LITARATURNAE_ChYTANNE_4_klas


ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Алесь Ставер «Мой народ»
Мэты: фарміраваць уменне чытаць правільна і асэнсавана, удасканальваць навык выразнага чытання, асэнсоўваць значэнне прыказак; развіваць уменне чытаць напаўголасу з хуткасцю, якая не перашкаджае разуменню;
Арганізацыйны момант
Маўленчая размінка
На дошцы запісаны вершаваныя радкі А. Каско:
Асцярожны да кожнага слова,
Як мой дзед — да зямлі пры сяўбе,
Мая родная мужная мова,
Ты ўвесь век бараніла сябе.
Пры чытанні верша ўвага вучняў звяртаецца на выразнае вымаўленне галосных гукаў у кожным слове.
— Вылучыце з тэксту словы і выразы, якія адлюстроўваюць адносіны аўтара да беларускай мовы. (Мая мова, родная, мужная, асцярожны да кожнага слова.)
— Растлумачце, як вы разумееце сэнс першых двух радкоў верша. (Для таго каб зрабіць хлеб, неабходна зерне. Для таго каб захаваць мову, трэба беражліва ставіцца да кожнага слова.)Падрыхтоўка да ўспрымання верша А. Ставера «Мой народ».
Для адпрацоўкі правільнага вымаўлення спецыфічных гукаў беларускай мовы вучні хорам чытаюць з дошкі вылучаныя з верша словы з гукамі [дз'], [ц'], [шч]:
людзіжыццё
суседзінашчадкі
стагоддзеу непагодзе
— Раскрыйце сэнс слова стагоддзе.
— Адшукайце ў вершы А. Каско сінонім да яго. (Век.)
— Якое слова з тых, што знаходзяцца ў слупках, больш падыходзіць па сэнсе для замены слова век у вершы? (Жыццё. Увесь век — усе жыццё, значыць, увесь час, заўсёды, вельмі доўга бараніла сябе.)— Выкажыце меркаванні, якім чынам мова сябе бараніла? (Выказванні вучняў абагульняе настаўнік.)
— Знайдзіце ў слупках і зачытайце словы, сэнс якіх вам незразумелы.
Тлумачэнне слова: непагадзь — дажджлівая пагода.
Значэнне слова нашчадкі вучні знаходзяць у падручніку на с. 3.
— Падбярыце да слова людзі снонім. (Народ.)
— Агучце загаловак верша Алеся Ставера. («Мой народ».).
— Як вы лічыце, аб чым пойдзе гаворка ў творы?
— Паслухайце верш А. Ставера «Мой народ», знайдзіце ў ім пацверджанне сваім меркаванням.
Аналіз тэксту.
— Прачытайце верш, вызначце, якія эмоцыі і пачуцці аўтара ў ім перададзены? (Любоў, гонар, пяшчота.) Пацвердзіце адказ словамі з тэксту.
— Якія пачуцці выклікаў гэты верш у вас? Зачытайце радкі, якія найбольш вас закранулі.
— Чаму ў тэксце некалькі разоў паўтараецца слова мой(маіх)? Зачытайце ў вершы адпаведныя радкі. Што аўтар хацеў падкрэсліць гэтым словам?
— 3 апорай на змест твора скажыце, які наш народ? Пры адказе карыстайцеся словамі, што запісаны на дошцы:
Вольны, дружны, гераічны, гасцінны, клапатлівы, многапакутны, дбалы, мужны.
— Як вы разумееце значэнне слоў: нягода — непагадзь?
Тлумачэнне слова: нягода — няшчасце, непрыемнасці.
— Зачытайце ў вершы радкі, у якіх ужываюцца гэтыя словы. Пра якія нягоды беларускага народа ўзгадвае аўтар?
— Які сэнс, на вашу думку, паэт надае выразу: зямная непагадзь суровая? (Са словам суровая спалучэнне зямная непагадзь набывае пераноснае значэнне, становіцца сінонімам выразу віхуры нягод — тут: войны, няшчасці, беды і да т.п.)
— Супастаўце выразы: мужны народ — мужная мова. Раскрыйце сэнс кожнага спалучэння.
Работа ў групах.
Як А. Ставер характарызуе беларускую мову? Вучні знаходзяць у вершы словы, з дапамогай якіх можна вызначыць: наша мова якая?
Прыкладны адказ: чаруе — значыць, чароўная, вобразная; гучы ярка — яркая, гучная; гучы нова — непаўторная; вылучала мой народ — мілагучная, мяккая; вылучала ў віхуры вякоў і нягод — неўміручая, спрадвечная і да т.п.
— Якое запаветнае жаданне выказвае паэт у вершы? Адшукайце адказ у тэксце. (Дык чаруй жа людзей паміж моваў другіх беларуская родная мова!)
— Да каго такім чынам звяртаецца аўтар? (Да беларускага народа, простых людзей з заклікам захаваць сваю мову для нашчадкаў.)
— Сфармулюйце галоўную думку верша. (Не зракайся сваей роднай мовы.)
— Прасачыце, як рыфмуюцца радкі ў кожным слупку верша. Назавіце пары слоў, якія вымаўляюцца складана. Што надае словам такую сугучнасць?
— Падкрэсліце ў кожным радку выразы, якія пры чытанні, на вашу думку, неабходна выдзеліць голасам. Расстаўце лагічныя паўзы. Падрыхтуйцеся да конкурснага чытання верша.
Дамашняе заданне: стар. 3, навучыцца чытаць верш А. Ставера «Мой народ» так, каб перадаць настрой верша, гонар за наш народ і яго мову.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Алесь Савіцкі «Дарога ў школу»
Мэты: забяспечыць засваенне ідэйнага зместу апавядання Алеся Савіцкага “Дарога ў школу”, фарміраваць уменне чытаць правільна і асэнсавана, удасканальваць навык выразнага чытання; развіваць уменне чытаць напаўголасу з хуткасцю, якая не перашкаджае разуменню; выхоўваць любоў і павагу да Радзімы.
Арганізацыйны момант
Маўленчая размінка
На дошцы — верш В. Жуковіча:Ёсць такое слова: «Трэба!» Людзі з ім раслі заўжды.
Без яго — ну як без хлеба, Без паветра і вады. Трэба сеяць і ахоўваць,Здабываць і будаваць,Шанаваць, расціць, выхоўваць,Пра сваю краіну дбаць.
Адпрацоўваецца дакладнае вымаўленне гука [ц'] на канцы слова.
— Як паэт разумее слова трэба? Пацвердзіце адказ радкамі з тэксту.
— Што для вас у вашым жыцці' значыць слова трэба? Прывядзіце прыклады з уласнага вопыту.
Падрыхтоўка да ўспрымання тэксту А. Савіцкага «Дарога ў школу»
— Прачытайце запісаныя на дошцы словы і выразы, правільна вымаўляйце ў кожным з іх спалучэнні гукаў: хрумсткі цэлафан
паваротак — на паваротцы
уратаваць
шчыльна атуляць
— Агучце запісаны на дошцы сказ: За возерам ідзе паваротак на сяло.
— Падбярыце да слова паваротак сінонімы. (Дарога, пуць.)
— Складзіце сказ так, каб у ім ужывалася форма дадзенага слова: на паваротцы.
— Растлумачце, як вы разумееце сэнс першага ў слупку словазлучэння?
— Адшукайце ў падручніку на с. 6 тлумачэнне слова хрумсткі. Што яшчэ можа быць хрумсткім? (Яблык, чыпсы, морква і інш.)
— Значэнне апошніх двух выразаў вы зможаце вызначыць, калі ўважліва паслухаеце тэкст А. Савіцкага «Дарога ў школу».
Аналіз тэксту
— Прачытайце апавяданне, растлумачце, наколькі дакладна загаловак адпавядае зместу тэксту? (Выказванні вучняў.) Падмацуйце меркаванні радкамі з тэксту. (У школу Данік ішоў разам з бацькам. На паваротцы дарогі бацька спыніўся ля абеліска. і да т.п.)Выбарачнае чытанне.
— Пра якую гісторыю даведаўся Данік ад бацькі? Знайдзіце і зачытайце адказ у тэксце.
— Чаму бацька прапанаваў сыну пакінуць кветкі каля абеліска? (Партызаны ўратавалі жыхароў вёскі ад смерці.)
— Дзе праходзіў першы ўрок для вучняў, якія пасля летніх канікул прыйшлі ў школу? Адшукайце ў тэксце адказ.
— Чаму Вольга Пятроўна павяла дзяцей да абеліска? (Каб ушанаваць памяць тых, хто ў час вайны ў гэты дзень загінуў у баі.) Зачытайце радкі з тэксту, каб пацвердзіць свой адказ.
— Якія яшчэ акалічнасці, на вашу думку, сталі прычынай правядзення ўрока памяці? (Узаемаадносіны, што склаліся пры сустрэчы паміж Данікам і Міхасём.)
— Падмацуйце свае меркаванні словамі з твора. (Дзеці зачытваюць урывак тэксту ад слоў: Выслухаўшы Зіну, настаўніца сказала...)
— Растлумачце, як вы разумееце сэнс выразу: урок памяці?
— 3 якой мэтай праводзяцца такія ўрокі? (Выказванні вучняў.)
— Як дзеці паставіліся да гісторыі, што пачулі ад настаўніцы ля абеліска?
Работа ў групах
Супаставіць адносіны з боку Даніка і Міхася да падзей, што адбыліся каля вёскі ў час вайны. Вылучыць з твора словы і выразы для характарыстыкі кожнага хлопчыка.
— Якія радкі з верша В. Жуковіча магчыма выкарыстаць для перадачы галоўнай думкі тэксту А. Савіцкага «Дарога ў школу»? (Трэба сеяць і ахоўваць, здабываць і будаваць, шанаваць, расціць, выхоўваць, пра сваю радзіму дбаць.)
Настаўнік абагульняе адказы вучняў і фармулюе выснову: ушаноўваць памяць мінулых пакаленняў — значыць ведаць і помніць гісторыю сваей Радзімы.
— Прачытайце тэкст з падзелам яго на часткі, складзіце план. Вызначце да кожнага пункта плана апорныя словы і выразы.
Дамашняе заданне: стар. 4-7, па ролях

Ёсць такое слова: «Трэба!» Людзі з ім раслі заўжды.
Без яго — ну як без хлеба, Без паветра і вады. Трэба сеяць і ахоўваць,Здабываць і будаваць,Шанаваць, расціць, выхоўваць,Пра сваю краіну дбаць.
Ёсць такое слова: «Трэба!» Людзі з ім раслі заўжды.
Без яго — ну як без хлеба, Без паветра і вады. Трэба сеяць і ахоўваць,Здабываць і будаваць,Шанаваць, расціць, выхоўваць,Пра сваю краіну дбаць.
Ёсць такое слова: «Трэба!» Людзі з ім раслі заўжды.
Без яго — ну як без хлеба, Без паветра і вады. Трэба сеяць і ахоўваць,Здабываць і будаваць,Шанаваць, расціць, выхоўваць,Пра сваю краіну дбаць.
Ёсць такое слова: «Трэба!» Людзі з ім раслі заўжды.
Без яго — ну як без хлеба, Без паветра і вады. Трэба сеяць і ахоўваць,Здабываць і будаваць,Шанаваць, расціць, выхоўваць,Пра сваю краіну дбаць.
Ёсць такое слова: «Трэба!» Людзі з ім раслі заўжды.
Без яго — ну як без хлеба, Без паветра і вады. Трэба сеяць і ахоўваць,Здабываць і будаваць,Шанаваць, расціць, выхоўваць,Пра сваю краіну дбаць.
Ёсць такое слова: «Трэба!» Людзі з ім раслі заўжды.
Без яго — ну як без хлеба, Без паветра і вады. Трэба сеяць і ахоўваць,Здабываць і будаваць,Шанаваць, расціць, выхоўваць,Пра сваю краіну дбаць.
Ёсць такое слова: «Трэба!» Людзі з ім раслі заўжды.
Без яго — ну як без хлеба, Без паветра і вады. Трэба сеяць і ахоўваць,Здабываць і будаваць,Шанаваць, расціць, выхоўваць,Пра сваю краіну дбаць.
Ёсць такое слова: «Трэба!» Людзі з ім раслі заўжды.
Без яго — ну як без хлеба, Без паветра і вады. Трэба сеяць і ахоўваць,Здабываць і будаваць,Шанаваць, расціць, выхоўваць,Пра сваю краіну дбаць.
Ёсць такое слова: «Трэба!» Людзі з ім раслі заўжды.
Без яго — ну як без хлеба, Без паветра і вады. Трэба сеяць і ахоўваць,Здабываць і будаваць,Шанаваць, расціць, выхоўваць,Пра сваю краіну дбаць.
ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Канстанцыя Буйло «Люблю наш край»
Мэты: фарміраваць уменне чытаць правільна і асэнсавана, удасканальваць навык выразнага чытання; развіваць уменне чытаць напаўголасу з хуткасцю, якая не перашкаджае разуменню; выхоўваць любоў і павагу да Радзімы.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Маўленчая размінка
На дошцы запісаны радкі А Вольскага:
На бярозе — белы бусел,
Пад бярозаю — ручай.
А завецца Беларуссю
Непаўторны родны край.
Пры чытанні вершаваных радкоў вучні адпрацоўваюць уменне голасам па чарзе выдзяляць кожнае слова ў адпаведным радку. Назіраюць за тым, як ад змены лагічнага націску мяняецца сэнс усяго выразу.
Класу задаюцца пытанні:
— Вызначце настрой аўтара. 3 дапамогай якіх слоў перадаецца гэты настрой?
— Што называе паэт родным краем? (Бярозу, бусла, ручай.)
Падрыхтоўка да ўспрымання верша К. Буйло «Люблю наш край.
Вучні хорам агучваюць вылучаныя з верша К. Буйло словы, якія запісаны на дошцы ў слупкі:
гай збожжа радзіласягаяў шчасце залочаныяжняя запяюць спазналасьжнеі у зелені пераліваюццаНастаўнік удакладняе сэнс незразумелых дзецям слоў.
— Растлумачце, што для вас значыць спалучэнне слоў наш край?
— Якія з пералічаных на дошцы слоў, на ваш погляд, уваходзяць у гэтае паняцце? Закончыце наступны сказ: Я люблю наш край, бо у ім...
— Паслухайце верш К. Буйло «Люблю наш край», супастаўце ўласныя адказы з аўтарскімі пачуццямі, выражанымі ў вершы.
Аналіз тэксту
— Прачытайце верш К. Буйло «Люблю наш край».
— Што аўтар называе родным краем? Зачытайце адказ у тэксце. (Старонку, дзе яна нарадзілася і вырасла.)
— Вызначце, якая пара года адлюстравана ў вершы? (Канец лета.)
— Пацвердзіце адказ радкамі з твора. (Залочаныя збожжам нівы, шум лясоў, зелень садоў, у полі жнеі пяюць, гукі над нівай.)
Слоўнае маляванне: з апорай на выбраныя з верша словы і выразы складзіце невялікую вусную замалёўку і пакажыце ў ей адметнасць і прыгажосць беларускай прыроды ў летні сонечны дзень.
— Якім настроем прасякнуты верш? Выберыце адказ з прапанаваных на дошцы, абгрунтуйце яго радкамі з тэксту.
Словы ў дапамогу: лірычны, урачысты, расчулены, прыўзняты, стрыманы, тужлівы, трывожны, журботны, невясёлы.
— Прачытайце ў вершы, з чым аўтар упершыню сутыкнулася ў родным краі? Супастаўце выразы: спазнала шчасце — слязу нядолі праліла.
— Падбярыце сінонімы да слова нядоля. (Гора, няшчасце, бяда.)
— 3 якой прычыны чалавек можа праліць слезы? (Выказванні вучняў.)
— Што К. Буйло хацела падкрэсліць гэтым выразам. (Значыць, жыццё у яе было не такім ужо простым і лёгкім.)
— Замяніце дзеяслоў спазнала іншым з блізкім значэннем. (Зведала, сустрэла.)
— Як вы лічыце, чаму гэтыя два выразы з супрацьлеглым сэнсам аўтар паставіла ў вершы побач? (Выказванні вучняў.)
Работа ў групах
Колькі малюнкаў можна вылучыць з твора?
Што адлюстравана на кожным з іх?
Уявіце, што вам неабходна зрабіць малюнкі да гэтага верша. Раскажыце, што будзе на пярэднім плане, што — на заднім?
Якія колеры вы возьмеце, каб перадаць настрой верша?
— Супастаўце словы: мой — наш. У чым адрозненне?
— Прачытайце загаловак верша. Чаму ў вершы неаднаразова паўтараецца спалучэнне наш край? (Аўтар не аддзяляе сябе ад людзей, народа, які жыве на беларускай зямлі, таму замест слова мой гаворыць наш, значыць, агульны для ўсіх, хто тут жыве.)
Адказы вучняў падагульняюцца і робіцца выснова: Радзіма — гэта край, дзе ты нарадзіўся, рос, вучыся...
— Вызначце ў кожным слупку словы, якія рыфмуюцца. Падрыхтуйцеся да выразнага чытання твора: расстаўце паузы, падкрэсліце словы, на якія падае лагічны націск і іх неабходна пры чытанні выдзеліць голасам.
Чытаннне і аналіз казкі “Драч і Крот”
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: вывучыць верш К. Буйло «Люблю наш край» на памяць.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Алеся Станюк «Чаму?», П. Броўка “Калі ласка!”
Мэты: фарміраваць уменне чытаць правільна і асэнсавана, удасканальваць навык выразнага чытання; развіваць уменне чытаць напаўголасу з хуткасцю, якая не перашкаджае разуменню; выхоўваць любоў і павагу да Радзімы.
Арганізацыйны момант
Маўленчая размінка
На дошцы — вершаваныя радкі М. Чарняўскага:
Ёсць словы ў нас —
Жыццё і жыта.
Іх час не возьме ў забыццё,
Бо жыта — хлеб,
Святы набытак.
А хлеб
Для нас усіх —
Жыццё.
Пры чытанні вучні адпрацоўваюць вымаўленне ў словах падоўжаных зычных, спалучэнняў гукаў [с'в'], [с'ц,].
— На якія словы звяртае ўвагу паэт? (Жыццё, жыта.)
— Што агульнага ў гэтых паняццях? Пацвердзіце адказ радкамі з верша.
— Раскрыйце сэнс выразу: час не возьме ў забыццё.
— Ад якога слова ўтварылася забыццё? (Забыць.)
— Чаму словы жыта і жыццё людзі ніколі не змогуць забыць?
Падрыхтоўка да ўспрымання тэксту А. Станюк «Чаму?»
— Прачытайце тэкст А. Станюк «Чаму?», знайдзіце сугучныя з вершам М. Чарняўскага радкі.
— Прачытайце запісаныя на дошцы словы:
акно грэчка жыта пшаніца
дарога гасцінец
— Адшукайце сярод агучаных слоў тыя, якія называюць блізкія паняцці. (Дарога, гасцінец — значыць, пуць; з пшаніцы, жыта вырабляюць хлеб.)
— Як вы лічыце, адкуль з'явіліся ў нашай мове гэтыя словы? Прыслухайцеся да кожнага слова, разгледзьце яго.
Аналіз тэксту.
— Прачытайце тэкст А. Станюк «Чаму?» «ланцужком» па сэнсава закончаных частках (абзацах), раскажыце, пра гісторыю якіх беларускіх слоў вы даведаліся.
— Чаму, на вашу думку, у беларускай мове так многа слоў, якія сугучны ў вымаўленні і значэнні з адпаведнымі словамі ў рускай, украінскай мовах? (Выказванні вучняў абагульняе настаўнік.)
— Прывядзіце яшчэ некалькі прыкладаў такіх слоў з апорай на змест тэксту. (Хлеб, поле, трава, зямля і да т.п.)
— Якія аднакаранёвыя словы вы можаце назваць да слова гасцінец? (Госць, гасцініца, гасцяваць, гасцінны, гасцёўня.)
— Да каго нашы продкі звярталіся са словам госць? (Да купцоў.) Пацвердзіце адказ радкамі з тэксту.
— 3 якой мэтай прыязджалі купцы?
— Якое іншае значэнне ў наш час набыло слова гасцінец? (Падарунак.) Абгрунтуйце з апорай на тэкст, на падставе чаго гэта адбылося.
— Супастаўце выразы: жаданы госць — нязваны госць.
— Назавіце да кожнага спалучэння сінонімы. (Сябар, друг, таварыш, прыяцель; чужак, вораг, непрыяцель.)
— Што дазволіла да слова госць падабраць такія розныя па сэнсу словы? Абгрунтуйце свае меркаванні. (Словы, з якімі спалучаецца назоўнік госць.)
— Раскрыйце сэнс слова жаданы. (Нязваны.)
— Як чалавек сустракае жаданага госця? Што ён ставіць на стол?
— Зачытайце ў тэксце пра паходжанне назваў асобных відаў раслін, з якіх людзі атрымліваюць прадукты харчавання.
— Прачытайце запісаныя на дошцы выразы, скажыце, як вы разумееце сэнс кожнага з іх (у дужках даецца прыкладнае тлумачэнне выразу):
Хлеб ды соль. (Запрашэнне адведаць хлеба, сесці за стол; пажаданне міру, радасці, дабрабыту.)
Хлеб-соль вадзіць. (Здаўна сябраваць, падтрымліваць дружбу.)
Хлебасольны дом. (Дом гасцінны.)
Хлебасольны гаспадар. (Чалавек, які ўмее добра прыняць гасцей.)
Работа у групах.
Вучням раздаюцца карткі з запісанымі на іх пэўнымі словамі. Дзеці спрабуюць з апорай на гучанне слова абгрунтаваць паходжанне кожнага прапанаванага назоўніка.
Прыкладныя словы на картках: вішня (ад дзеяслова вісець); ліпа (ад слова ліпкі, у дадзенага дрэва ліпкі сок і ліпкія маладыя лісточкі); сыр (ад слова сыры, негатовы), салат (ад дзеяслова саліць), марожанае (ад слоў мароз, марозіць, замарозіць); лінейка (ад слова лінія, правесці прамую лінію) і да т.п.
— Прачытайце тэкст і абгрунтуйце, наколькі загаловак тэксту адпавядае яго зместу? Пацвердзіце свой адказ радкамі з тэксту.
— Паспрабуйце вызначыць галоўную думку тэксту. (Кожнае слова дакладна называе прадмет.)
Чытанне і аналіз верша П. Броўкі “Калі ласка!”
Чытанне верша настаўнікам
Самастойнае чытанне верша вучнямі з мэтай падрыхтоўкі да чытання ўслых.
Гутарка па змесце верша з выкарыстаннем пытанняў і заданняў на с. 13 падручніка.
Падрыхтоўка да выразнага чытання верша.
Вучні чытаюць верш і самастойна вызначаюць мэту выразнага чытання (што трэба перадаць слухачам пры чытанні), пад кіраўніцтвам настаўніка вызначаюць паузы, тон, лагічны націск.
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: навучыцца выразна чытаць тэкст А. Станюк «Чаму?».

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: В. Шымук “Лёгка нам нічога не даецца…” Абагульненне па тэме раздзела “Радзіма мая дарагая”
Мэты: удасканальваць уменні вучняў правільна, асэнсавана і бегла чытаць, вызначаць тэму і галоўную думку твра, выказваць уласныя адносіны да зместу твора, аналізаваць твор з выкарыстаннем выбарачнага чытання, вылучаць з тэксту вобразныя словы і выразы і тлумачыць іх значэнне; развіваць уменне ўзнаўляць мастацкія вобразы праз слоўнае маляванне карцін, адлюстраваных у вершы; паўарыць і абагульніць веды па тэме раздзела.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Праца з вершам Віктара Шымука «Легка нам нічога не даецца...».
Падрыхтоўка да асэнсаванага ўспрымання верша В. Шымука «Легка нам нічога не даецца...».
— Прачытайце прымаўкі, запісаныя на дошцы:
У родным лесе і куст родны.
Ад душы працуеш – Радзіму мацуеш.
Дзе нарадзіўся, там і прыгадзіўся.
Кожнаму свой кут мілы.
— Як вы іх разумеце?
Якія з гэтых прыказак маюць аднолькавае значэнне з прыказкамі ў падручніку?
На якую тэму ўсе гэтыя прыказкі?
Самастойнае чытанне верша вучнямі з мэтай падрыхтоўкі да чытання ўслых.
Гутарка па змесце верша з выкарыстаннем пытанняў і заданняў на с. 15 падручніка.
— Якая з прыказак, запісаных на дошцы, звязана з вершам «Легка нам нічога не даецца...».
Падрыхтоўка да выразнага чытання верша.
Вучні чытаюць верш і самастойна вызначаюць мэту выразнага чытання (што трэба перадаць слухачам пры чытанні), пад кіраўніцтвам настаўніка вызначаюць паузы, тон, лагічны націск.
Абагульненне па разделу “Радзіма мая дарагая”
Вучням прапануецца прачытаць назву раздзела, запісаную на дошцы і растлумачыць яе.
— Прачытайце чатырохрадкоўе А. Бачылы на с. 3.
Якія словы перадаюць адносіны аўтара да роднага краю?
— Успомніце, якія апавяданні і вершы аб Радзіме вы прачыталі ў гэтым раздзеле?
Вучням прапануецца звярнуцца да пытанняў і заданняў па тэме на с. 15 і адказаць на пытанні:
— 3 якіх твораў гэтыя радкі?
— Успомніце,хто з'яўляецца іх аўтарамі?
— Якая асноўная думка кожнага твора?
— Якое апавяданне вам найбольш спадабалася? Чаму?
— Прачытайце верш ціу ўрывак з апавядання, якое вам найбольш спадабалася.
— Успомніце прымаўкі аб Радзіме, з якімі вы пазнаёміліся ў раздзеле.
Выкананне тэставых заданняў па тэме раздзела “Радзіма мая дарагая”
Упішы прапушчаныя словы ў назвах твораў.
“Дарога __________________”.
“_______ і крот”.
“______________ наш край”.
У якіх вершах гаворыцца пра любоў да роднага краю? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “Калі ласка”.
Б. “Люблю наш край”.
В. “Мой народ”.
Прачытай урывак з твора “Драч і крот”. Што прымушае маленькую птушачку пераадольваць такія цяжкасці пры вяртанні з выраю? Абвядзі літару з правільным адказам.
Цяжка ляцець Драчу. Малыя ў яго крыльцы. І таму ён дзе ляціць, а дзе і пешкі ідзе.
А. Роднае гняздзечка.
Б. Крот.
В. Радзіма
Чаму Данік не прынёс кветкі ў школу першага верасня? Падкрэслі словы, якія даюць адказ на гэтае пытанне.
Кветкі ў яго былі, калі ён выходзіў з хаты. Ды яшчэ якія! Вялікі букет вяргінь, якія маці падрыхтавала… Ды на павароце дарогі, што выводзіцьз вёскі на асфальтавую шашу, бацька спыніўся ля абеліска, што стаіць у засені таполяў і клёнаў.
Пакладзём кветкі, сынок, ім, героям нашым, – сказаў бацька.
Прачытай урывак з верша П. Броўкі “Калі ласка”. Якія адносіны паміж людзьмі нараджаюць ветлівыя словы? Абвядзі літару з правільным адказам.
У любімай мове, роднай, наскай,
Ах, якія словы: “Калі ласка!..”
Як звіняць яны сардэчнаю струною,
Праз усё жыццё ідуць са мною.
А. Сардэчнасці
Б. Мужнасці
В. Сяброўства
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: стар. 14, выразнае чытанне

_________________________
Тэставыя заданні па раздзелу “Радзіма мая дарагая”
1.Упішы прапушчаныя словы ў назвах твораў.
“Дарога __________________”.
“_______ і крот”.
“______________ наш край”.
2.У якіх вершах гаворыцца пра любоў да роднага краю? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “Калі ласка”.
Б. “Люблю наш край”.
В. “Мой народ”.
3.Прачытай урывак з твора “Драч і Крот”. Што прымушае маленькую птушачку пераадольваць такія цяжкасці пры вяртанні з выраю? Абвядзі літару з правільным адказам.
Цяжка ляцець Драчу. Малыя ў яго крыльцы. І таму ён дзе ляціць, а дзе і пешкі ідзе.
А. Роднае гняздзечка.
Б. Крот.
В. Радзіма
4.Чаму Данік не прынёс кветкі ў школу першага верасня? Падкрэслі словы, якія даюць адказ на гэтае пытанне.
Кветкі ў яго былі, калі ён выходзіў з хаты. Ды яшчэ якія! Вялікі букет вяргінь, якія маці падрыхтавала… Ды на павароце дарогі, што выводзіцьз вёскі на асфальтавую шашу, бацька спыніўся ля абеліска, што стаіць у засені таполяў і клёнаў.
–Пакладзём кветкі, сынок, ім, героям нашым, – сказаў бацька.
5.Прачытай урывак з верша П. Броўкі “Калі ласка”. Якія адносіны паміж людзьмі нараджаюць ветлівыя словы? Абвядзі літару з правільным адказам.
У любімай мове, роднай, наскай,
Ах, якія словы: “Калі ласка!..”
Як звіняць яны сардэчнаю струною,
Праз усё жыццё ідуць са мною.
А. Сардэчнасці
Б. Мужнасці
В. Сяброўства
_________________________
Тэставыя заданні па раздзелу “Радзіма мая дарагая”
1.Упішы прапушчаныя словы ў назвах твораў.
“Дарога __________________”.
“_______ і крот”.
“______________ наш край”.
2.У якіх вершах гаворыцца пра любоў да роднага краю? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “Калі ласка”.
Б. “Люблю наш край”.
В. “Мой народ”.
3.Прачытай урывак з твора “Драч і Крот”. Што прымушае маленькую птушачку пераадольваць такія цяжкасці пры вяртанні з выраю? Абвядзі літару з правільным адказам.
Цяжка ляцець Драчу. Малыя ў яго крыльцы. І таму ён дзе ляціць, а дзе і пешкі ідзе.
А. Роднае гняздзечка.
Б. Крот.
В. Радзіма
4.Чаму Данік не прынёс кветкі ў школу першага верасня? Падкрэслі словы, якія даюць адказ на гэтае пытанне.
Кветкі ў яго былі, калі ён выходзіў з хаты. Ды яшчэ якія! Вялікі букет вяргінь, якія маці падрыхтавала… Ды на павароце дарогі, што выводзіцьз вёскі на асфальтавую шашу, бацька спыніўся ля абеліска, што стаіць у засені таполяў і клёнаў.
–Пакладзём кветкі, сынок, ім, героям нашым, – сказаў бацька.
5.Прачытай урывак з верша П. Броўкі “Калі ласка”. Якія адносіны паміж людзьмі нараджаюць ветлівыя словы? Абвядзі літару з правільным адказам.
У любімай мове, роднай, наскай,
Ах, якія словы: “Калі ласка!..”
Як звіняць яны сардэчнаю струною,
Праз усё жыццё ідуць са мною.
А. Сардэчнасці
Б. Мужнасці
В. Сяброўства
ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма:Якуб Колас «Адлёт жураулёў», Міхась Пазнякоў «Клёны»
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; развіваць уменне выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання, назіраць за рыфмай вершаў, вызначаць іх агульны эмацыянальны настрой, вылучаць эмацыянальна-ацэначныя словы і асэнсоўваць іх функцыянальнае прызначэнне, узнаўляць мастацкія вобразы праз слоўнае маляванне карцін прыроды.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Уступная гутарка
— Прачытайце тэму раздзела (запісана на дошцы).
Якой пары года будуць прысвечаны творы ў гэтым раздзеле?
Паслухайце і адгадайце загадку:
Апусцелі палі,
Хлеб у свірны звязалі,
Дождж палівае, шпак не спявае.
Калі гэта бывае? І. Муравейка
— Прачытайце эпіграф да тэмы. Пра які восеньскі агонь гаворыць С. Дзяргай? Якія змены адбываюцца ў прыродзе восенню?
Праца з вершам Я. Коласа «Адлёт жураўлёў».
Чытанне верша настаўнікам.
Вызначэнне агульнага эмацыянальнага настрою верша (пытанне № 1 падручніка).
Самастойнае чытанне верша вучнямі. Мэта — прачытаць верш, падрыхтавацца да гутаркі па змесце твора.
Гутарка па змесце верша
— Як паэт гаворыць пра надыход восені?
— Чаму аўтар называе восень смутнай часінай?
— Якія карціны восені малюе паэт? Якія мастацкія сродкі для гэтага выкарыстоўвае? Знайдзіце словы з памяншальна-ласкальным значэннем і зачытайце іх. Якую ролю яны выконваюць?
Вучням прапануецца падрыхтаваць адказы на пытанне № 3.
Выбарачнае чытанне (адказ на пытанне №4).
Праца на вершам М. Пазнякова «Клёны».
Самастойнае чытанне верша вучнямі. Падрыхтоўка да асэнсаванага ўспрымання верша (слоўнік на с. 18 падручніка).
Вызначэнне агульнага эмацыянальнага настрою верша.
— Якое пачуццё ўзнікае, калі чытаеш гэты верш?
Гутарка пазмесце верша (адказы на пытанні № 1,2).
— 3 чым параўноўвае аўтар восень?
— Якія словы дапамагаюць нам уявіць восень, клёны, лісты як жывыя істоты?
Слоўнае маляванне карцін прыроды.
— Якія малюнкі можна намаляваць да гэтага верша?
— Параўнайце карціны восені, якія адлюстраваны ў гэтых вершах. Што іх аб'ядноўвае і чым яны адрозніваюцца?
Падрыхтоўка да выразнага чытання.
Вучні чытаюць вершы і самастойна вызначаюць мэту выразнага чытання (што трэба перадаць слухачам пры чытанні), пад кіраўніцтвам настаўніка вызначаюць паузы, тон, лагічны націск.
Выразнае чытанне вершаў (на выбар) вучнямі.
Конкурс на лепшага чытальніка.
Дамашняе заданне: вывучыць верш Я. Коласа “Адлёт жураўлёў” на памяць.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Мікола Хведаровіч «Верасень», Эдуард Шым «Цяжкая праца»
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; развіваць уменне выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання, назіраць за рыфмай вершаў, вызначаць іх агульны эмацыянальны настрой, прагназаваць змест твора па загалоўку, распазнаваць аўтара ў творы, яго адносіны да героя твора, вызначаць тэму і галоўную думку твораў.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Заслухваецца выразнае чытанне на памяць верша Я. Коласа “Адлёт жураўлёў”
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Праца над вершам Міколы Хведаровіча «Верасень»
Самастойнае чытанне верша вучнямі з мэтай падрыхтоўкі да асэнсаванага ўспрымання верша, вызначэнне незразумелых слоў.
Ржэўнік— поле, на якім засталося ржышча.
Чытанне верша «Верасень» вучнямі ўслых.
Вызначэнне агульнага эмацыянальнага настрою верша.
— Які настрой выклікаў у вас верш?
Гутарка па змесце верша.
— Якой паказаў нам аўтар восень?
— Якія карціны лясной прыроды апісаны аўтарам?
— Знайдзіце і зачытайце словы, якія дапамагаюць паэту прадставіць лясную прыроду як жывую істоту.
— Якая тэма гэтага верша?
Падрыхтоўка і выразнае чытанне верша вучнямі.
Праца над творам Эдуарда Шыма «Цяжкая праца»
Прагназаванне зместу твора па загалоўку і малюнку.
— Прачытайце загаловак апавядання і разгледзьце малюнак на с. 19 падручніка. Паспрабуйце расказаць, пра што будзе ісці гаворка ў гэтым творы.
Падрыхтоўка да асэнсаванага чытання апавядання (слоўнік — с. 19 падручніка).
Хвоя-выварацень — паваленая хвоя з вывернутым з зямлі коранем.
Чытанне апавядання настаўнікам.
Гутарка па змесце прачытанага з выкарыстаннем пытанняў і заданняў падручніка на с. 19. Выбарачнае чытанне.
— Ад чыйго імя напісана апавяданне?
— Якая галоўная думка твора?
— На якую тэму гэты твор?
Падвядзенне вынікаў урока.
Што аб'ядноўвае верш М. Хведаровіча «Верасень» і апавяданне Э. Хведаровіча «Цяжкая праца»?
Дамашняе заданне: с. 18-19, заданне № 5.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Пазакласнае чытаннне “Беларускія паэты пра любоў да роднага краю, яго прыроды, людзей”
Мэты: адпрацоўваць навыкі выразнага і свядомага чытання, умення выказваць свае думкі, самастойна працаваць з кнігай; развіваць мову вучняў, узбагачаць слоўнікавы запас; пашыраць веды вучняў аб гісторыі сваёй Радзімы, аб гісторыі роднага краю; выхоўваць любоў і павагу да роднай зямлі.
Арганізацыйны момант
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Сёння правядзём урок-справаздачу аб самым галоўным, аб самым каштоўным – аб нашай Бацькаушчыне. Рака нараджаецца з ручаін, дрэва расце з каранёў, а чалавечая годнасць і вартасць нараджаецца ў глыбокай адданасці сваей Радзіме, з ведання яе гісторыі, з пашаны да спадчыны, з любові да матчынай мовы. Гэта самая неабходная умова, каб "людзьмі між людзей пачувацца".
Гучьщь грамзапіс песні "Спадчына" (сл. Я. Купалы, муз. I. Лучанка) у выкананні ансамбля "Песняры".Вучань (на фоне пест чытае верш "О, край родны, край прыгожы!" Я. Коласа).О, край родны, карай прыгожы!
Мілы кут маіх дзядоў!
Што мілей у свеце божым
Гэтых светлых берагоў,
Дзе бруяцца срэбрам рэчкі,
Дзе бары-лясы гудуць,
Дзе мядамі пахнуць грэчкі,
Нівы гутаркі вядуць;
Гэтых гмахаў безгранічных
Балатоў тваіх, азёр,
Дзе пад гоман хваль крынічных
Думкі думае прастор;
Дзе ўвосень плачуць лозы,
Дзе лугі вясной цвітуць,
Дзе шляхам старым бярозы
Азначаюць гожа пуць.
Якой тэме прысвечаны радкі гэтага верша, гэтая музыка? (Айчыне, Бацькаўшчыне, роднаму краю.)
Як вы думаеце, аб чым сёння пойдзе размова на ўроку?
Адсюль і тэма нашага ўрока "Зямля пад белымі крыламі".
Працаваць на ўроку будзем у творчых групах: група "Мастакі", група "Літаратуразнаўцы", група "Даследчыкі", група "Карэспандэнты". Дапамагаць мне будзе наша вядучая — дзяўчынка-беларусачка.
Работа па тэме
Не толькі паэты і музыканты пішуць вершы, прысвячаюць музыку, але і мастакі таксама праслаўляюць свой край вось такімі прыгожымі краявідамі (вучні разглядваюць рэпрадукцыі карцін беларускіх мастакоў).
Вядучая. Беларускія краявіды...
Перазвоны азёр і бароў
Пад палеткамі
Бульбы і жыта,
Велічных курганоў.
Давайце прачытаем, як пра беларускія краявіды гавораць пісьменнікі. Наш знакаміты зямляк Ул. Караткевіч піша так:
— Адкрываем падручнік (4 абзац, тэкст "Мая Беларусь", "Якая яна, мая Беларусь?").
Скажыце, калі ласка, як жа называецца краіна, у якой мы з вамі жывём? (Беларусь.)
Белая Русь. Гэта назва гучыць для нас ціхім шолахам лісця ў лесе, вясёлай гаворкай крынічкі, чыстай раслінай у промнях узыходзячага сонца, вясеннім курлыканнем журавоў высока ў небе, вясёлым гоманам дзетвары.
— Гэта ўсе яна — Белая Русь.
Вучань (чытае верш "Белая Русь").
На карце вялікага свету
Яна, як зялёны лісток,
Песня гарачага лета,
Крынічнай вады глыток,
Адвечная калыханка,
Душы запаветны куток,
Трапеча гарачым ранкам
На дрэве нястомны лісток.
А ў навальніцу б'ецца
Нябачны паміж лісця,
Як роднае матчына сэрца,
Што мне даражэй жьщця.
— Давайце зноў вернемся да тэсту "Мая Беларусь" (трэці абзац) і даведаемся наконт паходжання назвы "Белая Русь". Чаму так называецца наша краіна? (Адказы вучняў.)
Якая ж птушка ўяўляе сабой сімвал нашай краіны? (Бусел.)
— А што вы ведаеце пра бусла?
— Паслухайце, калі ласка, як пра гэта гаворыць Ул. Караткевіч (1-2 абзацы).
Вядучая. Пра буслоў народ склаў шмат легенд. Адну з іх зараз паслухаем. Ці ведаеце вы, як буслы выглядалі раней? ("Буслы" К. Каліны. Кніга "Мая дарагая Радзіма".) Дапамагаюць дзеці групы "Літаратуразнаўцы".
Цяпер будзеце ведаць, чаму буслы носяць чырвоныя панчохі і чаму блізка селяцца ля хат людзей і кожную вясну прылятюць да сваіх родных мясцін.
Вядучая (чытае верш "Прыляцеў я ў свой край").
Рады бусел, клякоча у гняздзе на ўвесь гай,
Радасць выказаць хоча:
Прыляцеў я ў свой край
Тут над рэчкай сасонкі,
Морам жыта шуміць.
Без любімай старонкі
Мне б ніколі не жыць.
Гэта ўсе так. Гэты сур'ёзны птах з'яўляецца часткай беларускага краявіду. 3 людзьмі ён жыве ў дружбе, гняздуецца часта на страхах будынкаў, на дрэвах каля хат. Народ наш любіць бусла, лічыць сваім добрым суседам. Бусел стаў назаўсёды сімвалам ціхага, спакойнага, мірнага жыцця беларускага народа.
А зараз я прапаную вам прачытаць самастойна верш "Шчымліва-непаўторны край"
Гучыць верш М. Хведаровіча "Мы едзем далека да мора...".
Вучань (чытае верш).
Мы едзем далека да мора
Чужыя глядзець гарады
Шукаем скалістыя горы,
Азёры крыштальнай вады.
I часта, так часта бывае,
Што мы ў сумятлівым жыцці
Мінаем і не заўважаем
Красу сваіх родных мясцін.
Вядучая. А як узнікла назва нашага горада?
Сваімі думкамі дзеляцца вучні з групы "даследчыкі".
Цяпер будзем ведаць, чаму так завецца наш горад.
А вось як пра наш горад, пра красу сваіх родных мясцін напісалі вучні ў сваіх сачыненнях.
— Слухаем вас (вучні зачытваюць 2—3 сачыненні).
— Ці спадабаліся вам выказванні вучняў?
— Што больш за ўсе ўразіла?
А мне застаецца толькі дадаць словамі беларускага паэта М. Пазнякова:
Клічуць родныя мясціны,
Паўстае ў харастве
Край жаданы, край адзіны
Дзе з'явіўся я на свет.
Рэспубліка Беларусь! Так завецца краіна, у якой мы з вамі жывём.
— Падбярыце сінонімы да слова Радзіма. (Айчына, Бацъкаўшчына, родны край)
— Словы запісаны на дошцы, давайце нагадаем, якія вы ведаеце прыказкі, прымаўкі аб нашай Бацькаўшчыне.
— Група "Карэспандэнты" — вам слова. (Можна спытаць некалькі пералічаных прыказак.)
А зараз прачытаем казку "Драч і крот", якая адпавядае гэтым прыказкам. (Чытанне па ролях казкі "Драч ! крот".)
— Якая галоўная думка гэтай казкі?
— Дзе б ні быў, ніколі не забывай аб родных мясцінах, аб родным кутку, дзе ты нарадзіўся.
Заключная частка
Я хачу ўсіх вас пахваліць за стараннасць, за добрую падрыхтоўку да ўрока, за адказы.
— Аб чым жа мы вялі размову на працягу ўсяго ўрока?
— Што новага вы адкрылі для сябе на ўроку?
А зараз падрыхтуйцеся да бліц-інтэрв'ю на тэму: "Што значыць для мяне слова Радзіма?"
Вучань-карэспандэнт падыходзіць да вучняў класа і пачынае сказам: Для мяне Радзіма — гэта..., а другія вучні дапаўняюць сказ.
Абагульненне адказаў.
— Сёння на ўроку мы вялі размову пра самае галоўнае і дарагое, што ёсць у кожнага чалавека:
— пра нашу Бацькаўшчыну,
— пра нашу Радзіму,
— пра нашу краіну, у якой мы жывём.
На карце наша Радзіма нагадвае кляновы лісточак. Як і лісточак на дрэве кожную вясну, нягледзечы на маразы і завеі, з'яўляецца зноў і зноў, так і родны куток, нягледзячы на жыццёвыя буры, на ўсе няўзгоды, адраджаецца зноў і зноў.
Вучань чытае верш В. Вярба "Мой край"
Мой край — лугі і пералескі,
Крыніцы звон і шум лясны.
Мой край — блакітныя пралескі
На сцежках ранняе вясны.
Высока ў небе вырай кружыць,
Ляціць за сіні небакрай.
Не забывай ніколі, дружа,
Сваю зямлю, свой родны край.
Дадатак
Буслы
Клаўдзія Каліна
Здарылася гэта яшчэ ў той час, калі буслы ў наш край рэдка прыляталі і ногі ў іх былі тады не чырвоныя, як цяпер, а белыя.
Аднаго разу вясной прыляцелі яны ў нашу пушчу і селі на сухую верхавіну высокай сасны, што расла на ўзлессі.— Вось тут і зробім сабе гняздо, — сказаў бусел.
I пачалі буслы насіць на сухое дрэва ламачча, мох, сталі будаваць сабе дамоўку.А трэба сказаць, што вясна таго года была няўдалая: то сонца прыпячэ, то снег пойдзе, то мароз ударыць.
Прачнуліся аднойчы Бусел з Бусліхай на досвітку, а вакол усе снегам накрыта. Паляцелі яны на балота, хацелі спажыву сабе здабыць, але нічога не знайшлі. Усе замерзла, заледзянела. Памарозілі буслы свае ногі і вярнуліся назад.
А тут новая бяда! Вецер разбурыу і раскідаў гняздо.
Селі птушкі на сасне і засумавалі.
— Што ж мы з табою будзем рабіць? — загаласіла Бусліха. — Давядзецца памерці з голаду і холаду... Падумаў, падумаў Бусел і так адказаў Буслісе.
— Не плач, сяброўка дарагая, давай паляцім да людзей. Бачыш, на ўзлессі хата стаіць. Давай паляцім туды.
У той старэнькай хатцы жылі ўдваіх дзед і баба. Баба прала з воўны ніткі, рабіла панчохі добрым людзям. Так яны і жылі.
— Тук, тук, тук! — пастукаўся нехта ў дзверы.
Адчыніў дзед дзверы, глядзіць, ажно буслы стаяць: замерзлі, дрыжаць. То адну, то другую нагу падымаюць...
— Заходзьце, заходзьце хутчэй у хату, — сказала баба.
Упусцілі дзед з бабай буслоў у хату, абагрэлі, накармілі, чым толькі маглі.
Паглядзела баба на босыя ногі птушак і кажа:
— Дам я вам, буслы, панчохі цёплыя, каб не мерзлі вашы ногі, а то ў нас вёсны часта халодныя бываюць. I дала птушкам па пары панчох. Ды толькі панчохі тыя чырвоныя былі, з пафарбаванай пражы.
Надзелі буслы панчохі і так ім зрабілася добра і цёпла, што і мароз не страшны.
Дзед старое кола на страсе сваей хаты прыладзіў, і буслы зрабілі сабе новае гняздо, больш надзейнае і трывалае.
Началі з таго часу буслы каля людзей трымацца, рабіць свае дамоўкі на стрэхах, на дрэвах, бліжэй да людскіх паселішчаў.
А тыя чырвоныя панчохі, што дала ім бабка, буслы і цяпер носяць.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Уладзімір Дубоўка «Хованкі».
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; на практычным узроўні засвойваць значэнне выразаў «рэальны змест» і «гумарыстычны змест»; развіваць уменне выяўляць сэнсавыя сувязі паміж падзеямі ў творы, выказваць уласныя адносіны да ўчынкаў дзеючых асоб, дзяліць тэкст на сэнсавыя часткі.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Падрыхтоўка да асэнсаванага ўспрымання апавядання
— Паслухайце невялікі твор. Вызначце, які змест твора: рэальны, гумарыстычны. Чаму вы так мяркуеце? Як можна назваць такі твор? (Жартам.)
— Мушу вам сказаць, што ваш сабака зноў усю ноч пад маім акном выў і брахаў.
— Не хвалюйцеся: ён удзень выспаўся.
Праца з творам Уладзіміра Дубоўкі «Хованкі».
1. Лексічная работа (слоўнік — с. 23 падручніка).
2. Чытанне тэксту вучнямі «ланцужком».
3. Гутарка па змесце прачытанага з выкарыстаннем пытанняў падручніка(с. 23). Выбарачнае чытанне.
4. Дзяленне апавядання на сэнсавыя часткі
— На колькі частак можна падзяліць гэты твор?
— Аб чым гаворыцца ў кожнай частцы? Зачытайце іх.
Падвядзенне вынікаў урока.
— Параўнайце змест двух твораў: таго, які вы чулі, і апавядання У. Дубоўкі. Які з іх гумарыстычны?
— Прачытайце прыказкі. Растлумачце, як вы іх разумееце.
Легка пасварыцца, цяжэй памірыцца.
Шануй людзей, тоі цябе пашануюць.Ласкавае слова — што дзень ясны.
— Якая з прыказак падыходзіць да апавядання «Хованкі»?
— Якая галоўная думка гэтага апавядання?
Дамашняе заданне: падрыхтаваць падрабязны пераказ адной з частак твора У. Дубоўкі «Хованкі» на выбар.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: М. Лужанін “Вуж”, М. Танк “Бабка”, П. Граніт “Зайчыкаў хлеб”, В. Вітка “Жарт”. Абагульненне па тэме раздзела “На ніцях белай павуціны прывозяць восень павучкі”
Мэта: удасканальваць правільнае,асэнсаваніе, беглае чытанне; фарміраваць уменне вызначаць мастацкія асаблівасці азначэння; развіваць уменні назіраць за рыфмай верша, параўноўваць жанравыя асаблівасці верша і казкі, маляваць словамі партрэт вобраза бабкі; пазнаёміць з жанравымі асаблівасцямі мовы і будовы прыказак і прымавак як малых фальклорных форм; развіваць уменне асэнсоўваць і выказваць уласнае разуменне прыказак і прымавак; паўтарыць і абагульніць веды па тэме раздзела.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Падрыхтоўка да ўспрымання вершаў.
1. Адгадванне загадак.
— Улетку шэранькі, узімку беленькі, доўгія вушкі мае, хутка ў лес уцякае. (Зайчык.)
Пра якую пару года ідзе гаворка?
Апусцела поле, нівы адцвілі.
Праплываюць хмары
Нізка над стагамі,
I ляцяць у вырай
3 крыкам жураўлі.
На рабіне скачуць
Шустрыя сініцы,
Пад дажджом намоклі
Клёны і дубы.
2. Прачытайце назвы твораў, з якімі мы сёння пазнаёмімся.
— Як вы думаеце, пра што мы даведаемся з іх?
Праца над вершам Максіма Лужаніна «Вуж».
1. — Што вы ведаеце пра вужа?
2. Самастойнае чытанне верша вучнямі спачатку «сам сабе», а потым услых выразна.
— Прачытайце верш, падрыхтуйцеся чытаць услых выразна.
3. Гутарка пра асаблівасці размяшчэння радкоў верша і вызначэнне яго рыфмы.
— Успомніце пра паводзіны вужа ў прыродзе і звярніце ўвагу на размяшчэнне радкоў верша. Што гэтым хацеў падкрэсліць аўтар?
Праца над вершам Максіма Танка «Бабка».
1. Лексічная работа
Даланясты — памерам з далонь
2. Самастойнае чытанне верша вучнямі. Падрыхтоўка да асэнсаванага ўспрымання верша.
— Прачытайце верш. Вызначце незразумелыя словы і выразы.
3. Вызначэнне агульнага эмацыянальнага настрою верша.
— Ці спадабаўся вам верш? Што ўразіла асабліва?
4. Гутарка па змесце верша з выкарыстаннем пытанняў падручніка (с. 26).
5. Знайдзіце ў вершы азначэнні, вызначце іх ролю.
6. Слоўнае маляванне вобраза бабкі
— Якой вы ўяўляеце сабе бабку?
— Якія словы аўтара падказваюць, як яна выглядае?
— Намалюйце яе словамі. Растлумачце, чаму менавіта такой вы ўяўляеце бабку.
7. Назіранне за рыфмай і рытмам верша.
— Знайдзіце ў тэксце словы, якія рыфмуюцца.
— Вызначце тыя словы, на якія падае лагічны націск.
— 3 дапамогай чаго мы выдзяляем гэтыя словы пры чытанні?
8. Падрыхтоўка да выразнага чытання верша.
9. Выразнае чытанне верша вучнямі.
Праца над вершам П. Граніта «Зайчыкаў хлеб».
1. Устаноўка на слуханне верша. Лексічная работа. Падумаць, на які вядомы жанр дзіцячых твораў па змесце падобны гэты верш.
2. Слуханне верша вучнямі. Адказ вучняў на пастаўленае пытанне.
3. Самастойнае чытанне верша вучнямі з мэтай падрыхтоўкі да выразнага чытання.
4. Выразнае чытанне верша вучнямі. Выкананне заданняў да верша.
Праца над вершам Васіля Віткі «Жарт»
1. Падрыхтоўка да ўспрымання верша В. Віткі «Жарт».
Назваць словы, падобныя па гучанні.
2. Самастойнае чытанне вучнямі верша «Жарт». Адказ на пытанне.
3. Выразнае чытанне верша і аналіз.
— Яшчэ раз назавіце словы, падобныя па гучанні.
— Якая яшчэ мастацкая асаблівасць выкарыстана ў будове верша? Што нагадвае вам гэты верш па сваей будове?
Падрыхтоўка да працы над прыказкамі і прыметамі.
1. Прачытайце прыказкі, запісаныя на дошцы. Як вы разумееце іх сэнс?
Летнюю часінку зімовым тыднем не заменіш.
Вясну хваляць за дажджы і сонца, а лета ~ за снапы і вазы.
Лета прагуляўшы, восенню не збярэш.
— Успоміце, што з'яўляецца найбольш характэрным для прыказак. Укажыце асаблівасці будовы, мовы прыказак.
2. Праца па падручніку.
— Самастойна прачытайце сказы на с. 27. Паспрабуйце вызначыць, дзе прыказка, а дзе народная прымета.
— Прачытайце спачатку прыказкі, а потым прыметы. Аргументуйце свой адказ.
— Як адрозніць прыказку ад прыметы?
Абагульненне па раздзеле «На ніцях белай павуціны прыносяць восень павучкі...»
1. Прачытайце на с. 16 назву раздзела.
— Успомніце, на якую агульную тэму былі ўсе творы, з якімі мы пазнаёміліся ў гэтым раздзеле.
— Якія творы вам спадабаліся і запомніліся?
— Прачытайце эпіграф да раздзела. Адкажыце на апошняе пытанне на с. 28.
2. Літаратурная віктарына «Адгадай, з якіх вершаў гэтыя радкі?» (падручнікі ў вучняў закрытыя, радкі зачытвае настаўнік, ці адзін з вучняў).
3. Выкананне тэставых заданняў па раздзеле «На ніцях белай павуціны прыносяць восень павучкі...»
Падвядзенне вынікаў урока.
— Якія творы, прачытаныя на ўроку, падобныя да казкі?
— Успомніце, што з'яўляецца абавязковым для казкі як жанра дзіцячай літаратуры.
— Які верш можна назваць жартоўным?
Дамашняе заданне: падрыхтаваць выразнае чытанне верша (на выбар).

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэставыя заданні па раздзеле “На ніцях белай павуціны прывозяць восень павучкі…”
Чаму аўтар апавядання “Цяжкая праца” Эдуард Шым дапамог вожыку? Падкрэслі словы, якія даюць адказ на гэтае пытанне.
Доўга стараўся, а ліста так і не зняў. Пастаяў, сказаў “туф, туф” – гэта, напэўна, як наша “ох, ох” – і пайшоў па сцяжынцы.
Як знік ён з вачэй, я ў нізінку збегаў, прынёс лісця, сунуў у нару:
На табе, не мучся!
Нельга было не дапамагчы. Такая цяжкая праца ў вожыка!
Дапішы прапушчаныя словы ў вершы В. Віткі “Жарт”.
Хвошча, хвошча ________________
__________ схаваўся ў хвошч.
Упішы прапушчаныя словы ў назвах твораў.
“Адлёт ________________”.
“_________________ хлеб”.
“Цяжкая _____________”.
Падкрэслі словы ў вершы М. Пазнякова “Клёны”, якія ствараюць жывы вобраз лісця восенню.
Лісце кружыць, падае,
Сцелецца ў траве,
Восень барвай радуе,
Музыкай плыве.
З прапанаваных слоў складзі прыказку.
пасееш збярэш увосень вясной

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэставыя заданні па раздзеле “На ніцях белай павуціны прывозяць восень павучкі…”
Чаму аўтар апавядання “Цяжкая праца” Эдуард Шым дапамог вожыку? Падкрэслі словы, якія даюць адказ на гэтае пытанне.
Доўга стараўся, а ліста так і не зняў. Пастаяў, сказаў “туф, туф” – гэта, напэўна, як наша “ох, ох” – і пайшоў па сцяжынцы.
Як знік ён з вачэй, я ў нізінку збегаў, прынёс лісця, сунуў у нару:
На табе, не мучся!
Нельга было не дапамагчы. Такая цяжкая праца ў вожыка!
Дапішы прапушчаныя словы ў вершы В. Віткі “Жарт”.
Хвошча, хвошча ________________
__________ схаваўся ў хвошч.
Упішы прапушчаныя словы ў назвах твораў.
“Адлёт ________________”.
“_________________ хлеб”.
“Цяжкая _____________”.
Падкрэслі словы ў вершы М. Пазнякова “Клёны”, якія ствараюць жывы вобраз лісця восенню.
Лісце кружыць, падае,
Сцелецца ў траве,
Восень барвай радуе,
Музыкай плыве.
З прапанаваных слоў складзі прыказку.
пасееш збярэш увосень вясной
ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Казка «3 рога ўсяго многа»
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; пашырыць веды вучняў пра жанравыя асаблівасці казкі; фарміраваць уменні прагназаваць змест раздзелу, вызначаць тэму і галоўную думку казкі, вылучаць кампазіцыйныя часткі твора, самастойна складаць план, выказваць уласныя адносіны да дзеючых асоб і зместу твора, выбарачна пераказваць.
Арганізацыйны моммант
Праверка дамашняга задання
Уводзіны ў новы раздзел
— Прачытайце назву раздзела.
— Разгледзьце замалёўку, прачытайце эпіграф і паспрабуйце спрагназаваць, з якімі творамі і якога жанру мы будзем знаёміцца.
Маўленчая размінка
— Прачытайце верш. Паспрабуйце здагадацца, пра каго ідзе размова.
Недарэмна я хадзіў
Па вясёлым свеце,
Наглядзеўся розных дзіў,
Так патрэбных дзецям,
У мяшку вялізны звязак
Новых, незвычайных казак. В. Вітка
— Вось і да нас завітаў сягодня казачнік Бай.
Праца над казкай «3 рога усяго многа»
Лексічная работа. Падрыхтоўка да ўспрымання казкі «3 рога ўсяго многа».
— Прачытайце запісаныя на дошцы словы і тлумачэнне да іх:
Загончык — невялічкі кавалачак зямлі, градка.
Проса — злакавая расліна, з якой вырабляюць крупы.
Жораў — журавель.
Досвіткам — на усходзе сонца, на золку.
— Прачытайце словы, змешчаныя ў слоўніку на с. 33.
Чытанне казкі вучнямі "ланцужком".
Аналіз зместу казкі з выкарыстаннем пытанняў і заданняў № 1-5 падручніка.
— Якая галоўная думка, мараль гэтай казкі?
Выбарачнае чытанне казкі. Складанне плана казкі.
— Яшчэ раз уважліва перачытайце пытанні на с. 33. Спачатку знайдзіце і зачытайце адказ на пытанне № 6.
— Як называецца гэтая структурная частка казкі?
— Знайдзіце і зачытайце адказы на наступныя пытанні. Вызначце галоўную думку кожнай часткі.
Падрыхтоўка пераказу казкі.
Першы рад вучняў рыхтуе пераказ 1-й і 2-й частак, другі — 3-й і 4-й, трэці рад пераказвае 5-ю і 6-ю часткі казкі.
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: падрыхтаваць пераказ часткі (на выбар) казкі «3 рога усяго многа».

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Казка “Сцізорык зламаўся”
Адукацыйныя мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменні супастаўляць кампазіцыйную будову аўтарскай і народнай казак, вызначаць ролю прыказак і прымавак у казцы.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Праца над казкай «Сцізорык зламаўся».
Падрыхтоўка да працы над зместам казкі. Лексічная работа
— Прачытайце словы, запісаныя на дошцы, запомніце іх значэнне.
Стайня — канюшня.
Аканом — чалавек, які вёў панскую гаспадарку.
Выжал — сабака-ганчак.
— Прачытайце тлумачэнне іншых слоў у падручніку (с. 39).
Самастойнае чытанне казкі вучнямі
Праверка першаснага ўспрымання
— Ці спадабалася вам казка?
— Чым яна вас уразіла?
— Які герой запомніўся?
Гутарка па змесце казкі з выкарыстаннем пытанняў № 1-4 падручніка
Вызначэнне ролі прыказак і прымавак у казцы. Выкананне задання № 5
— Вызначце, якую ролю выконваюць у казцы прыказкі і прымаўкі.
Падрыхтоўка выразнага чытання па ролях урыўка з казкі
Супастаўленне будовы аўтарскай ў народнай казак
— Успомніце, з якіх кампазіцыйных частак складаецца народная казка.
— Якія зачыны і канцоўкі народных казак вы ведаеце?
— Вызначце кампазіцыйную будову казкі А. Якімовіча. Параўнайце яе з кампазіцыйнай будовай народнай казкі. Якую выснову, вывад можна зрабіць?
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: падрыхтаваць выразнае чытанне па ролях размовы Сцёпкі і пана.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Казка «Ад крадзенага не пасыцееш». Беларускія і рускія прыказкі
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменне вызначаць тэму і галоуную думку казкі, дзяліць казку на сэнсавыя часткі і самастойна складаць план у форме пытальных сказаў, пераказваць часткі казкі паводле плана, назіраць за асаблівасцямі будовы і мовы малых фальклорных жанраў, вызначаць ролю прыказак і прымавак у казцы.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Падрыхтоўка да працы над зместам казкі.
— Прачытайце верш В. Віткі. Растлумачце, чаму так называецца верш.
Радасць
У ахвоту работу зрабіўшы,
Палюбуйся, як добра ўсе выйшла.
Лепшай радасці ў свеце няма:
— Я зрабіў гэта сам!
— Я зрабіла сама!
— Прачытайце прыказкі. Як вы разумееце іх сэнс?
Сумленная праца — наша багацце.
Жыццё даецца чалавеку на добрыя справы.
Чалавек без працы, што птушка без крылаў.
— Сэнс якой з прыказак адпавядае вершу?
Праца над казкай «Ад крадзенага не пасыцееш».
Лексічная работа
Каваль — кузнец.
— Знайдзще і прачытайце ў падручніку тлумачэнне слова «сталы».
Прагназаванне зместу твора па загалоўку
— Прачытайце назву твора. Як вы думаеце, пра што будзе ісці гаворка ў казцы?
Чытанне казкі вучнямі «ланцужком»
Праверка першаснага ўспрымання
— Ці спадабалася вам казка? Чым яна вас уразіла?
Гутарка па змесце казкі
— 3 якой мэтай бацька павёў сыноў у свет?
— Якую работу выбраў сабе старэйшы сын?
— Як людзі ставіліся да яго працы?
— Ці ўдалося малодшаму сыну адразу знайсці сабе работу?
— Ці легка выбраць сабе адпаведную спецыяльнасць і што для гэтага трэба?
Выбарачнае чытанне (адказы на пытанні падручніка - с.42).
Дзяленне казкі на сэнсавыя часткі і складанне плана
— Падумайце, на колькі частак можна падзяліць тэкст казкі.
— Вызначце галоўную думку кожнай часткі. Дайце загаловак.
Пераказ частак казкі паводле складзенага плана
Праца над будовай і мовай малых фальклорных жанраў.
Чытанне вучнямі артыкула «Беларускія і рускія прыказкі» (с. 34)
— Успомніце, у чым заключаецца асаблівасць прыказкі. Якая будова прыказкі? Што можна сказаць пра асаблівасць мовы прыказкі?
— Знайдзіце і прачытайце прыказку ў казцы. Паспрабуйце падабраць падобную да яе з рускай мовы.
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: падрыхтаваць пераказ казкі блізка да тэксту.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Казка “Залаты збан”. Канцоўкі казак. Абагульненне па тэме раздзела “З рога ўсяго многа”
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменні вызначаць тэму і галоўную думку казкі, узнаўляць мастацкі вобраз бацькі (слоўнае маляванне вобраза бацькі), дзяліць казку на сэнсавыя часткі і самастойна складаць план, пераказваць казку паводле плана; паўтарыць і абагульніць веды па тэме раздзела; замацоўваць веды пра структурную будову казкі, жанравыя асаблівасці мовы і будовы прыказак і прымавак як малых фальклорных форм; развіваць уменне асэнсоўваць і выказваць уласнае разуменне ролі канцовак казак, прыказак і прымавак у казках.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Праца над казкай «Залаты збан»
Падрыхтоўка да працы над зместам казкі. Лексічная работа
— Прачытайце словы і растлумачце, што яны абазначаюць.
Скарга —... Адбітак — ...
Паслухаць рады — ...
Спаткаць каго-небудзь —
Чытанне казкі па частках вучнямі ўслых
Праверка першаснага ўспрымання
— Ці спадабалася вам казка?
— Хто з дзеючых асоб вас уразіў?
Гутарка па змесце казкі
— Раскажыце, якім вы ўяўляеце цара. Зачытайце ўрывак з казкі, дзе гаворыцца пра яго нораў.
— Чаго больш за ўсе баяўся цар?
— Чаму? Знайдзіце адказ у тэксце казкі.
— Што ён загадаў рабіць са старымі?
— Што вы даведалюя пра Аскера?
— Прачытайце прыказкі, запісаныя на дошцы. Якая з іх падыходзіць да характарыстыкі гэтага хлопца?
Той не можа быць другам, хто абыдзе ў бядзе кругам.
Адважны там знойдзе, дзе баязлівы згубіць.
Шануй людзей, то і цябе пашануюць.
Хто бацьку і мац і зневажае, той дабра не знае.
— Якім паказаны бацька Аскера?
— Знайдзіце і прачытайце, пра што запытаўся цар у Аскера, калі той прынёс яму збан.
— Як з той пары пачалі адносіцца да старых? Знайдзіце ў казцы і прачытайце адказ.
Падрыхтоўка пераказу казкі
— Яшчэ раз перачытайце пытанні № 1-4. Выкарыстоўваючы гэтыя пытанні, складзіце і зачытайце план казкі. На колькі частак падзялілі казку? Падрыхтуйцеся іх пераказваць.
Пераказ частак казкі.
Абагульненне па тэме раздзела «3 рога усяго многа»
Праца над структурнай будовай казкі
— Успомніце, з якіх абавязковых частак складаецца казка.
— Якую ролю выконвае зачын? Прывядзще прыклады зачынаў, якія помніце.
— Якую ролю выконвае канцоўка ў казцы?
Чытанне вучнямі артыкула «Канцоўкі казак».
Гутарка па змесце артыкула з выкарыстаннем пытанняў падручніка (с. 49).
— Ці заўсёды казкі заканчваюцца традыцыйнымі канцоўкамі?
Канцоўкі характэрныя толькі для народных казак ці выкарыстоўваюцца і ў літаратурных (аўтарскіх) казках?
— Прачытайце канцоўкі казак, запісаныя на дошцы:
• Вось вам і казка. Чытайце, калі ласка!
• Сталі жыць-пажываць ды дабра нажываць.
• Жывуць-пажываюць і бяды-ліха не знаюць.
• А гусям далі аўса.
Тут і казка ўся.
• І я там быў.
За тым сталом
І еў, і піў.
Што там было весялосці
І смеху!
Папаелі госц
Грыбоў і арэхаў.
Былі мёд і квас там,
Бульба, селядзец.
Хто праслухаў казку —
Той маладзец. (В.Вітка.)
• Слова за словам —
I казкам канец,
Хто зразумеў іх —
Той маладзец! (Паводле А. Вольскага.)
— Якія канцоўкі вам спадабаліся больш за іншыя?
Абагульненне па тэме раздзела.
— Прачытайце назву раздзела і адкажыце, чаму ён так названы.
Успомніце назвы казак, з якімі пазнаёміліся ў гэтым раздзеле.
— Падрыхтуйце адказы на пытанні і заданні 1, 2, 3 (с. 49).
Чытанне прыказак (с. 48).
— Растлумачце, як вы разумееце іх значэнне?
— Якія з іх адпавядаюць зместу прачытаных казак?
— У чым адрозненне і што агульнае паміж казкамі і прымаўкамі?
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: падрыхтаваць выразнае чытанне казкі.


ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэставыя заданні па тэме раздзела “З рога ўсяго многа”
З якой казкі гэтыя героі? Укажы стрэлкамі.
Жораў“Сцізорык зламаўся”
Аскер“З рога ўсяго многа”
Сцяпан“Залаты збан”
Прачытай урывак. У якім творы адбываюцца апісаныя ў ім падзеі? Абвядзі літару з правільным адказам.
Жыў некалі адзін пан, ды такі злосны, што проста бяда: ніхто не мог яму дагадзіць. Бывала, прыйдзе да яго хто што-небудзь прасіць, а ён як крыкне: “Што скажаш?” – дык той ад страху забудзецца і аб сваёй просьбе.
А. “З рога ўсяго многа”.
Б. “Сцізорык зламаўся”.
В. “Залаты збан”.
Прачытай прыведзеныя выказванні. Якія з іх з’яўляюцца канцоўкамі казак? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. Жылі-былі.
Б. Пасеяў мужык аўса, вось і казка ўся.
В. Хто ведае, было тое ці не было.
У якой казцы перамагае любоў, пашана да бацькі і ўвага да яго мудрасці? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “Сцізорык зламаўся”
Б. “Залаты збан”
В. “Ад крадзенага не пасыцееш”
Падбяры да беларускай прыказкі “Не той друг, хто мёдам мажа, а той, хто праўду кажа” адпаведную рускую. Абвядзі літару з правільным адказам.
А. С разговором сыт не будешь.
Б. Всякому мила своя сторона.
В. Недруг поддакивает, а друг спорит.


ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Ярдан Радзічкаў «Першыя сняжынкі», Алег Буцень «Ці ёсць зіма?».
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; развіваць уменне выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання, назіраць за рыфмай вершаў, вызначаць іх агульны эмацыянальны настрой, назіраць за мастацкімі асаблівасцямі адушаўлення; фарміраваць уменне аналізаваць змест твора, вызначаць тэму і галоўную думку твораў, падбіраць загалоўкі да частак твора.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Уводзіны ў новы раздзел
— Прачытайце тэму раздзела (тэма раздзела запісана на дошцы).
— Якой пары года будуць прысвечаны творы ў гэтым раздзеле?
— Адгарніце падручнік на с. 50. Прачытайце эпіграф да раздзела.
— За што аўтар любіць зіму?
— Пра якія ўзоры на вокнах гаворыцца?
Праца над творам Я. Радзічкава «Першыя сняжынкі».
Маўленчая размінка
Прачытайце скорагаворку шэптам. Падрыхтуйцеся чытаць услых.
Скрып, скрып,
скрып, скрып.
Снег ад холаду ахрып.
У яго, напэўна, грып.
Г. Куноўскі
— Калі снег рыпіць пад нагамі? Якія гукі перадаюць скрып снегу?
Паслухайце і адгадайце загадкі.
Ляціць — маўчыць,
Ляжыць — маўчыць,
А як памрэ,
Тады зараве.
(Снег.)
— Якая галоўная прымета вызначана для характарыстыкі снегу як з'явы прыроды? Ці заўсёды так можна сказаць пра снег?
Ляцяць белыя птушкі без крыл.
На дрэвы садзяцца без ног.
Кладуцца белыя птушкі
Пушыстым покрывам на мурог. (Сняжынкі.)
— 3 кім параўноўваюцца сняжынкі?
Чытанне твора вучнямі па частках (абзацах).
Аналіз тэксту па пытаннях падручніка з выкарыстаннем выбарачнага чытання.
Праца над творам А. Буценя «Ці ёсць зіма?»
Падрыхтоўка да ўспрымання твора
— Адгадайце загадку (на дошцы).
Захацела ўсіх здзівіць:
Па нырцах ракорд пабіць.
У кашулі касцяной
Скокнула — ды ўніз спіной...
I плыве, нібыта ў шлюпцы
Ці ў арэхавай скарлупцы.
Б'ецца ў дрыжыках ад страху
«рэкардсменка» ... (чарапаха).
В. Зуёнак
Чытанне, аналіз зместу твора і прыдумванне загалоўка да частак.
А. Прачытайце першую частку.
— Якая пара года была на дварэ?
— Каго разбудзіў сонечны прамень?
— Што шукала чарапаха?
— Які загаловак можна даць гэтай частцы?
Б. Прачытайце другую частку.
— Каго ўбачыла чарапаха?
— Зачытайце, якую навіну прынесла на хвасце сарока.
— Прачытайце, як сарока апісвае снег і мароз.
— Што адказала чарапаха на такую навіну?
— Які загаловак можна даць да гэтай часткі?
В. Прачытайце трэцюю частку.
— Каму сарока паведаміла пра тое, як чарапаха аднеслася да навіны?
— Зачытайце, чаму чарапаха не паверыла сароцы.
— Які загаловак можна прыдумаць да гэтай часткі?
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: выразнае чытанне твора (на выбар)

Праца над творам М. Пазнякова «Зайчык».
1. Паслухайце і адгадайце загадку:
Я прыгожы, ды касы,
Не стары, а ёсць вусы.
Хвосцік мой маленькі — з пальчык.
Называюць мяне — ... (зайчык).
Н. Галіноўская
— Якія характэрныя прыметы гэтага звярка вызначае аўтар?
2. Чытанне і аналіз верша вучнямі.
— Прачытайце верш М. Пазнякова «Зайчык» і адкажыце, якія характэрныя рысы зайчыка вызначае аўтар.
— Чаму, на вашу думку, абодва аўтары называюць яго так ласкава — «зайчык»?
— Калі і чаму М. Пазнякоў клапоціцца пра зайчыка?
— Чаму зайчык не баіцца маразоў і завірухі?
— А як зімуюць іншыя жыхары нашых лясоў?

Літаратурнае чытанне
Тэма: Якуб Піноўскі «Падкормлівайце птушак», Леанід Дайнека «Што прыносіць Новы год?», Г. Бойка “Пятро”
Адукацыйныя мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; развіваць уменне выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання, назіраць за рыфмай вершаў, вызначаць агульны эмацыянальны настрой вершаў і яго змену; пазнаёміць з асаблівасцямі гумарыстычных твораў; фарміраваць уменне аналізаваць змест твора, вызначаць тэму і галоўную думку твораў, дзяліць тэкст на часткі, падбіраць загалоўкі да частак твора.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Праца над творам Я. Піноўскага «Падкормлівайце птушак»
Маўленчая размінка
Прачытайце прыказкі. Як вы разумееце іх сэнс?
3імой сонца свеціць,
Ды не грэе.
— Каму асабліва цяжка прыходзіцца ў зімовыя халады? Як можна ім дапамагчы?
Пакармі птушак зімой,
Яны адплацяць вясной.
Лексічная работа
Прачытайце словы, запісаныя на дошцы, і тлумачэнне да іх.
Жывіцца — карміцца.
Пазавіхацца — пастарацца.
Тлушч — жыр.
Кепска — дрэнна.
Прачытайце слоўнічак у падручніку.
Чытанне твора вучнямі па частках
Аналіз твора па пытаннях падручніка
— Вызначце тэму гэтага тэксту. Якая яго галоўная думка?
Падзел твора на часткі. Падбор загалоўкаў
— Падумайце, на колькі частак можна падзяліць гэты тэкст.
— Прачытайце першую частку. Пра што гаворыцца ў гэтай частцы? Які загаловак можна ей даць? і г. д. (План запісваецца на дошцы.)
Праца над творам Л. Дайнекі «Што прыносіць Новы год?»
Паслухайце загадку.
Заусёды летам і зімой
Мае іголачкі са мной.
Галінак у мяне багата.
Я сустракаю з вамі свята. (Елачка.)
— Пра якое свята ідзе размова? Што вы ведаеце пра гэтае свята?
Чытанне верша настаунікам
Праверка першаснага ўспрымання верша
— Каму адрасаваны гэты верш: дарослым ці дзецям? Як вы здагадаліся?
Чытанне верша вучнямі з мэтай падрыхтоўкі да яго аналіза
Назіранне за зменай эмацыянальнага настрою верша
— Як вы лічыце, адзін эмацыянальны настрой узнікае пры чытанні верша ці не?
— Як ён мяняецца?
— На якія дзве часткі інтанацыйна можна падзяліць гэты верш?
— Якія радкі вы прачытаеце сур'ёзна, а якія з усмешкай?
Выразнае чытанне верша вучнямі
Праца над творам Г. Бойкі «Пятро»
3 якімі школьнымі падзеямі звязана свята Новага года? Чым займаюцца дзеці падчас зімовых канікул?
Выразнае чытанне верша вучнямі з папярэдняй падрыхтоўкай
Праверка першаснага ўспрымання верша
— Ці спадабаўся вам верш? Які эмацыянальны настрой верша?
Аналіз зместу па пытаннях падручніка
Выразнае чытанне верша
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: падрыхтаваць выразнае чытанне верша на выбар.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Алесь Пальчэўскі «Крыўда»
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменні аналізаваць змест твора, вызначаць тэму і галоўную думку твораў, дзяліць тэкст на часткі, падбіраць загалоўкі да частак твора, падрабязна пераказваць паводле калектыўна складзенага плана.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Падрыхтоўка да ўспрымання тэксту А. Пальчэўскага «Крыўда»
Прагназаванне зместу твора па загалоўку і малюнках
— Прачытайце загаловак да твора А. Пальчэўскага. Разгледзьце малюнкі на с. 59 і 61. Паспрабуйце прыкладна вызначыць, пра што мы даведаемся з гэтага твора.
Вось вам яшчэ падказка. Паслухайце загадку і адгадайце яе.
3 чалавекам ён сябруе,
Ноччу двор яго вартуе,
Служыць шчыра небарака,
Хоць і кажуць: «Злы ...»(сабака).
Н. Парукау
Лексічная работа
Прачытайце слоўнік на с. 62. Складзіце з кожным словам сказ.
Праца над творам А. Пальчэўскага «Крыўда»
Слуханне вучнямі тэксту. Вызначэнне незразумелых слоў
Праверка першаснага ўспрымання тэксту
— Ці спадабаўся вам твор?
— Назавіце галоўных дзеючых асоб твора.
— Хто запомніўся больш за ўсіх? Чым?
Тлумачэнне незразумелых слоў, вызначаных вучнямі
Чытанне тэксту вучнямі па частках з мэтай падрыхтоўкі да аналізу зместу
Аналіз тэксту
— Чаму сабаку звалі Мурзам?
— Кім працаваў гаспадар Мурзы?
— Да чаго і як ён прывучыў свайго сабаку?
— Зачытайце, як Мурза хадзіў у краму.
— Якія змены ў рабоце геолагаў адбыліся далей?
— Што і чаму здарылася з Мурзам на новым месцы? Як пакрыўдзілі Мурзу?
— Як Мурза правучыў прадаўца?
— Які выпадак вас найбольш уразіў?
— Чаму твор атрымаў такую назву?
Падрыхтоўка да падрабязнага пераказу тэксту
1. Падзяліце тэкст на часткі.
2. Вызначце ў кожнай самае галоўнае.
3. Прыдумайце загаловак да кожнай часткі (запісваюцца на дошцы).
4. Перакажыце кожную частку асобна.
Падрабязны пераказ тэксту паводле калектыўна складзенага плана
Падвядзенне выніку ўрока
— Што цікавага вы даведаліся пра сабаку?
— Раскажыце, якую яшчэ службу нясуць сабакі. (Сабакі добрыя ахоўнікі, нясуць службу ў міліцыі, пагранічных войсках, дапамагаюць ратаваць людзей, служаць павадырамі ў сляпых людзей.)
Дамашняе заданне: падрыхтаваць падрабязны пераказ тэксту А. Пальчэўскага «Крыўда»
ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Алена Васілевіч “Браты-артысты”
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменні аналізаваць змест твора, выяўляць сэнсавыя сувязі паміж падзеямі ў творы, вызначаць тэму і галоўную думку твораў, дзяліць тэкст на часткі, падбіраць загалоўкі да частак твора, выбарачна пераказваць тэкст па вызначаных частках.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Падрыхтоўка да ўспрымання тэксту А. Васілевіч «Браты-артысты».
Паслухайце загадку:
Не прадзе, не тчэ,
А людзей апранае. Хто гэта? (Авечка.)
— Што вы ведаеце пра гэтую жывёлу?
Лексічная работа
— Прачытайце словы і іх значэнні.
Якія з іх вам сустрэліся ўпершыню?
— Складзіце з адным словам сказ (на выбар).
Барукаліся — дужаліся.
Рыпкі (снег) — рыпучы.
Асвойтацца — асвоіцца.
Гладыш — збан (без ручкі).
Стрыечны (брат) — дваюрадны.
Рассмакаваць — адчуць смак.
Праца над творам А. Васілевіч «Браты-артысты».
Чытанне твора вучнямі «ланцужком»
Аналіз тэксту
— Што здарылася на трэці дзень пасля нараджэння ягнят?
— Як на гэта адрэагавала дзяўчынка?
— Якое рашэнне прыняла цётка Фядора?
— Зачытайце, як паводзілі сябе ягняты, апынуўшыся ў хаце.
— Як іх прывучалі есці самастойна?
— Раскажыце, як раслі браты.
— Як адносілася дзяўчынка да сваіх выхаванцаў? Зачытайце словы, якія сведчаць пра гэта.
— Раскажыце, у якія гульні гулялі ягняты разам з дзяўчынкай.
— Якія змены і чаму адбыліся з ягнятамі ўвосень?
Падзел тэксту на сэнсавыя часткі і падбор загалоўкаў да іх
— Падзяліце тэкст на часткі.
Пра гаворыцца ў кожнай частцы? Падбярыце загаловак да яе.
Выбарачны пераказ вызначаных частак.
— У нас атрымаўся план тэксту (запісаны на дошцы). Прапаную па жаданні на выбар самайстойна падрыхтаваць пераказ адной з частак (выклікаць 3-4 вучняў).
План
1. Сіроткі
2. Ягняты-свавольнікі.
3. Артысты.
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: стар. 70, заданне 3

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Васіль Хомчанка «Трывожны чамадан». Я. Колас “На рэчцы”. Абагульненне па тэме раздзела “Ой, зіма, зіма, зіма, Весялей цябе няма!”
Адукацыйныя мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменне аналізаваць змест твора, вызначаць тэму і галоўную думку твораў, характарызаваць герояў па іх паводзінах, учынках, слоўна маляваць партрэт хлопчыка; развіваць уменне падрыхтаваць самастойнае выказванне на прапанаваную тэму, абагульніць веды вучняў па тэме раздзела.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашнягша задання
Лексічная работа
— Прачытайце словы і іх тлумачэнне на с. 74. Якія з прапанаваных слоў сустрэліся ўпершыню?
— Прачытайце словы, запісаныя на дошцы. Паспрабуйце калектыўна даць ім тлумачэнне. Картовы (чахол) —
Шкарпэткі —
Насоўкі —
Ліхтарык —
Падкаўнерык —
Запалкі —
Праца над творам В. Хомчанкі «Трывожны чамадан».
Чытанне тэксту вучнямі «ланцужком»
Праверка першаснага ўспрымання твора
— Ці спадабаўся вам твор?
— Які настрой узнікае, калі слухаеш гэты твор?
— Чаму чамадан называўся «трывожным»?
Аналіз тэксту
— Як звалі хлопчыка?
— Кім быў яго бацька?
— Пра каго яшчэ з яго сямейнікаў вы даведаліся?
— Навошта ў бацькі пад ложкам стаяў «трывожны» чамадан?
— Пералічыце, што было ў чамадане.
— Навошта былі патрэбныя гэтыя рэчы?
— Што свайго вырашыў пакласці Міхаська? Як гэты ўчынак сведчыць пра адносіны хлопчыка да свайго бацькі?
— Зачытайце, якое пісьмо атрымаў Міхаська ад бацькі. Што найбольш узрадавала хлопчыка ў гэтым пісьме?
Слоўнае маляванне партрэта хлопчыка
— Паспрабуйце сваімі словамі намаляваць партрэт Міхаські.
Праца над вершам Я. Коласа “На рэчцы”
Абагульненне па тэме раздзела.
Прачытайце назву раздзела (на дошцы).
— У якіх творах гаворыцца пра тое, што зіма — гэта вясёлая пара года?
— Успомніце прыказкі пра зіму.
— Якія загадкі запомнілі пра гэтую пару года?
— Якое апавяданне асабліва кранула ваша сэрца, уразіла найбольш? Чаму?
Выкананне тэставых заданняў па тэме раздзела “Ой, зіма, зіма, зіма, Весялей цябе няма!”
Дапішы словы ў назвах твораў.
“Падкормлівайце _________________________!” Я. Піноўскага
Трывожны _____________________” В. Хомчанкі
Прачытай урывак. У якім творы адбываюцца апісаныя ў ім падзеі? Абвядзі літару з правільным адказам.
Змяркаецца. Зямлі амаль ужо не відаць, а пазней у цемені цэлыя хмары сарамлівых сняжынак, бясшумна сутыкаючыся і кружачыся, падаюць уніз на зямлю. За ноч адбываецца цуд.
А. “Падкормлівайце птушак”
Б. “Першыя сняжынкі”.
В. “Ці ёсць зіма?”.
З якім настроем ты прачытаеш наступныя радкі? Абвядзі літару з правільным адказам.
Дык па-новаму жывіце,
Толькі ўважліва сачыце,
Каб у торбе Дзед Мароз
Новых двоек не прынёс.
А. Сур’ёзна.
Б. З усмешкай.
З якога твора гэты дыялог? Абвядзі літару з правільным адказам.
Што, страціў сумку з грашыма? – жартуем. І суцяшаем: - Не перажывай, з кожным можа стацца такая бяда…
А. “Браты-артысты” А. Васілевіч
Б. “Пятро” Г. Бойкі
В. “Крыўда А. Пальчэўскага
Прачытай урывак з твора Я. Піноўскага “Падкормлівайце птушак!”. Падкрэслі словы, у якіх заключана асноўная думка твора.
А таму, што да добрай кармушкі злятаюцца сінічкі больш за кіламетр. І, заспакоіўшы першы голад, яны лятуць, калі добрае надвор’е, шукаць свой звыклы корм, гэта значыцца насякомых. Калі непагадзь, птушкі чакаюць ля кармушкі пажывы, трацячы каштоўныя гадзіны кароткага зімовага дня, - і не знаходзяць яе, тым хутчэй гінуць з голаду. З васьмі сінічак перазімоўвае толькі адна. Таму запомні: чым падкормліваць кепска, лепш не падкормліваць зусім.
У якім творы аўтар асуджае ўчынак свайго героя і смяецца з яго? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “Пятро”.
Б. “Зайчык”.
В. “Што прыносіць Новы год?”.
Ва ўрыўку з верша “На рэчцы” Якуба Коласа падкрэслі словы-дзеянні, з дапамогай якіх паэт адушаўляе лёд.
Лядок закашляў, заіскрыўся,
На срэбра-друзачкі пабіўся…
Выберы словы для характарыстыкі дзяўчынкі з апавядання “Браты-артысты” А. Васілевіч. Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
А. Працавітая
Б. Лянівая
В. Чулая
Г. Клапатлівая
Да якога твора можна аднесці прыказку “Пакармі птушак зімой, яны адплацяць табе вясной”? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “Ці ёсць зіма?” А. Буцень
Б. “Падкормлівайце птушак” Я. Піноўскага
В. Трывожны чамадан” В. Хомчанкі
Знайдзі верш пра зімовыя забавы дзяцей. Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “На рэчцы” Я. Коласа
Б. “Пятро” Г. Бойкі
В. “Зайчык” М. Пазнякова
Развщцё вуснага маўлення вучняў
— Раскажыце, што прыгожага вы заўважылі ў зімовай прыродзе.
— Падрыхтуйце вуснае паведамленне на тэму «За што я люблю зіму».
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: стар. 70, выразнае чытанне

_________________________
ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэставыя заданні па тэме раздзела “Ой, зіма, зіма, зіма, Весялей цябе няма!”
Дапішы словы ў назвах твораў.
“Падкормлівайце _________________________!” Я. Піноўскага
Трывожны _____________________” В. Хомчанкі
Прачытай урывак. У якім творы адбываюцца апісаныя ў ім падзеі? Абвядзі літару з правільным адказам.
Змяркаецца. Зямлі амаль ужо не відаць, а пазней у цемені цэлыя хмары сарамлівых сняжынак, бясшумна сутыкаючыся і кружачыся, падаюць уніз на зямлю. За ноч адбываецца цуд.
А. “Падкормлівайце птушак”
Б. “Першыя сняжынкі”.
В. “Ці ёсць зіма?”.
З якім настроем ты прачытаеш наступныя радкі? Абвядзі літару з правільным адказам.
Дык па-новаму жывіце,
Толькі ўважліва сачыце,
Каб у торбе Дзед Мароз
Новых двоек не прынёс.
А. Сур’ёзна.
Б. З усмешкай.
З якога твора гэты дыялог? Абвядзі літару з правільным адказам.
Што, страціў сумку з грашыма? – жартуем. І суцяшаем: - Не перажывай, з кожным можа стацца такая бяда…
А. “Браты-артысты” А. Васілевіч
Б. “Пятро” Г. Бойкі
В. “Крыўда А. Пальчэўскага
Прачытай урывак з твора Я. Піноўскага “Падкормлівайце птушак!”. Падкрэслі словы, у якіх заключана асноўная думка твора.
А таму, што да добрай кармушкі злятаюцца сінічкі больш за кіламетр. І, заспакоіўшы першы голад, яны лятуць, калі добрае надвор’е, шукаць свой звыклы корм, гэта значыцца насякомых. Калі непагадзь, птушкі чакаюць ля кармушкі пажывы, трацячы каштоўныя гадзіны кароткага зімовага дня, - і не знаходзяць яе, тым хутчэй гінуць з голаду. З васьмі сінічак перазімоўвае толькі адна. Таму запомні: чым падкормліваць кепска, лепш не падкормліваць зусім.
У якім творы аўтар асуджае ўчынак свайго героя і смяецца з яго? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “Пятро”.
Б. “Зайчык”.
В. “Што прыносіць Новы год?”.
Ва ўрыўку з верша “На рэчцы” Якуба Коласа падкрэслі словы-дзеянні, з дапамогай якіх паэт адушаўляе лёд.
Лядок закашляў, заіскрыўся,
На срэбра-друзачкі пабіўся…
Выберы словы для характарыстыкі дзяўчынкі з апавядання “Браты-артысты” А. Васілевіч. Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
А. Працавітая
Б. Лянівая
В. Чулая
Г. Клапатлівая
Да якога твора можна аднесці прыказку “Пакармі птушак зімой, яны адплацяць табе вясной”? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “Ці ёсць зіма?” А. Буцень
Б. “Падкормлівайце птушак” Я. Піноўскага
В. Трывожны чамадан” В. Хомчанкі
Знайдзі верш пра зімовыя забавы дзяцей. Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “На рэчцы” Я. Коласа
Б. “Пятро” Г. Бойкі
В. “Зайчык” М. Пазнякова

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: М. Кавалеўская «Зайчаняткі», М. Лужанін «Міхалкавы запісы пра вятры»
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменні аналізаваць змест твора, вызначаць яго тэму і галоўную думку; развіваць уменні выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання, назіраць за рыфмай верша, вызначаць агульны эмацыянальны настрой верша і яго змену; знаёміць з асаблівасцямі выкарыстання апісання і перабольшання ў творы, слоўна маляваць вобразы герояў твора.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Уводзіны ў новы раздзел
Прачытайце верш беларускага паэта Пімена Панчанкі (на дошцы).
Адкажыце на пытанне:
Які настрой перадае аўтар у гэтых радках?
Зачытайце словы, якія сведчаць, што вясна крочыць па зямлі.
Калі, у якую пару года адбываюцца з'явы, апісаныя ў вершы?
Жылы дрэў напоўніліся сокам,
Ручаі імкнуцца да ракі,
Неба стала чыстым і высокім.
I пяюць вясёлыя шпакі.Прачытайце тэму раздзела (тэма раздзела запісана на дошцы).
— Якой пары года будуць прысвечаны творы ў гэтым раздзеле?
— Адгарніце падручнік на с. 76. Прачытайце эпіграф да раздзела.
— Пра якія прыкметы вясны гаворыць М. Багдановіч?
Маўленчая размінка
— Прачытайце прыказкі (на дошцы).
Страчанага вясной дня не купіш.
Жаваранак прылятае на праталіну,
Шпак — на прагаліну,
Жораў — з цяплом, ластаўка — з лістом.
— Растлумачце, як вы іх разумееце.
Праца над творам «Зайчаняткі» (паводле М. Кавалеўскай)
Лексічная работа
Пляскаты — роўны, з гладкай паверхняй.
Тлусты — насычаны карыснымі рэчывамі.
— Прачытайце слоўнік на с. 77.
Чытанне твора «Зайчаняткі» вучнямі па абзацах.
Аналіз зместу твора па пытаннях падручніка.
— Што цікавага даведаліся з жыцця зайцоў?
— Якая галоўная думка твора?
Праца над творам «На новае лета».
Чытанне верша вучнямі
— Знайдзіце ў падручніку і прачытайце тлумачэнне слова пашніца. Які жанр вуснай народнай творчасці нагадвае вам гэты верш? (Абрадавую песню.)
Анал:з зместу верша.
— Да чаго звяртаецца селянін з просьбай?
— Аб чым ён яго просіць?
— Знайдзіце і зачытайце апісанне таго, якім павінна вырасці збожжа.
— Чаму менавіта такім?
— Знайдзіце перабольшанне ў просьбе.
— 3 якой мэтай яно выкарыстана?
— Зачытайце прыказку, якая падыходзіць да гэтага твора.
Праца над творам М. Лужаніна «Міхалкавы запісы пра вятры»
Лексічная работа
— Прачытайце слоўнік на с. 79.
— Паслухайце верш, адзначце незразумелыя словы ці выразы.
Чытанне верша настаўнікам.
Праверка першаснага ўспрымання верша.
— Які настрой верша?
— Ці спадабаўся ён вам і чым?
— Якія яшчэ незразумелыя словы сустрэліся?
Квецень — цвіценне садоў.
Патужэць — станавіцца больш тугім.
Дол — у значэнні зямля.
Аналз зместу верша па пытаннях падручніка.
Слоўнае маляванне вобразаў вятроў.
— Зачытайце, якім апісвае аўтар Мядзяніка, Вадахвата. Карыстаючыся гэтым апісаннем, намалюйце словамі іх партрэты.
— Хто з іх вам больш падабаецца? Чаму? ,
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: падрыхтаваць выразнае чытанне верша М. Лужаніна «Міхалкавы запісы пра вятры»

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Сяргей Дзяргай «Зерне», Васіль Зуёнак “Поле”, А. Васілевіч “Пажар”
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменні аналізаваць змест твора, вызначаць яго тэму і галоўную думку; развіваць уменні выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання, назіраць за рыфмай верша, вызначаць агульны эмацыянальны настрой верша і яго змену, слоўна маляваць карціны прыроды; удасканальваць уменне вызначаць агульнае ў адлюстраваных карцінках і змесце вершаў, асэнсоўваць значэнне і ролю прыказак, іх асаблівасці як малой формы вуснай народнай творчасці.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Праца над народнымі прыказкамі
Прачытайце на прыказкі (с. 81).
— Растлумачце, як вы разумееце іх сэнс.
— У чым заключаецца асаблівасць прыказак?
— На якую тэму гэтыя прыказкі?
Адказы на пытанні (с. 81).
Складанне невялікага тэксту да прыказкі (на выбар) з дапамогай настаўніка.
Праца над вершам С. Дзяргая «Зерне».
Прачытайце загадку (на дошцы). Хоць ніякі ён не дзед,
А вусамі коле.
Здаўна корміць цэлы свет, А расце ў полі. (Колас.)
— А з чаго складаецца колас?
— Як вы лічыце, пра што мы даведаемся з твора, з якім зараз пазнаёмімся?
Лексічная работа.
— Прачытайце словы, запісаныя на дошцы, і тлумачэнне да іх.
Дбала — клапатліва.
Галеча — беднасць.
Мліва — памол.
— А цяпер прачытайце слоўнік на с. 80.
Чытанне верша настаўнікам.
Праверка першаснага ўспрымання верша.
— Ці спадабаўся вам верш?
— Які настрой верша?
Чытанне верша ўслых вучнямі па чатырохрадкоўях.
Аналіз зместу верша.
3 якім пачуццём ставіцца аўтар да зерня?
— Якія словы сведчаць пра павагу аўтара да гэтага цуда прыроды?
— Зачытайце радкі, у якіх аўтар гаворыць пра сілу, моц зерня.
— У якіх радках ідзе размова пра клопат хлебаробаў аб добрым ураджаі жыта?
— Якія словы падкрэсліваюць вялікае значэнне гэтай расліны для чалавека?
— 3 чым параўноўвае зерне аўтар?
Адказы на пытанні падручніка.
Падрыхтоўка і выразнае чытанне верша вучнямі.
Праца над творам В. Зуёнка «Поле».
Падрыхтоўка да ўспрымання верша.
— Дзе вырошчваюць жыта?
— У што сеюць зерне?
— Як селяніну трэба падрыхтаваць поле, каб вырас добры ўраджай?
— Як успрымае поле паэт Васіль Зуёнак, мы даведаемся з яго верша «Поле».
Лексічная праца.
Ярына — пасеянае вясной жыта.
Падрыхтоўка і выразнае чытанне верша вучнямі.
Аналіз зместу верша.
— Як паэт успрымае поле?
— Чым поле вызначаецца для паэта?
— Растлумачце, якія вызначэнні з'яўляюцца для вас асабліва важнымі.
— Якія ілюстрацыі можна было б намаляваць да гэтага верша
Праца над творам А. Васілевіч “Пажар”
Уступная гутарка.
— Мы ўспаміналі, што такое жарт, чыталі і складалі жарты. Але жартаваць з некаторымі рэчамі нельга. Такі жарт можа прывесці да бяды. Так здарылася з героямі твора А. Васілевіч «Пажар».
Лексічная работа.
— Прачытайце слоўнік на с. 85.
Чытанне апавядання «Пажар» і аналіз зместу з выкарыстаннем выбарачнага чытання.
Вызначэнне галоўнай думкі твора
Вынік урока
— Успомніце, якая тэма аб'ядноўвала прыказкі, з якімі вы сёння пазнаёміліся і ўспомнілі.
— Пра што даведаліся з верша С. Дзяргая «Зерне»?
— Якая галоўная думка гэтага верша?
— Аб чым гаворыцца ў вершы В. Зуёнка «Поле»?
— Якая галоўная думка верша?
— Што аб'ядноўвае гэтыя творы?
Дамашняе заданне: падрыхтаваць выразнае чытанне верша на выбар.

Урок 3; «Жарты з-за мгхасеваи парты». Пазакласнае чытанне. Вясновыя занятк! дзяцей. Алена Вас!лев!ч «Пажар»
Адукацыйныя мэты: удасканальваць правшьнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарм!раваць уменн! ана-л!заваць змест твора, выяуляць сэнсавыя сувяз! пам!ж падзеям! у творы, вызначаць тэму! галоуную думку тво-рау; разв!ваць умение выкарыстоуваць сродк! выраз-нага чытання, калектыуна пры дапамозе настаун!ка складаць невял!к! тэкст на тэму «Школьныя жарты»; удасканальваць уменн! вучняу падб!раць самастойна (ц! з дапамой б!бл!ятэкара) кн!г! пэунай тэматык!, самастойна знаёмщца са зместам кн!п, адказваць на пытанн! па змесце прачытанага.
I. Падрыхтоука да успрымання твора «Жарты з-за М!хасёвай парты».
1. Уступная гутарка.
— Сёння мы будзем чытаць ! гаварыць пра сур'ёз-нае ! смешнае у паводз!нах людзей. Успомнще, як на-зываецца забауная выхадка чалавека або словы, як!я смешаць людзей?
2. Лекачная работа.
— Прачытайце тлумачэнне слова «жарт» Жарт 1. Тое, што кажуць або робяць не усур 'ёз, а для таго, каб павесял/цца. 2. Кароткае апавяданне са смешным, забауным зместам.
II. Праца над творам «Жарты з-за МПхасёвай парты».
1. Чытанне жартау вучням!.
2. Анал!з зместу твора.
— Ц! правтьна зразумеу М!хась загад настаун!цы?
— У чым праявшася х!трасць М1хася?
— Ц1 быу друп учынак М1хася сапрауды добрым?
3. Падрыхтоука I выразнае чытанне твора па ролях.
4. Калектыунае складанне невял!кага твора пры дапамозе настауыка на тэму «Школьныя жарты».
III. Пазакласнае чытанне.
IV. Дамашняе задание.
Падрыхтаваць выразнае чытанне твора «Жарты з-за М!хасёвай парты».
Пазакласнае чытанне: прачытаць творы пра доб-рыя справы дзяцей.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Васіль Вітка «Пліска», Алег Лойка “”Жарабяткі”, Скорагаворкі
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменні аналізаваць змест твора, вызначаць яго тэму і галоўную думку; развіваць уменні выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання, назіраць за рыфмай верша, вызначаць агульны эмацыянальны настрой верша і яго змену; развіваць уменне падрыхтаваць пры дапамозе настаўніка выказванне на прапанаваную тэму, асэнсоўваць значэнне і ролю скорагаворак.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Праца над скорагаворкамі
Чытанне скорагаворак вучнямі
— Назавіце, якія гукі паўтараюцца часцей за іншыя?
— 3 якой мэтай іх выкарыстоўваюць?
— Адкуль пайшла назва «скорагаворка»?
— Сёння яны будуць дапамагаць вам чытаць вершы правільна і выразна.
Праца над вершам В. Віткі «Пліска»
Уступная гутарка
— Вясной абуджаецца прырода. Пад цёплымі праменнямі веснавога сонца зелянеюць палі і лугі, красуюць кветкі, лясы і сады напаўняюцца птушыным спевам і гоманам. Якія птушкі першымі прылятаюць да нас вясной? Успомніце прыказку, з якой мы знаёміліся на пачатку вывучэння раздзелу.
Жаваранак прылятае на праталіну,
Шпак — на прагаліну,
Жораў — з цяплом, ластаўка — з лістом.
— А сёння мы пазнаёмімся з маленькай птушачкай, якая жыве каля рэчак. Хто гэта? Адгадайце загадку:
Першая вясну нясе,
Сядзе — хвосцікам трасе.
Вунь сядзіць — вясна ўжо блізка:
Прыляцела, значыць, ... (пліска).
— В. Вітка так і назваў свой верш «Пліска».
Чытанне верша вучнямі спачатку «сам сабе», а потым услых
Праверка першаснага ўспрымання
— Які настрой верша?
— Як аўтар адносіцца да гэтай птушачкі?
Аналіз зместу верша
— Прачытайце, як выглядае пліска.
— Разгледзьце малюнак. Ці адпавядае вобраз пліскі, апісаны аўтарам, уяўленню мастака?
— Знайдзіце і зачытайце словы, якія сведчаць пра добрыя адносіны аўтара да гэтай птушкі.
— 3 якой просьбай звяртаюцца дзеці да пліскі?
— Што дае падставу дзецям звярнуцца да яе з такой просьбай?
Падрыхтоўка і выразнае чытанне верша вучнямі.
Праца над вершам А. Лойкі «Жарабяткі».
Лексічная работа.
Смылець — пячы, прыпякаць.
Лагодна — дабрадушна, ласкава.
Падрыхтоўка і чытанне верша вучнямі
Аналіз верша па пытаннях падручніка
Выразнае чытанне верша
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: падрыхтаваць выразнае чытанне верша на выбар; вывучыць адну скорагаворку.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: В. Асухоўская-Арлоўская «Памяць». Васіль Хомчанка «Наша лавачка»
Адукацыйныя мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменне аналізаваць змест твора, выяўляць сэнсавыя сувязі паміж падзеямі ў творы, вызначаць тэму і галоўную думку твораў; развіваць уменні выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання, вызначаць словы для перадачы пачуццяў героя, маляваць слоўны партрэт бабулі.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Праца над творам В. Асухоўскай-Арлоўскай «Памяць».
Лексічная работа
— Прачытайце словы і тлумачэнні да іх.
Смутак — пачуццё суму, маркоты, журбы.
Брыдка — непрыгожа, агідна, амаральна, непрыстойна.
— Прачытайце слоўнік на с. 90.
Чытанне твора вучнямі па частках
Праверка першаснага ўспрымання твора
— Пра што гэтае апавяданне?
— Чаму так названы твор?
— Якое пачуццё ўзнікае, калі чытаеш яго?
Аналіз зместу твора. Слоўнае маляванне партрэта бабулі
— Што здарылася ў сям'і хлопчыка?
— Зачытайце, кім для яго была бабуля.
— 3 якімі клопатамі і праблемамі прыходзіў да яе ўнук?
— Пра што гаварыў ён на развітанне з бабуляй і чаму гэта было для яго самае важнае?
— Знайдзіце і зачытайце словы, якія перадаюць пачуцці хлопчыка ў гэты момант.
— Прачытайце апошнія бабуліны словы. Як вы іх разумееце?
— Якой вы ўяўляеце бабулю хлопчыка? Апішыце яе словамі.
— Ці падобная гэтая бабуля на вашу родную? Чым?
— Адкажыце на пытанні № 3, 4.
— Якая галоўная думка гэтага твора?
Гутарка пра добрыя справы, якія пасільныя вучням, на карысць людзям
Чытанне і аналіз апавядання В. Хомчанкі “Наша лавачка”
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: стар. 90-92, адказы на пытанні

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Пятро Клімук “На касмічным караблі”. Абагульненне па тэме раздела “Вясна, вясна! Усе ёй рады…”
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне, уменне выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання; фарміраваць уменні аналізаваць змест твора, вызначаць тэму і галоўную думку твора, дзяліць тэкст на часткі, падбіраць загалоўкі да частак твора, выбарачна пераказваць тэкст па вызначаных частках; абагульніць веды вучняў па тэме раздзела.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Уступная гутарка на тэму «Кім я мару быць».
Праца над творам П. Клімука «На касмічным караблі».
Лексічная работа
— Прачытайце слоўнік на с. 97.
Чытанне твора вучнямі па абзацах
Аналіз зместу твора
— Зачытайце, якім бачаць касманаўты сонца?
— Якой бачаць нашу планету касманаўты ў космасе?
— Чым з'яўляецца касмічны палёт для касманаўтаў?
— Чаму ў космасе жыць складана, а працаваць адказна?
— Якую самую галоўную выснову робіць П. Клімук пра касмічны палёт?
Дзяленне твора на часткі і падбор загалоўкаў да іх.
Выбарачны пераказ часткі на выбар.
Абагульненне па тэме раздзела «Вясна, вясна! Усе ей рады...».
Прачытайце назву раздзела (на дошцы).
— Назавіце творы, з якіх вы даведаліся штосьці новае пра вясну.
— Якія творы запомніліся найбольш і чаму?
Пытанні і заданні па тэме (стар. 97).
Выкананне тэставых заданняў
1. Пра якога героя верша гэтыя радкі? Абвядзі літару з правільным адказам.
Часам шкада яго
Ў жорны, на мліва,
Гэта маленькае
А. Пра надвор’е.
Б. Пра зерне.
Дзіўнае дзіва.
2. У якіх творах “жывуць” добрыя, клапатлівыя людзі. Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “Наша лавачка” Васіля Хомчанкі.
Б. “Пажар” Алены Васілевіч.
В. “Зайчаняткі” паводле Марыі Кавалеўскай.
3. Знайдзі твор пра бабулю. Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “Памяць”.
Б. “На касмічным караблі”.
В. “Поле”.
4. Пра якіх герояў верша гэтыя радкі? Абвядзі літару з правільным адказам.
Як тут устаяць
Хоць трошкі,
Маючы чатыры ножкі.
І калі зялёны луг
І трава
Нібыта пух.
А. Пра пліску.
Б. Пра жарабятак.
В. Пра зайчанят
5. Ва ўрыўку з апавядання “На касмічным караблі” П. Клімука падкрэслі, якія характарызуюць працу касманаўтаў.
А кожны касмічны палёт – гэта перш за ўсё праца, праца цяжкая, упартая, адказная.
6. Знайдзі прыкметы пра вясну. Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
А. Калі зіма снежная, лета будзе дажджлівае.
Б. Красавік з вадою – май з травою.
В. Ранні вылет пчол – ранняя цёплая вясна.
7. Выберы словы для характарыстыкі хлопчыкаў з апавядання “Наша лавачка” В. Хомчанкі. Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
А. Працавітыя.
Б. Лянівыя.
В. Дружныя.
Г. Клапатлівыя.
8. Да якога твора можна аднесці прыказку “Добрыя жарты – пахвалы варты, дурныя жарты – бяды варты”? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “Наша лавачка” Васіля Хомчанкі.
Б. “Пажар” Алены Васілевіч.
В. “Міхалкавы запісы пра вятры” М. Лужаніна
9. Дапішы скорагаворку.
Паклаў __________ кола каля _______________________.
10. Да якіх твораў падыходзіць прыказка “Каб хлеб мець, трэба зямліцу глядзець”? Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
А. “Зерне” С. Дзяргая
Б. “Поле” В. Зуёнка
В. “Пліска” В. Віткі
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: падрыхтаваць выбарачны пераказ на тэму «Жыццё касманаўтаў у касмічным караблі».

_________________________
ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэставыя заданні па тэме “Вясна, вясна! Усе ёй рады…”
Пра якога героя верша гэтыя радкі? Абвядзі літару з правільным адказам.
Часам шкада яго
Ў жорны, на мліва,
Гэта маленькае
А. Пра надвор’е.
Б. Пра зерне.
Дзіўнае дзіва.
У якіх творах “жывуць” добрыя, клапатлівыя людзі. Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “Наша лавачка” Васіля Хомчанкі.
Б. “Пажар” Алены Васілевіч.
В. “Зайчаняткі” паводле Марыі Кавалеўскай.
Знайдзі твор пра бабулю. Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “Памяць”.
Б. “На касмічным караблі”.
В. “Поле”.
Пра якіх герояў верша гэтыя радкі? Абвядзі літару з правільным адказам.
Як тут устаяць
Хоць трошкі,
Маючы чатыры ножкі.
І калі зялёны луг
І трава
Нібыта пух.
А. Пра пліску.
Б. Пра жарабятак.
В. Пра зайчанят
Ва ўрыўку з апавядання “На касмічным караблі” П. Клімука падкрэслі, якія характарызуюць працу касманаўтаў.
А кожны касмічны палёт – гэта перш за ўсё праца, праца цяжкая, упартая, адказная.
Знайдзі прыкметы пра вясну. Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
А. Калі зіма снежная, лета будзе дажджлівае.
Б. Красавік з вадою – май з травою.
В. Ранні вылет пчол – ранняя цёплая вясна.
Выберы словы для характарыстыкі хлопчыкаў з апавядання “Наша лавачка” В. Хомчанкі. Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
А. Працавітыя.
Б. Лянівыя.
В. Дружныя.
Г. Клапатлівыя.
Да якога твора можна аднесці прыказку “Добрыя жарты – пахвалы варты, дурныя жарты – бяды варты”? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. “Наша лавачка” Васіля Хомчанкі.
Б. “Пажар” Алены Васілевіч.
В. “Міхалкавы запісы пра вятры” М. Лужаніна
Дапішы скорагаворку.
Паклаў __________ кола каля _______________________.
Да якіх твораў падыходзіць прыказка “Каб хлеб мець, трэба зямліцу глядзець”? Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
А. “Зерне” С. Дзяргая
Б. “Поле” В. Зуёнка
В. “Пліска” В. Віткі

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: А. Астрэйка “Плошча Перамогі”. А. Махнач “Дзеці Брэсцкай крэпасці”
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменне аналізаваць змест твора, вызначаць яго тэму і галоўную думку, назіраць за рыфмай верша, вызначаць агульны эмацыянальны настрой верша, вылучаць эмацыянальна-ацэначныя словы і асэнсоўваць іх функцыянальнае прызначэнне; удасканальваць уменне выказваць уласныя ўражанні; развіваць уменне выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання, уменне выбарачна пераказваць са зменай асобы.
Уводзіны ў новы раздзел
1. Прачытайце тэму раздзела, з творамі якога мы сёння пачынаем знаёміцца. Як вы думаеце, пра што раскажуць нам гэтыя творы?
— Прачытайце словы, запісаныя на дошцы.
Свята Перамогі, 9 Мая, героі, партызаны, 1941-1944 гады, абеліскі, помнікі, 65 год з дня вызвалення.
— Аб чым яны гавораць? Паспрабуйце, выкарыстоўваючы іх, скласці невялікае выказванне на тэму «Свята Перамогі».
2. Прачытайце прыказкі. Растлумачце, як вы разумееце іх сэнс.
Той патрыёт, хто змагаецца за народ.
Мірна жыць — шчаслівым быць.
3. Прачытайце радкі з верша Максіма Лужаніна, якія аўтар падручніка выбраў эпіграфам да гэтага раздзела. Як называе нашу краіну паэт і чаму?
— Што абазначае слова «абрус»? (Абрус — кавалак тканіны спецыяльнага вырабу, якім засцшаюць стол; настольнік.)
— Як вы разумееце радок «І ты заслала нам абрус»?
Праца над творам «Плошча Перамогі»
Чытанне верша на памяць настаўнікам
Праверка першаснага ўспрымання верша
— Якія пачуцці выклікаў у вас гэты верш?
Чаму так назваў Анатоль Астрэйка свой верш?
Чытанне верша вучнямі з папярэдняй падрыхтоўкай
Аналіз зместу верша
На якую тэму гэты верш?
Прачытайце першыя чатыры радкі верша.
Каму ўзведзены помнік на плошчы?
Як вы разумееце сэнс першых двух радкоў?
Пра які дзень гаворыцца ў наступных двух радках?
Прачытайце наступны слупок верша.
Як называе аўтар плошчу Перамогі і чаму?
Адказ вучняў на пытанне № 2 падручніка.
Падрыхтоўка да выразнага чытання верша
Разгледзьце малюнкі на с. 98. Якія моманты святкавання Дня Перамогі намаляваў мастак? Успомніце, якія пачуцці ўзнікаюць, калі вы віншуеце ветэранаў вайны са святам, ускладаеце кветкі да помнікаў і абеліскаў? Як вы адчуваеце сябе, калі гуляеце па святочным горадзе, назіраеце за святочным феерверкам?
Знайдзіце і назавіце апошнія словы радкоў, якія сугучны паміж сабой, якія рыфмуюцца. Знайдзіце словы, якім аўтар надае асабліва важнае значэнне.
Прачытайце верш яшчэ раз і паспрабуйце ў чытанні перадаць пачуцці, якія перажывае чалавек ў такі святочны дзень, выдзеліць голасам важныя словы.
Выразнае чытанне верша вучнямі (2-3 вучні).
Праца над апавяданнем А. Махнача “Дзеці Брэсцкай крэпасці”
Падрыхтоўка да асэнсаванага ўспрымання твора
Лексічная работа
— Прачытайце тлумачэнне слоу, якія сустрэнуцца ў творы (словы запісаныя на дошцы).
Раструшчанай — раздробленай.
Лазарэт — невялікі ваенны шпіталь.
Мухавец — рака, якая працякае каля Брэсцкай крэпасці.
Біклага — невялікая металічная ці драўляная пасудіна для вады.
Вечкі — крышка.
Рызыкнуць — пайсці на ўчынак, звязаны з магчымымі непрыемнасцямі ці небяспекай.
— Пазнаёмцеся са слоўнікам на с. 103 падручніка.
Уступнае слова настаўніка пра абаронцаў Брэсцкай крэпасці
Чытанне твора вучнямі ўслых «ланцужком»
Праверка першаснага успрымання
— Ці спадабалася вам апавяданне? Каму прысвечаны гэты твор? Якія пачуцці выклікалі ў вас героі гэтага твора? Калі вам было асабліва страшна за іх?
Гутарка па змесце прачытанага з выкарыстаннем пытанняў падручніка (с. 103)
Выбарачнае чытанне
Зачытайце, у якіх умовах знаходзіліся абаронцы крэпасці.
Якую дапамогу дарослым аказвалі дзеці?
Зачытайце, што паабяцаў Коля Новікаў маленькім жыхарам сутарэння?
Адказ на пытанне № 1 падручніка.
Які план нарадзіўся ў Колі? Зачытайце.
Чаму дзяўчынкі не спынілі сваіх сяброў-хлапчукоў?
Якім можна назваць учынак хлопчыкаў?
Як і чаму аўтар твора называе гэтых дзяцей?
Што адказаў Коля на пытанне лейтэнанта Кіжаватава?
Адказ на пытанне № 2 падручніка.
А як мы назавём іх сёння?
Падрыхтоўка да пераказу на аснове ўласнага ўяўлення
Выкананне задання падручніка № 3 (с. 103).
Уласныя выказванні вучняў ад першай асобы. Дапамога настаўніка. Карэкціроўка па ходу выказванняў (2-3 выказванні).
Вынік урока
Яшчэ раз перачытайце прыказкі, запісаныя на дошцы.
Падумайце, ці падыходзяць яны да тэмы нашага ўрока.
Дамашняе заданне: вывучыць верш на памяць.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: П. Броўка «Партызанскі тэлеграф», У. Лідзін «Апавяданне сапёра»
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменне прагназаваць змест па загалоўку, аналізаваць змест твора, вызначаць яго тэму і галоўную думку, назіраць за рыфмай верша, вызначаць агульны эмацыянальны настрой верша, вылучацьэмацыянальна-ацэначныя словы і асэнсоўваць іх функцыянальнае прызначэнне; удасканальваць уменне выказваць уласныя уражанні; развіваць уменне выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Падрыхтоўка да асэнсаванага ўспрымання твора
Уступнае слова настаўніка пра барацьбу беларускіх партызан
Прагназаванне зместу твора па загалоўку
— Прачытайце загаловак верша (запісаны на дошцы). Паспрабуйце расказаць, пра што даведаецеся з верша.
Лексічная работа
— Прачытайце тлумачэнне слоў, якія сустрэнуцца ў творы (словы запісаныя на дошцы).
Рыдлёўка — металічная лапата.
Кракатаць — кракаць, крычаць «кра-кра».
Дазор — невялікі атрад, які пасылаецца для аховы і разведкі.
— Пазнаёмцеся са слоўнікам на с. 104 падручніка.
Праца над творам «Партызанскі тэлеграф»
Выразнае чытанне верша настаўнікам на памяць
Назіранне за рыфмай верша
Вызначэнне агульнага эмацыянальнага настрою верша, выказванне ўласных уражанняў
Ці спадабаўся вам верш?
Што цікавага даведаліся вы з жыцця партызан?
На што быў падобны партызанскі тэлеграф?
Чытанне верша вучнямі ўслых па слупках
Гутарка па змесце прачытанага з выкарыстаннем пытанняў падручніка (с. 104-105).
Выбарачнае чытанне
Падрыхтоўка да выразнага чытання
— Вызначце словы, якія рыфмуюцца. Знайдзіце словы, якія неабходна выдзеліць голасам, каб паказаць значнасць таго, пра што ідзе размова.
Выразнае чытанне верша
Чытанне і аналіз твора У. Лідзіна “Апавяданне сапёра”
Уступная гутарка
— Не толькі партызаны выкарыстоўвалі асаблівасці паводзін лясных жыхароў на карысць барацьбы супраць фашыстаў. Але і байцы іншых вайсковых падраздзяленняў таксама карысталіся падказкамі звяроў.
Лексічная работа
Сапёр — ваеннаслужачы інжынерных войск
Камбат — камандзір батальёна.
Спрыт — лоўкасць, умельства.
Праца над творам Уладзіміра Лідзіна «Апавяданне сапёра».
Самастойнае чытанне твора
Гутарка па змесце прачытанага
Выбарачнае чытанне
Вызначэнне асноўнай думкі тэксту
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: падрыхтаваць выразнае чытанне верша Петруся Броўкі «Партызанскі тэлеграф».
ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Г. Граўбін “Палявая кухня”. Абагульненне па тэме раздзела “Ішла вайна народная…”
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне, выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання; фармраваць уменне аналізаваць змест твора, вызначаць тэму і галоўную думку твора, назіраць за рыфмай верша, вызначаць агульны эмацыянальны настрой верша, вылучаць эмацыянальна-ацэначныя словы і асэнсоўваць іх функцыянальнае прызначэнне, удасканальваць уменне выказваць уласныя ўражанні; абагульніць веды вучняў па тэме раздзела.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Праца над вершам Г. Граўбіна «Палявая кухня»
Лексічная работа (с. 108)
Чытанне верша настаўнікам
Праверка першаснага ўспрымання
— Які настрой гэтага верша? Пра што даведаліся з яго?
Чытанне верша вучнямі ўслых з папярэдняй падрыхтоўкай
Гутарка па змесце прачытанага з выкарыстаннем пытанняў падручніка (с. 107).
Выбарачнае чытанне.
Выразнае чытанне верша вучнямі
— Вызначце рыфму верша. Звярніце ўвагу на знакі прыпынку. Якія сказы па інтанацыі, па мэце выказвання выкарыстаў аўтар? Паспрабуйце перадаць настрой аўтара пры чытанні.
Абагульненне па тэме раздзела «Ішла вайна народная. . . »
Прачытайце назву раздзела (запісаная на дошцы).
Назавіце тыя творы, з якіх вы даведаліся штосьці новае пра Вялікую Айчынную вайну.
Якія творы запомніліся найбольш і чаму?
Выкананне тэставых заданняў па раздзелу
3 якога твора гэты ўрывак? Абвядзі літару з правільным адказам.
Але маленькім салдатам назад няма дарогі. Яны павінны дастаць ваду. Яны далі слова гонару. І яго трэба стрымаць!
А. «Апавяданне сапёра » У. Лідзіна.
Б. «Дзеці Брэсцкай крэпасці» А. Махнача.
Хто дапамог сапёрам зрабіць праход праз міннае поле? А. Сабака.
Б.Ліса.
В.Заяц.
3 якімі творамі можна суаднесці прыказку «Смела ідзі ў бой — Радзіма за табой»? Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
А. «Апавяданне сапёра» У. Лідзіна
Б. «Палявая кухня» Г. Граўбіна.
В. «Партызанскі тэлеграф» П. Броўкі.
Дапішы радкі верша А. Астрэйкі “Плошча Перамогі”
І ў будні _____________, і ў радаснае ____________________
Сюды, да плошчы, шмат дарог ____________.
Сягоння паўшым у баях ___________________
Народ ________________ да ________________ кладзе.
Якія рысы характару праявіў наш народ у гады Вялікай Айчыннай вайны? Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
А. Мужнасць.
Б. Баязлівасць.
В. Рашучасць.
Г. Смеласць.
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: падрыхтаваць выразнае чытанне верша Георгія Граўбіна «Палявая кухня».
______________________
Тэставыя заданні па раздзелу “Ішла вайна народная…”
3 якога твора гэты ўрывак? Абвядзі літару з правільным адказам.
Але маленькім салдатам назад няма дарогі. Яны павінны дастаць ваду. Яны далі слова гонару. І яго трэба стрымаць!
А. «Апавяданне сапёра » У. Лідзіна.
Б. «Дзеці Брэсцкай крэпасці» А. Махнача.
Хто дапамог сапёрам зрабіць праход праз міннае поле? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. Сабака.
Б.Ліса.
В.Заяц.
3 якімі творамі можна суаднесці прыказку «Смела ідзі ў бой — Радзіма за табой»? Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
А. «Апавяданне сапёра» У. Лідзіна
Б. «Палявая кухня» Г. Граўбіна.
В. «Партызанскі тэлеграф» П. Броўкі.
Дапішы радкі верша А. Астрэйкі “Плошча Перамогі”.
І ў будні _____________, і ў радаснае ____________________
Сюды, да плошчы, шмат дарог ____________.
Сягоння паўшым у баях ___________________
Народ ________________ да ________________ кладзе.
Якія рысы характару праявіў наш народ у гады Вялікай Айчыннай вайны? Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
А. Мужнасць.
Б. Баязлівасць.
В. Рашучасць.
Г. Смеласць.

_______________________
Тэставыя заданні па раздзелу “Ішла вайна народная…”
3 якога твора гэты ўрывак? Абвядзі літару з правільным адказам.
Але маленькім салдатам назад няма дарогі. Яны павінны дастаць ваду. Яны далі слова гонару. І яго трэба стрымаць!
А. «Апавяданне сапёра » У. Лідзіна.
Б. «Дзеці Брэсцкай крэпасці» А. Махнача.
Хто дапамог сапёрам зрабіць праход праз міннае поле? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. Сабака.
Б.Ліса.
В.Заяц.
3 якімі творамі можна суаднесці прыказку «Смела ідзі ў бой — Радзіма за табой»? Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
А. «Апавяданне сапёра» У. Лідзіна
Б. «Палявая кухня» Г. Граўбіна.
В. «Партызанскі тэлеграф» П. Броўкі.
Дапішы радкі верша А. Астрэйкі “Плошча Перамогі”.
І ў будні _____________, і ў радаснае ____________________
Сюды, да плошчы, шмат дарог ____________.
Сягоння паўшым у баях ___________________
Народ ________________ да ________________ кладзе.
Якія рысы характару праявіў наш народ у гады Вялікай Айчыннай вайны? Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
А. Мужнасць.
Б. Баязлівасць.
В. Рашучасць.
Г. Смеласць.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Праверка навыку чытання
Мэты: праверыць правільнасць і бегласць чытання; уменне выбіраць пры чытанні тон у адпаведнасці з эмацыянальным станам і характарам героя.
Арганізацыйны момант
Праверка навыку чытання
Зайцаў кажушок
У лес прыйшла зіма, а за ёю — маразы і сцюжа. Усе зайцы апранулі белыя кажушкі. Цёпла.
Толькі адзін Малады Заяц яшчэ ў шэрым скача. Скача і дрыжыць ад холаду. Заўважыў Стары Заяц і прынёс кажушок.
— На, пераапраніся, цяплей будзе. Узрадаваўся Малады Заяц, надзеў новы кажушок, а стары пад ядлоўцавы куст закінуў.
— Павесь на відным месцы, каб потым не давялося шукаць, — напомніў Стары Заяц, але Малады толькі лапай махнуў:
— Калі яшчэ вясна!
Ішлі дні за днямі, і не агледзеўся Малады Заяц, калі вясна ў лес прыйшла. Усе зайцы знайшлі сваё адзенне і адразу пашарэлі, скачуць вясёлыя. Адзін толькі Малады ніяк не можа ўспомніць, пад які куст свой кажушок кінуў. Горача яму ў лесе.
Забіўся Малады Заяц пад дрэва, хацеў адпачыць у цяньку, а галодны пасля зімы Воўк тут як тут. Стаіць, зубамі ляскае.
Кінуўся Заяц наўцёкі, а Воўк кажа:
— Не ўцячэш. Белага ўсюды відаць. (145 слоў)
Паводле Р. Бензерука
Праверка навыку чытання: вызначэнне правільнасці і бегласці чытання; ацэнка ўмення выбіраць пры чытанні тон у адпаведнасці з эмацыянальным станам і характарам героя.
Праверка сфарміраванасці чытацкіх уменняў:
Растлумачце, чаму ўсе зайцы пераапрануліся з надыходам зімы.
Скажыце, як паводзіў сябе Малады Заяц.
Якой парады Старога Зайца ён не прыняў пад увагу? Зачытайце адказ у тэксце.
Паведаміце, якая небяспека напаткала Зайца вясной.
Выкажыце свае адносіны да паводзін Зайца.
Падвядзенне вынікаў уроку

Праверка навыку чытання
Зайцаў кажушок
У лес прыйшла зіма, а за ёю — маразы і сцюжа. Усе зайцы апранулі белыя кажушкі. Цёпла.
Толькі адзін Малады Заяц яшчэ ў шэрым скача. Скача і дрыжыць ад холаду. Заўважыў Стары Заяц і прынёс кажушок.
— На, пераапраніся, цяплей будзе. Узрадаваўся Малады Заяц, надзеў новы кажушок, а стары пад ядлоўцавы куст закінуў.
— Павесь на відным месцы, каб потым не давялося шукаць, — напомніў Стары Заяц, але Малады толькі лапай махнуў:
— Калі яшчэ вясна!
Ішлі дні за днямі, і не агледзеўся Малады Заяц, калі вясна ў лес прыйшла. Усе зайцы знайшлі сваё адзенне і адразу пашарэлі, скачуць вясёлыя. Адзін толькі Малады ніяк не можа ўспомніць, пад які куст свой кажушок кінуў. Горача яму ў лесе.
Забіўся Малады Заяц пад дрэва, хацеў адпачыць у цяньку, а галодны пасля зімы Воўк тут як тут. Стаіць, зубамі ляскае.
Кінуўся Заяц наўцёкі, а Воўк кажа:
— Не ўцячэш. Белага ўсюды відаць. (145 слоў)
Паводле Р. Бензерука
Праверка сфарміраванасці чытацкіх уменняў:
Растлумачце, чаму ўсе зайцы пераапрануліся з надыходам зімы.
Скажыце, як паводзіў сябе Малады Заяц.
Якой парады Старога Зайца ён не прыняў пад увагу? Зачытайце адказ у тэксце.
Паведаміце, якая небяспека напаткала Зайца вясной.
Выкажыце свае адносіны да паводзін Зайца.
Вясною, як зачынау ажываць свет, выбтася з зямл! тоненькая чырванаватая травшка. Танюсенькая ножка, а на ей угары, на два пальцы ад зямл!, прыгожая каро-бачка. На самым верее гэтай каробачк! сядзела цёмная шапачка.
Маладая расл!нка стаяла пры лесе у пол!. Стары лес закрывау яе ад халодных вятроу I давау ей цяпло 1 зац!-шак. Яна была такая маленькая, такая нязначная, што н1хто нават не паз!рау на яе I не цешыуся ею.
А вясна тым часам рабша свае. Маленькая раошнка не ведала, на што паз!раць, чым цешыцца. Ей хацелася паслухаць, аб чым шумеу лес, што гаварыла пам!ж сабой трава. Сярод гэтай супольнай песн! вясне I жыццю адз!н голас найбольш крануу сэрца маладой расл!нк!.
Якая прыгожая песня лшася у небе! Аб чым спявау жаваранак, снуючыся высока у паветры над лесам?
Маладая раслшка была уся захоплена гэтай песняй. (133 словы)
Паводле Я. Коласа
Праверка навыку чытання: вызначэнне беглага, у адпаведнасц! зтэмпам маулення, чытання; ацэнка выраз-насц! чытання, умения правшьна вызначаць лапчныя на-цюк!, захоуваць адпаведную !нтанацыю сказа.
Праверка сфарм!раванасц1 чытацюх уменняу: за-чытайце у тэксце, як выглядала маладая раслЫка; вы-значце аднос!ны аутара да маленькай расл!нк1, пацвер-дз!це словам! тэксту; скажыце, чым цешылася маленькая раслнка; адшукайце у тэксце вобразныя словы 1 выразы, растлумачце сэнс кожнага з 1х.
Ц1кауная кошка
Жыла-была у адной гарадской кватэры кошка. За пярэсты колер поусц! назвал! яе Рыскай. Гаспадынька Надзейка не магла нацешыцца ею. Маленькай, пушыс-ценькай, на каротюх тоустых ножках. Кошка была вель-м! ц!кауная. Да усяго у кватэры п!льна прыглядалася, усе хацела пакратаць сва!м! мякк!м! лапкам!, паспраба-ваць на зуб.
Аднойчы, кал! Надзейчын тэта забыуся зачын!ць дзверцы машыны, Рыска ц!хенька залезла у салон. Ну ! задавол!ла ж яна сваю ц!каунасць! Абнюхвала ! драпала незнаёмыя рэчы. У прадаугаватым люстэрку, што в!села высока угары, убачыла... коц!ка, як! уважл!ва паз!рау на яе, н!быта запрашау пазнаёмщца.
Рыска таксама зац!кав!лася гэтым пушысц!кам. Яна залезла на нейк! чорны абаранак, стала на задн!я лапк! — ужо зус!м бл!зка той пушысц!к, вось-вось дацягнецца да яго...
I раптам нешта пад лапкам! Рыск! якзаверашчыць, як зойдзецца доупм пран!зл!вым крыкам!
Рыска маланкай скацшася з чорнага абаранка, вы-скачыла з машыны ! зашылася у куст бэзу. (139 слоу)
А. Бутов 1ч
Праверка навыку чытання: вызначэнне асэнсаванага, беглага, у адпаведнасц! з хуткасцю маулення, чытання; ацэнка правшьнасц! выкарыстання сродкау выразнасц!.Праверка сфарм1раванасц1 чытацюх уменняу: дайце ашсанне знешняга выгляду кошк!, скажыце, чаму кошку называл! ц!каунай, пацвердз!це адказ радка-м! з тэксту; зачытайце у тэксце радк!, у як!х паведамля-ецца, што напалохала кошку; растлумачце значэнне выразу "маланкай скацшася", замян!це яго !ншым! з бл!зк!м значэннем.
ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Вера Вярба «У лесе», Кастусь Цвірка «Грыбы», Максім Танк «Жук і слімак»
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменне аналізаваць змест твора, вызначаць яго тэму і галоўную думку, назіраць за рыфмай верша, вызначаць агульны эмацыянальны настрой верша, вылучаць эмацыянальна-ацэначныя словы і асэнсоўваць іх функцыянальнае прызначэнне; удасканальваць уменне выказваць уласныя ўражанні, асэнсоўваць значэнне і ролю загадак, параўноўваць аўтарскія загадкі і як малыя формы вуснай народнай творчасці; развіваць уменне выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Уводзіны ў новы раздзел
Адгадайце загадку:
Сонца пячэ,
Ліпа цвіце,
Збожжа даспявае —
Калі гэта бывае?
Уступная гутарка
— Лета — цудоўная пара. Раскажыце, за што вы любіце гэтую пару года.
Прачытайце тэму раздзела, з творамі якога мы сёння пачынаем знаёміцца.
Як вы думаеце, пра што раскажуць нам гэтыя творы?
Прачытайце эпіграф да раздзела.
Абапіраючыся на змест эпіграфа, скажыце, пра што будуць творы ў гэтым раздзеле?
Праца над творамі
Верш В. Вярбы «У лесе».
Чытанне верша вучнямі з папярэдняй падрыхтоўкай.
Гутарка па змесце прачытанага з выкарыстаннем пытанняў падручніка (с. 109)
— Які настрой гэтага верша? Як ставіцца аўтар да лесу?
Падрыхтуйцеся і прачытайце верш так, каб перадаць стаўленне аўтара да лесу.
Верш К. Цвіркі «Грыбы».
Лексічная работа
Сподак — невялікая талерка з паднятымі берегамі.
Чытанне верша вучнямі з папярэдняй падрыхтоўкай.
Гутарка па змесце прачытанага з выкарыстаннем пытанняў падручніка (с. 110).
Выразнае чытанне верша вучнямі
Верш М. Танка «Жук і слімак»
Лексічная работа
Слімак — смоўж, які мае ракавіну і вельмі марудна рухаецца.
Чытанне верша настаўнікам.
Гутарка па змесце прачытанага з выкарыстаннем пытанняў падручніка (с. 112).
— Ці спадабаўся вам верш?
Аб чым запытаўся жук у слімака пры сустрэчы?
Зачытайце, што адказаў слімак.
Што здарылася з надвор'ем?
Аб чым прасіў жук слімака?
Падрыхтоўка да выразнага чытання верша.
Выкананне заданняў падручніка № 1-3, 5.
Выразнае чытанне верша вучнямі.
Праца над загадкамі
Прачытайце загадкі ў пэўным парадку і адгадайце іх.
Ляжыць пад ганкам,
Хвост абаранкам. (Сабака.)
Маленькія лапкі,
На лапках драпкі.
Ціхенька ступае,
Мышак пужае. (Кот.)
Хто мяне заб'е, той сваю кроў разалье. (Камар.)
Ку-ку-ку! Крычу ў ляску,
Ростам я маленькая,
Вопратка сівенькая. (Зязюля.)
Ёсць крылы, а не лятае.
Ног няма, а не дагоніш. (Рыба.)
— Успомніце, у чым асаблівасць загадак. Прааналізуйце, што галоўнае адзначана ў кожнай загадцы. Хто аўтар гэтых загадак?
На с. 118 прачытайце загадкі.
Звярніце ўвагу, хто аўтар гэтых загадак.
Кожнай загадцы, запісанай на дошцы, знайдзіце адпаведную ў падручніку. Параўнайце іх.
Якія прыкметы выдзяляе аўтар?
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: вывучыць на памяць адзін з вершаў.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: У. Ляўданскі “Сэрца чалавека”
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменне аналізаваць змест твора, выяўляць сэнсавыя сувязі паміж падзеямі ў творы, вызначаць тэму і галоўную думку твора, дзяліць тэкст на часткі і складаць калектыўна план, удасканальваць уменне выказваць уласныя ўражанні і ўяўленні на падставе прачытанага; развіваць уменне выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання, узнаўляць мастацкі вобраз сабакі шляхам слоўнага малявання.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Уступная гутарка пра адносіны чалавека да прыроды, да жывёл
Лексічная работа. Знаёмства са слоўнікам на с. 117
Праца над апавяданнем У. Ляўданскага «Сэрца чалавека»
Чытанне твора настаўнікам
Праверка першаснага ўспрымання
Ці спадабаўся вам твор?
Які ўрывак уразіў больш за ўсе?
Чаму аўтар так назваў гэты твор?
Чытанне апавядання вучнямі па частках
Гутарка па змесце
— Намалюйце словамі, якім вы ўяўляеце Боя.
Зачытайце, як змяніўся выгляд сабакі пасля таго, як ён захварэў.
Як гаспадар клапаціўся пра свайго сябра?
Якія парады давалі жонка і некаторыя суседзі наконт Боя?
Зачытайце, як вёў Тодар сабаку ў старое глінішча.
Чаму ён не змог застрэліць Боя?
Зачытайце, як паводзіў сябе Бой у апошні вечар.
Што ён хацеў сказаць свайму гаспадару?
Адказы на пытанне № 3 падручніка.
Дзяленне твора на часткі. Складанне плана апавядання
Пераказ твора паводле плана
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: падрыхтаваць пераказ тэксту Уладзіміра Ляўданскага «Сэрца чалавека».

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэст для праверкі ўзроўня сфарміраванасці чытацкіх уменняў вучняў 4 класа
Ва ўрыўку з твора знайдзіце словы аўтара і герояў. Пазначце іх літарамі А і Г (А – словы аўтара, Г – словы героя).
 Запытала мама ў мышкі:
 --- Хто тут лазіў у гладышкі,
Паздымаў усе вяршкі,
Паднакусваў піражкі?
Мышка маме адказала:
---Я смятаны не лізала…
Якую пару года апісаў паэт? Абвядзіце літару з правільным адказам.
У бязмежным небе
Роўненькім шнурочкам
Жураўлі на вырай
Мкнуцца над лясочкам.
А. Вясна
Б. Восень
В. Лета
Г. Зіма
Ва ўрыўку з тэксту знайдзіце параўнанні. Падкрэсліце гэтыя словы.
Талька – слаўная рачушка,
Грунт яе пясчаны.
Бераг мяккі, як падушка,
Дзірваном засланы.
Луг квяцісты па ўзбярэжжы,
А трава, як лава.
Злучыце стрэлкамі пачатак і канец прыказак.
Хто працуе, … … сыты не будзеш.
Чужым розумам … … ды малы дзелам.
Вялікі целам, … … той не сумуе.
Якя пачуцці выказвае паэт да роднай зямлі? Абвядзi кружком лiтары з правiльнымi адказамi.
Між лясамі ды азёрамі –
Васільковыя палі…
Я не ведаю, не ведаю
Прыгажэйшае зямлі.
а) Смутак.
б) Любоў да роднай зямлі.
в) Замілаванне родным краем.

ЛІТАРАТУРНАЕ ЧЫТАННЕ
Тэма: Г. Марчук «Добрае сэрца». Абагульненне па тэме раздзела “Нас лета ў новыя далі вядзе”
Мэты: удасканальваць правільнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарміраваць уменне аналізаваць змест твора; выяўляць сэнсавыя сувязі паміж падзеямі ў творы, вызначаць тэму і галоўную думку твора; удасканальваць уменне выказваць уласныя ўражанні і ўяўленні на падставе прачытанага; развіваць уменне выкарыстоўваць сродкі выразнага чытання.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Уступная гутарка пра дабрыню, клапатлівае стаўленне людзей да дзікіх жывёл летам, калі ў іх з'яўляецца патомства
Лексіка-фанетычная размінка
Прачытайце загадку, адгадайце, хто гэта. Правільна вымаўляйце словы з гукам [р].
У мяне была кар-рона,
Я цар-рыцаю была,
Смачна ела і піла.
А цяпер вось я без тр-рона,
Пр-роста чор-рная ...(варона).
Успомніце, што цікавага вы ведаеце пра гэтую птушку, яе паводзіны. Як часцей за ўсе характарызуюць варону?
Лексічная работа.
— Прачытайце словы і іх значэнні
Гойсаць — бегаць.
Цкаваць — напускаць сабак на каго-небудзь.
Сарамаціць — дакараць, выклікаючы пачуццё сораму.
— Прачытайце слоўнік на с. 121 і запомніце значэнні слоў.
Праца над творам Г. Марчука «Добрае сэрца»
Чытанне апавядання вучнямі па частках
Праверка першаснага ўспрымання
Што асабліва ўразіла ў змесце апавядання?
Да каго ў апавяданні можна аднесці словы: «Добрае сэрца»?
Якія пачуцці выклікала ў вас апавяданне?
Аналіз зместу
Якая бяда здарылася з вараняткам?
Якія пагрозы чакалі птушаня на зямлі?
Як маці-варона абараняла свае дзіцятка?
Што дапамагло птушаняці ўратавацца?
Як дзядуля-крумкач прапанаваў яму адпомсціць сваім крыўдзіцелям?
Чаму варанятка не зрабіла так, як раіў яму стары крумкач?
Як вы зразумелі словы маці вароны?
Чытанне па ролях размовы вараняткі і старога крумкача
Творчае заданне
— Паспрабуйце прыдумацьправілы паводзін людзей з птушкамі. Успомніце, што вы чыталі раней ці даведаліся з урокаў курса «Чалавек і свет».
Выкананне тэставых заданняў па раздзелу “Нас лета ў новыя далі вядзе…”
Якая пара года апісана ў вершы Г. Бураўкіна “У паход”? Устаў прапушчанае слова ва ўрывак з гэтага верша.
Абдымаюць вятры прыветна,
Ціха лётаюць матылі…
Гаманлівае, звонкае _______________
Зноў ідзе па духмянай зямлі…
З якога твора гэты ўрывак? Абвядзі літару з правільным адказам.
Пусці, браток, пагрэцца,
Змок дужа на лугу,
Насіць за гэта хатку
Табе дапамагу.
А. “У лесе” В. Вярбы
Б. “Жук і слімак” Максіма Танка
Знайдзіце апісанне летняга лесу. Абвядзіце літару з правільным адказам.
А. Чаму ўначы ці на світанніБ. Мохам, ядлоўцам і смолкай
Кракочуць качкі ў паплавах,пахне ад цёплай зямлі,
Чаго расплакалася каня,колюць зялёныя голкі,
Чаго кугакала сава.лётаюць важна чмялі.
Знайдзіце і падкрэсліце словы, з якімі аўтар параўноўвае розныя грыбы.
У векавых бярозах чорных,
Як сподкі, круглыя грузды.
З іх, быццам бы ў сталоўцы шчодрай,
П’юць дожджык, сойкі і дразды.
У якім ўрыўку з апавядання У. Ляўданскага “Сэрца чалавека” перадаюцца перажыванні героя? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. Сабака павольна, хістаючыся ад болю, паслухмяна дыбаў за гаспадаром, які моўчкі цягнуў яго за сабою. А калі Бой не вытрымліваў і хацеў прылегчы, Тодар тузаў за аборыну і з ненатуральнай злосцю шыпеў.
Б. Зноў нібы жалезным абручом, сціснула грудзі Тодару, а да горла падкаціўся цвёрды камяк. Ён адчуў сябе страшэнна вінаватым.
9. Падвядзенне вынікаў уроку

Тэставыя заданні па раздзелу “Нас лета ў новыя далі вядзе…”
Якая пара года апісана ў вершы Г. Бураўкіна “У паход”? Устаў прапушчанае слова ва ўрывак з гэтага верша.
Абдымаюць вятры прыветна,
Ціха лётаюць матылі…
Гаманлівае, звонкае _______________
Зноў ідзе па духмянай зямлі…
З якога твора гэты ўрывак? Абвядзі літару з правільным адказам.
Пусці, браток, пагрэцца,
Змок дужа на лугу,
Насіць за гэта хатку
Табе дапамагу.
А. “У лесе” В. Вярбы
Б. “Жук і слімак” Максіма Танка
Знайдзіце апісанне летняга лесу. Абвядзіце літару з правільным адказам.
А. Чаму ўначы ці на світанніБ. Мохам, ядлоўцам і смолкай
Кракочуць качкі ў паплавах,пахне ад цёплай зямлі,
Чаго расплакалася каня,колюць зялёныя голкі,
Чаго кугакала сава.лётаюць важна чмялі.
Знайдзіце і падкрэсліце словы, з якімі аўтар параўноўвае розныя грыбы.
У векавых бярозах чорных,
Як сподкі, круглыя грузды.
З іх, быццам бы ў сталоўцы шчодрай,
П’юць дожджык, сойкі і дразды.
У якім ўрыўку з апавядання У. Ляўданскага “Сэрца чалавека” перадаюцца перажыванні героя? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. Сабака павольна, хістаючыся ад болю, паслухмяна дыбаў за гаспадаром, які моўчкі цягнуў яго за сабою. А калі Бой не вытрымліваў і хацеў прылегчы, Тодар тузаў за аборыну і з ненатуральнай злосцю шыпеў.
Б. Зноў нібы жалезным абручом, сціснула грудзі Тодару, а да горла падкаціўся цвёрды камяк. Ён адчуў сябе страшэнна вінаватым.

Тэставыя заданні па раздзелу “Нас лета ў новыя далі вядзе…”
Якая пара года апісана ў вершы Г. Бураўкіна “У паход”? Устаў прапушчанае слова ва ўрывак з гэтага верша.
Абдымаюць вятры прыветна,
Ціха лётаюць матылі…
Гаманлівае, звонкае _______________
Зноў ідзе па духмянай зямлі…
З якога твора гэты ўрывак? Абвядзі літару з правільным адказам.
Пусці, браток, пагрэцца,
Змок дужа на лугу,
Насіць за гэта хатку
Табе дапамагу.
А. “У лесе” В. Вярбы
Б. “Жук і слімак” Максіма Танка
Знайдзіце апісанне летняга лесу. Абвядзіце літару з правільным адказам.
А. Чаму ўначы ці на світанніБ. Мохам, ядлоўцам і смолкай
Кракочуць качкі ў паплавах,пахне ад цёплай зямлі,
Чаго расплакалася каня,колюць зялёныя голкі,
Чаго кугакала сава.лётаюць важна чмялі.
Знайдзіце і падкрэсліце словы, з якімі аўтар параўноўвае розныя грыбы.
У векавых бярозах чорных,
Як сподкі, круглыя грузды.
З іх, быццам бы ў сталоўцы шчодрай,
П’юць дожджык, сойкі і дразды.
У якім ўрыўку з апавядання У. Ляўданскага “Сэрца чалавека” перадаюцца перажыванні героя? Абвядзі літару з правільным адказам.
А. Сабака павольна, хістаючыся ад болю, паслухмяна дыбаў за гаспадаром, які моўчкі цягнуў яго за сабою. А калі Бой не вытрымліваў і хацеў прылегчы, Тодар тузаў за аборыну і з ненатуральнай злосцю шыпеў.
Б. Зноў нібы жалезным абручом, сціснула грудзі Тодару, а да горла падкаціўся цвёрды камяк. Ён адчуў сябе страшэнна вінаватым.
Урок 4. Касту с ь Цв!рка «Рыбак!
Адукацыйныя мэты: удасканальваць правтьнае, асэнсаванае, беглае чытанне; фарм!раваць умение анал!заваць змест твора, вызначаць яго тэму \ галоуную думку, наз!раць за рыфмай верша, вызначаць агульны эмацыянальны настрой верша, вылучацьэмацыянальна-ацэначныя словы I асэнсоуваць !х функцыянальнае прызначэнне; удасканальваць умение выказваць улас-ныя уражанн!; разв!ваць умение выкарыстоуваць сродю выразнага чытання.
I. Падрыхтоука да асэнсаванага успрымання твора
Прачытайце загадку. Адгадайце яе. Наехала аблава, Гаспадароу забрала, А дом 1х мокры Выйшау праз вокны
(Рыбам, рыба, вада, сетка.) Лекс!чная работа.
— Прачытайце слоун!к на с. 122.
II. Праца над вершам К. Цв1рк1 «Рыбак!» Чытанне верша вучням! «сам сабе» з мэтай падрых-тоук! да чытання услых.
Чытанне верша вучням! услых.
Анал!з зместу верша па пытаннях падручн!ка.
Падрыхтоука \ выразнае чытанне верша вучням!.— Вызначце у вершы словы, яюя рыфмуюцца. Звярн!це увагу на асабл!васць рыфмы чацвёртага слупка. Як!м1 знакам! прыпынку абазначаны паузы? Падрыхтуй-цеся да выразнага чытання верша.
III. Дамашняе задание: падрыхтаваць выразнае чытанне верша.
Адукацыйныя мэты: удасканальваць прав!льнае, асэнсаванае, беглае чытанне; абагульнщь веды вучняу па тэме раздзела; удасканальваць умение выказваць уласныя уражанн!; разв!ваць умение калектыуна скла-даць вуснае выказванне; удасканальваць уменн! вучняу падб!раць самастойна (ц! з дапамой б1бл1ятэкара) кн!п пэунай тэматыю, самастойна знаём!цца са зместам кн!п, адказваць на пытанн! па змесце прачытанага.
I. Абагульненне па тэме
1. Адказы на пытанн! I выкананне заданняу падручн!ка (с. 123).
2. Калектыунае складанне вуснага выказвання на тэму «Летн! адпачынак».
II. Пазакласнае чытанне
Гутарка па творах, з яюм! пазнаём1люя на працягу навучальнага года.
— Успомнще, з творам! на яюя тэмы мы пазнаёмшюя на працягу навучальнага года. Яюя з !х вам асабл!ва запомн1л!ся? Яюя прыказк!, загадю вы запомнш! 1даяк1х творау 1х можна аднесц!?
В1ктарына па прачытаным.
III. Вын1курока
тэст
2.У якім творы вы сустрэліся з прыкладам таго, як жывёлы сваімі ўчынкамі могуць навучыць чалавека дабрыні. Абвядзіце літару з правільным адказам.
А. “Добрае сэрца”.
Б. “Сэрца чалавека”.
4
5.Учынак якога героя твора выклікае захапленне і гонар? Абвядзіце літару з правільным адказам.
А. Тодара
Б. Вужа
Варыянт 2
1.З якога твора гэтыя героі? Хто аўтар гэтага твора? Абвядзіце літары з правільнымі адказамі.
Бой, Тодар, Анюта
А. “Апавяданне сапёра”.
Б. “Сэрца чалавека”.
2.У якім творы вы сустрэліся з прыкладам таго, як жывёлы сваімі ўчынкамі могуць навучыць чалавека дабрыні. Абвядзіце літару з правільным адказам.
А. “Вуж і слімак”.
Б. “Палявая кухня”.
3.Падкрэсліце словы-дзеянні паводзін сабакі, якія ўтрымалі гаспадара ад дрэннага ўчынку.
Раптам Бой, які дагэтуль пакорліва сядзеў і пазіраў на гаспадара, апусціў да самай зямлі галаву і так жаласна заскуголіў, што рукі ў Тодара адняліся і стрэльба сама апусцілася. Некалькі хвілін Тодар стаяў анямелы…
4.Знайдзіце і падкрэсліце словы, з якімі аўтар параўноўвае розныя грыбы.
У векавых бярозах чорных,
Як сподкі, круглыя грузды.
З іх, быццам бы ў сталоўцы шчодрай,
П’юць дожджык, сойкі і дразды.
5.Учынак якога героя твора выклікае абурэнне? Абвядзіце літару з правільным адказам.
А. Вараняткі
Б. Вужа
Варыянт 1
1.З якога твора гэтыя героі? Хто аўтар гэтага твора? Абвядзіце літары з правільнымі адказамі.
Коля, Пеця, Валя, Нюра
А. “Дзеці Брэсцкай крэпасці”а) Уладзімір Ляўданскі
Б. “Сэрца чалавека”б) Алесь Махнач
2.У якім творы вы сустрэліся з прыкладам таго, як жывёлы сваімі ўчынкамі могуць навучыць чалавека дабрыні. Абвядзіце літару з правільным адказам.
А. “Добрае сэрца”.
Б. “Сэрца чалавека”.
3.Падкрэсліце словы-дзеянні паводзін лісіцы, якія дапамаглі сапёрам знайсці праход у мінным полі.
Глядзі, лісіныя сляды… лісіца ішла”. Я прыгледзеўся – бачу, сапраўды лісіца, толькі неяк дзіўна, не па-лісінаму пятляла, нібы вадзіла яе з боку ў бок. Сталі мы абодва разглядаць сляды: можа, падранілі яе, ды не – крыві не відаць.
4.Знайдзіце апісанне летняга лесу. Абвядзіце літару з правільным адказам.
А. Чаму ўначы ці на світанніБ. Мохам, ядлоўцам і смолкай
Кракочуць качкі ў паплавах,пахне ад цёплай зямлі,
Чаго расплакалася каня,колюць зялёныя голкі,
Чаго кугакала сава.лётаюць важна чмялі.
5.Учынак якога героя твора выклікае захапленне і гонар? Абвядзіце літару з правільным адказам.
А. Тодара
Б. Вужа
Варыянт 2
1.З якога твора гэтыя героі? Хто аўтар гэтага твора? Абвядзіце літары з правільнымі адказамі.
Бой, Тодар, Анюта
А. “Апавяданне сапёра”.
Б. “Сэрца чалавека”.
2.У якім творы вы сустрэліся з прыкладам таго, як жывёлы сваімі ўчынкамі могуць навучыць чалавека дабрыні. Абвядзіце літару з правільным адказам.
А. “Вуж і слімак”.
Б. “Палявая кухня”.
3.Падкрэсліце словы-дзеянні паводзін сабакі, якія ўтрымалі гаспадара ад дрэннага ўчынку.
Раптам Бой, які дагэтуль пакорліва сядзеў і пазіраў на гаспадара, апусціў да самай зямлі галаву і так жаласна заскуголіў, што рукі ў Тодара адняліся і стрэльба сама апусцілася. Некалькі хвілін Тодар стаяў анямелы…
5.Учынак якога героя твора выклікае абурэнне? Абвядзіце літару з правільным адказам.
А. Вараняткі
Б. Вужа
Выніковы тэст
1.Знайдзіце імя героя твора, якому дапамагала пераадольваць цяжкасці дальняй дарогі слова “Радзіма”. Абвядзіце літару з правільным адказам.
А. Драч
Б. Качка
В. Крот
2.Герой якой казкі ўмеў размаўляць з панам? Абвядзіце літару з правільным адказам.
А. “Сцізорык зламаўся”.
Б. “Ад крадзенгага не пасыцееш”.
В. “З рога ўсяго многа”.
3.Хто аўтар гэтых твораў? Укажыце стрэлкай.
А. “Цяжкая праца”а) Кастусь Цвірка
Б. “Крыўда”б) Алесь Пальчэўскі
В. “Рыбакі”в) Эдуард Шым
4.У якім вершы вецер паказаны як жывая істота. Хто аўтар гэтага верша? Абвядзіце літары з правільнымі адказамі.
А. “Міхалкавы запісы пра вятры”а) Вера Вярба
Б. “Пліска”б) Максім Лужанін
В. “У лесе”в) Васіль Вітка
5.Героі якіх твораў вучаць нас быць добрымі, клапатлівымі? Укажыце стрэлкай.
Варанятка “Наша лавачка”
Тодар“Добрае сэрца”
Мы з Толікам“Сэрца чалавека”

Приложенные файлы

  • docx 17820193
    Размер файла: 272 kB Загрузок: 1

Добавить комментарий