозартан
4. Гидрохлортиазид
5. Нифедипин
Тест №79. Антиангиналдық, антиаритмиялық және антигипертензивті әсерлер тән заттар:
1. Бетаадреноблокаторлар
2. Альфа адреноблокаторлар
3. Кардиопротекторлар
4. Брадикардиялық заттар
5. Кальций каналын ынталандыратындар
Тест №80. Бронхиалды демікпеде антигипертензивті заттардың келесі тобын тағайындауға болмайды:
1. Ганглиоблокаторлар
2. Таңдамалы емес бета -адреноблокаторлар
3. Таңдамалы бета - адреноблокаторлар
4. ААФ тежегіштері
5. Альфа - адреноблокаторлар
Тест №81. Созылмалы жүрек жетіспеушілігінде қолданылатын препарат:
1. Норадреналин
2. Дигитоксин
3. Омапатрилат
4. Коргликон
5. Строфантин
Тест №82. Каптоприл тағайындалады:
1. Гипотензивті зат ретінде
2. Зәр айдағыш зат ретінде
3. Кардиотоникалық зат ретінде
4. Аритмияға қарсы зат ретінде
5. Гипертониялық зат ретінде
Тест №83. Гипертониялық кризді тоқтату үшін қолданылатын зәр айдайтын зат:
1. Лозартан
2. Гидрохлортиазид
3. Индапамид
4.Фуросемид
5. Метопролол
Тест №84. Нитроглицериннің антиангинальды әсер механизмі:
1. Тәждік қан тамырларды рефлекторлы кеңейту
2. Жүрек ырғағының жиілігі мен күшін төмендетуіне байланысты миокардтың оттегіне қажеттілігін төмендету
3. Шеткі веноздық және артериялық қан тамырларды кеңейте отырып жүрекке дейінгі және жүректен кейінгі жүктемені азайту, нәтижесінде миокардтың оттегіне қажеттілігін төмендету
4. Жүректің және қан тамырларының кальций каналдарын тежей отырып, қан тамырларын кеңейту және жүрек ырғағының жиілігі мен күшін төмендету
5. Тәждік қан тамырларды тікелей тарылту
Тест №85. Триметазидиннің кардиопротекторлық әсер механизмі:
1. Тәждік қан тамырларды тікелей кеңейту
2. Жүрек ырғағының жиілігі мен күшін төмендетуіне байланысты миокардтың оттегіне қажеттілігін төмендету
3. Шеткі веноздық және артериялық қан тамырларды кеңейте отырып жүрекке дейінгі және жүректен кейінгі жүктемені азайту, нәтижесінде миокардтың оттегіне қажеттілігін төмендету
4. Май қышқылының тотығуының алдын алу және миокардтың энергетикалық алмасуын жақсарту
5. Жүректің және қан тамырларының кальций каналдарын тежей отырып, қан тамырларын кеңейту және жүрек ырғағының жиілігі мен күшін төмендету
Тест №86. Бета-адреноблокаторлардың антиангинальды әсер механизмі негізінен байланысты:
1. Шеткі веноздық және артериялық қан тамырларды кеңейте отырып жүрекке дейінгі және жүректен кейінгі жүктемені азайту, нәтижесінде миокардтың оттегіне қажеттілігін төмендету
2. Жүректің және қан тамырларының кальций каналдарын тежей отырып, қан тамырларын кеңейту және жүрек ырғағының жиілігі мен күшін төмендету
3. Май қышқылының тотығуының алдын алу және миокардтың энергетикалық алмасуын жақсарту
4. Тәждік қан тамырларды тікелей кеңейту
5. Жүрек ырғағының жиілігі мен күшін төмендетуіне байланысты миокардтың оттегіне қажеттілігін төмендету
Тест №87. Миокардтың оттегіне қажеттілігін төмендететін антиангинальды заттар:
1. Изосорбид динитраты, валидол
2. Дилтиазем, триметазидин
3. Валидол, изосорбид мононитраты
4. Алинидин, пропранолол
5. Триметазидин, никорандил
Тест №88. Жүректің жиырылу ритмін төмендететін зат:
1.Нитроглицерин
2.Изадрин
3.Дигоксин
4.Валидол
5.Атропин сульфаты
Тест №89. Стенокардияның фармакотерапиясы үшін қолданылатын кальций каналының тежегіштері:
1. Изосорбид динитраты, метопролол
2. Верапамил, дилтиазем
3. Фозиноприл, лозартан
4. Триметазидин, омапатрилат
5. Никорандил, атенолол
Тест №90. Нитраттардың антиангиналды әсер механизмі:
1. Аденозиндік рецепторларды ынталандыру
2. Кальций каналын тежеу
3. NO жиналуы
4. Калий каналдарын белсендіру
5. Фосфодиэстеразаны тежеу
Тест №91. Жүрек гликозидтерінің кардиотоникалық әсері байланысты:
1. Аденилатциклазаны ынталандыруымен
2. Натрий-калий АТФ-азаны тежеуімен
3. Фосфодиэстеразаны тежеуімен
4. Калий каналын активтеуімен
5. Гуанилатциклазаны активтеуімен
Тест №92. Антиагрегантты әсеріне байланысты миокард инфарктының қайталану
қаупін төмендететін препарат:
1. Ацетилсалицил қышқылы
2. Гепарин
3. Фибринолизин
4. Лозартан
5. Гидрохлоритиазид
Тест №93. Верапамил
1. Тәждік қан тамырлардың тонусын жоғарылатады
2. Қан тамырларда альфа-адренорецепторларды ынталандырады
3. Жүректің жиырылу күшін төмендетеді
4. Жүректің оттегіге қажеттілігін арттырады
5. Калий каналын тежейді
Тест №94. Вазодилататорлық қасиет тән бета-адреноблокатор:
1. Пропранолол
2. Атенолол
3. Небивалол
4. Бисопролол
5. Метопролол
Тест №95. Жүректің ишемиялық ауруында триметазидин қолданылады, ретінде:
1. Қан тамырларын кеңейтетін зат
2. Кардиотоникалық зат
3. Диуретикалық зат
4. Кардиопротекторлық зат
5. Антиангиналды зат
Тест №96. Вазоспастикалық стенокардияда таңдамалы препараттарға жатады:
1. Триметазидин, изосорбид динитраты, валидол
2. Алинидин, морфин гидрохлориді, верапамил
3. Пропранолол, нитроглицерин, омнопон
4. Пармидин, никорандил, клофелин
5. Верапамил, нифедипин, дилтиазем
Тест №97. Препаратты анықтау: брадикардиялық затқа жатады, миокардтың оттегіне қажеттілігін төмендетеді, әсер ету механизмі синустық түйіннің автоматизміне тікелей тежегіш әсер етуіне байланысты, антиангинальды қасиетімен қатар антиаритмиялық әсер көрсетеді. Стенокардияны емдеу үшін қолданылады:
1. Изосорбид динитраты
2. Дилтиазем
3. Триметазидин
4. Алинидин
5. Пропранолол
Тест №98. Препаратты анықтау: миокардқа оттегінің келуін жақсартады, коронароспазмды рефлекторлы тежейді, қысқа уақыт әсер етеді, стенокардияның бірінші ұстамасын тоқтату үшін, сонымен қатар стенокардияның жеңіл түрлерінде қолданылады:
1. Верапамил
2. Валидол
3. Омнопон
4. Изосорбид динитраты
5. Нифедипин
Тест №99. Изосорбид динитраты қолданылады:
1. Стенокардия ұстамасын тоқтату үшін
2. Миокард инфарктында ауыру сезімін тоқтату үшін
3. Тромбтарды еріту үшін
4. Стенокардия ұстамасының алдын алу үшін
5. Қарыншалық аритмияны тоқтату үшін
Тест №100. Изосорбид динитраты – келесі топтың антиангинальды заты:
1. Кальций каналының тежегіштері
2. Калий каналының активаторлары
3. Органикалық нитраттар
4. Брадикардиялық заттар
5. Бета - адреноблокаторлар
Тест №101. Ивабрадин:
1. Бета - адреноблокатор
2. Органикалық нитрат
3. Брадикардиялық зат
4. Калий каналының активаторы
5. Миотропты спазмолитик
Тест №102. Гликозидтік кардиотоникалық заттар:
1. Дигоксин, алинидин
2. Дигитоксин, коргликон
3. Нитроглицерин, дилтиазем
4. Добутамин, пропранолол
5. Триметазидин, никорандил
Тест №103. Іркілістік жүрек жетіспеушілігімен ауыратын науқастарда жүрек гликозидтерін қолданғанда байқалады:
1. Жүректің систолалық көлемі төмендейді
2. Тахикардия дамиды
3. Ісіну азаяды
4. Диурез азаяды
5. Венозды қысым жоғарылайды
Тест №104. Жүрек гликозидтерінің оң инотропты әсерінің механизмі:
1. Натрий-калий АТФ-азы белсендіредіі
2. Жүрекке рефлекторлы әсер етеді
3. Кезбе жүйкені рефлекторлы ынталандырады
4. Жасуша мембранасының Na-K-АТФ-азасын тежейді
5. Аденилатциклазаны белсендіреді
Тест №105. Антиагреганттық активтілік тән және тәждік тамырларды кеңейтетін әсер көсететін препарат:
1. Клопидрогел
2. Дипиридамол
3. Гепарин
4. Викасол
5. Варфарин
Тест №106. Жүрек гликозидтерінің теріс хронотропты әсерінің механизмі:
1. Жүректің бета-адренорецепторларын тежейді
2. L-типті кальций каналдарын тежейді
3. Атриовентрикулярлы түйінге атропинтектес әсер көрсетеді
4. Кезбе жүйкені рефлекторлы ынталандырады
5. Аорта доғасының барорецепторларын тежейді
Тест №107. Миокард инфарктында қолданылатын тікелей антикоагулянт:
1. Атенолол
2. Дипиридамол
3. Викасол
4. Сустак
5. Фраксипарин
Тест №108. Жедел жүрек жеткіліксіздігінде таңдамалы препараттар болып табылады:
1. Холестирамин, строфантин К
2. Коргликон, добутамин
3. Пармидин, гемфиброзил
4. Токоферол ацетаты, фозиноприл
5. Пробукол, дигитоксин
Тест №109. Созылмалы жүрек жеткіліксіздігінде қолданылатын жүрек гликозидтері:
1. Нифедипин, гидрохлортиазид
2. Пропранолол, спиронолактон
3. Каптоприл, добутамин
4. Дигитоксин, дигоксин
5. Лозартан, метопролол
Тест №110. Бета-адреноблокаторлардың қолданылуы:
1. Қарыншалық және қарыншаүстілік аритмияларда
2. Тек қарыншалық аритмияда
3. Тек қарыншаүстілік аритмияда
4. Атриовентрикулярлық тосқауылда
5. Брадикардияда
Тест №111. Диуретиктердің гипотензивті әсер ету механизмі:
1. Айналымдағы қан көлемінің төмендеуі
2. Қан плазмасында кальцийдің төмендеуі
3. Қанда калийдің төмендеуі
4. Вегетативті ганглийдің тежелуі
5. Тамырқозғалтқыш орталықтың тежелуі
Тест №112. Ловастатиннің гиполипидемиялық әсер механизмі:
1. Холестериннің сіңірілуін тежейді
2. Ағзадан өт қышқылының шығарылуын жоғарылатады
3. Холестериннің катаболизмін активтейді
4. Холестериннің синтезін тежейді
5. Қан тамырлары қабырғаларының зақымдануына кедергі жасайды
Тест №113. 3-гидрокси-3- метилглутарил коэнзим А-редуктаза ингибиторы:
1. Холестирамин
2. Гемфиброзил
3. Пармидин
4. Ловастатин
5. Никотин қышқылы
Тест №114. Қанда негізінен холестериннің деңгейін төмендететін гиполипидемиялық заттар:
1. Пармидин
2. Аскорбин қышқылы
3. Токоферол ацетаты
4. Арахиден
5. Ловастатин
Тест №115. Қанда негізінен үшглицеридтердің деңгейін төмендететін гиполипидемиялық зат:
1. Никотин қышқылы
2. Пармидин
3. Токоферол ацетаты
4. Холестирамин
5. Гемфиброзил
Тест №116. Пармидиннің атеросклерозға қарсы механизмі:
1. Қан тамырлары қабырғаларының зақымдануына кедергі жасайды
2. Холестериннің синтезін тежейді
3. Холестериннің сіңірілуін тежейді
4. Ағзадан өт қышқылының шығарылуын жоғарылатады
5. Холестериннің катаболизмін активтейді
Тест №117. Қанда холестериннің және үшглицеридтердің деңгейін төмендететін гиполипидемиялық зат:
1. Пробукол
2. Никотин қышқылы
3. Токоферол ацетаты
4. Холестирамин
5. Линетол
Тест №118. Өт қышқылының секвестранты:
1. Никотин қышқылы
2. Токоферол ацетаты
3. Пармидин
4. Арахиден
5. Холестирамин
Тест №119. Гиполипидемиялық заттар:
1. Нитроглицерин, пармидин
2. Пропранолол, верапамил
3. Гемфиброзил, холестирамин
4. Триметазидин, никорандил
5. Ловастатин, атенолол
Тест №120. Ангиопротектор:
1. Гемфиброзил
2. Пармидин
3. Аскорбин қышқылы
4. Никотин қышқылы
5. Линетол
Тест №121. Гемфиброзилдің гиполипидемиялық әсері байланысты:
1. Бауырда ТЖЛП түзілуін жоғарылатады
2. Ағзадан өт қышқылын шығару
3. Эндотелий липопротеинлипазасымен липидтердің гидролизін күшейту
4. Липопротеинлипазамен липидтердің гидролизін төмендету
5. Эндотелий жасушаларында липидтердің тотығуын азайту
Тест №122. Статиндердің уытты әсерінің негізгі көріністеріне жатады:
1. Ауыр аритмия
2. Ет тіндерінің зақымдануы (миопатия)
3. Өт тастарының пайда болуы
4. Жедел панкреатиттің дамуы
5. Асқазан ісігінің пайда болуы
Тест №123. Миокард инфарктының алдын алу үшін қолданылатын антиагрегант:
1. Гепарин
2. Фенилин
3. Стрептокиназа
4. Клопидогрел
5. Лепирудин
Тест №124. Жүректің ишемиялық ауруында қолданылатын тіндік фибринолитик (тіндік профибринолизиннің активаторы):
1. Дипиридамол
2. Эпопростенол
3. Алтеплаза
4. Фепромарон
5. Урокиназа
Тест №125. Жаңа түзілген тромбты еріту үшін қолданылатын антикоагулянт:
1. Пентоксифиллин
2. Гепарин
3. Варфарин
4. Тиклопидин
5. Фенилин
Тест №126. Жүрек гликозидтерінің қолдануға көрсетілулері:
1. Жүрек жетіспеушілігі
2. Атриовентрикулярлы тосқауыл
3. Брадиаритмия
4. Гипертониялық ауру
5. Инфекциялық миокардит
Тест №127. Негізінен эфференттік иннервацияға әсер ететін антиаритмиялық заттар:
1. Натрий каналының тежегіштері
2. Бета – адреноблокаторлар
3. Калий каналының тежегіштері
4. Хинидинтектес заттар
5. Кальций каналының тежегіштері
Тест №128. Брадиаритмияда қолданылады:
1. Хинидин, новокаинамид
2. Лидокаин, дифенин
3. Амиодарон, верапамил
4. Дилтиазем, адреналин
5. Изадрин, атропин
Тест №129. Мембранатұрақтандырғыш антиаритмиялық заттар:
1. Гепарин, индапамид
2. Пропранолол, фуросемид
3. Изадрин, дибазол
4. Новокаинамид, хинидин
5. Адреналин, омапатрилат
Тест №130. Миокард инфарктында дамитын қарыншалық тахиаритмияда таңдамалы препарат болып табылады:
1. Верапамил
2. Хинидин
3. Дигоксин
4. Пропранолол
5. Лидокаин
Тест №131. Лидокаинге, антиаритмиялық әсермен қатар, келесі фармакологиялық әсер тән:
1. Антиангиналды
2. Кардиотоникалық
3. Жергілікті жансыздандырғыш
4. Гиполипидемиялық
5. Гипертензивті
Тест №132. Атриовентрикулярлық тосқауылда қолданылатын зат:
1. Пропранолол
2. Верапамил
3. Изадрин
4. Лидокаин
5. Дифенин
Тест №133. Дифенин, антиаритмиялық әсерімен қатар, көрсетеді:
1. Антигипертензивті әсер
2. Антиангиналды әсер
3. Эпилепсияға қарсы әсер
4. Паркинсонға қарсы әсер
5. Қабынуға қарсы әсер
Тест №134. Бета адреноблокаторлар стенокардияда қолданылады, себебі:
1. Миокардтың оттегіне қажеттілігін төмендетеді
2. Миокард жасушаларының ишемияға төзімділігін жоғарылатады
3. Миокардқа оттегінің келуін төмендетеді
4. Кардиопротекторлық әсер көрсетеді
5. Анальгетикалық әсер тән
Тест №135. Препаратты анықтау. Қалқанша безі гормонының синтетикалық аналогы, левотироксиннен 3-4 есе белсенді, гипотиреоидты команы емдеуде жұптастырылған ем үшін қолданылады. Орын басушы ем үшін ұсынылмайды, себебі жартылай шығарылу кезеңі қысқа:
1. Левотироксин
2. Калий перхлораты
3. Мерказолил
4. Тиреокомб
5. Трийодтиронин
Тест №136. Препаратты анықтау. Құрамында трийодтиронині, левотироксині, калий йодиді бар жұптастырылған препарат:
1. Мерказолил
2. Тиреокомб
3. Глибенкламид
4. Актрапид
5. Акарбоза
Тест №137. Тиреотомның құрамына кіреді:
1. Мерказолил + калий перхлораты
2. Тиреокомб + глибенкламид
3. Трийодтиронин + левотироксин
4. Актрапид + калий йодиді
5. Акарбоза + глимеперид
Тест №138. Гипотиреозда қолданылады:
1. Преднизолон, левотироксин
2. Трийодтиронин гидрохлориді, глимеперид
3. Левотироксин, тиреокомб
4. Мерказолил, калий перхлораты
5. Метформин, тиреотом
Тест №139. Гипотиреозда орын басушы ем үшін қолданылатын таңдамалы препарат:
1. Левотироксин
2. Мерказолил
3. Калий перхлораты
4. Глимепирид
5. Пиоглитазон
Тест №140. Медикаментозды гипотиреозды (мерказолилдің зобогенді әсері) емдеу үшін қолданылады:
1. Калий перхлораты
2. Глибенкламид
3. Триамцинолон
4. Левотироксин
5. Дексаметазон
Тест №141. Трийодтиронин гидрохлориді балалар практикасында қолданылады:
1. Гипертиреоидизм
2. Микседема
3. Қант диабеті
4. Кретинизм
5. Анемия
Тест №142. Сурфактанттың синтезін жоғарылататын тиреоидты гормондар препараты:
1. Мерказолил
2. Калий перхлораты
3. Глимеперид
4. Трийодтиронин гидрохлориді
5. Пиоглитазон
Тест №143. Мерказолилдің антитиреоидты әсер механизмі:
1. Гипофизде тиреотропты гормонның өндірілуін тежейді
2. Қалқанша безінде тиреоидты гормонның өндірілуін тежейді
3. Қалқанша безінің фолликулаларын бұзады
4. Қалқанша безімен йодтың сіңірілуін бұзады
5. Жасуша мембранасындағы рецепторлармен байланысу
Тест №144. Әсері қысқа инсулин препараты:
1. Протафан
2. Актрапид
3. Глибенкламид
4. Метформин
5. Акарбоза
Тест №145. Орташа ұзақтықта әсер ететін инсулин препараты:
1. Пиоглитазон
2. Гликлазид
3. Глимепирид
4. Протафан
5. Актрапид
Тест №146. Ұзақ әсер ететін инсулин препараттары:
1. Тиреокомб, ультратард
2. Левотироксин, метформин
3. Перхлорат калия, хумулин
4. Глибенкламид, актрапид
5. Хумулин, ультратард
Тест №147. Молекула құрамында фтор атомы бар глюкокортикоидтар:
1. Преднизолон, гидрокортизон
2. Триамцинолон, кортизон
3. Дексаметазон, триамцинолон
4. Метилпреднизолон, дексаметазон
5. Беклометазон, гидрокортизон
Тест №148.Ащы ішектің проксималды бөлігінде полисахаридтердің ыдырауын төмендететін a – глюкозидазаның ингибиторы:
1. Метформин
2. Пиоглитазон
3.Акарбоза
4. Тирекомб
5. Актрапид
Тест №149. Гипогликемиялық заттар – сульфонилмочевина туындылары:
1. Глимепирид, глибенкламид
2. Пиоглитазон, протафан
3. Глюкагон, метформин
4. Акарбоза, гликлазид
5. Хумулин – регуляр, актрапид
Тест №150.Сульфонилмочевина туындыларының IIұрпағы:
1. Метформин
2. Глимепирид
3. Гликлазид
4. Акарбоза
5. Протафан
Тест №151.Сульфонилмочевина туындыларының IIIұрпағы:
1. Преднизолон
2. Глюкагон
3. Актрапид
4. Митотан
5. Глимепирид
Тест №152. Гипогликемиялық әсермен қатар, метформинге келесі фармакологиялық әсер тән:
1. Антиангиналды
2. Антитиреоидты
3. Анорексигенді
4. Гипертензивті
5. Гипотензивті
Тест №153. Тіндердің инсулинге тұрақтылығын төмендететін гипогликемиялық зат:
1. Гидрокортизон ацетаты
2. Триамцинолон
3. Глимепирид
4. Пиоглитазон
5. Метформин
Тест №154. Қан сарысуында холестериннің, триглицеридтердің деңгейін төмендететін гипогликемиялық зат:
1. Глюкагон
2. Спиронолактон
3. Преднизолон
4. Пиоглитазон
5. Метформин
Тест №155. Сульфанилмочевина туындысына жататын гипогликемиялық зат:
1. Метформин
2. Протафан
3. Акарбоза
4. Глипизид
5. Розиглитазон
Тест №156. Гликлазидтің нег