BELARUSKAYa_MOVA_4_klas


БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Правапіс галосных і зычных
Мэта: актуалізаваць і сістэматызаваць веды вучняў пра правапіс галосных о, э – а, е, ё – я, правапіс ў, дз, ц, слоў з няпарнымі цвёрдымі зычнымі; удасканальваць уменне абгрунтоўваць напісанне слоў з арфаграмамі, развіваць маўленне.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
______________________________________
______________________________________
восень след смех слёзы
Слуцк Еўропа Сцёпка
У цемры ўспыхнула чароўная песня.
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Сістэматызацыя ведаў вучняў пра правапіс галосных о, э – а, е, ё – я, правапіс ў, дз, ц, слоў з няпарнымі цвёрдымі зычнымі
Выкананне пр. 9
Выкананне пр. 16
Выкананне пр. 19
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: пр. 25

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Раздзяляльныя знакі. Напісанне слоў з імі
Мэта: замацаваць веды пра раздзяляльныя знакі, адпрацоўваць уменне суадносіць вымаўленне слова з яго напісаннем
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
______________________________________
______________________________________
надвор,е медальён Дзям,ян
Льюцца песні на розных мовах.
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
— Пісьменнік Рыгор Барадулін хоча паведаміць вам тэму ўрока ў вершаванай форме .
Як разложысты бераг і востраў
Нецярплівы праліў раздзяляе,
Гукі так раздзяляе апостраф —
Кропля ўгору хвастом дажджавая.
— Што такое апостраф?
Сістэматызацыя ведаў вучняў пра правапіс раздзяляльных знакаў
— Пасля якіх літар пішацца апостраф? (Пасля зычных.)
Назавіце галосныя, перад якімі пішуцца апостраф і раздзяляльны мяккі знак?
а о у і ы э ю я ё е
Дапоўніце сказ:
Раздзяляльны мяккі знак пішацца толькі пасля __________. (л)
Запішыце словы ў 3 слупкі: у 1 слупок словы з ь паказчыкам мяккасці, у 2 – з раздзяляльным ь, у 3 – з апострафам.
Бульба, мільён, Вольга, сузор,е, Ульяна, фільм, школьнік, аб,ява, пер,е, паштальён, школьнік, пад,ём.
Устаўце замест кропак апостраф ці мяккі знак.
Сям_я, з_ява, міл_ярд, л_ецца, вераб_і, Мар_я.
Складзіце сказы з дадзеных слоў, запішыце, устаўце прапушчаныя літары.
Верасен_, непрыкметна, надышоў.
Сваё, л_е, сонца, у, святло, вокны.
Школу, у, Іл_я, сягоння, ідзе, першы, раз.
Дзен_, назаўсёды, гэты, запомніць, ён.
Падвядзенне вынікаў урока
— Калі пішацца апостраф? Мяккі знак?
— Што вас зацікавіла на ўроку?
— Дайце ацэнку сваёй працы на ўроку.
Дамашняе заданне: пр.


БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Склад слова. Правапіс прыставак
Мэта: узнавіць і ўдакладніць веды вучняў пра значымыя часткі слова: корань, прыстаўку, суфікс, качатак; практыкаваць у разборы слоў па саставе, у падборы аднакаранёвых слоў; паўтарыць правапіс прыставак, якія заканчваюцца на зычны.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
______________________________________
______________________________________
подпіс пісьмо распісваць
Добры грыбнік можа паказаць грыбныя мясціны.
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Паўтарэнне вывучанага
Абагульненне ведаў пра аднакаранёвыя словы, састаў слоў
Распазнаванне аднакаранёвых слоў.
Удакладняюцца дзве істотныя прыметы аднакаранёвых слоў: блізкі сэнс і агульны корань.
Вызначэнне кораня, падбор аднакаранёвых слоў.
Выкананне практ. 20
Назіранне над словаўтваральнаю роляю суфіксаў.
Выкананне практ. 21
Разбор слоў па саставу.
Прывакзальны, мядовы, кашулька, падтрымка, боцікі.
Правапіс прыставак, якія заканчваюцца на зычны
З ці С? У якіх словах трэба ўставіць літару З?
_шыла, _давайце, _пісваў, _варыла, _рабіце.
….
Абагульненне ведаў пра састаў слова
Уставіць прапушчаную частку слова: па…, грыб…, зялён…і, ночк…, …ёк.
Адказаць на пытанні:
Якія часткі слова вы ведаеце?
Якую ролю выконвае кожная значымая частка слова?
Для чаго служыць канчатак?
Якія правілы правапісу прыставак вы ведаеце?
Дамашняе заданне: пр. 22

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Тэкст. Агульныя звесткі пра тэкст
Мэта: актуалізаваць веды вучняў пра тэкст: тэму і асноўную думку, загаловак; будову тэксту; адпрацоўваць уменне адрозніваць тэкст ад набору сказаў, вучыць складаць уласныя тэксты на прапанаваную тэму.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
______________________________________
______________________________________
цукар чыгунка аўтобус
Чорны Уладзіслаў Чачэрск
Стаіць прыгожая асенняя раніца.
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Паўтарэнне вывучанага
Выкананне практ. 26 (вусна)
Што вы ведаеце пра тэкст?
Чым ён адрозніваецца ад паасобных сказаў?
Расказ свой пачніце так: “Тэкст – гэта выказванне на пэўную тэму. Ён…”
Чытанне інфармацыі на с. 3
Афармленне тэксту
Выкананне практ. 1
Падбор загалоўка да тэксту “Сяброўства”).
Вызначэнне тэмы тэксту, яго асноўнай думкі.
Падзел тэксту на сэнсавыя часткі, складанне плана.
Імкніся быць сумленным.
Будзь смелы.
Рабі дабро.
Выкананне практ. 27
Вызначэнне прымет тэксту: у тэксце выказваецца думка; тэкст складаецца са сказаў; сказы ў тэксце звязаны па сэнсу.
Размяшчэнне сказаў у пэўнай паслядоўнасці (3, 1, 4, 2, 5)
Выкананне практ. 28Вызначэнне граніц сказаў.
Вечарам хмары над лесам сабраліся. Маланка бліснула. Забухаў цяжкі гром. Пайшоў моцны дождж. У зайчыка намоклі портачкі. А сыраежка аж да самых краёчкаў напоўнілася вадой.
5. Падвядзенне выніку ўрока
6. Дамашняе заданне: практ. 31


БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Тэкст-апавяданне, тэкст-апісанне
Мэты: пашырыць веды вучняў пра тэкст-апавяданне, тэкст-апісанне, іх асаблівасці; фарміраваць уменне адрозніваць гэтыя тыпы тэксту паводле асноўных прымет
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
__________________________________
_____________________________________
_____________________________________
_____________________________________
Мой родны кут,
Як ты мне мілы!.. Я. Колас
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Актуалізацыя ведаў вучняў пра тэкст-апавяданне і тэкст-апісанне
Выкананне практ. 29 – вусна
Тэкст-паавяданне – расказвае аб падзеях паслядоўна.
Прыклад: казка “Рэпка”
Тэкст-апісанне – апісваюцца прыметы прадметаў ці з,яў.
Прыклад:
Дзіўная гэта птушка – сава. Уся ў бура-карычневым пер,і. У вачах – жоўта-чырвоны агонь гарыць. На лапах – вострыя кіпцюры, ніводзін кот такіх не мае. (З. Бяспалы)
Выкананне практ. 2
Выкананне практ. 11
У лесе мы знайшлі вожыка. Ён прытаіўся у зялёным зарасніку папараці. Побач ляжалі маленькія важаняты. Мы не кранулі вожыкаву сям,ю.
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: практ. 30

Беларуская мова
Тэма: Часткі тэксту. План апавядальнага тэксту
Мэты: адпрацоўваць уменні дзяліць тэкст на сэнсавыя часткі, складаць план тэксту, вусна пераказваць тэкст па плане.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
_______________________________________
_______________________________________
_______________________________________
Бяжыць палявая вузкая дарожка з пагорачка ў лажок.
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Работа над новым матэрыялам
Выкананне практ. 32 - вусна
Выкананне практ. 33 - вусна
Выкананне практ. 34
Выкананне практ. 37
Чытанне інфармацыі на с. 23
Выкананне практ. 38 - вусна
Выкананне практ. 39
Што хацела зрабіць ліса?
Што адказаў ёй рак?
Што адбылося далей?
Чым скончылася гэтая гісторыя?
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: практ. 36

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Вусны пераказ тэксту-апавядання па плане
Мэты: развіваць уменні дзяліць тэкст на часткі, складаць яго план, вусна пераказваць тэкст па плане.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
_________________________________________________
_________________________________________________
_________________________________________________
Дзікі ласуюцца каранямі раслін і жалудамі.
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Развіццё мовы (практ. 40)
Знаёмства з тэкстам “Як на зямлю Ноч прыйшла”
Адказы на пытанні па зместу прачытанага
Паўторнае чытанне тэксту
Складанне плана:
1. Раней Сонца не заходзіла ніколі.
2. Цемра пазайздросціла Сонцу.
3. Цемра прдзе чорнае палатно.
4. Ведзьма перахітрыла Сонца.
Вусны пераказ тэксту-апавядання па плане
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: практ. 41


БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Сказ. Будова сказа
Мэты:актуалізаваць веды вучняў пра галоўныя і даданыя члены сказа,, развіваць уменне ўстанаўліваць сувязь слоў у словазлучэнні і сказе.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
___________________________________________
хлеб ляшчына ялінка
бусел алень паляванне
Над зялёнай вёскаю згасаў чысты летні дзень.
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Актуалізацыя ведаў вучняў пра галоўныя і даданыя члены сказа
Чытанне інфармацыі на стар. 26
Выкананне практ. 42
Выкананне практ. 43
Выкананне практ. 44- вусна
Выкананне практ. 45
Дзеці стаяць на беразе ракі. Міма іх праплывае карабель. Яны мараць аб далёкіх вандроўках.
Хлопчык глядзіць прыгодніцкі фільм. Яму вельмі падабаецца гэты фільм.
Выкананне практ. 46
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: практ. 47

Беларуская мова
Тэма: Аднародныя члены сказа
Мэты: садзейнічаць фарміраванню першаснага паняцця пра аднародныя члены сказа, увесці ў моўную практыку вучняў тэрміны “аднародныя дзейнікі”, “аднародныя выказнікі” і “аднародныя даданыя члены сказа”; удасканальваць уменні інтанаваць сказы з аднароднымі членамі, абгрунтоўваць прыналежнасць радоў слоў да аднародных членаў сказа, тлумачыць напісанне слоў з арфаграмамі.
Арганіацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
________________________________________________
люлька людзі люты
уюн юнацтва юшка
Юнакі і дзяўчаты саджаюць садовыя дрэвы.
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Тлумачэнне новага матэрыялу
Назіранне над аднароднымі членамі сказа
Выкананне практ. 48
Прачытайце сказы, разбярыце іх па членах сказа.
Якімі членамі сказа з,яўляюцца пералічэнні?
Якую цікавую з,яву заўважылі вы ў гэтых сказах?
З якой інтанацыяй вымаўляюцца пералічэнні?
Якія знакі прыпынку стаяць паміж пералічэннямі?
Чытанне інфармацыі на с. 30
Выкананне практ. 49 – вусна
Знаёмства з азначэннем аднародных членаў сказа
Чытанне правіла на с. 31
Вучні чытаюцьазначэнне, вызначаюць яго часткі і адказваюць на пытанні: пра што гаворыцца ў першай частцы? у другой?
Распазнаванне аднародных членаў сказа
Выкананне практ. 50 - вусна
Выкананне практ. 51
Падвядзенне вынікаў уроку
Якія члены сказа называюцца аднароднымі?
Складзіце сказы па схемах:
_____________, _____________, ___________ _____________.
_____________ _____________ , а ____________ __________.
_____________ _____________ _____________, ___________.
Дамашняе заданне: практ. 52 (1 абзац)

_____________________________
Тэставыя заданні па тэме “Тэкст”
Тэкст – гэта:
а) некалькі спалучэнняў слоў;
б) некалькі сказаў, звязаных паміж сабой па сэнсе;
в) некалькі сказаў, якія размешчаны адзін за адным.
Якія ты ведаеш тыпы тэкстаў?
а) вясёлыя і сумныя;
б) апісанне, апавяданне, разважанне;
в) вялікія і малыя.
Тэма тэксту – гэта:
а) тое, аб чым гаворыцца ў тэксце;
б) тое, аб чым гаворыцца ў першым сказе тэкста;
в) гэта слова, якое часцей за ўсё паўтараецца ў тэксце.
На якія асноўныя часткі дзеліцца тэкст?
а) загаловак, тэма і асноўная думка тэксту;
б) загаловак і план;
в) пачатак, асноўная частка, заключная частка.
Загаловак тэксту ўказвае:
а) на тэму тэксту;
б) на колькасць сказаў у тэксце;
в) на аўтара тэксту.
На якое пытанне адказвае тэкст-апісанне?
а) як гэта было?
б) які прадмет?
в) чаму?
Ці складаюць тэкст гэтыя сказы?
Учора ўвесь дзень падаў снег. Хутка прыйдзе зіма. Цёпла будзе ім пад снежным покрывам. Мяккай коўдрай снег пакрыў палі і лясы. А пад ёй у зямлі схаваюцца маленькія зярняткі.
а) так, складаюць, таму што ўсе яны прысвечаны адной тэме – апавядаюць пра снег.
б) не, не складаюць, таму што не ўсе сказы звязаны па сэнсе.
Растаўляючы лічбы ў квадраціках, размяркуйце сказы па сэнсе, каб атрымаўся тэкст.
 Па шыбах звонка забарабанілі першыя кроплі дажджу.
 Трывожна зашумелі дрэвы.
 Праз некалькі гадзін у пакоі пацямнела.
 Бліскучая маланка паласнула неба.
 Сонца шчодра сыпала свае прамяні на падлогу.
Прачытайце тэкст. Знайдзіце пачатак, асноўную і заключную часткі. Перад кожнай часткай пастаўце вертыкальную лінію.
Маленькая Лена вельмі хацела вырасці. Яна спрабавала рабіць прычоску, як у цёці Каці, абувала маміны туфлі, прымярала пацеркі. Але ўсе толькі смяяліся з яе. Аднойчы Лена вырашыла падмесці падлогу. А потым памыла посуд і насуха выцерла яго. З таго часу ўсе пачалі лічыць яе дарослай. Зараз і сама Лена адчувае сябе дарослай. Без пацерак, без туфляў і без прычоскі. Відаць, не яны маленькіх вялікімі робяць.
Прачытайце. Падкрэсліце сказ, які перадае галоўную думку верша.
Чакае нас мноства дарог.
Нас вабяць і далі, і высі.
Але на бацькоўскі парог
Абавязкова вярніся!

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Сказы з аднароднымі членамі
Мэты: фарміраваць уменнізнаходзіць у сказе аднародныя члены сказа (галоўныя і даданыя), развіваць сказы з дапамогай аднародных членаў сказа, суадносіць сказ са схемай.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
____________________________________________
яблык памідор дуб
завіруха бераг завод
У лесе растуць кедры, дубы, ліпы, бярозы і дзікі вінаград.
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Назіранне за аднароднымі членамі сказа
Выкананне практ. 53
Выкананне практ. 54 - вусна
Выкананне практ. 55 - вусна
Выкананне практ. 56
Жыла на свеце мышка. Вылезла яна з норкі і гуляе па хаце. А за ёю пагнаўся кот. Мышка спалохалася яго, уцякла пад падлогу. Сядзіць мышка там, калоціцца са страху. А кот стаіўся побач, чакае мышку.
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: практ. 57


БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Сказы з аднароднымі членамі
Мэты: пазнаёміць з правілам адасаблення аднародных членаў сказа на пісьме; удасканальваць уменне вучняў інтанаваць сказы з аднароднымі членамі, фарміраваць навык правільна будаваць і ўжываць сказы такога тыпу пры складанні тэксту.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
____________________________________________
дождж жарабя жнівень
экран экспедыцыя
Вясной заварушыліся працавітыя мурашкі і жучкі.
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Знаёмства з правіламі адасаблення аднародных членаў на пісьме
Выкананне практ. 58 - вусна
Выкананне практ. 59 – вусна
Чытанне правіла на с. 37
Выкананне практ. 60
Развіццё мовы (практ. 61)
На гастролі прыехаў знакаміты дрэсіроўшчык ільвоў і тыграў. У цырк прыйшлі школьнікі, дарослыя і зусім маленькія дзеці. Ільвы і тыгры выконвалі ўсе каманды, скакалі праз запаленае кола. Пасля антракту выступалі акрабаты, жанглёры, канатаходцы, наезнікі на конях. У перапынках паміж выступленнямі жартаваў клоун і паказваў фокусы. Пасля спектакля дзеці куплялі ў фае рознага колеру паралонавыя насы, вушы, каўпакі.
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: практ. 62

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Словы, якія злучаюць аднародныя члены сказа
Мэта: фарміраваць уяўленне аб спосабах злучэння аднародных членаў сказа; выпрацоўваць уменні знаходзіць у сказе аднародныя члены сказа, правільна вызначаць спосаб іх злучэння (з дапамогай слоў і, а, але ці без іх)
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
_____________________________________
канькі школьнік ляшчына
агонь шыя трактарыст
Дзень быў хмуры, але яшчэ даволі цёплы.
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Назіранне над злучнікамі пры аднародных членах сказа
Паведамленне настаўніка
Для сувязі аднародных членаў сказа ўжываюцца злучнікі і, а, але і інш. Кожны злучнік выяўляе пэўныя адносіны паміж аднароднымі членамі сказа.
Выкананне практ. 63 – вусна
Праца над сказамі з аднароднымі членамі (практ. 64): як звязаны паміж сабой аднародныя члены сказа?
Праца над правілам пра ўжыванне злучнікаў пры аднародных членах сказа.
Вызначэнне і ўжыванне злучнікаў пры аднародных членах сказа
Вызначэнне аднародных членаў сказа са злучнікамі і, а, але, пастаноўка знакаў прыпынку.
Выкананне практ. 65 – вусна
Вызначаюцца некаторыя адценні спалучальных адносін паміж аднароднымі членамі сказа пры дапамозе злучнікаў. Адзіночны злучнік і выражае спалучальную сувязь парных аднародных членаў. Коска ў такім выпадку не ставіцца. Злучнікі а, але выражаюць супрацьпастаўленне прадметаў, з,яў, дзеянняў, прымет. Перад імі заўсёды ставіцца коска.
Праца над правілам пра пастаноўку знакаў прыпынку (с. 41)
Выкананне практ. 66 (па варыянтам)
Вызначэнне аднародных членаў сказа са злучнікамі (практ. 67)
Назавіце аднародныя члены сказа, дакажыце.
Як звязаны паміж сабою аднародныя члены сказа?
У якіх выпадках трэба ставіць коску паміж аднароднымі членамі сказа, а ў якіх не трэба коскі?
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: практ. 68

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Кантрольная работа па тэме “Сказ”
Мэты: праверыць веды вучняў па тэме “Сказ”: уменне знаходзіць у сказе аднародныя члены сказа, растаўляць знакі прыпынку ў сказах з аднароднымі членамі; будаваць сказы з прапанаваных слоў.
Арганізацыйны момант
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Кантрольная работа
1. Падзялі тэкст на сказы.
Прыйшла восень прыціхлі лясы і пушчы закружылася ў паветры жоўтае лісце 1. Падзялі тэкст на сказы.
Ціха шуміць бярозавы гай на дрэвах пажоўкла лісце на ўскрайку лесу стаяць зялёныя хвойкі
2. Запішы сказ, падкрэслі галоўныя члены.
На палях каласіцца жыта, пшаніца, ячмень. 2. Запішы сказ, падкрэслі галоўныя члены.
Возера іскрыцца і зіхаціць на сонцы.
3. Дапоўні сказ аднароднымі членамі, запішы яго.
На стале ляжалі свежыя ______, ______. 3. Дапоўні сказ аднароднымі членамі, запішы яго.
Самалёт ляцеў над ______, ________.
4. Запішы сказы. Пастаў, дзе трэба, коскі.
Дзе сасна не стаіць а ўсё свайму бору шуміць.
Раніца была пахмурная але бязветраная. Па берагах рэк растуць вольхі вербы і бузіна. 4. Запішы сказы. Пастаў, дзе трэба, коскі.
Рыхтуй летам сані а зімой калёсы. Узняўся моцны вецер але хмары не разагнаў. У парку растуць бярозы ліпы і клёны.
5. Са слоў складзі сказ і запішы яго.
чалавек, кожны, свайго, народа, павінен ведаць, песні, казкі, і. 5. Са слоў складзі сказ і запішы яго.
ёсць, помнікі, старажытныя будынкі, у Мінску, і.
Праверка работ


Кантрольная работа Кантрольная работа
1 варыянт 2 варыянт
1. Падзялі тэкст на сказы.
Прыйшла восень прыціхлі лясы і пушчы закружылася ў паветры жоўтае лісце 1. Падзялі тэкст на сказы.
Ціха шуміць бярозавы гай на дрэвах пажоўкла лісце на ўскрайку лесу стаяць зялёныя хвойкі
2. Запішы сказ, падкрэслі галоўныя члены.
На палях каласіцца жыта, пшаніца, ячмень. 2. Запішы сказ, падкрэслі галоўныя члены.
Возера іскрыцца і зіхаціць на сонцы.
3. Дапоўні сказ аднароднымі членамі, запішы яго.
На стале ляжалі свежыя ____, ______. 3. Дапоўні сказ аднароднымі членамі, запішы яго.
Самалёт ляцеў над ______, ________.
4. Запішы сказы. Пастаў, дзе трэба, коскі.
Дзе сасна не стаіць а ўсё свайму бору шуміць.
Раніца была пахмурная але бязветраная. Па берагах рэк растуць вольхі вербы і бузіна. 4. Запішы сказы. Пастаў, дзе трэба, коскі.
Рыхтуй летам сані а зімой калёсы. Узняўся моцны вецер але хмары не разагнаў. У парку растуць бярозы ліпы і клёны.
5. Са слоў складзі сказ і запішы яго.
чалавек, кожны, свайго, народа, павінен ведаць, песні, казкі, і. 5. Са слоў складзі сказ і запішы яго.
ёсць, помнікі, старажытныя будынкі, у Мінску, і.

Кантрольная работа Кантрольная работа
1 варыянт 2 варыянт
1. Падзялі тэкст на сказы.
Прыйшла восень прыціхлі лясы і пушчы закружылася ў паветры жоўтае лісце 1. Падзялі тэкст на сказы.
Ціха шуміць бярозавы гай на дрэвах пажоўкла лісце на ўскрайку лесу стаяць зялёныя хвойкі
2. Запішы сказ, падкрэслі галоўныя члены.
На палях каласіцца жыта, пшаніца, ячмень. 2. Запішы сказ, падкрэслі галоўныя члены.
Возера іскрыцца і зіхаціць на сонцы.
3. Дапоўні сказ аднароднымі членамі, запішы яго.
На стале ляжалі свежыя ____, ______. 3. Дапоўні сказ аднароднымі членамі, запішы яго.
Самалёт ляцеў над ______, ________.
4. Запішы сказы. Пастаў, дзе трэба, коскі.
Дзе сасна не стаіць а ўсё свайму бору шуміць.
Раніца была пахмурная але бязветраная. Па берагах рэк растуць вольхі вербы і бузіна. 4. Запішы сказы. Пастаў, дзе трэба, коскі.
Рыхтуй летам сані а зімой калёсы. Узняўся моцны вецер але хмары не разагнаў. У парку растуць бярозы ліпы і клёны.
5. Са слоў складзі сказ і запішы яго.
чалавек, кожны, свайго, народа, павінен ведаць, песні, казкі, і. 5. Са слоў складзі сказ і запішы яго.
ёсць, помнікі, старажытныя будынкі, у Мінску, і.
БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Знакі прыпынку ў сказах з аднароднымі членамі
Мэты: фарміраваць уяўленне пра расстаноўку знакаў прыпынку паміж аднароднымі членамі сказа, калі яны злучаны злучнікамі і, а, але ці без злучнікаў; выпрацоўваць уменне расстаўляць знакі прыпынку ў сказах з аднароднымі членамі сказа; выпрацоўваць уменне будаваць сказы з прапанаваных слоў.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
________________________________________
раніца лесвіца палац
хлопец цацка цыбуля
Ціха і павольна надыходзіла цёплая ноч.
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Замацаванне вывучанага матэрыялу
Выбарачнае спісванне (практ 72)
Пісьмо па памяці (практ. 70)
Выкананне практ. 75
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: практ. 80

__________________________
Тэставыя заданні па тэме “Аднародныя члены сказа”
Варыянт 1
Якія з гэтых прымет адносяцца да аднародных членаў сказа. Абвядзі літары з правільнымі адказамі.
а) адказваюць на адно і тое ж пытанне;
б) могуць быць толькі галоўнымі членамі сказа;
в) могуць быць як галоўнымі, так і даданымі членамі сказа;
г) у сказе звязаны з адным і тым жа словам.
Як могуць быць звязаны паміж сабой аднародныя члены сказа? Правільныя адказы адзнач кружком.
а) інтанацыяй і злучнікам;
б) толькі інтанацыяй;
в) інтанацыяй і прыназоўнікамі.
Калі паміж аднароднымі членамі сказа ставіцца коска?
а) калі яны звязаны інтанацыяй;
б) калі яны звязаны злучнікамі а, але;
в) калі яны звязаны адзіночным злучнікам і.
Адзнач знакам + сказы, у якіх ёсць аднародныя члены.
 Лес гамоніць і спявае.
 Каля лесу працякала рака.
 Па берагах рэк растуць вольхі, вербы, бузіна.
 У лесе звінелі, пераліваліся птушыныя галасы..
Якія члены сказа з,ўляюцца аднароднымі?
Па берагах каналаў растуць дубы, клёны, таполі.
а) дзейнікі;
б) выказнікі;
в) даданыя члены.
Падкрэслі галоўныя члены сказа.
У запаведніках жывуць зубры, касулі, алені, ласі.
Які сказ адпавядае схеме __ ___, ___, ___, ___?
а) Пайшоў дробны, але спорны дождж.
б) Лес гамоніць і спявае.
в) Трактар арэ, барануе, сее, малоціць.
г) Спее жыта, авёс, ячмень вусаты.
Пастаў, дзе трэба, знакі прыпынку.
А) Мы вырашылі дабірацца не на машыне а пешшу.
Б) У вырай адлятаюць ластаўкі журавы і гусі.
В) Месяц свеціць але не грэе.
Са слоў складзі сказ і запішы яго.
Сняжынка, на каўняры, паляжала, трошкі, раптам, знікла, і.
________________________________________________________________________
________________________________________________________________________
Замяні тры сказы адным з аднароднымі членамі. Пастаў патрэбныя знакі прыпынку.
Наташа бегала па лузе. Наташа збірала кветкі. Наташа весялілася.
________________________________________________________________________
_______________________________________________________________

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Значымыя часткі слова
Мэты: актуалізаваць веды вучняў пра значымыя часткі слова: корань, прыстаўку, суфікс, канчатак; практыкаваць у разборы слова па саставе, у падборы аднакаранёвых слоў.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
____________________________________________
Нарач Кандрат Крапіва
народ кніжка колас
І рака дыхнула вольна, паднялася, паплыла.
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Актуалізацыя ведаў пра значымыя часткі слова
У гутарцы адзначаецца, што словы складаюцца не толькі з гукаў і складоў, якія непасрэдна не ўказваюць на яго значэнне, аде і такіх частак, якія маюць пэўнае сэнсавае і граматычнае значэнне. Гэта наступныя структурныя часткі: корань, канчатак, суфікс, прыстаўка.
Абагульненне ведаў пра аднакаранёвыя словы, корань, канчатак слова
1. Распазнаванне аднакаранёвых слоў. Удакладняюцца дзве істотныя прыметы аднакараневых слоў: блізкі сэнс і агульны корань.
2. Вызначэнне кораня, падбор аднакаранёвых слоў.
У якой частцы слова заключаецца асноўны яго сэнс?
Для работы прапануюцца словы ночка, грыбок, дорога, узлесак.
3. Назіранне над змяненнем слоў, вызначэнне канчатка слова.
Як змяняюцца словы ў сказе?
Пры вызначэнні канчатка вучні знаходзяць частку слова, якая змяняецца.
4. Высвятленне ролі канчатка ў слове.
Што трэба зрабіць, каб зразумець сэнс сказаў? (Вучні падбіраюць патрэбныя канчаткі ў словах.)
Як называецца частка слова, якая змяняецца? (Канчатак.)
Для чато служыцъ канчатак? (Для сувязі слоў у сказе.)
Абагульненне ведаў пра ролю прыставак і суфіксаў у слове.
1. Выэначэнне месца прыставак у словах.
Пад кіраўніцтвам настаўніка вучні знаходзяць прыстаўку ўслове ў наступным парадку:
а) абазначаюць канчатак;
б) знаходзяць корань;
в) называюць прыстаўку (частка слова, якая стаіць перад коранем).
2. Назіранне над словаўтваральнаю роляю прыставак.
У працэсе назіранняў вучні паўтараюць другую істотную прымету прыстаўкі: прыстаўка - частка слова, якая служыць для ўтварэння новых слоў.
Слоўнікавая праца
Падабраць аднакараневыя дзеясловы да слоў рост, бег, вучоба, зялёны, светлы.
Падабрать аднакараневыя прыметнікі да слоў хата, мароз, бяроза, жалеза, лета, школа.
Якую частку слова выкарыстоўвалі пры ўтварэнні дзеясловаў і прыметнікаў?
Вызначэнне ролі суфікса ў слове
1. Ужыванне слоў з суфіксамі. Разбор слоў па саставу, знаходжанне суфікса.
2. Вызначэнне сэнсавых адценняў суфіксаў.
3. Ужыванне суфіксаў у мове.
Абагульненне ведаў пра састаў слова.
Уставіць прапушчаную частку слова: па…, грыб…, зялён…і, ночк…, …ёк.
Адказаць на пытанні: якія часткі слова вы ведаеце? Якую ролю выконвае кожная значымая частка слова? Для чаго служыць канчатак?
Дамашняе заданне

Беларуская мова
Тэма: Значымыя часткі слова
Мэты: актуал!заваць веды вучняу пра значымыя частю слова: корань, прыстауку, суф!кс, канчатак; прак-тыкаваць у вызначэнн! частак слоу, у падборы аднака-ранёвыхслоу.
Ход урока
I. Праверка дамашняга задания
1) Выкл!каныя вучн! выконваюць разбор запюаных на дошцы сказау па членах сказа:
Сказ 1: Шум/ць за сцяной вецер, гойдае прамёрз-лае голле, гудзе у ком/не.
Сказ 2: Мароз намалявауна шыбахдз!восныя узоры, рассыпау вясёлыя агеньчык!.
2) Пра каго гаворыцца у тэксце дамашняга практы-кавання? Апшыце удода, выкарыстоуваючы малюнак. У чым адметнасць гэтай птушк!? Дзе яго можна су-стрэць?
— Прачытайце словы з прапушчаным! лггарам!, раст-лумачце !х правапгс.
— Прачытайце сказы з аднародным! членам!, дзе был! прапушчаны коею. Растлумачце пастаноуку знакау прыпынку. Кал! трэба ставщь коску пам!ж аднародным! членам!?
3) Праверка выканання заданняу ля дошк!.
— Прачытайце сказ. Пастауце пытанн! ! назавще дзейн!к 1 выказн!к. Як!я члены сказа аднародныя? На якое пытанне яны адказваюць? Растлумачце пастаноуку знакау прыпынку пам!ж аднародным! членам! сказа. Растлумачце правап!с слоу сказа.
II. Новы матэрыял
1) Задание вучням 1-га рада: прачытайце л!тары ! складзще з !х слова: а, р, з, а, к, м, \, а, з.
Задание вучням 2-га рада: прачытайце склады ! складзще з !х слова: ю, за, раз, ма.
Задание вучням 3-га рада: прачытайце частк! ! складз!це з !х слова: прыстаука за-, корань -мараз-, суф!кс -к-, канчатак -I.
— Якое слова атрымалася? Як!м! спосабам! яго утварал!?
— 3 чаго можа складацца слова? Як!я значымыя
частк! слова вы ведаеце? Якую ролю яны выконваюць у слове? Як яны абазначаюцца?
2)Практыкаванне1.
— Прачытайце верш. Як!я словы паказваюць замшаванасць аутара роднай прыродай? Знайдз!це ! вып!шыце роднасныя словы. Якая у !х агульная частка? Абазначце у выпюаных словах корань.
Травачк!,-г
Траук!,
Трав!нк!,
ТОН К!
Зялёны мурог.
Трауку
Пакрыюць рас!нк! —
Водар ста!ць
Лядарог.
А. Дзеружынсш.
3) Практыкаванне 2. !
— Паслухайце тэкст. Пра якую пару года у !м гаворыцца? Што пра тэта сведчыць? (Зап!с тэксту пад дыктоуку настаун!ка з каментаваннем.)
— Знайдзще ! падкрэсл!це роднасныя словы. Выдзел!це корань. Як!я яшчэ значымыя частк! у !х ма-юцца?
Жн/'вень багаты грыбам/. Цёплыя каротюя дажджы спрыяюць росту грыбоу. Таму так/я дажджы называюць грыбным!. Грыбн'1коу вабяць / малады сасонн!к, / с!вы бор. Асабл!ва ваб/ць лес, кал! кранаецца у рост кароль «грыбнога царства» — барав!к.
Паводле В. Стома.
4) Практыкаванне 3.
— Прачытайце верш, зап!саны на дошцы. Пра што тэты верш? У як!я поры года тэта з'ява адбываецца? Устауце прапушчаныя л!тары. Растлумачце. Вывучыце ! зап!шыце па памяц!.
— Вызначце частк! выдзеленых слоу. (Пад к!раун!цтвам настаун!ка вучн! тлумачаць спосаб вылу-чэння кожнай частк! слова ! прыгадваюць яе схематыч-нае абазначэнне. Узор: каб вызначыць канчатак, неаб-ходна змян'щь слова «маленьюх»: «маленькая», «малень-кае». Канчатак -1х. Каб вызначыць корань, падб!раем роднасныя словы: «маленьюх»: «малы», «малеча». Корань -мал-. Суф/кс -еньк-.)
Дождж
На маленьюх тонюх ножках Па сц..жынках-д..рожках Да в..скобых наш..х стрэх Дожджыкдробненью прыбег.
К. Цв1рка.
5) Практыкаванне 4.
— Размяркуйце I зап!шыце словы у адпаведнасц! са схемам!.

Мароз, восеньск!, прыдарожны, узлесак, прыз!мак,
ГЗЛ1НК1.
III. Вын!курока
— 3 яюх значымых частак можа складацца слова? Якую ролю выконваюць у слове корань, канчатак, прыстаука \ суф1кс?
IV. Дамашняе задание
Утварыць 4 роднасныя словы ад кораня -холад-. Зап'юаць, вызначыць частю слова.
Мэты: фарм!раваць у вучняу уяуленне пра аснову, як частку слова без канчатка; практыкаваць у вызначэнн! Камчатка 1 асновы у слове; фарм!раваць умение рабщь разбор слова па саставе.
Ход урока
I. Праверка дамашняга задания
1) Назавще роднасныя словы, яюя вы утварыл! ад кораня -холад-. (Некальк! вучняу робяць разбор названых слоу па саставе на дошцы.)
2) Прачытайце радок слоу. Знайдзще сярод !х л!шняе слова. Чаму яно «л!шняе»? Зап!шыце радок род-насных слоу. Вызначце у !х корань I канчатак. Зраб'ще узаемаправерку у парах.
Вада, вадзяны, вадз'ща, вадз!ць.
II. Новы матэрыял
— Сёння пазнаём!мся яшчэ з адной часткай слова. Прачытайце I зап!шыце спалучэнн! слоу. Выдзелще у словах канчатк!.
Ляснаядарога, палявыя кветк!, марозны дзень.
— Частку слова без канчатка выдзелще спецыяль-ным знакам..........
Запомшце! Частка слова без канчатка называецца асновай.
Назавще аснову слова лясная (! г.д.)
1) Практыкаванне 1.
— Прачытайце словы. Як называюцца так!я словы? Назавще корань. Зап!шыце словы I вызначце у !х канчатак I аснову. (Адз!н вучань працуе ля дошк!.)
Праца, працаваць, працав!ты, працаунш, працоуны.
— Назавще словы, у яюх аснова 1 корань слова су-падаюць. Назавще словы, у як!х аснова складаецца з кораня I суф1кса.
2) Практыкаванне 2.
— Прачытайце верш. Чаму вавёрачка адмовтася ад дапамоп? Як тэта яе характарызуе? Выберыце для адказу патрэбныя словы: смелая, кволая, настойл/'вая, баязл/вая, самастойная, няупэуненая, упартая, нявыха-
ваная. Вып1шыцевыдзеленыя словы, вызначцеканчатк!, назавще 1 падкрэсл!це асновы.
Сама
Вавёрачка арэшакухапша 1 так, I сяк яго на зуб бярэ, але ц! нехапаесты, ц! дужа цвёрды той арэх, ды ён не паддаецца... Давай сюды! — матуля весела смяецца. Малая ты яшчэ, дапамагу, бо кволеньюя зубю... — Не дам! — вавёрачка надзьмула губю. Сама я раскусщь змагу! 1 што б вы думал!? Хап!ла с!лы. Хоць не адразу — ды сама арэшак раскус'ша! Без цяжкасцей I перамог няма!
Э. баласев/ч.
3) Практыкаванне 3.
— Прачытайце верш сам! сабе. Растлумачце назву верша. Пра якую песеньку марыць аутар? Што аутар надзяляе рысам! жывой ютоты? Як!я словы ён для гэта-га выкарыстоувае?
— Дадайце асновы слоу л/'сце, клён/к, кн/га, л/сгь/, як патрабуе сэнс. Прачытайце верш, як! атрымауся.
Песенька
Назб!раю... яу я
удвары, Ц
што зляцел! з ... а
без пары.[]
Пакладу у ... у 1х
м!ж...оу. Ц
Хай ля|ж^ць, ац!хлыя,
каля слоу.
Хай гавораць-шэпчуцца
аб вясне.
Хай складаюць песеньку
для мяне.
Г. Каржанеуская.
— Вып!шыце словы, у яюх трэба было дадаць асновы. Вызначыце у !х канчатак, аснову, корань, суф!кс.
III. Вын!курока
— 3 якой часткай слова пазнаём!л!ся? 3 як!х значымых частак яна можа складацца? Якая частка слова н!кол! не уваходзщь у аснову слова?
IV. Дамашняе задание
3 верша Я. Коласа «Адлёт жураулёу» (падручн!к па л!таратурным чытанн!, с. 16-17) сп!саць 3-ц! слупок. Вызначыць у словах аснову.
'. _• - ••—:—~'~^ ~~-*~:*;~*ч^*«йй;ШИйн^
;

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Аснова - частка слова без канчатка
Мэты: практыкаваць у вызначэнні канчатка і асновы ў слове; фарміраваць уменне вызначаць часткі слова; паўтарыць правапіс прыставак аб-, ад-, над-, пад-, з-, с-.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
— Пра якую частку слова даведаліся на мінулым уроку? Што такое аснова слова? Як вызначыць аснову слова? Вучні называюць словы з верша дамашняга задання і іх асновы. У памылковых выпадках слова выпісваецца на дошку і ў ім вызначаецца канчатак і аснова.
Хвілінка чыстапісання
__________________________________
птушка пушча гушчар
твар чацвер шышка
Каласіцца на палетку жыта і пшаніца.
Замацаванне і паўтарэнне
1) Прачытайце выказванні і знайдзіце правільнае. Запішыце яго ў сшытак.
Аснова — гэга частка слова без прыстаўкі.
Аснова — гэга частка слова без суфікса.
Аснова — гэга частка слова без канчатка.
Аснова — гэга частка слова без кораня.
2) Практыкаванне 1.
— Прачытайце верш. Падумайце, ці можа так быць? Як называецца такі верш? Вызначце ў словах аснову і канчатак.
Кошка ў хаце мыш злавіла,
Напаіла, накарміла,
У куточку спаць паклала,
Каб да ранку спачывала. П. Прануза.
3) Практыкаванне 2.
— Паслухайце тэкст і скажыце, пра якую пару года ў ім гаворыцца. Якія прыметы ўказваюць на гэта?
Калючы пранізлівы вецер вострымі іголкамі апякае твар. На балотныя купіны, на шэры хмызняк, на зялёныя шаты елак сыплецца сняжок. Ён пушысты і мяккі. (Паводле Я. Галубовіча.)
— Запішыце тэкст пад дыктоўку. Растлумачце знакі прыпынку і арфаграмы. Знайдзіце і падкрэсліце галоўныя члены ў першым сказе. Назавіце, якімі часцінамі мовы з'яўляюцца словы другога сказа. У словах калючы, іголкамі, хмызняк, зялёныя, пушысты вызначце канчатак і аснову.
4) Практыкаванне 3.
— Складзіце словы з дадзеных асноў і канчаткаў. (Асновы і канчаткі запісаны на дошцы ў роскід.)
Асновы: балерын-, секунд-, азёр-, узлесс-, баравік-, мал-, яблын-, зялён-.
Канчаткі: -е, -і, -ы, -а, -ыя, -я, -а.
— 3 кожным словам складзіце сказ.
Вынік урока
— Што такое аснова слова? Як вызначыць аснову слова?
Дамашняе заданне: прыдумайце і запішыце словы з асновай прыгож-. Вусна падбярыце да кожнага слова адпаведны па сэнсе назоўнік.
БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Вызначэнне канчатка і асновы слова. Правапіс прыставак без- (бяз-), бес- (бяс-), не- (ня-)
Мэты: практыкаваць у вызначэнні канчатка і асновы ў слове; фарміраваць уменне вызначаць часткі слова; паўтарыць правапіс прыставак без- (бяз-), бес- (бяс-), не- (ня-)
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
— Прачытайце словы з асновай прыгож-. Назавіце спалучэнні гэтых слоў з назоўнікамі.
Хвілінка чыстапісання
________________________________________
жаданне хараство ахапак
ураджай журавель хваля
Хвалі закіпалі і раўлі, а на поўдзень праляцелі жураўлі.
Замацаванне і паўтарэнне
1) Прачытайце загадку. Адгадайце і запішыце адгадку. Сярод выдзеленых слоўу знайдзіце іназавіце словы, якія складаюцца з асновы і нулявога канчатка. Ці ёсць сярод выдзеленых словы, аснова якіх складаецца з кораня і прыстаўкі? Кораня і суфікса?
У чырвоных ботах
па балоце ходзіць,
Жабак спрытна ловіць.
2) Прачытайце верш. Пра якія коцікі напісаў аўтар? Знайдзіце і выпішыце аднакаранёвыя словы. Вызначыце ў іх корань, суфікс, канчатак. Вызначце аснову.
Вярба,
Вярба,
Вярбінка...
Ветрыкі сасновыя
Распушылі
Коцікі,
Пышныя
Вярбовыя.
А. Дзеружынскі.
3) Прачытайце тэкст, запісаны на дошцы. Пра што гэты тэкст? Якога тыпу гэты тэкст: тэкст-апісанне ці тэкст-апавяданне? Спішыце тэкст. Устаўце прапушчаныя літары.
Хораша і прыгожа ў зімовым лесе. На п..лянцы нерухома застылі м..л..дыя б..ро..кі, клёнікі, ду..кі. Хол..дна стройным прыгажуням. З..л..ныя елачкі і сосны апрануліся ў б..люткія шалі. (Паводле Я. Галубовіча.)
— Растлумачце знакі прыпынку і арфаграмы. Знайдзіце сказы з аднароднымі членамі, растлумачце знакі прыпынку. Падкрэсліце галоўныя члены ў апошнім сказе. Назавіце, якімі часцінамі мовы з'яўляюцца словы апошняга сказа. У словах зімовым, застылі, маладыя, прыгажуням, сосны, бялюткія вызначце канчатакі і аснову. Зрабіце ўзаемаправерку.
4) Паслухайце тэкст. Якія малюнкі восені паўстаюць, калі яго слухаеш? Назавіце словы, якія ствараюць уражанне, што размова ідзе пра жывыя істоты. Прыдумайце працяг.
Ідзе лесам Лістапад. Лісце сыплецца, як град. Сякуць дажджы касыя. Шумяць вятрыскі злыя... Дрэвы нізка кланяюцца Лістападу. Сцелюць да яго ног пажоўклае лссце. Адляцелі ў вырай птушкі. Звяры пахаваліся ў зацішак. Апусцелі палі.
— Запішыце свабодны дыктант. У словах ідзе, касыя, дрэвы, пажоўклае, палі вызначце канчатак і аснову.
Вынік урока
— Што такое аснова слова? Як вызначыць аснову слова?
Дамашняе заданне: запішыце 4 роднасныя словы з коранем грыб-, абазначце ў іх аснову і канчатак.

___________________________
Праверачная работа па тэме «Склад слова»
Варыянт 1
1. Выберы правільны адказ. Адзнач яго знакам «+».
Аснова — частка слова без кораня
без кораня
без суфікса
без канчатка
без прыстаўкі
2. Прачытай сказы. У вылучаных словах абазнач аснову, корань, канчатак.
Я плыву па гладзі Мінскага мора. Плывеш і не здагадваешся, што яно створана рукамі чалавека. Над намі ў сінім небе плыве самалёт.
3. Далучы лініяй прыстаўку да слова.
З лез з каня, ад плыць ад берага, да йшлі да горада, па сцежках па беглі, за кінуць за вароты.
4. Пры дапамозе прыставак раз-, рас-, уз-, ус-, з-, с- утвары новыя словы.
____кідаць, _____ход, _____бегчы, _____шыць, _____рабіць, _____даць,
5. У квадрацік упішы нумар той схемы, якая падыходзіць да слова.
1)
2)
3)
вада
падводная (лодка)
водны

___________________________
Праверачная работа па тэме «Склад слова»
Варыянт 2
1. Выберы правільны адказ. Адзнач яго знакам «+».
Аснова — частка слова без кораня
без кораня
без суфікса
без канчатка
без прыстаўкі
2. Прачытай сказы. У вылучаных словах абазнач аснову, корань, канчатак.
У кузні стаіць вясёлы перазвон. А з-за аколіцы вясёлае рэха даносіць шум матораў. У гэтым рытме дружнай працы чуецца вясёлая песня.
3. Далучы лініяй прыстаўку да слова.
Ад цягнуў ад лужы, з лез з дрэва, пад прыгнуў пад столь, у двор у вайшоў, за йшло за хмару.
4. Пры дапамозе прыставак раз-, рас-, уз-, ус-, з-, с- утвары новыя словы.
____ рэзаць, _____кінуць, _____рост, _____варыць, _____пісаць, _____плыць
5. У квадрацік упішы нумар той схемы, якая падыходзіць да слова.
1)
2)
3)
горны
узгоркі
гара
БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Назоўнік як часціна мовы. Агульныя звесткі
Мэты: актуалізаваць веды вучняў аб лексіка-граматычных прыметах назоўнікаў: называюць прадметы, з,явы прыроды, дзеянні, стан, прыметы; адказваюць на пытанне хто? (што?), з,яўляюцца ўласнымі ці агульнымі, змяняюцца па ліках, маюць род; фарміраваць уменне вызначаць назоўнікі ў тэксце.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Хвілінка чыстапісання
________________________________________
Яблыня яблык Яніна
Дапоўніць рад слоў аднакарэннымі словамі.
Тлумачэнне сэнсу слоў:
Яблыня – пладовае дрэва.
Яблык – сакавіты плод яблыні. Звычайна мае акруглую форму.
Роднасныя словы:
Яблыня, яблынька, яблынавы.
Яблык, яблычак, яблычны.
Калі мы так гаворым:
Яблыку недзе ўпасці – шмат людзей у маленькім памяшканні.
Конь у яблыкі – поўсць каня з цёмнымі круглымі плямамі.
Запіс сказа пад дыктоўку: Садо_нік выкапа_ у лесе яблыньку і паса_і_ яе ў калгасным са_е.
Растлумачыць правапіс прапушчаных арфаграм
Падкрэсліць галоўныя члены сказа. Якой часцінай мовы выражаны дзейнік?
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Тлумачэнне новага матэрыялу
Чытанне слоў спадарыні Граматыкі (с. 54)
Выкананне практ. 85
Выкананне практ. 86
Выкананне практ. 87
Выкананне практ. 88
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: практ. 89


БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Род назоўніка
Мэты: адпрацоўваць уменні вызначаць род назоўнікаў, правільна выкарыстоўваць у маўленні назоўнікі, род якіх не супадае з родам назоўнікаў у рускай мове; развіваць маўленне вучняў.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Хвілінка чыстапісання
________________________________________
акунь мыш стог
цырк дарога жыхары
Сонца ўзышло над хмарнай аблогай.
Моўная размінка
— Прачытайце аб'яву. Выпраўце памылкі (на дошцы).
Радыёпрыемнік новыПрадаецца і карова
Машка дойная пярына
Аднаспальная машына
Шафа швейная канапа
Курка з парасятамі
Свінка з куранятамі
На здароўе спажывайце
Бабку Кацю ўспамінайце.
Паводле М. Навалачкіна
— Якіх правіл граматыкі не ведала бабка Каця?
— Якую мэблю прадавала старая? Назавіце.
— Назавіце дамашніх жывёл, якія сустрэліся ў аб'яве.
— Назавіце іншыя прадметы, якія хацела прадаць бабуля.
— Ці можна ўсе словы, якія называлі прадметы, аб'яднаць у адну групу і назваць адным словам?
— Так, гэта назоўнікі.
Паведамленне тэмы ўрока
Наш урок мы прысвецім назоўнікам. На працягу ўрока мы пашырым веды аб назоўніку як аб часціне мовы, успомнім з рускай мовы, на якія тры групы можна падзяліць назоўнікі ў залежнасці ад таго, да якога граматычнага роду яны належаць.
Назіранне над граматычным родам назоўнікаў
Дыдактычная гульня "Знайдзі свае месца".
Настаунік называе розныя назоўнікі. Калі да назоўніка можна паставіць словы ён, мой, то да дошкі выходзіць вучань першага рада, яна, мая — другога рада, яно, маё — трэцяга рада.
Жанчына, мужчына, дзіця, кніга, падручнік, парасон, птушка, надвор'е, дрэва, літара, дождж, сонца, сукенка, капялюш.
— Мы падзялілі словы на тры групы ў залежнасці ад таго, да якога граматычнага роду яны належаць. Як называецца кожны граматычны род? Назавіце на рускай мове.
Чытанне правіла на с. 57 падручніка
— Прачытайце, як называюць кожны род назоўнікаў па-беларуску.
— Ці адрозніваюцца гэтыя назвы роду назоўнікаў у беларускай і рускай мовах?
— Чым?
Работа над практыкаваннем 90.
— Каб замацаваць свае веды аб граматычным родзе назоўнікаў, прачытаем верш А. Вольскага.
— Якога роду назоўнік гусь, собака, кацяня ў беларускай мове?
— Перакладзіце гэтыя словы на рускую мову і вызначце іх род.
— Што заўважылі?
— Ёсць і іншыя словы, якія ў беларускай і рускай мовах ужываюцца ў форме рознага граматычнага роду. Таму іх трэба ведаць і ўмець правільна ўжываць у сказах.
Практ. 91 (вусна)
Запіс у сшытак словазлучэнняў: прыгожы сабака, смачны яблык, белая гусь, залаты медаль, салдацкі шынель, шэры пыл, моцны боль.
Замацаванне вывучанага матэрыяла
Выбарачнае спісванне (практ. 92)
Самастойная работа (практ. 93)
Развіццё мовы (практ. 61)
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: практ. 96

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Род назоўнікаў
Мэты: адпрацоўваць уменні вызначаць род назоўнікаў, правільна спалучацьіх з іншымі словамі, утвараць назоўнікі з дапамогай суфіксаў; актуалізаваць веды пра антонімы; замацаваць правапіс слоўнікавых слоў.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Хвілінка чыстапісання
________________________________________
моладзь люстра замова
зязюля малюнак смоўж
Кацер падышоў так блізка, што можна было разгледзець твары людзей.
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Замацаванне вывучанага пра род назоўнікаў
Выкананне практ. 97
Нізкі чалавек (м.р.), высокі бераг (м.р.), халодная вада (ж.р.), шырокае поле (н.р.), гарачая ежа (ж.р.), вузкае паліто (н.р.), мяккі характар (м.р.), цёмны вечар (м.р.), светлы пакой (м.р.), цвёрды намер (м.р.).
Выкананне практ. 98
Маладосць – старасць, шчасце – гора, праўда – хлусня, цішыня - шум, спёка –прахалода, зіма – лета, холад – цеплыня.
Выкананне практ. 99 – самастойна
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: практ. 100


БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Навучальны пераказ апавядальнага тэксту “Пацеркі на снезе”
Мэты: адпрацоўваць уменні складаць план, падрабязна перадаваць змест тэксту.
Арганізацыйны момант
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Знаёмства з тэкстам пераказа
Пацеркі на снезе
Дзед з унучкай Любачкай паехалі па сена. Стажок стаяў на ўзлессі. Лдетам тут расла высокая трава, красавалі прыгожыя кветкі. Цяпер усё засыпана белым халодным снегам. І стажок – як вялікая снежная шапка.
Дзед наклаў сена на сані. Прыемна запахла сушанай травой. Раптам Любачка ўбачыла на снезе чырвоныя кропелькі. Нібы маленькія пацеркі. Што гэта?
Дзед растлумачыў, што гэта божыя кароўкі ў стажку зімуюць. Яны могуць замерзнуць.
Любачцы стала шкада божых каровак.
Яна сабрала іх у карабок ад запалак. Хай спяць да вясны. А вясной яна зноў іх выпусціць на зялёны луг.
Паводле Ф. Рамашкі
Гутарка па зместу
Складанне плана тэксту
1. Дзед з унучкай паехалі па сена
2. Чырвоныя кропелькі на снезе
3. Любачка пашкадавала божых каровак.
Пераказ тэксту па плану з выкарыстаннем апорных слоў і словазлучэнняў
1. па сена; стажок, на ўзлессі; высокая трава, красавалі кветкі; засыпана снегам; вялікая снежная шапка.
2. наклаў сена; сушанай травой; чырвоныя кропелькі; маленькія пацеркі.
3. растлумачыў; могуць замерзнуць.
стала шкада.
карабок ад запалак; хай спяць; выпусціцьна зялёны луг.
Арфаграфічная падрыхтоўка
Запіс тэксту вучнямі
Самаправерка

Беларуская мова
Тэма: Скланенне назоўнікаў
Мэты: узнавіць веды вучняў аб змяненні формы (канчаткаў) назоўнікаў па пытаннях; пазнаёміць з назвамі склонаў і склонавымі пытаннямі назоўнікаў, даць першаснае ўяўленне пра скланенне назоўнікаў.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
____________________________________
дарога стог таполя
бярлога лагоднасць рогат
Неспакойна гудзе-вые вецер у голым вецці вярбін.
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Тлумачэнне новага матэрыялу
Назіранне над скланеннем назоўнікаў
а) паўтарэнне аб скланенні назоўнікаў (з урокаў рускай мовы)
б) Знаёмства з назвамі склонаў назоўнікаў на беларускай мове (практ. 114, па ролях)
Назоўны хто? што?
Родны каго? чаго?
Давальны каму? чаму?
Вінавальны каго? што?
Творны кім? чым?
Месны аб кім? аб чым?
в) чытанне слоў спадарыні Граматыкі на с. 69
г) чытанне правіла на стар. 70
Замацаванне вывучанага
Выкананне практ. 111 - вусна
Выкананне практ. 112
Ліса – хітры звер. Хвост у лісы прыгожы, пушысты. У пошуках ежы лісе прыходзіцца прабягаць дзесяткі кіламетраў. У лесе лісу можна ўбачыць толькі здалёк. У заапарку ж вы можаце стаяць амаль побач з лісой. Многа казак складзена аб лісе.
Выкананне практ. 113
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: практ. 115

_________________________
Праверачная работа па тэме «Назоўнік»
Варыянт 1
Сярод слоў знайдзі і падкрэслі назоўнікі.
Загадаць, загадка, кніга, кніжны, прыгожы, упрыгожваць, прыгажосць, ружа, ружовы.
Падкрэслі назоўнікі адзіночнага ліку.
Куст, заяц, снег, звяры, птушкі, горад, людзі, сцены, машыны, мароз, вада.
Падкрэслі назоўнікі. Вызнач і зверху напішы іх род.
Вавёрка — прыгожы звярок. Хвост доўгі, пушысты. Футра рыжае.
Пранумаруй склоны ў правільнай паслядоўнасці. Злучы назвы склонаў і пытанняў.
Н. скл.
Д. скл.
Т. скл.
Р. скл.
М. скл.
В. скл. каго? чаго? __________
хто? што? ___________
кім? чым? ___________
каго? што? __________
аб кім? аб чым? ______
каму? чаму? _________
Прачытай сказ. Запоўні табліцу.
Па небе плылі лёгкія воблачкі.
назоўнiк пачатковая форма род лiк склон
воблачкі па небе
________________________
Праверачная работа па тэме «Назоўнік»
Варыянт 2
Сярод слоў знайдзі і падкрэслі назоўнікі.
Запісаць, пісьмо, сшытак, кніжны, прыгожы, плаваць, плаванне, зіма, зімовы.
Падкрэслі назоўнікі адзіночнага ліку.
Крылы, пёры, кніга, сябар, падарункі, работа, вёска, ластаўкі, гняздо, шум.
Падкрэслі назоўнікі. Вызнач і зверху напішы іх род.
Цёмная хмара навісла над зямлёй. Паліў спорны дождж. Хутка ўсе ўбачылі каляровую вясёлку.
Пранумаруй склоны ў правільнай паслядоўнасці. Злучы назвы склонаў і пытанняў.
Н. скл.
Д. скл.
Т. скл.
Р. скл.
М. скл.
В. скл. каго? чаго? __________
хто? што? ___________
кім? чым? ___________
каго? што? __________
аб кім? аб чым? ______
каму? чаму? _________
Прачытай сказ. Запоўні табліцу.
На ўзгорку раслі сосны.
назоўнiк пачатковая форма род лiк склон
сосны на ўзгорку Беларуская мова
Тэма: Скланенне назоўнікаў
Мэты: узнавіць веды вучняў аб змяненні формы (канчаткаў) назоўнікаў па пытаннях; пазнаёміць з назвамі склонаў і склонавымі пытаннямі назоўнікаў, даць першаснае ўяўленне пра скланенне назоўнікаў.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
____________________________________
школьны цішыня вымераць
вушы дзьме заметны
Праз замёрзлыя шыбы ў хату глядзеў зімовы вечар.
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Замацаванне вывучанага матэрыялу
Выкананне практ. 116
Выкананне практ. 117
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: практ. 118

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Кантрольны дыктант
Мэты: праверыць засваенне ведаў; развіваць уменні распазнаваць арфаграму ў слове і прымяняць правіла.
Агранізацыйны момант
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Напісанне кантрольнага дыктанта
Першы снег
Надышлі замаразкі. Яны ўсё мацнелі і мацнелі. Ужо раніцамі зямля адзывалася пад нагамі лёгкім звонам.
Сыпануў снег. Ён ішоў спачатку павольна, нібы з нейкім роздумам. Потым сыпнуў шпарчэй. На валунах з,явіліся пухнатыя белыя шапкі. Над маладзенькімі елкамі хутка выраслі снежныя шатры. Некаторыя маладыя дрэўцы сагнуліся пад цяжарам снегу, прыпалі верхавінкамі да самае зямлі.
Лес адразу ўпрыгожыўся новымі фарбамі. (60 слоў)
Праверка работ


Беларуская мова
Тэма: Скланенне назоўнікаў
Мэты: садзейнічаць запамінанню назваў склонаў і склонавых пытанняў, фарміраваць уменне правільна вызначаць склон назоўнікаў у словазлучэнні, сказе.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
____________________________________
засек схіл распрацоўка
масленіца насенне яскравы
Перад захадам сонца неба пачало хмурыцца.
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Замацаванне вывучанага матэрыялу
Выкананне практ. 119
Выкананне практ. 121 - вусна
Выкананне практ. 122 - самастойна
Выкананне практ. 123 – з каменцтраваннем
Выкананне практ. 124
Выкананне практ. 125- вусна
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: практ. 126

Беларуская мова
Тэма: Назоўны склон
Мэты: фарміраваць уменне адрозніваць назоўнікі, якія ўжыты ў назоўным склоне, ад іншых назоўнікаў у сказе; паказаць ролю назоўнікаў Н. скл. у сказе.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
____________________________________
Афрыка Аляксандра Аўрамчык
Каля вёскі красуюцца жытнёвыя палі..
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Знаёмства з назоўнікамі назоўнага склону
Выкананне практ. 127 – вусна
Выкананне практ. 128
Замацаванне вывучанага матэрыялу
Выкананне практ. 129 – самастойная работа
Выкананне практ. 130
Падвядзенне вынікаў урока


_________________________
Варыянт 1
Падкрэслі назоўнікі ў тэксце.
Мароз, зіма, снягі вакол,
і спіць трава, пад снегам дол.
Мяцеліца, вятры гудуць,
дубы ў лугах шумяць, равуць.
Вызнач род назоўнікаў.
Праўда ( ), дрэва ( ), зерне ( ), зіма ( ), хлопчык ( ), пісьмо ( ), смеласць ( ), цішыня ( ), гучнасць ( ), сшытак ( ).
Адзначце знакам “+” склон, у якім назоўнік не можа ўжывацца без прыназоўніка:
 давальны;
 творны;
 месны
Прачытай сказы. Падкрэслі граматычную аснову. Вызнач склон назоўнікаў. Дапішы канчаткі.
Узор: Міколка (Н. скл.) ўстаў рана і ўзяўся за працу (В. скл.).
Хлопчык ( скл.) расчысціў сцежк.. ( скл.) ад хат.. ( скл.) да вуліц.. ( скл.) і прынёс вядро ( скл.) вад.. ( скл.).
5. Устаў прапушчаныя літары.
С_кунда, бал_рына, б_р_т, кал_ктыў, д_легац_я.

_____________________
Варыянт 2
Падкрэслі назоўнікі ў тэксце.
Вось і зіма на дварэ. Трашчаць маразы. Дубы, асіны і бярозы стаяць голыя. Толькі елкі ды сосны зялёныя.
Вызнач род назоўнікаў.
Ураджай ( ), будаўнік ( ), адзенне ( ), таполя ( ), плячо ( ), вёска ( ), мора ( ), цяжкасць ( ), мыш ( ), ясень ( ).
Адзначце знакам “+” , якім членам сказа з, яўляецца назоўнік назоўнага склона:
 даданым членам;
 дзейнікам;
 выказнікам
Прачытай сказы. Падкрэслі граматычную аснову. Вызнач склон назоўнікаў. Дапішы канчаткі.
Узор: Фіялка (Н. скл.) схавалася ў траве (М. скл.).
Але пахучую кветк.. ( скл.) знайшла пчолк.. ( скл.). Села пчолк.. ( скл.) на фіялк.. ( скл.), спела ёй песн.. ( скл.), узяла кропельк.. ( скл.) нектару ( скл.) і паляцела.
5. Устаў прапушчаныя літары.
С_кунда, бал_рына, б_р_т, кал_ктыў, д_легац_я.
БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Родны склон
Мэты: садзейнічаць усведамленню ролі прыназоўнікаў ва ўтварэнні формаў роднага склону і магчымасці пастаноўкі як склонавых, так і сэнсавых пытанняў, запамінанню ўласнабеларускіх канструкцый смяяцца (з каго? з чаго?); адпрацоўваць уменне правільна ўтвараць словазлучэнні тыпу “дзеяслоў+назоўнік Р. скл.”
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
____________________________________________
Васіль Вітка Алесь Звонак
Віцебск Зэльва Венгрыя
Вецер носіць белыя сняжынкі, ходзіць восень ціхай белай павай.
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Назіранне над назоўнікамі Р. скл.
Выкананне практ. 132 – вусна
Дзень лістапада, гагатанне гусей, вырваўся з-за лесу, здарылася пасля сустрэчы, аддзяліўся ад чарады.
Выкананне практ 133
Кніга (каго?) суседа, галінка (чаго?) елкі, ліст (чаго?) бярозы, не было (чаго?) сустрэчы, многа (чаго?) ягад, малюнак (каго?) мастака, бутэлька (чаго?) вады, акуляры (каго?) дзядулі.
Выкананне практ. 134 - вусна
Выкананне практ. 135
Ад,ехаць ад вёскі, падарунак для таты, падысці да лесу, запытаць у паштальёна, выйсці з аўтобуса, загараць каля возера, дрэва без лісця, пярсцёнак з золата, малако для ўнучкі, пастаяць каля палаца, саскочыць з паркана, чакаць сябра.
Выкананне практ. 136
Лодка падплыла да берага. Хлопчык падышоў да ракі. Вучаніцу выклікалі да дошкі. Машына пад,ехала да тэатра. Дырэктара паклікалі да тэлефона.
Выкананне практ. 137 – вусна
Дзяўчынка баіцца мышкі. Зайка бяжыць ад лісы. Сабака даганяе ката. Кот ловіць мышку. Дзяўчынка наліла малако для ката.
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: практ. 138


БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Давальны склон
Мэты: замацоўваць веданне склонаў і склонавых пытанняў; актуалізаваць веды пра аснову слова; фарміраваць уяўленне пра залежносць напісання канчаткаў назоўнікаў жаночага роду ад апошняга зычнага асновы, пра чаргаванне зычных у назоўніках жаночага роду ў Д. скл., пра напісанне канчаткаў назоўнікаў – імён мужчынскага роду, якія заканчваюцца на –а, -я ў Д. скл.; адпрацоўваць уменне правільна ўтвараць словазлучэнні тыпу “дзеяслоў+назоўнік Д. скл.”; садзейнічаць запамінанню ўласнабеларускіх канструкцый тыпу дзякаваць (каму?)
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
____________________________________________
Радзіма мая дарагая,
Ты ў шчасці жаданым жыві!
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Назіранне над назоўнікамі Д. скл.
Выкананне практ. 139 – вусна
Чытанне правіла на с. 86
Выкананне практ 140
Радавацца (чаму?) сонцу, лету, снегу, зіме; паслаць пісьмо (каму?) сябру, таварышу, настаўніку;паставіць добрую адзнаку (каму?) вучню, Зіне, выдатніку; дзякаваць (каму?) бацьку, брату, урачу.
Памятка 2 на с. 101
Выкананне практ. 141
прынеслі для сястры – прынеслі сястры;
лялька для дзяўчынкі – лялька дзяўчынцы;
паліто для бабулі – паліто бабулі;
корм для гусі – корм гусі.
Выкананне практ. 142
Васю, Наташы, Мішу, Янку, Грышу, Міколу, Каці, Вользе, Юру, Ракомсінну Сашу, Ракомсінай Сашы, Камароўскаму Жэню, Камароўскай Жэні.
Падвядзенне вынікаў урока
Дамашняе заданне: практ. 143


БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Месны склон
Мэты: сфарміраваць уяўленне пра асаблівасць меснага склону: назоўнікі ў гэтым склоне ўжываюцца толькі з прыназоўнікамі; садзейнічаць засваенню формаў назоўнікаў меснага склону, правільнаму іх ужыванню ва ўласным маўленні
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
____________________________________________
юнак гоман шчанюк
Ногі слізгаліся па голым абледзянелым каменні і грузлі ў снезе.
Паведамленне тэмы і мэты ўрока
Назіранне над назоўнікамі М. скл.
Выкананне практ. 158 – вусна
Выкананне практ. 159 - вусна
Выкананне практ. 160
Чуўся (у чым?) у вершалінах, зніклі (на чым?) на вачах, села (на чым?) на бярозе, шчыпалі (на чым?) на галінах.
Выкананне практ. 163
Ванне, муцэ, дарозе, каве, мусе, дузе, казе, шчацэ, назе, завірусе.
Выкананне практ. 164
Хвалі, студні, лыжні, сцюжы, шашы, лодцы, сустрэчы, рыбцы, мары, вадзіцы, вопратцы, конніцы, фігуры.
Падвядзенне вынікаў уроку
Дамашняе заданне: практ. 162

Праверачная работа па тэме “Назоўнік”
Варыянт 1
1. Сярод слоў знайдзі назоўнікі і падкрэслі іх.
Сіні, сінява, сінець, працаваць, праца, расінка, росны, збоку, на, вучоба, вучэбны, вучыць, вучаніца.
2. Вызнач род, лік назоўнікаў.
Шалаш – ….. род, ....….лік.
Мыш – ….. род, ....... лік.
Возера – ….. род, ....... лік.
3. Падумай, колькі літар трэба пісаць у слове? Лішняе закрэслі.
Т. скл. (кім? чым?) прыгажос ц/цц ю, рэ ч/чч у, мы ш/шш у, ме дз/ддз ю,
мола дз/ддз ю.
4. Зверху над вылучаным назоўнікам абазнач яго склон.
Кнігі ляжаць на стале.
Мы паклалі кнігі на стол.
5. Складзі сказ. Абазнач склон і канчаткі назоўнікаў.
Лес, на, возера, сасновы, беразе, раскінуўся.
___________________________________________________________________________

Праверачная работа па тэме “Назоўнік”
Варыянт 2
1. Сярод слоў знайдзі назоўнікі і падкрэслі іх.
Белы, бялець, белізна, чытаць, чытачы, у, яркі, яркасць, працавіты, праца, пісаць, пісьмо, пісьменны.
2. Вызнач род, лік назоўнікаў.
Рысь – ….. род, ....... лік.
Стораж – ..... род, ……. лік.
Сонца – ..... род, ……. лік.
3. Падумай, колькі літар трэба пісаць у слове? Лішняе закрэслі.
Т. скл. (кім? чым?) радас ц/цц ю, памя ц/цц ю, сувя з/зз ю, восе н/нн ю,
завя з/зз ю.
4. Зверху над вылучаным назоўнікам абазнач яго склон.
Кожны дзень мы ходзім у школу.
У школе мы даведваемся многа новага.
5. Складзі сказ. Абазнач склон і канчаткі назоўнікаў.
Дубе, на, буслы, збудавалі, старым, гняздо.
___________________________________________________________________________
БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Прыметнік як часціна мовы
Мэты: актуалізаваць і паглыбіць веды вучняў аб прыметніку як часціне мовы, яго семантычных групах, граматычных прыметах; фарміраваць уменне выкарыстоўваць прыметнікі ў мауленні; выхоўваць цікавасць і павагу да мінулага нашай краіны.
Арганізацыйны момант
Настаунік пачынае ўрок вершам:
Весела гучыць званок,
Яго голас нам знаёмы,
Запрашае на ўрок
Беларускай мовы!
Хвілінка чыстапісання
Вучні вызначаюць, што аб'ядноўвае літары п, р, т, потым прапісваюць іх у сшытках. На наступным радку прапісваюцца спалучэнні літар пл, рв, та.
На дошцы зашыфравана слова — пытмернкі, дзеці адгадваюць і запісваюць яго ў сшыткі.
Актуалізацыя ведаў
На дошцы — верш А. Грачанікава:
Беларускія
Краявіды...
Перезвоны
Азёр і бароў.
Над палеткамі
Бульбы і жыта —
Песня
Велічных
Курганоў.
Гэта наша
Зямля дарагая,
Гэта нашы
Лугі і палі,
Над якімі
Спрадвеку лунае
Бусел —
Сімвал
Бяссмерця
Зямлі.
Пытанні і заданні
• 3 дапамогай якіх слоў аўтар апісвае Беларусь?
• Знайдзіце ў вершы прыметыкі.
На дошцы — табліца.
Што ведаем пра прыметнік?
Што яшчэ хочам даведацца пра прыметнік?
3 дапамогай настаўніка запаўняецца першая частка табліцы: што абазначае прыметнік, на якія пытанні адказвае, з якой часцінай мовы звязаны, якім членам сказа звычайна з'яўляецца.
Пры адказе на другое пытанне вучні выказваюць свае меркаванні (ці змяняецца па ліках, па родах, па склонах).
Работа па падручніку
Дзеці чытаюць паведамленне Спадарыні Граматыкі (с.З).
Выкананне практ. 1.
Вучні робяць вывад і параўноўваюць яго з правілам на с. 4.
Фізкультхвілінка
Калі настаўнік называе назоўнікі, вучні павінны ўзняць рукі ўгару, а калі прыметнікі — прысесці.
Цагляны, сонейка, злосны, розум, маўклівы, свежы, раніца, калючы, шкло, сукенка, сінявокая.
Замацаванне ведаў
Работа ў групах
Гульня "Хто больш?". Вучням прапануюцца малюнкі ружы, сонца, хмары, дрэва. Яны запісваюць назвы прадметаў і іх прыметы.
Работа па падручніку
Практ. 2 (вусна).
Практ. 3 (пісьмова).
Слоўнікавая работа
Вучні высвятляюць значэнне слоў вясёлка, леташні, прадвесне. Вусна складаюць з імі сказы і перакладаюць гэтыя словы на рускую мову.
Работа ў парах
3 прапанаваных прыметнікаў вясёлы, калматы, вялікі, шэры, касалапы, буры, гультаяваты вучні выпісваюць толькі тыя, якія характарызуюць мядзведзя. Потым стаівяць пытанне ад назоўніка і праводзяць узаемаправерку.
Работа па падручніку
Практ. 5 (пісьмова).
Пры правядзенні ўзаемаправеркі вучні звяртаюць увагу на чаргаванне зычных і галосных у аснове пры ўтварэнні прыметнікаў, тлумачаць арфаграмы ў словах хлеб, гараж, нож, пячэнне, каменная, цэгла, цагляны.
Падвядзенне вынікаў
• Што называецца прыметнікам?
• На якія пытанні адказвае?
• 3 якой часцінай мовы звязаны ў сказе?
• Закончыце сказ:
Каб не было слоў, якія абазначаюць прымету прадмета, то...
Дамашняе заданне: практ. 6.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Змяненне прыметнікаў па родах
Мэты: садзейнічаць асэнсаванню граматычнай сувязі паміж прыметнікамі і назоўнікамі і залежнасці роду прыметнікаў ад роду назоўнікаў; развіваць уменне параўноўваць, класіфікаваць, абагульняць і рабіць вывады; узбагачаць лексічны запас; выхоўваць уменне супрацоўнічаць у калектыве.
Арганізацыйны момант
Настаўнік пачынае ўрок вершам:
Зноў звініць для нас званок,
Пачынаем мы ўрок.
Будзем слухаць і чытаць,
I старанна ўсе пісаць.
Праверка дамашняга задання
Хвілінка чыстапісання
Вучні прапісваюць у сшытках спалучэнні літар зд, зі, оз, дз.
Са складоў ма-зі, роз-ма, двор-е-на, ці-дзе школьнікі складаюць словы і запісваюць іх.
Пытанні і заданні
Якой часцінай мовы з'яўляюцца запісаныя словы?
Якое слова лішняе?
Як змяняюцца назоўнікі?
Вызначце род запісаных назоўнікаў.
Вусна падбярыце да кожнага назоўніка прыметнікі.
4. Вывучэнне новага матэрыялу
Вучні чытаюць словы, запісаныя на дошцы.
зіма марознае
мароз моцная
надвор 'е халодны
Пытанні і заданні
Ці з'яўляюцца запісаныя словы словазлучэннямі? Чаму?
Што трэба зрабіць, каб выправіць памылкі?
Змяніце прыметнікі і запішыце словазлучэнні.
Вызначце род назоўнікаў, прыметнікаў.
Дзеці чытаюць правіла на с. 6 падручніка.
На дошцы запісаны тэкст:
На сэрцы ў Алёнкі было добра і радасна. Стаяў прыгожы дзень. Па небе плыло прыгожае воблака. Схіліла сваю галоўку прыгожая кветачка.
Вучні знаходзяць прыметнікі і даказваюць, што гэта прыметыкі. Затым выпісваюць словы, з якімі прыметнікі звязаны па сэнсе, вызначаюць у словазлучэннях род назоўнікаў, абазначаюць канчаткі прыметнікаў.
дзень (які?) прыгожы
кветачка (якая?) прыгожая
воблака (якое?) прыгожае
Вучні параўноўваюць прыметыкі, высвятляюць, чаму ў іх розныя канчаткі, з якімі назоўнікамі звязаны. Робяць вывад: прыметыкі маюць розныя канчаткі, таму што звязаны з назоўнікамі, у якіх розны род. Значыць, прыметыкі таксама маюць род.
У прапанаваных словазлучэннях дзеці вызначаюць род назоўнікаў і прыметыкаў. Вучні робяць вывад: прыметнікі змяняюцца па родах, род прыметнікаў залежыць ад роду назоўнікаў.
Школьнікі дапаўняюць запіс: змяняюць прыметнік вясенні па родах.
Настаўнік на дошцы, а вучні на картках запаўняюць схему.
Змяненне прыметнікаў па родах
мужчынскі род жаночы род ніякі род
які? якая? якое?
-ы, -і -ая, -яя -ае, -яе, -ое
Свае вывады вучні звяраюць з правілам на с. 7 падручніка.
Фізкультхвілінка
Замацаванне ведаў. Работа па падручніку
Практ. 8 выконваецца па радах:
1-шы рад запісвае словазлучэнні з прыметнікамі мужчынскага роду;
2-гі рад — словазлучэнні з прыметнікамі жаночага роду;
3-ці рад — словазлучэнні з прыметнікамі ніякага роду.
Пытанні і заданні
Абазначце канчаткі прыметыкаў і праверце па табліцы.
Ад чаго залежыць род прыметнікаў?
Як яго вызначыць?
Прачытайце памятку на с. 8.
Пасля адказаў на пытанні выконваецца практ. 10.
Пытанні і заданні
У вас ёсць якая-небудзь жывёліна? (Калі няма, то назавіце тую, якая падабаецца.)
Як яна выглядае?
Ці ёсць у яе свае месца (клетка, домік і пад.)?
Хто даглядае жывёліну?
Хто гуляе з ею?
Што яна любіць есці?
Дзе жывёліна спіць?
Як яна сябе паводзіць?
За што жывёліна вам падабаецца?
Складанне алгарытму
Вызначэнне роду прыметнікаў
1) Знайсці ў сказе назоўнік, з якім прыметнік звязаны па сэнсе.
2) Вызначыць род назоўніка.
3) Назваць род прыметніка.
Работа ў парах
У кожнай пары — картка з заданнем: вызначыць род прыметнікаў згодна з алгарытмам, выдзеліць канчаткі прыметнікаў, адгадаць загадкі.
Пад зялёным кустом коціцца клубком. (Вожык)
Чырвоны конік па небе бяжыць. (Сонейка)
Самастойная работа
3 практ. 9 выпісаць другі сказ, абазначыць род прыметнікаў і іх канчаткі.
Работа па падручніку
Карыстаючыся табліцай, дзеці выконваюць практ. 12.
Слоўнікавая работа
Вусна растлумачыць значэнне слоў лёгкі, сярдзіты ў словазлучэннях лёгкі ветрык, сярдзітая завіруха. Падабраць да прыметнікаў сінонімы. Прыдумаць сказы з гэтымі словазлучэннямі.
Падвядзенне вынікаў
Як змяняецца прыметнік?
Ад чаго залежыць род прыметнікаў?
Рэфлексія (работа у групах па картках).
Да назоўнікаў настрой, работа, сэрца вучні падбіраюць прыметыкі таго ж роду.
настрой
вясёлы
радасны
натхнёны
цудоўны
прыўзняты
бадзёры
узрушаны
работа
цікавая
плённая
цяжкая
лёгкая
паспяховая
самастойная
калектыўная
сэрца
добрае
шчырае
чулае
спагадлівае
клапатлівае
праўдзівае
маленькае
Дамашняе заданне: практ. 14.

Урок 38
Тэма: "Змяненне прыметыкау па л!ках".
Мэты: садзейн!чаць асэнсаванню граматычнай су-вяз! пам!ж прыметн!кам! ! назоуыкам!; адпрацоуваць уменн! выдзяляць канчатк! прыметыкау; фарм!раваць умение выкарыстоуваць у мауленн! прыметн!к! з пера-носным значэннем; выхоуваць беражл!выя аднос!ны да прыроды.
Абсталяванне: падручн!к, табл!цы скланення прыметыкау, картк! з назвам! рыб.
Ход урока
1. Стварэнне пс!халапчнага настрою.
Настауык чытае урывак з верша В. Жуков!ча:
Добрым настроем,
Усмешкай сустрэнь
Ясны,бязвоблачны,
Сонечны дзень.
Вучн! знаходзяць у вершы прыметн!к!, вызначаюць !х род, л!к, парауноуваюць канчатк! прыметыкау мужчынскага роду у беларускай ! рускай мовах.
2. Праверка дамашняга задания. Назав!це падабраныя назоуык! мужчынскага роду. Як! канчатак мае прыметык мужчынскага роду? Назавще падабраныя назоуык! ыякага роду. Як! канчатак мае прыметык ыякага роду? Успомыце, як вызначыць канчатк! прыметыкау. Як вызначыць !х род?
3. Чысташсанне.
У сшытках дзец! прап!сваюць спалучэнн! л!тар ра, ор, па.
На дошцы розным колерам запюаны частк! слоу:
шчу вумян гор кунь
капак рась а туз
Вучн! запюваюць атрыманыя назвы рыб (шчупак, ву-гор, карась, акунь, мянтуз)! дап!сваюць свае слова.
4. Вывучэнне новага матэрыялу. Работа па падручшку
Дзец! чытаюць паведамленне Спадарын! Граматыю на с. 9.
Выконваецца практ. 15. Пытанн! / заданн!
• Звярн!це увагу пры чытанн! тэксту на правтьную !нтанацыю сказау.
• Якую ролю адыгрываюць прыметн1к! у паведамлены пра шчупака?
• Вызначце тып тэксту.
• Знайдз!це у тэксце словазлучэнн! "прыметн!к + на-зоун!к".
• Вып!шыце спалучэнн! прыметн1кау з назоуыкам! у
адзночным I множным л!ках, абазначце канчатю.
Вучн! робяць вывад: прыметн!к1 змяняюцца па л!ках. Прыметн1к мае той самы л!к, што 1 назоун!к, з як!м пры-метн!кзвязаны.
Ф/зкуль тхв1л1нка
Затым дзец! запауняюць табл!цу.
Л1к
Род
Пытанне
Прыклады
адз. л!к
м. р.
як/?
ВЯЛ1К1 ДОМ
прыгожы лес
адз. л!к
ж. р.
адз. л!к
н. р.
МН. Л1К
... пытанн! ... рэк! ... азёры
Работа па падручшку
Вучн! чытаюць словы Спадарын! Граматык! на с. 10. Пюьмова выконваецца практ. 16. Пытанн! \ заданн!
• Успомн!це правапю галосных о, э — а; е, ё — я.
• Знайдз!це словы на гэтыя правшы.
• Вусна пастауце назоун!к! разам з прыметн!кам! у множны л!к.
• Запшыце словазлучэнн! I абазначце канчатк! пры-
метыкау.
Дзец! робяць вывад — канчатю прыметн!кауус!хтрох родау у множным л!ку аднолькавыя, таму род маюць пры-метн!к! тольк! адз!ночнага л!ку.
5. Арфаграф1чная хвш!нка.
Вучн! дап!сваюць канчатк! прыметн!кау, вызначаючы !х л!к. Выказваюць меркаванне пра род прыметн!кау.
Мылюб!мродн.. беларуск.. краявщы, цянют., дубровы, зялён.. га/. Нас вабяць блакпн.. рэк!, шырок.. с/н.. азёры / сакав/г.. духмян.. луп.
6. Замацаванне ведау. Вучн! выконваюць практ. 17.
Настауык чытае верш А. Вольскага "Жывая гра-матыка".
Той, хто быць п!сьменным хоча,
ведаць мус!ць з першых год
род мужчынсю,
род жаночы
I яшчэ — Н1яю род.
Гусь уранн! выйшла з хаты,
важна тупае лужком.
А за ею — гусяняты,
дзе падскокам, дзе трушком.
А я гус! небаюся, а я з гус! пацвялюся! Тут яна як с-с-сыкане ды у атаку на мяне:
— Га-га-га! Ды го-го-го! Да-га-га-ганю яго! Ледзь схавауся я за плот... Гусь — яна? Жаночы род!
Ах я, бедны небарака.
Ззаду гусь, а тут — сабака.
I гырчыць, 1 шчэрыць зубы.
Дзе схавацца мне ад згубы?
Што рабщь?
I н!бы кот, я ускараска\/ся на плот.
А сабака аж якоча —
Учап 1 цца у л ытку хоча.
Ён птьнуе агарод...
Ён? Ага, — мужчынсю род!
Кольк! гэтак — вось няудача! — пратырчу на плоце я? Аз1рнууся, ажио бачу: тут яшчэ I кацяня!
— Мяу, — гаворыць мне яно, —
я дауно сяджу, дауно.
Аднаму так страшна — вох!
Ваяваць смялей удвох...
I адразу — хвост трубой.
Iгатовае
у бой...
Кацяня — яшчэ не кошка,
кацяня — яшчэ не кот.
Ну а род? Падумай трошю.
Раз яно — шик! род!
Я запомню назаусёды пасля гэткае прыгоды: род мужчынсю, род жаночы,
РОД Н1ЯЮ —
усетры роды.
Педагог прапаноувае параунаць з рускай мовай: гусь — м. р., собака — ж. р., котёнок — м. р. Пюьмова выконваецца практ. 18.
7. РэфлекЫя.
Вучн! ацэньваюць сваю работу:
Я працавау...
Засталося незразумелым...
8. Дамашняе задание: практ. 19.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Змяненне прыметнікаў па склонах. Назоўны склон
Мэты: пазнаёміць са склонавымі пытаннямі прыметнікаў; фарміраваць уяўленні пра адрозненні канчаткаў прыметнікаў мужчынскага, ніякага і жаночага роду ў назоўным склоне адзіночнага ліку; вучыць працаваць з табліцамі скланення прыметнікаў; адпрацоўваць уменні знаходзіць словазлучэнні "прыметнік + назоўнік" і вызначаць склон прыметніка, вылучаць галоўныя члены сказа; пашыраць слоўнікавы запас вучняў.
Арганізацыйны момант
Праверка дамашняга задання
Работа ў парах (па картках)
Абазначыць род і лік прыметнікаў у словазлучэннях. Зрабіць узаемаправерку.
зімовы дзень зімовая дарога зімовае надвор 'е
Хвілінка чыстапісання
Вучні прапісваюць спалучэнні літар ар, сц, ая, ял. Потым запісваюць сказ, устаўляючы прапушчаныя спалучэнні літар.
Пад ст..ым дрэвам ра..віла маленьк.. фі..ка.
Пытанні і заданні
• Разбярыце сказ па членах і вызначце, якія прыметнікі паясняюць назоўнікі.
• Выпішыце словазлучэнні з будовай "прыметнік + назоўнік".
• Вызначце род, лік і склон назоўнікаў.
• Як змяняюцца прыметнікі?
• Як вызначыць род, лік і склон прыметніка?
• Вызначце род і лік прыметнікаў.
Вывучэнне новага матэрыялу
Работа па падручніку
Вучні выконваюць практ. 20 і робяць вывад: прыметнікі, як і назоўнікі, змяняюцца па склонах — скланяюцца. Прыметнік заўсёды стаіць у тым жа склоне, што і назоўнік, з якім гэты прыметнік звязаны.
Назіранне за канчаткамі прыметнікаў у назоўным склоне
Выкананне практ. 22
Дзеці робяць вывад: да назоўнага склону прыметнікаў трэба ставіць пытанні — які? якое? якая?
Фізкультхвілінка для вачэй
Работа па падручніку
Практ. 21 (вусна).
Слоўнікавая работа
Падабраць сінонімы да слова зыркі.
Работа ў групах
Практ. 23 выконваецца з апорай на табліцу (с. 13—14 падручніка).
1-я група: спісаць першы абзац тэксту, вызначыць склон і род выдзеленых прыметнікаў. Абазначыць канчаткі, падкрэсліць галоўныя члены сказа. Расказаць пра аўтара тэксту.
2-я група: спісаць тэкст, вызначыць склон і род выдзеленых прыметнікаў. Абазначыць канчаткі, падкрэсліць дзейнікі. Расказаць пра аўтара тэксту.
Замацаванне ведаў
Вучні нагадваюць, што трэба ведаць, каб правільна пісаць канчаткі прыметнікаў. Як вызначыць род, лік, склон прыметнікаў? Ад чаго залежыць род, лік і склон прыметнікаў?
Адзін вучань каля дошкі, астатнія ў сшытках вызначаюць склонавыя канчаткі прыметнікаў.
васілёк (які?) прыгожы, сіні
кветка (якая?) прыгожая, чырвоная
сонца (якое?) прыгожае, летняе
Работа ў парах
Дзеці вусна выконваюць практ. 24 і робяць вывад: прыметнікі ў назоўным склоне мужчынскага роду маюць канчаткі -ы, -і, жаночага роду — канчаткі -ая, -яя, ніякага роду — канчаткі -ое, -ае, -яе.
Падвядзенне вынікаў
Якія задачы ставіліся ў пачатку ўрока?
Ці змаглі мы іх выканаць?
Каму ўрок здаўся цяжкім?
Каму было лёгка, што дапамагала?
Што вы для сябе адкрылі?
Дамашняе заданне: практ. 25

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Родны склон прыметнікаў
Мэты: фарміраваць уменне працаваць з табліцамі скланення прыметнікаў, рабіць вывад аб асаблівасцях скланення прыметнікаў на аснове аналізу табліц; вучыць правільна дапасоўваць прыметнікі да назоўнікаў у родзе, ліку і склоне, звяраць напісанне канчаткаў прыметнікаў з табліцай; выхоўваць любоў да беларускай мовы, цікавасць да прадмета.
Арганізацыйны момант
Моўная размінка
Настаўнік чытае ўрывак з верша, які запісаны на дошцы. Вучні вызначаюць, як аўтар называе родны край.
Неба чыст.. і глыбок..
I бярозав.. ціх.. гай.
Беларусь мая сінявок..,
Беларусь мая, родн.. край!
Школьнікі з дапамогай настаўніка складаюць алгарытм напісання склонавых канчаткаў.
1) знайсці слова, ад якога залежыць прыметнік;
2) паставіць пытанне ад гэтага слова да прыметніка;
3) напісаць у прыметніку той жа канчатак, што і ў пытанні;
4) вызначыць лік, род і склон прыметніка па ліку, родзе і склоне назоўніка, з якім ён звязаны.
Вучні ўстаўляюць прапушчаныя ў вершы канчаткі прыметнікаў, вызначаюць іх род і лік.
Хвілінка чыстапісання
Дзеці прапісваюць злучэнні літар ма, ум, ме, ім.
Гульня "Склад заблудзіў": далучыць да складоў свае склады і запісаць словы, якія ўтварыліся.
Праверка дамашняга задання
Работа па табліцы
Адзіночны лік
Мужчынскі род
які?
-ы, -і
новы, сіні
Жаночы род
якая?
-ая, -яя
новая, сіняя
Ніякі род
якое?
-ае, -яе, ое
новае, сіняе, лясное
Работа ў парах
Вучні ў парах працуюць па картках: дапісваюць канчаткі прыметнікаў, у дужках пазначаюць іх лік і род. Праводзяць узаемаправерку.
Варыянт 1. Вусн.. адказ (_). Вусн.. мова (_). Вусн.. пытанне (_).
Варыянт 2. Высок.. будынак (_). Высок.. вежа (_). Высок.. дрэва (_).
Пад дыктоўку вучні запісваюць сказ Увесь дзень церушыў іскрысты снег, падкрэсліваюць галоўныя члены, вызначаюць лік, род і склон прыметніка, праводзяць узаемаправерку.
Вывучэнне новага матэрыялу
3 апорай на табліцу на с. 13—14 падручніка вучні вызначаюць, на якія пытанні адказваюць прыметнікі ў родным склоне.
Работа па падручніку
Практ. 26. Запісаўшы словазлучэнні ў родным склоне, вучні вызначаюць род прыметнікаў, ставяць націск і абазначаюць канчаткі прыметнікаў.
Робяць вывад: прыметнікі мужчынскага і ніякага роду ў родным склоне маюць канчаткі -ага, -ога, -яга; жаночага роду — канчаткі -ой, -ай, -яй.
Настаўнік звяртае ўвагу на правапіс о, а у канчатках: пад націскам пішам канчатак -ой, а не пад націскам — канчаткі -ай, -яй.
Дзеці запаўняюць табліцу.
Адзіночны лік Назоўны склон Родны склон
Мужчынскі род
які? -ы, - і
новы
сіні Мужчынскі род
якога? -ага, -яга
новага
сіняга
ляснога
Жаночы род
якая? -ая, -яя
новая
сіняя Жаночы род
якай? -ай, -яй
новай
сіняй
лясной
Ніякі род
якое? -ае, -яе, - ое
новае
сіняе
лясное Ніякі род
якога? -яга, -ага, - ога
новага
сіняга
ляснога
Фізкультхвілінка для вачэй
Работа па падручніку
Практ. 27 выконваецца па раней складзеным алгарытме. (Карткі з алгарытмам ляжаць на кожнай парце.)
Вучні чытаюць правіла на с. 17.
Замацаванне ведаў
Практ. 28 выконваецца з апорай на табліцу.
Пасля праверкі дзеці складаюць па адным сказе са словазлучэннямі ў родным склоне.
Хвілінка адпачынку
Да шэрагу слоў падабраць агульнае паняцце і спалучыць яго з прыметнікам.
Мінск, Лондан, Масква — сталічныя гарады.
Салавей, канарэйка, дрозд — пеўчыя птушкі.
Добры, сумленны, справядлівы — станоўчыя якасці чалавека.
Падвядзенне вынікаў урока
• Як змяняюцца прыметнікі?
• Ад чаго залежыць лік, род і склон прыметнікаў? Чаму?
• Ці легка будзе запомніць усе канчаткі прыметнікаў ва ўсіх родах і склонах?
• Як даведацца, які канчатак пішацца ў прыметніку?
• Параўнайце канчаткі прыметнікаў і іх пытанняў.
Рэфлексія
Калі было легка і зразумела пры выкананні заданняў, вучань падыходзіць да малюнка летняй бярозкі.
Калі былі цяжкасці пры выкананні заданняў — да восеньскай бярозкі.
Было незразумела на ўроку — да зімовай.
Дамашняе заданне: практ. 29.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Давальны склон прыметнікаў
Мэты: развіваць уменне знаходзіць у тэксце сэнсава звязаныя назоўнікі і прыметнікі, правільна дапасоўваць прыметнікі да назоўнікаў у родзе, ліку, склоне; вучыць звяраць напісанне канчаткаў прыметнікаў з табліцай скланення прыметнікаў; фарміраваць уменне ужываць прыметыкі пры апісанні предмета.
Арганізацыйны момант
Настаўнік пачынае ўрок словамі:
— Беларуская мова — мова нашага народа-працаўніка. Яна прайшла нялёгкі шлях свайго станаўлення. Ці задумваліся вы калі-небудзь над тым, для чаго трэба вывучаць мову?
Мову мы вывучаем, каб правільна і прыгожа гаварыць, чытаць, выказваць свае думкі, граматна пісаць. Кожны чалавек павінен не толькі ведаць сваю мову, але і шанаваць яе.
Эпіграф урока — словы Я. Купалы:
"Ад прадзедаў спакон вякоў
Мне засталася спадчына..."
Паўтарэнне вывучанага матэрыялу
Работа ў парах
Заданне выконваецца на картках: вусна вызначыць род і лік прыметнікаў. Паставіць і запісаць прыметнікі ў родным склоне, вызначыць канчаткі. Скласці сказ з адным словазлучэннем.
3імовая раніца, халоднае паветра, серабрыстая шэрань, мяккая пушынка, саламяны капялюш, белы снег, цікавая кніга.
Хвілінка чыстапісання
На першым радку вучні запісваюць ланцужок літар, якія адпавядаюць канчаткам прыметнікаў адзіночнага ліку мужчынскага, жаночага і ніякага роду ў назоуным склоне: ы і ая яя ое ае яе.
На другім радку — ланцужок літар, якія адпавядаюць канчаткам прыметнікаў у родным склоне: ога ага яга ой ай яй.
Работа над прыказкамі
Вучні чытаюць і вызначаюць сэнс прыказак. Устаўляюць прапушчаныя канчаткі і запісваюць сказы. Вызначаюць род, лік і склон прыметнікаў.
Зычлів.. чалавека і ў няшчасці пазнаюць.
Крыв.. дрэва не выпрастаеш.
Паўтараецца алгарытм напісання склонавых канчаткаў прыметнікаў.
Вывучэнне новага матэрыялу
Работа па падручніку
Практ. 30.
Вучні робяць вывад пра напісанне канчаткаў прыметнікаў у давальным склоне і параўноўваюць яго з правілам нас. 18.
Замацаванне ведаў
3 апорай на табліцу скланення прыметнікаў вучні самастойна выконваюць практ. 31 і праводзяць узаемаправерку.
Пры выкананні практ. 32 дзеці ставяць націск у прыметніках і параўноўваюць канчаткі прыметнікаў у рускай і беларускай мовах.
Фізкультхвілінка
Работа у групах
Практ. 33
1-я група: паставіць выдзеленыя прыметнікі ў давальным склоне. Выпісаць прыметнікі з назоўнікамі, вызначыць канчаткі. Праверыць іх правапіс па табліцы.
2-я група: вызначыць, з якімі назоўнікамі звязаны выдзеленыя прыметнікі, іх лік, род і склон. Спісаць першыя два сказы. Праверыць канчаткі прыметнікаў па табліцы.
3-я група: спісаць, вызначыць род выдзеленых прыметнікаў. Праверыць правільнасць напісання канчаткаў прыметнікаў па табліцы.
Кожная група абмяркоўвае адказ на галоўнае пытанне ўрока: як звязаны паміж сабой назоўнікі і прыметнікі?
Вывад: прыметнікі ў давальным склоне мужчынскага і ніякага роду маюць агульныя канчаткі — -ому, -аму, -яму; у жаночым родзе — -ой, -ай, -яй.
Слоўнікавая работа
Дзеці адказваюць на пытанне практ. 33. Адгадваючы загадкі, вучні вызначаюць прыметнікі, трапныя выразы, падабраныя да адгадкі.
У рыжай разбойніцы
Хвост як мятла.
Ад кары ўцякла,
Сляды замяла.
*
Рыжая дзяўчына
Залезла ноччу ў двор —
Курэй пералічыла
I ўсіх панесла ў бор.
*
Што за гаспадынька ходзіць каля гаю,
Залатое футра па зямлі цягае.
Хвост пушысты, кажух залацісты,
Хітрай называюць, курэй ад яе хаваюць.
Развіццё маўлення
Вучні ў групах складаюць тэкст-апавяданне пра лісу, выкарыстоўваючы як мага больш прыметнікаў. Затым праводзіцца праверка творчага задання.
Рэфлексія
Прадоўжыць думку:
Я вучыўся...
Я добра ведаў...
Я ведаю...
Я хацеў бы...
Дамашняе заданне: практ. 35.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Вінавальны склон прыметнікаў
Мэты: фарміраваць уяўленне аб асаблівасцях скланення прыметнікаў мужчынскага і ніякага роду, якія спалучаюцца з адушаулёнымі і неадушаулёнымі назоўнікамі; вучыць прыёму вызначэння склону прыметнікаў мужчынскага і ніякага роду шляхам падстаноўкі прыметніка жаночага роду; адпрацоўваць уменні складаць план тэксту і пераказваць па плане; развіваць мову вучняў.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
Вучні прапісваюць спалучэнні:
_______________________________________
Потым прапісваюць словы: гляджу, гушчар, глядзець, Гродна. Падбіраюць роднасныя словы і вызначаюць сэнс слова гушчар.
Арфаграфічная размінка
Дзеці чытаюць верш В. Вярбы.
Белыя б..розы
спалі на ўзле..ку,
а сваю гало..ку
ўзняла пралеска.
Тоненькую ножку
з-пад пярыны белай
на з..млю пралеска
ставіла н..смела.
Пытанні і заданні
Растлумачце правапіс прапушчаных арфаграм.
Знайдзіце прыметнікі, вызначце іх канчаткі.
Да якога назоўніка адносіцца прыметнік?
Вызначце род і склон назоўніка.
Як звязаны паміж сабой назоўнікі і прыметнікі?
Вывучэнне новага матэрыялу
Работа па падручніку
3 апорай на табліцу на с. 13—14 вучні выконваюць практ. 36.
Пытанні і заданні
• Якое дапаможнае слова выкарыстоўваецца да вінавальнага склону?
• Запішыце спалучэнні слоў у вінавальным склоне.
• Вызначце канчаткі і род прыметнікаў.
• На якія пытанні адказваюць назоўнікі ў гэтых словазлучэннях?
• Якія канчаткі маюць прыметнікі мужчынскага роду ў вінавальным склоне?
• Якія канчаткі маюць прыметнікі ніякага роду?
• Яюя канчаткі маюць прыметнікі жаночага роду?
3 практ. 37 вучні выпісваюць з каменціраваннем 1 —3, 5 сказы, ставяць націск у прыметніках, абазначаюць канчаткі прыметыкаў у вінавальным склоне.
Складаецца апорная схема.
В. скл.
ж. р. м. р. н.р.
-ую, -юю -ога, -ага, -яга, -ы, -і -ое, -ае, -яе
Вучні знаёмяцца з правілам (с. 20 падручніка).
Фізкультхвілінка
Замацаванне першаснага ўспрымання новага матэрыялу
Работа па падручніку
Практ. 38. Каб вызначыць склон выдзеленага слова, трэба замест прыметніка мужчынскага або ніякага роду паставіць прыметнік жаночага роду. Так, у першым сказе Яркае сонца выглянула з-за хмар замест прыметніка яркае ставіцца прыметнік жаночага роду: Яркая зорка выглянула з-за хмар. У прыметыку жаночага роду канчатак назоўнага склону. У другім сказе Я гляджу на яркае сонца толькі праз цёмнае шкло замена будзе такая: Я гляджу на яркую зорку толькі праз цёмнае шкло. Канчаткі ў прыметніку не супадаюць з канчаткамі ў назоўным склоне. Значыць, гэта вінавальны склон.
На с. 21 дзеці чытаюць падказку.
Самастойная работа
Вучні спісваюць з дошкі сказы, устаўляюць прапушчаныя літары, вызначаюць прыметнікі ў назоўным і вінавальным склонах. Потым праводзіцца ўзаемаправерка.
Густ.. змрок ахутаў наваколле. Бледн.. палоска зары прабівалася праз вяч..рні змрок.
Развіццё маўлення
Работа па падручніку
Практ. 40.
Пытанні і заданні
Прачытайце. Якія словы не зразумелі?
Вызначце тэму тэксту.
На колькі частак можна разбіць тэкст?
Пра што даведаліся ў самым пачатку?
У сярэдзіне тэксту? У самым канцы?
Знайдзіце пачатак частак і канец.
Вызначце апорнае слова ў кожнай частцы.
Прыдумайце назву тэксту.
Выпішыце словазлучэнні "прыметык + назоўнік" і вызначце род і склон прыметнікаў.
Перакажыце тэкст па частках з ужываннем прыметнікаў па плане:
1. Зламаная галінка.
2. Дапамога дзяўчынкі.
3. Галінка ажыла.
4. Першыя яблычкі.
5. Самы смачны яблык.
Рэфлексія
Я ўспомніў...
Я даведаўся...
Я зразумеў...
Дамашняе заданне: практ. 41.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Творны склон прыметнікаў
Мэты: фарміраваць уяўленне аб асаблівасцях скланення прыметнікаў у творным склоне; паказаць адрозненні формаў прыметнікаў творнага склону ў рускай і беларускай мовах; практыкаваць у напісанні склонавых канчаткаў прыметнікаў і правільным ужыванні іх у вусным маўленні; выхоўваць любоў да роднага краю.
Арганізацыйны момант
Настаўнік жадае вучням добрага настрою і чакае, што на ўроку яны будуць:
У — уважлівыя
Р — разумныя
О — добразычлівыя
К — кемлівыя
Праверка дамашняга задання
Гульня "ТАК ці НЕ".
• Прыметык — гэта часціна мовы?
• Прыметнік залежыць ад дзеяслова?
• Прыметык не змяняецца па родах?
• Склон прыметніка можна вызначыць па назоўніку, да якога ён адносіцца?
• Прыметнікі множнага ліку адказваюць на пытанне якія?
• Канчатак прыметнікаў у вінавальным склоне залежыць ад роду прыметніка?
• Якое агульнае слова было ва ўсіх пытаннях?
Хвілінка чыстапісання
Дзеці прапісваюць элементы:
______________________________________
Потым запісваюць сказ Люблю я зіму з ясным сонцам, траскучым марозам і моцнай завеяй. Знаходзяць спалучэнні назоўнікаў і прыметнікаў, вызначаюць род, лік і склон, абазначаюць канчаткі прыметнікаў.
Вывучэнне новага матэрыялу
Работа па падручніку
Практ. 42 (вусна). Настаўнік тлумачыць словы: панадна — прывабна, багра (ад слова багровый) — густа-чырвоны, пурпуровы.
Пытанні і заданні
• Назавіце прыметнікі разам з назоўнікамі ў творным склоне.
• Як прыметнікі дапамагаюць пісьменніку стварыць вобраз роднага краю?
• Вызначце род прыметнікаў, іх канчаткі.
• Успомніце, у якіх прыметнікаў род не вызначаецца.
Фізкультхвілінка
Замацаванне ведаў
Вучні выконваюць практ. 43. Затым складаюць апорную схему.
Т. скл.
м. р.н. р. ж. р.
-ым, -ім -ай (-аю), -ой (-ою), -яй (-яю)
Гульня "Перакладчыкі".
Выконваючы практ. 45, вучні звяртаюць увагу на адрозненне формаў прыметнікаў і назоўнікаў у рускай і беларускай мовах.
Самастойная работа
Вучні самі выбіраюць картку з заданнем.
Чырвоная картка.
Пастаўце прыметнікі ў вінавальны склон.
Цікав.. экскурсія, цікав.. здарэнне, цікав.. выпадак.
Жоўтая картка.
Пастаўце прыметнікі ў творны склон.
Блакітн,. колер, блакітн., кветка, блакітн.. неба.
Зялёная картка.
Вызначце род і склон прыметнікаў у сказе.
Душэўнаю шчырасцю і палымянай цеплынёй сэрца напоўнена родная беларуская мова.
Пытанні і заданні
• Што такое прыметнік?
• Для чаго служыць прыметнік?
• Што трэба ведаць, каб правільна напісаць канчатак прыметніка ў вінавальным склоне? У творным склоне?
Рэфлексія.
• Ці змяніўся ваш настрой у канцы ўрока?
• Што для вас было цяжкім?
Дамашняе заданне: практ. 46.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Месны склон прыметніка
Мэты: адпрацоўваць уменне правільна дапасоўваць прыметнікі да назоўнікаў у родзе, ліку і склоне з дапамогай пытанняў; вучыць звяраць напісанне канчаткаў прыметнікаў з табліцай скланення прыметнікаў; практыкаваць у вызначэнні склону прыметніка ў сказе, у вылучэнні канчаткаў прыметнікаў; развіваць вуснае маўленне.
Арганізацыйны момант
Хвілінка чыстапісання
Вучні прапісваюць спалучэнні літар Мм Яя мя ям.
Слоўнікавая работа
Вучні чытаюць вершаваныя радкі Я. Коласа, запамінаюць выдзеленае слова і ставяць націск. Мяккі снег лятае пухам,
і канца яму няма.
I нясе сярдзітым духам,
дзікім сіверам зіма.
Настаўнік тлумачыць лексічнае значэнне слова мяккі.
1) які ўгінаецца пры націсканні, няцвёрды, эластычны;
2) плаўны, павольны;
3) лагодны, ціхі, спагадлівы.
Дзеці падбіраюць аднакаранёвыя словы, перакладаюць на рускую мову.
Арфаграфічная хвілінка
Настаўнік чытае ўрывак з верша М. Багдановіча, запісаны на дошцы.
Здароў, марозны, звонкі веч..р!
Здароў, скрыпучы, мя..і сне..!
Мя..ель не вее, с..іхнуў ве..ер,
I волен лё..кіх санак бе.. .
Пытанні і заданні
• Устаўце прапушчаныя літары, растлумачце іх правапіс.
• Знайдзіце прыметнікі, вызначце іх род, лік.
• Як не памыліцца ў напісанні канчаткаў прыметнікаў?
• Спішыце верш.
Алгарытм напісання склонавых канчаткаў прыметніка
1) Знайсці слова, ад якога залежыць прыметнік.
2) Паставіць ад гэтага слова да прыметніка пытанне.
3) Напісаць у прыметніку той жа канчатак, што і ў пытанні.
Вывучэнне новага матэрыялу
Работа па падручніку
Практ. 47 выконваецца з апорай на табліцу на с. 13—14.
Фізкультхвілінка
Замацаванне ведаў
Работа ў групах
Кожная група працуе па картцы.
Знайдзіце ў сказе прыметнікі і вызначце іх род і склон. Абазначце канчаткі прыметнікаў.
1-я група. Я жыву ў прыгожым і вялікім горадзе Мінску.
2-я група. На лугавой духмянай сіняй кветцы сядзела пчолка.
3-я група. У асеннім чыстым небе кружылі ластаўкі. Вучні запаўняюць табліцу канчаткаў прыметнікаў адзіночнага ліку ў месным склоне.
Месны склон прыметнікаў
Мужчынскі род
Жаночы род
Ніякі род
у якім?
на якой?
у якім?
-ым, -ім
-ой, -ай, -яй
-ым, -ім
Вучні суадносяць свае меркаванні з правілам (с. 26 падручніка).
Практ. 48. Трое вучняў па чарзе на дошцы запісваюць па адным спалучэнні слоў з пытаннем у месным склоне і вызначаюць у прыметніках канчаткі. Астатнія вучні працуюць у сшытках.
Практ. 49 выконваецца самастойна, праводзіцца ўзаемаправерка.
Рэфлексія
Вучні ацэньваюць сваю работу на ўроку, карыстаючыся сказамі:
Я працаваў.,.
Я навучыўся...
Я даведаўся...
Умяне не атрымалася...
Дамашняе заданне: практ. 50.

____________________________
Праверачная работа па тэме “Прыметнік”
Варыянт 1
1. Выберы правільны адказ. Адзнач яго знакам “+”.
Прыметнік абазначае прымету прадмета і адказвае на пытанні які? якая? якое? якія?
Прыметнік абазначае прадмет і адказвае на пытанні хто? што?
2. Падкрэслі прыметнікі хвалістай лініяй.
Кніжная паліца, цікавая кніга, тоўсты падручнік, ляжыць на стале, школьны двор.
3. Злучы лініямі прыметнікі з назоўнікамі, да якіх яны адносяцца. У дужках укажы іх лік.
бяскрайняе прамень ( )
яркі рэкі ( )
чырвоная поле ( )
шырокія ружа ( )
4. Падкрэсліце назоўнікі адной лініяй, а прыметнікі, якія да іх адносяцца, – хвалістай. Абазнач канчаткі прыметнікаў.
З высокага неба льецца чароўная песня жаваранка.
5. У дужкі ўпішы пытанні, на якія адказваюць прыметнікі. Дапішы назоўнік, якому ўласцівы названыя прыметы.
Узор: (Які?) стары хваёвы лес.
( ?) смачнае малінавае ___________
( ?) зялёная сакавітая ___________
( ?) сонечныя цёплыя ___________

_________________________
Праверачная работа па тэме “Прыметнік”
Варыянт 2
1. Выберы правільны адказ. Адзнач яго знакам “+”.
Прыметнік абазначае прымету прадмета і адказвае на пытанні які? якая? якое? якія?
Прыметнік абазначае дзеянне прадмета і адказвае на пытанні што рабіць? што зрабіць?
2. Падкрэслі прыметнікі хвалістай лініяй.
Казачнае царства, далёкая планета, сіняе неба, марыць аб палёце, лёгкае воблака.
3. Злучы лініямі прыметнікі з назоўнікамі, да якіх яны адносяцца. У дужках укажы іх лік.
добраегваздзікі ( )
чырвоныя цень ( )
доўгідарога ( )
шырокая слова ( )
4. Падкрэслі назоўнікі адной лініяй, а прыметнікі, якія да іх адносяцца, – хвалістай. Абазнач канчаткі прыметнікаў.
Над яркімі кветкамі ляталі прыгожыя матылькі.
5. У дужкі ўпішы пытанні, на якія адказваюць прыметнікі. Дапішы назоўнік, якому ўласцівы названыя прыметы.
Узор: (Які?) стары хваёвы лес.
( ?) доўгая зімняя ________
( ?) чыстае высокае _______
( ?) смачныя шакаладныя ___________
_____________________________
Праверачная работа па тэме “Прыметнік”
Варыянт 1
1. Прачытай сказ. Знайдзі і падкрэслі прыметнікі хвалістай лініяй.
Люблю я родныя прасторы, вішнёвы сад, зялёны луг.
2. Адзнач знакам “+” сказ, у якім выдзеленае слова з’яўляецца прыметнікам.
Пасля дажджу пясок быў сыры.
На заводзе вырабляюць розныя сыры.
3. Устаў прапушчаныя літары. Злучы лініямі прыметнікі, блізкія па значэнні.
каро___кі нялё___кі
ця___кімя___і
няцвёрды нядоўгі
ву__кі нешырокі
4. Вызнач і пазнач у дужках род назоўнікаў. Дапішы канчаткі прыметнікаў.
Вясёл____ настрой ( ), горк___ палын ( ), свеж____ газета ( ), нов___ вядро ( ), лёгк___ воблачка ( ), сін___ мора ( ), злосн____ ( ) сабака.
5. З прапанаваных слоў складзі прыказку. Запішы яе, устаўляючы прапушчаныя літары.
З, в..лікая, малой, р..ка, пачынаецца, крыніцы.
_____________________________________________________________________________

_____________________________
Праверачная работа па тэме “Прыметнік”
Варыянт 2
1. Прачытай сказ. Знайдзі і падкрэслі прыметнікі хвалістай лініяй.
Я стаяў і слухаў развітальную песню жураўлінай чарады.
2. Адзнач знакам “+” сказ, у якім выдзеленае слова з’яўляецца прыметнікам.
Паабапал дарогі расце горкі палын.
Зімой дзеці з задавальненнем катаюцца з горкі.
3. Устаў прапушчаныя літары. Злучы лініямі прыметнікі, супрацьлеглыя па значэнні.
ні___кіблі___кі
лё___кі высокі
ху___кіпавольны
далёкі ця___кі
4. Вызнач і пазнач у дужках род назоўнікаў. Дапішы канчаткі прыметнікаў.
Свеж____ паветра ( ), чыст___ вада ( ), моцн____ боль ( ), пясчан____ пыл ( ), сін_____ стужка ( ), сін___ неба ( ), сонечн___ дзень ( ).
5. З прапанаваных слоў складзі прыказку. Запішы яе, устаўляючы прапушчаныя літары.
На, белы, расце, чорнай, хле.., з..млі.
_______________________________________________________________________________

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Кантрольная работа па тэме “Прыметнік”
Мты: праверыць засваенне ведаў па тэме “Прыметнік”
Арганізацыйны момант
Кантрольная работа
Варыянт 1 (60 слоў) Варыянт 2 (59 слоў)
Спішы сказ. Знайдзі і падкрэслі прыметнікі хвалістай лініяй.
Люблю я родныя прасторы, вішнёвы сад, зялёны луг. 1. Спішы сказ. Знайдзі і падкрэслі прыметнікі хвалістай лініяй.
З высокага неба льецца чароўная песня жаваранка.
Спішы. Вызнач род прыметнікаў.
Чыстая вада ( ), свежае паветра ( ), моцны боль ( ), сіняя стужка ( ), сіняе неба ( ), сонечны дзень ( ). 2. Спішы. Вызнач род прыметнікаў.
Вясёлы настрой ( ), свежая газета ( ), новае вядро ( ), лёгкае воблачка ( ), сіняе мора ( ), злосны сабака ( ).
Падбяры да прыметнікаў назоўнікі, да якіх яны адносяцца. У дужках укажы іх лік.
Добрае _____________ ( ),чырвоныя ____________ ( ),доўгі__________ ( ), шырокая_______________ ( ).
Словы для даведак: гваздзікі, цень, дарога, слова. 3. Падбяры да прыметнікаў назоўнікі, да якіх яны адносяцца. У дужках укажы іх лік.
Бяскрайняе __________ ( ), чырвоная ____________ ( ),яркі _____________
( ), шырокія_______________ ( ).
Словы для даведак: прамень, рэкі, ружа, поле.
Дапішы і абазнач канчаткі.
Ярк.. прамень, доўг.. цень, халодн.. надвор’е, глыбок.. возера, залат.. медаль, кніжн.. паліца, зімн.. ноч, лёгк.. паліто.
4. Дапішы і абазнач канчаткі.
Старанн.. вучань, сух.. надвор’е, цяжк.. задача, правільн.. адказ, маленьк.. мыш, цікав.. кніга, жытнёв.. поле, бел.. адзенне.
Спішы тэкст, дапішы канчаткі прыметнікаў, абазнач іх склон.
Цішыня стаіць у зімов.. лесе. Не чуваць птушын.. галасоў. Толькі дзяцел моцн.. дзюбай стукае па дрэве. 5. Спішы тэкст, дапішы канчаткі прыметнікаў, абазнач іх склон.
Хвалюецца мора спел.. збожжа. Цяжк.. каласы гнуцца да зямлі. Вялік.. ўраджай збяруць у гэтым годзе калгаснікі.
Праверка работ

Варыянт 1
Спішы сказ. Знайдзі і падкрэслі прыметнікі хвалістай лініяй.
Люблю я родныя прасторы, вішнёвы сад, зялёны луг.
Спішы. Вызнач род прыметнікаў.
Чыстая вада ( ), свежае паветра ( ), моцны боль ( ), сіняя стужка ( ), сіняе неба ( ), сонечны дзень ( ).
Падбяры да прыметнікаў назоўнікі, да якіх яны адносяцца. У дужках укажы іх лік.
Добрае ____________ ( ), чырвоныя _______________ ( ),доўгі__________
( ), шырокая______________ ( ).
Словы для даведак: гваздзікі, цень, дарога, слова.

Дапішы і абазнач канчаткі.
Ярк… прамень, доўг... цень, халодн... надвор’е, глыбок... возера, залат... медаль,
кніжн... паліца, зімн... ноч, лёгк... паліто.
Спішы тэкст, дапішы канчаткі прыметнікаў, абазнач іх склон.
Цішыня стаіць у зімов... лесе. Не чуваць птушын... галасоў. Толькі дзяцел моцн... дзюбай стукае па дрэве.
Варыянт 2
Спішы сказ. Знайдзі і падкрэслі прыметнікі хвалістай лініяй.
З высокага неба льецца чароўная песня жаваранка.
Спішы. Вызнач род прыметнікаў.
Вясёлы настрой ( ), свежая газета ( ), новае вядро ( ), лёгкае воблачка ( ), сіняе мора ( ), злосны сабака ( ).
Падбяры да прыметнікаў назоўнікі, да якіх яны адносяцца. У дужках укажы іх лік.
Бяскрайняе __________ ( ), чырвоная ___________ ( ),яркі ____________
( ), шырокія___________ ( ).
Словы для даведак: прамень, рэкі, ружа, поле.
Дапішы і абазнач канчаткі.
Старанн... вучань, сух... надвор’е, цяжк... задача, правільн... адказ, маленьк... мыш, цікав... кніга, жытнёв... поле, бел... адзенне.
Спішы тэкст, дапішы канчаткі прыметнікаў, абазнач іх склон.
Хвалюецца мора спел... збожжа. Цяжк... каласы гнуцца да зямлі. Вялік... ўраджай збяруць у гэтым годзе калгаснікі.
_______________________________
Тэставыя заданні па тэме “Прыметнік”
Адзначце кружком прыметнікі:
а) раніца
б) сонечная;
в) наступіла;
г) блакітны;
д) ведаць.
Адзначце кружком канчаткі прыметнікаў ніякага роду:
а) –ы, -і;
б) –ая, -яя;
в) –ае, -ое, -яе.
Адзначце кружком радок, у якім запісаны прыметнікі толькі жаночага роду:
а) чыстае неба, бярозавы гай, летні вечар;
б) шырокая рака, кучаравая ліпа, трапяткая асіна;
в) цікавая казка, лясная госця, магутны дуб.
Адзначце кружком род прыметнікаў у сказе.
Увесну пад старою ліпаю расцвіла маленькая фіялка.
а) мужчынскі;
б) жаночы;
в) ніякі.
Адзначце кружком склон прыметніка ў словазлучэнні па шырокай вуліцы:
а) родны;
б) давальны;
в) месны.
У якім склоне прыметнікі мужчынскага і ніякага роду адзіночнага ліку маюць канчаткі –ым, -ім? Адзначце кружком правільныя адказы:
а) у давальным;
б) у творным;
в) у месным.
Адзначце кружком прыметнікі, у якіх прапушчаны канчатак –юю:
а) зімн… шапку;
б) сін… стужку;
в) сух… галінку;
г) у марозн… ноч.
Адзначце кружком прыметнікі, якія па саставе адпавядаюць схеме ______________
а) прышкольны;
б) беленькі;
в) прыбярэжны;
г) залаценькі.
Адзначце кружком сказ, у якім прыметнікі стаяць у месным склоне.
а) Пад асінай схаваўся чырвоны падасінавік.
б) Усе дрэвы стаялі ў серабрыстым інеі.
в) Трава ў бярэзніку ўкрыта мяккім жоўтым лісцем.
г) Лёгкі ветрык забаўляўся верхавінамі дрэў.
Дапішы канчаткі прыметнікаў.
Нав..… адзенне, дажджлів… дзень, цікав..… здарэнне, чыст..… паветра, радасн..… здарэнне.
БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Скланенне прыметнікаў у множным ліку
Мэты: даць уяўленне аб тым, што прыметнікі ў множным ліку па родах не змяняюцца; фарміраваць навык работы з табліцамі скланення прыметнікаў; вучыць рабіць вывад аб асаблівасцях скланення прыметнікаў у множным ліку на аснове аналізу табліц; практыкаваць у напісанні склонавых канчаткаў прыметнікаў з апорай на табліцу; выхоўваць любоў да роднай мовы, вучыць адчуваць яе прыгажосць, правільна карыстацца ею.
Арганізацыйны момант
Актуалізацыя ведаў
Настаўнік чытае верш В. Віткі.
На карце вялікага свету
Яна як зялёны лісток,
Песня гарачага лета,
Крынічнай вады глыток.
Адвечная калыханка,
Душы запаветны куток,
Трапеча гарачым ранкам
На дрэве нястомны лісток.
А ў навальніцу б'ецца.
Нябачна паміж лісця,
Як роднае матчына сэрца,
Што мне даражэй жыцця.
Карыстаючыся словамі сінявокая, зялёная, лепшая, белая, шчырая, прыгожая, лясная, працавітая, шчодрая, партызанская, вучні складаюць апавяданне пра нашу Радзіму.
Пытанні і заданні
Якая часціна мовы дапамагла стварыць карціну роднага краю?
Што вы ведаеце пра прыметнік?
Назавіце склонавыя пытанні прыметнікаў.
Чаму ў некаторых склонаў два пытанні?
Скланенне якіх прыметнікаў мы не вывучалі?
Сфармулюйце тэму ўрока.
Хвілінка чыстапісання
Настаўнік прапануе знайсці заканамернасць літар у групах, прапісаць іх і іх спалучэнні.
а б в г д е ё ж з ?
ч ш ? э ю ?
На першым радку прапісваюцца літары і, ы, я. На другім — ія, ыя.
Арфаграфічная хвілінка
Настаўнік чытае словазлучэнні. Адзін вучань працуе каля дошкі, астатнія запісваюць у сшытках.
Зв..нкі голас, блакітныя вочы, сасновыя л..сы, з..лены лу.., жо.тае сонца, пал..выя кветкі, ш..рокая дарога, пралі..ны дож.., ..ёмныях мары.
Вучні правяраюць, выпраўляюць, калі ёсць, памылкі і тлумачаць напісанне слоў.
Другі вучань каля дошкі вызначае лік прыметнікаў, у прыметыках адзіночнага ліку вызначае склон і абазначае канчаткі.
Дзеці звяртаюць увагу на канчаткі прыметнікаў, якія не выдзялялі, і вызначаюць асаблівасць, якая аб'ядноўвае іх.
Фізкультхвілінка для вачэй
Вывучэнне новага матэрыялу
Работа па падручніку
Вучні разглядаюць табліцу практ. 51. Вызначаюць, як скланяюцца прыметнікі ў множным ліку і якія яны маюць канчаткі. Затым запаўняюць табліцу канчаткаў прыметнікаў множнага ліку, размешчаную на дошцы.
Склон Мужчынскі род Жаночы род Ніякі род
Н. якія? -ія, -ыя -ія, -ыя -ія, -ыя
Р. якіх? -іх, -ых -іх, -ых -іх, -ых
Д. якім? -ім, - ым -ім, - ым -ім, - ым
В. якія?
якіх? -ія, -ыя
-іх, -ых -ія, -ыя
-іх, -ых -ія, -ыя
-іх, -ых
Т. якімі? -імі, -ымі -імі, -ымі -імі, -ымі
М. аб якіх? -іх, -ых -іх, -ых -іх, -ых
Вучні аналізуюць табліцу: якія канчаткі маюць прыметнікі множнага ліку ва ўсіх склонах? На што падобныя склонавыя канчаткі прыметнікаў множнага ліку? (На канчаткі склонавых пытанняў). Ці змяняюцца прыметнікі множнага ліку па родах? Які вывад можна зрабіць аб змяненні прыметнікаў у множным ліку?
Свой вывад дзеці параўноўваюць з правілам (с. 28 падручніка).
Замацаванне новага матэрыялу
Работа па падручніку
Праводзіцца франтальная работа над практ. 52.
Работа ў парах
На кожнай парце ляжаць карта са слупкамі слоў. Заданне — скласці спалучэнні слоў.
Дзеяслоў
Прыметнік
Назоўнік
віншую сустракаю люблю
убачыў
дарагі
блізкі марозны
сухі
сяброўка
сваяк
дзень
дрэва
Віншую дарагую сяброўку
Фізкультхвілінка
Слоўнікавая работа
Каб даведацца, якое слоўнікавае слова будуць вывучаць, дзеці замест кожнага квадрата ўстаўляюць адпаведную літару:
• літары "а" адпавядае квадрат, у якога зафарбавана 1/4 частка;
• літары "д" адпавядае квадрат, у якога зафарбавана 1/2 частка;
• літары "н" адпавядае квадрат, у якога зафарбавана 3/4 часткі;
• літары "г" адпавядае зафарбаваны квадрат.
Е
Ж
Р

Атрымоўваецца слова гараджане.
Пытанні і заданні
• Растлумачце лексічнае значэнне слова.
• Падбярыце аднакаранёвыя словы, прыметнікі і запішыце словазлучэнні.
• Падбярыце сінонім да словазлучэння "галоўны горад".
• Назавіце сталіцу нашай краіны.
Работа па падручніку
Вучні самастойна выконваюць практ. 54, праводзяць узаемаправерку.
Падвядзенне вынікаў
• Ці выканалі задачы, якія паставілі ў пачатку ўрока?
• Што дапамагала пры вывучэнні тэмы?
• Што вы для сябе адкрылі новага?
Рэфлексія
Вучні ацэньваюць сваю работу, карыстаючыся сказамі:
Я працаваў...
У мяне атрымалася...
Засталося незразумелым...
Дамашняе заданне: практ. 55.
Тэма: "Навучальны пераказ".
Мэты: адпрацоуваць уменн! складаць план, падра-бязна перадаваць змест тэксту.
1. Аргашзацыйны момант.
Настаун!к чытае верш Т. Мушынскай, запюаны на дошцы:
Цёплыя словы — сонца I хата, Лепшыя словы — мама \ тага, Смачныя словы — хлеб \ сун!цы, Росныя словы — кветк/, крыы'ца, Чулыя словы — сын, калыханка, Ясныя словы — лета \ ранак, Мудрыя словы — жыта \ поле, Светлыя словы — вецер I воля, Даун!я словы — водгулле, род, Гордыя словы — звон \ народ.
Пытаин! I задачи!
• Назав!це прыметн1к1, як!я выкарыстала паэтка.
• 3 якой часщнай мовы звязаны прыметн1к1?
• Як1я канчатк! маюць прыметн1к! множнага л!ку у на-зоуным склоне?
• Як не памылщца у правапюе канчаткау прыметн!кау?
2. Паведамленне тэмы урока.
3. Праца над тэкстам.
Для пюьмовага пераказу выкарыстоуваецца матэры-ял практ. 56.
О Чытанне тэксту "Пацерк! на снезе". Вызначэнне тэмы I асноунай думк! тэксту.
О Пауторнае чытанне. Гутарка па прачытаным: з якой мэтай дзед з унучкай паехал! у лес? Дзе стаяу ста-жок з сенам? Як тэта месца выглядала летам? Як выгля-дала з1мой? На што падобны стажок сена? Што адбыло-ся, кал! дзед наклау сена на сан!? Што за пацерю убачы-ла Любачка на снезе? Што растлумачыу дзед пра з!моу-ку божых каровак? Як дзяучынка вырашыла выратаваць божых каровак?
В Падзел тэксту на частк!. Вызначэнне апорных ска-зау. Падбор загалоукау да кожнай частю:
1. Стажок на узлесс!.
2. Маленьюя пацерю.
3. Выратаванне.
О Слоун!кавая работа: у кожнай частцы знайсц! апор-ныя словы I словазлучэнн!, выпюаць !х.
Наехал! па сена, стаяу на узлесс!, высокая трава, красавал! летам, прыгожыя кветю; засыпана снегам, вя-л!кая снежная шапка; сушанай травой, убачыла на сне-зе, чырвоныя кропелью, маленьюя пацерю, божыя ка-роук!, з!муюць у стажку, могуць замерзнуць, шкада бо-жых каровак; карабок ад запалак, выпусцщь вясной, на зялёны луг.
О Сэнсава-граматычная работа.
Падабраць с1нон!мы да слоу: красавал! (цв!л1), засыпана (накрыта).
Растлумачыць значэнн! слоу I выразау: стаяу на узлес-сЦузлессе — край лесу), пацерк!, карабок ад запалак.
Растлумачыць нап!санне слоу: узлесс/, сушанай, кро-пельы, пацерк!, стажку, растлумачыу, Любачцы, вясны; канчаткау прыметн!кау: (як!я?) прыгожыя, чырвоныя, божыя, (як!?) зялёны.
О Пераказ кожнай частк! тэксту паводле плана.
О Пераказ тэксту цалкам адным вучнем. (Папярэ-джванне памылак.)
4. Затс пераказу у сшытк!.
5. Рэфлекая.
6. Дамашняе задание: паутарыць прав1лы па тэме "Прыметн1к".

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Займеннік як часціна мовы
Мэты: даць першасныя звесткі пра займеннік як часціну мовы; паказаць ролю займеннікаў у маўленні; вучыць адрозніваць займеннікі ад іншых часцін мовы; развіваць вобразнае мысленне; выхоўваць каштоўнасныя адносіны да культуры беларускага народа.
Арганізацыйны момант
Настаўнік пачынае ўрок вершам:
А цяпер правер, дружок,
Ці гатоў пачаць урок?
Праверылі? Сядайце,Дружна працу пачынайце.
Хвілінка чыстапісання
На адным радку прапісваецца Бб ббб беларус Беларусь.
Да слова Беларусь падбіраюцца сінонімы. (Радзіма, Бацькаўшчына, Айчына) Запіс МЫЛЮБІМРОДНУЮБЕЛАРУСЬ вучні дзеляць на словы, запісваюць атрыманы сказ у сшыткі, падкрэсліваюць дзейнік і выказнік.
Моўная размінка.
Школьнікі чытаюць вершаваныя радкі П. Панчанкі, запісаныя на дошцы, і адказваюць на пытанне, якое задае аўтар.
Што такое Бацькаушчына,
Знаеш? ...
…Гэта дом твой,
Школа,
Гэта песні', што звіняць наўкола,
Гэта сам ты,
Гэта тата твой і мама,
I сябры твае таксама.
Вывучэнне новага матэрыялу
Настаўнік знаёміць вучняў з тэмай урока, звяртае ўвагу на выдзеленае слова ў вершы і паведамляе пра займеннік.
Дзеці фармулююць мэты ўрока, абапіраючыся на словы даведацца, зразумець, навучыцца.
Работа па падручніку
Вучні чытаюць словы Спадарыні Граматыкі на с. 32.
Пытанні
• Замест якой часціны мовы ўжываюцца займеннікі?
• Чаму іх так назвалі?
Дзеці спісваюць з дошкі словы Н. Гілевіча, знаходзяць і падкрэсліваюць займеннікі:
Я — беларус, я ганаруся,
Што маю гэтае імя.
Выконваюцца практ. 58, 59.
Работа над правілам на с. 33 па схеме:
Займеннік — гэта...
Займеннікі адзіночнага ліку — ...
Займеннікі множнага ліку — ...
Замацаванне ведаў
Практ. 60 (вусна).
Фізкультхвілінка
Раз, два, тры, чатыры, пяць.
Добра раненька ўставаць.
3 самага пачатку
Я раблю зарадку.
Назіранне за роляй займеннікаў у тэксце
Вучні чытаюць словы Спадарыні Граматыкі на с. 35.
Выконваецца практ. 62.
Самастойная работа
1. Замяніць назоўнікі займеннікамі.
Сябар — ...
Сяброўка — ...
Кацяня — ...
Вучні — ...
2. Знайсці займеннікі ў словах.
Яловы, львы, вывучыць, ядомы, мурзаты, мышы, языкасты, якар.
Праводзіцца ўзаемаправерка.
Вусна выконваецца практ. 61.
Рэфлексія.
Закончыць сказ.
Сёння на ўроку я навучыўся...
Сёння на ўроку мне было цікава, таму што...
Засталося не высветленым...
Дамашняе заданне: практ. 63.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Займеннікі 1, 2, 3-й асобы
Мэты: фарміраваць уяўленне пра асабовыя займеннікі; удасканальваць уменні вылучаць займеннікі з тэксту, вызначаць іх разрад (з апорай на падручнік), правільна ужываць займеннікі ў вусным і пісьмовым маўленні; садзейнічаць выхаванню культуры маўлення.
Арганізацыйны момант
Настаўнік прапануе ўспомніць тэму мінулага ўрока. На кожную літару слова займеннік вучні падбіраюць пажаданне сваім аднакласнікам. Напрыклад: здароў,я, актыўнасці, еднасці, настойлівасці, надзейнасці, імкнення кожнаму і пад.
Праверка дамашняга задання
У парах вучні правяраюць веданне правіла на тэму "Займеннік як часціна мовы".
Моўная размінка
Радасна пішчыць камар:
— Я ўзляцеў ажно да хмар!
Неба сіняе вакол,
А ніжэй мяне — арол.
Не стрымаў арол маны:
— Злазь, піскун, з маёй спіны!
Вучні вызначаюць, замест якіх слоў выкарыстаны выдзеленыя займеннікі.
Хвілінка чыстапісання
Вучні прапісваюць спалучэнні літар:
Чч чЧч ччч
чл чм ча чы
Затым знаходзяць словы, якія схаваліся ў філвордзе (чаромха, чмель, чараўнікі), замяняюць іх займеннікамі і запісваюць парамі.
Ч
М
Е
Л
Ь
А
Н
Ў
А
Р
Р
І
К
І
А
О
М
X
А
Ч
Вывучэнне новага матэрыялу
Работа па падручніку
Практ. 64 (вусна).
Дзеці выказваюць свае меркаванні: у якіх выпадках ужываецца займеннік вы?
Работа з памяткай (с. 36 падручніка).
Пісьмова выконваецца практ. 65.
Фізкультхвілінка для вачэй
Замацаванне ведаў
Практ. 66 выконваецца ў парах па радах:
1 -шы рад выпісвае сказы з займеннікамі 1 -й асобы;
2-гі рад — сказы з займеннікамі 2-й асобы;
З-ці рад — сказы з займеннікамі 3-й асобы.
Праверка задання праводзіцца франтальна.
Самастойная работа
Спісаць, вызначыць асобу і лік займеннікаў. Правесці ўзаемаправерку.
Варыянт 1 Варыянт2Яна гудзе( ). Ён цвіце ( ).Яны пайшлі ( ). Мы спяваем ( ).Ты бяжыш ( ). Я працую ( ).Выконваецца практ. 67 (вусна).
Гульня "Перакладчыкі"
Птушыны слоўнік
Словы на беларускай мове
Словы на рускай мове
бусел
голуб
дзяцел
жаваранак
журавель
зязюля
сініца
снягір
Вучні прыдумваюць некалькі сказаў пра птушак з выкарыстаннем асабовых займеннікаў.
Падвядзенне вынікаў
Дзеці называюць займеннікі 1, 2, 3-й асобы, займеннікі множнага і адзіночнага ліку.
Рэфлексія
Настаўнік прапануе прачытаць тэкст і вызначыць, у якім значэнні ўжыты асабовыя займеннікі.
Ты называеш сябе "я", калі гаворыш пра сябе. Гэта тваё імя. Твой свет. Ты існуеш.
Ты належыш віду, які ўладарыць на Зямлі, які здольны стварыць шмат цудоўнага і адначасова здзяйсняць жахлівыя злачынствы. Ты з'яўляешся паўнапраўным гаспадаром свайго лёсу, і тваё жыццё належыць табе. Толькі ад цябе залежыць, як будзе ўладкавана тваё жыццё, каго ты з сябе створыш. Толькі ў алфавіце "я" апошняя літара. У свеце ж ты асоба. І той, хто побач з табой, таксама асоба, якая заслугоўвае павагі.
Вучні заканчваюць сказы:
Сёння на ўроку я навучыўся...
Сёння на ўроку мне было цікава, таму што...
Дамашняе заданне: практ. 68.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Змяненне асабовых займеннікаў па склонах
Мэты: развіваць уменне ўжываць займеннікі; фарміраваць уменне вызначаць склон асабовага займенніка ў сказе (з апорай на табліцу); выхоўваць дружалюбнасць.
Арганізацыйны момант
На кожную літару словазлучэння добры дзень вучні прыдумваюць словы — пажаданні сябрам. Напрыклад: дабра, дабрыні, бадзёрасці, радасці, зычлівасці, здароўя, еднасці, настрою, натхнення.
Праверка дамашняга задання
Арфаграфічная размінка
Вучні чытаюць верш, устаўляюць прапушчаныя літары і тлумачаць свой выбар. У знойдзеных займенніках вызначаюць асобу.
Дав..раюся яму,
Сябру любаму свайму.
Уагні і на ва..е
Ён не здра..іць мне ні..е.
Хвілінка чыстапісання
Дзеці прапісваюць спалучэнні літар:
ДдД дЛдЛ дДд
Потым рашаюць галаваломку і запісваюць атрыманыя словы:
янырбад(дабрыня)
йукязд (дзякуй)
сінязд (Дзяніс)
Вучні чытаюць сказ, тлумачаць яго сэнс, успамінаюць алгарытм напісання парных звонкіх і глухіх зычных, спісваюць, устаўляючы літары.
Добры дру.. (не) падв..дзе, (не) пакіне ў б..дзе.
Фізкультхвілінка
У гэтым класе ўсе сябры,
У гэтым класе — я і ты. (Маршыруюць)
Усміхніся ўсім, хто справа,
Усміхніся ўсім, хто злева.
Слоўнікавая работа
Адзін вучань працуе з карткай каля дошкі.
Уставіць прапушчаныя літары.
С.кунда, бал..рына, асц..рожны, бліш..аць, па..еркі, ч..цвер, за..жды, б..рэт, д..легацыя.
Да слова памочнік вучні падбіраюць аднакаранёвыя словы.
Вывучэнне новай тэмы
Пытанні і заданні
• Якую часціну мовы замяняюць займеннікі?
• Як вызначыць склон назоўнікаў?
Настаўнік паведамляе, што склон у займеннікаў вызначаецца так, як і ў назоўнікаў. Потым прапануе назваць займеннікі і паставіць да іх пытанні, вызначыць склон.
На дошцы запісаны спалучэнні слоў: дапамажы мне, раскажу аб табе, бачу яго, цікаўлюся ей, папрашу цябе.
Дзеці разглядаюць табліцу на с. 39, назіраюць, як змяняецца па склонах займеннік ты і суадносяць скланенне займенніка ты ў беларускай і рускай мовах.
Вучні спісваюць тэкст, падкрэсліваюць асабовыя займеннікі, вызначаюць іх асобу і лік.
Дарагі сябар! Ты вучышся ў чацвёртым класе. Табе трэба многа ведаць. Цябе вучаць настаўнікі. У бібліятэцы цябе чакаюць цікавыя кніжкі.
Потым у парах правяраюць правільнасць выканання задання ўголас.
Практ. 71 выконваецца з каменціраваннем і апорай на табліцу.
Замацаванне ведаў
Работа ў групах
1-я група: спісаць, вызначыць склон займеннікаў.
У мяне ёсць сябар. Яго завуць Лёнька. Ён зляпіў з гліны макет школы і падарыў мне.
2-я група: спісаць, вызначыць склон займеннікаў.
Прырода — самая лепшая кніга! У ёй вы адкрыеце шмат цікавага. Чытайце і беражыце яе!
Работа па падручніку
Практ. 72 (вусна).
Развіццё маўлення
Дзеці тлумачаць фразеалагізм абое рабое і складаюць з ім сказ.
Самастойная работа
Практ. 73:
варыянт 1: спісаць 1—3 сказы;
варыянт 2: спісаць 4—6 сказы.
Падвядзенне вынікаў
Вучні ўстаўляюць прапушчаныя словы:
Займеннік — гэта часціна мовы, якая ўжываецца замест...
Займеннікі 1-й асобы — гэта...
Займеннікі 2-й асобы — гэта...
Займеннікі 3-й асобы — гэта...
Займенікі змяняюцца па...
Рэфлексія
Вучні заканчваюць сказы.
Сёння на ўроку:
я навучыуся...
мне было цікава...
мне было цяжка...
10. Дамашняе заданне: практ. 74.

___________________________
Праверачная работа па тэме “Займеннік”
Варыянт 1
1. Выберы з названых прымет і адзнач знакам “+” тую, якая адносіцца да займенніка.
Указвае колькасць прадметаў.
Называе прадмет.
Указвае на прадмет, але не называе яго.
2. Сярод прапанаваных слоў падкрэслі займеннікі.
Яна, Маша, бегаць, мы, сажалка, я, дзве, вы, вечар, каля.
3. Злучы займеннікі з іх пачатковай формай.
мнойя
іх
мнеяны
у цябе
табойты
4. Запоўні табліцу. Устаў прапушчаны займеннік.
Н. Ты паехаў далёка.
Р. Шкадую, што няма ...
Д. Напішу ліст ...
В. Даўно ўжо не бачыў ...
Т. Буду адпачываць на канікулах разам з ...
М. Вельмі хвалююся аб ...
5. Прачытай сказы. Выберы з дужак той варыянт напісання прыназоўніка з займеннікам, які ты лічыш правільным.
Калі сябар сапраўдны, (зім, з ім) .............. ніякія выпрабаванні не страшныя.
Мы прачыталі ў газеце (пра ваш, праваш) ............... дружны калектыў.

__________________________
Праверачная работа па тэме “Займеннік”
Варыянт 2
1. Выберы з названых прымет і адзнач знакам “+” тую, якая адносіцца да займенніка.
Указвае прымету прадмета.
Указвае на прадмет, але не называе яго.
Служыць для сувязі слоў у сказе.
2. Сярод прапанаваных слоў падкрэслі займеннікі.
Бераг, яно, радасны, ты, ляжыць, яны, ён, сябар, за, пяць.
3. Злучы займеннікі з іх пачатковай формай.
вамвы
імі
аб іхяны
у мяне
мнойя
4. Запоўні табліцу. Устаў прапушчаны займеннік .
Н. Ён паехаў далёка.
Р. Шкадую, што няма ...
Д. Напішу ліст ...
В. Даўно ўжо не бачыў ...
Т. Буду адпачываць на канікулах разам з ...
М. Вельмі хвалююся аб ...
5. Прачытай сказы. Выберы з дужак той варыянт напісання прыназоўніка з займеннікам, які ты лічыш правільным.
Каб пазнаць чалавека, трэба (зім, з ім) ……..... пуд солі з’есці.
Птушка малая, а карысць (адяе, ад яе) ……..... вялікая.
БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Правапіс займеннікаў з прыназоўнікамі
Мэты: развіваць увагу, вусную і пісьмовую мову; пазнаёміць з правапісам прыназоўнікаў з займеннікамі; практыкаваць правільнае ўжыванне асабовых займеннікаў; выхоўваць беражлівыя адносіны да жывой прыроды.
Арганізацыйны момант
Вучні жадаюць адзін аднаму добрага настрою і плённай працы.
Празвінеў званок вясёлы,
У клас пазваў усіх дзяцей.
Будзем дружна працаваць,
Веды будзем здабываць.
Праверка дамашняга задання
Арфаграфічная хвілінка
Настаўнік загадвае загадку: невялікі жвавы звярок з доўгім пушыстым хвастом.
Дзеці чытаюць тэкст, устаўляюць літары, знаходзяць асабовыя займеннікі і вызначаюць іх склон.
У вавёркі зухаватай
запыта..ся ў лесе я:
— Дзе, вавёрка, твая хата?
— У яліне дуплаватай
хата ..ёплая мая.
— Ты ж не жала, не касіла,
а ўжо хутка лістапа..!
— Я ж арэха.. нанасіла,
я грыбо.. сабрала шмат!
Хвілінка чыстапісання
Вучні прапісваюць спалучэнні літар:
Зз ззз зЛзЛзЛ
зя за зл зн
Затым па лексічным значэнні адгадваюць слова: шэры лясны звярок, які хутка скача, мае маленькі хвост і доўгія вушы. Падбіраюць аднакаранёвыя словы да слова заяц і запісваюць іх, разбіраюць па саставе і замяняюць займеннікамі.
Пісьмо па памяці
Дзеці чытаюць тэкст, а потым запісваюць па памяці.
Злой зімою зайцу зябка,
Мерзне вуха, мерзне лапка.
Знайсці ў філвордзе назвы звяроў лесу.
З
У
Б
Р
С
А
В
А
Я
С
А
Л
М
Б
А
Р
3
А
Р
Е
Я
А
В
С
Ю
Р
Ы
Н
Д
Б
Ё
У
Л
О
С
Ь З
В
Р
К
Я
К
А
В
І
Е
К
А
Л
І
С
А
К
Д
3
Ь
Фізкультхвілінка
Раз-два, раз-два!
Не схіляйся, галава!
Раз, два, тры, чатыры!
Смела, весела і шчыра!
Хто адважны, той здаровы!
Хто за мною? Хто чарговы?
Слоўнікавая работа
На дошцы запісаны словы з памылкамі. Вучні павінны іх выправіць.
Чісціня, баляріна, гораджане, сікунда, бірэт, поштальён, дылегацыя, памошнік.
Вывучэнне новага матэрыялу
Праблемныя пытанні
• Якую часціну мовы часцей за ўсё замяняе займеннік?
• Як пішуцца прыназоўнікі з назоўнікамі?
Выконваецца практ. 80. Вучні робяць вывад аб правапісе прыназоўнікаў з назоўнікамі і займеннікамі, свой вывад параўноўваюць з правілам на с. 44 падручніка.
Пытанні і заданні
• У тэксце расказваецца пра крата ці апісваецца, як ён выглядае?
• Змест тэксту можна перадаць адным ці некалькімі малюнкамі?
• Які гэта тэкст?
• Як трэба адносіцца да гэтай жывёлы?
Самастойная работа
Практ. 81.
Практ. 82 (выконваецца з каменціраваннем).
Замацаванне ведаў
Вучні чытаюць верш і тлумачаць сэнс выдзеленага сказа.
Сябравалі
Змалку ўтрох
Дзіма, Яша і Цімох.
Праўда ў прымаўцы гучыць:
Іх вадою не разліць!
Гутарка "Скажы мне, хто твой сябар"
У гутарцы дзеці выкарыстоўваюць прыказкі пра сяброўства, якія падабралі дома.
Самастойная работа
Выконваецца практ. 83. Вучні ў парах праводзяць узаемаправерку.
Падвядзенне вынікаў
• Як змяняюцца займеннікі?
• Як пішуцца займеннікі з прыназоўнікамі?
Дамашняе заданне: практ. 85, правіла на с. 44.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Навучальны пераказ
Мэты: адпрацоўваць уменні складаць план, падрабязна перадаваць змест тэксту.
Арганізацыйны момант
Паведамленне тэмы і мэты ўроку
Праца над тэкстам
Паслухайце тэкст. Дайце яму загаловак. (Сумная гісторыя)
Стаялі халодныя асеннія дні. Дрэвы ўжо страцілі свой убор, толькі вецер кружыў апошні адзінокі ліст.
Калісьці гэты ліст быў сакавіта-зялёны. Ён тады не кружыўся па свеце, а сядзеў на галінцы побач з маладой румянай вішанькай. Ён кахаў яе ўсім сэрцам.
А потым шчасце яго абарвалася. Вішанька раптоўна знікла.
Станавілася ўсе халадней, і ўсе лісце з дрэва абляцела. Толькі наш лісцік заставаўся на галінцы. Ён чакаў, што вішанька вернецца.
Вецер вырашыў дапамагчы сябру шукаць вішаньку. Ен дзьмухнуў мацней, і яны паляцелі. 3 таго часу наш лісцік кружыцца, блукае па свеце. Ён зусім змарнеў і стаміўся, але ўсе яшчэ шукае сваю вішаньку.
Паводле Л. Куземчанкі
Падзел тэксту на часткі. Падбор загалоўкаў да кожнай часткі:
Кружыць апошні ліст
Гісторыя кахання
Вішанька знікла
Лісцік шукае сваю вішаньку
Слоўнікавая работа: у кожнай частцы знайсці апорныя словы і словазлучэнні.
Сэнсава-граматычная работа
Тлумачэнне значэннящ слоў і выразаў
Тлумачэнне напісання слоў
Пераказ кожнай часткі тэксту паводле плана.
Пераказ тэксту цалкам адным вучнем. (Папярэджванне памылак.)
4. Запіс пераказу ў сшыткі
5. Рэфлексія
БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Ужыванне займеннікаў у мове
Мэты: фарміраваць уменне пазбягаць паўтораў у мове, выкарыстоўваючы асабовыя займеннікі; практыкаваць у правільным ужыванні ў мове ўскосных склонавых формаў асабовых займеннікаў; выхоўваць павагу і любоў да людзей.
Арганізацыйны момант
Настаўнік выкарыстоўвае метад "Вітанне".
— Я вітаю тых:
хто сёння з задавальненнем ішоў у школу;
хто трывожыўся з розных прычын;
у каго добры настрой;
хто любіць вучыцца;
хто хоча атрымаць на ўроку добрую адзнаку;
хто ведае, як пішуцца прыназоўнікі з займеннікамі.
Арфаграфічная размінка
Вучні чытаюць верш У. Місуна "Родныя рукі", устаўляюць прапушчаныя літары і тлумачаць правапіс.
Я ласкай сагрэты,
П..шчотай тваёю.
Ты ясн.. сонца,
Што рана ..стае.
I робяць усе
Для мяне з любоўю
Р..дныя рукі,
Мама, твае.
Пытанні і заданні
• Чаму матуліны рукі самыя ласкавыя?
• Як трэба адносіцца да мамы?
• Назавіце займеннікі, вызначце асобу і лік займеннікаў.
Хвілінка чыстапісання
Вучні прапісваюць на розных радках: м М Мм мы ма ям
Марыя матуля мара
Лексічная работа
Дзеці знаходзяць у слоўніку тлумачэнне слова мара. Падбіраюць аднакаранёвыя словы.
Замацаванне ведаў
У кожнага вучня на парце ліст з тэкстам:
Дзядуля спазняўся на аўтобус. Ледзь зайшоў дзядуля ў салон, як дзверы зачыніліся. У аўтобусе было многа дзяцей. Дзеці спачатку не заўважылі дзядулю. Дзе б прысесці? Тут адзін хлопчык убачыў старога. Хлопчык ускочыў і прапанаваў старому свае месца. Слаўны хлопчык. Ветлівы. Вось каб усе такія!
Вучні замяняюць назоўнікі займеннікамі. Высвятляецца, хто з дзяцей робіць так, як гэты хлопчык.
Фізкультхвілінка
Работа ў парах па картках
Замяніць займеннікі, што ў дужках, як таго патрабуе сэнс. Скласці і запісаць 2—3 сказы з гэтымі словазлучэннямі. Правесці ўзаемаправерку.
Сябраваў з (яна), напісаў аб (ён), шумеў над (мы), расказаў аб (ты), прыязджаў да (я), дзякаваў (яна), клапаціўся пра (ён).
Дзеці ўспамінаюць, якія займеннікі адносяцца да 1, 2, 3-й асобы адзіночнага і множнага ліку. Потым настаўнік называе словы, а вучні замяняюць іх займеннікамі: сябар, сяброўка, кацяня, вучні.
Самастойная работа
Падабраць замест займеннікаў у дужках адпаведныя назоўнікі.
Кожную восень (яны) ляцяць у вырай. I хоць доўгая і небяспечная (яна), затое там цёпла і ёсць корм. Кожную вясну іх кліча роднае (яно). Суровы, але родны (ён) даражэйшы за ўсё.
Для даведак: журавы, дарога, гняздо, край.
Адзін вучань на дошцы запісвае займеннікі, якія сустракаюцца ў тэксце, у слупок (разам з прыназоўнікамі), а астатнія — у сшытках. Вызначаюць іх склон.
Я пайшоу гуляць на двор. Там хлопчыкі гулялі ў хакей. У мяне не было клюшкі. Мой сябар Дзіма даў мне сваю і прапанаваў пагуляць. Хлопчыкі паглядзелі на мяне і згадзіліся. Са мной у адной камандзе гулялі Саша, Толя і Рыгор. Калі скончылася гульня, пра мяне гаварылі з павагай. I гэта недарэмна, таму што я забіў аж чатыры шайбы!
я
(у) мне
(на) мяне
(са) мной
пра мяне
Гульня "Хто я?"
На стале настаўніка стаіць скрынка. У ей ляжаць папяровыя сняжынкі. На кожнай запісаны займеннік у якім-небудзь склоне. Трэба вызначыць асобу, лік і склон займенніка, паставіўшы яго ў пачатковую форму.
Яе, табе, мной, яму, намі, яго, вас, аб ей, нам, вамі, цябе.
Работа ў парах
Практ. 84 вучні выконваюць па радах:
1-шы рад спісвае 1 абзац;
2-гі рад — 2 абзац;
3-ці рад — 3 абзац.
Пытанні-жарты
• Якія два займеннікі ўтвараюць назоўнік, што псуе дарогі? (Ямы)
• 3 дапамогай якіх трох займеннікаў і прыстаўкі па-рукі стануць чыстыя? (Памытыя)
• 3 дапамогай якіх займеннікаў можна ўтварыць дзеяслоў, падобны да папярэдняга? (Вымытыя)
• Прачытайце рыфмаванку, выпішыце займеннікі, вызначце асобу, лік і склон.
Ён, яна, яны і мы
елі смачныя бліны.
Мне, табе, ей і яму
Далі зноў па аднаму.
Шчыры дзякуй кажам мы
за сняданак, за бліны.
Затым дзеці складаюць рыфмаванку самі.
Я спяваў, ты... (танцаваў).
Я чытаў, а ты... (пісаў).
Я спытаў, ты... (адказаў),
Словы сэнсам я звязаў.
Мы гулялі, рыфмаваліI займеннікі назвалі.
Падвядзенне вынікаў
• Як пішуцца прыназоўнікі з займеннікамі?
• Якую ролю ў сказе выконваюць займеннікі?
Рэфлексія
Закончыць фразу:
Займеннік — гэта...
Мне спадабалася...
Я хацеў бы яшчэ раз...
Дамашняе заданне: практ. 79. Падрыхтаваць адказы на пытанні рубрыкі "Што мы ведаем?" на с. 46.

Дзядуля спазняўся на аўтобус. Ледзь зайшоў дзядуля ў салон, як дзверы зачыніліся. У аўтобусе было многа дзяцей. Дзеці спачатку не заўважылі дзядулю. Дзе б прысесці? Тут адзін хлопчык убачыў старога. Хлопчык ускочыў і прапанаваў старому свае месца. Слаўны хлопчык. Ветлівы. Вось каб усе такія!
Сябраваў з (яна), напісаў аб (ён), шумеў над (мы), расказаў аб (ты), прыязджаў да (я), дзякаваў (яна), клапаціўся пра (ён).
Кожную восень (яны) ляцяць у вырай. I хоць доўгая і небяспечная (яна), затое там цёпла і ёсць корм. Кожную вясну іх кліча роднае (яно). Суровы, але родны (ён) даражэйшы за ўсё.
Для даведак: журавы, дарога, гняздо, край.

Дзядуля спазняўся на аўтобус. Ледзь зайшоў дзядуля ў салон, як дзверы зачыніліся. У аўтобусе было многа дзяцей. Дзеці спачатку не заўважылі дзядулю. Дзе б прысесці? Тут адзін хлопчык убачыў старога. Хлопчык ускочыў і прапанаваў старому свае месца. Слаўны хлопчык. Ветлівы. Вось каб усе такія!
Сябраваў з (яна), напісаў аб (ён), шумеў над (мы), расказаў аб (ты), прыязджаў да (я), дзякаваў (яна), клапаціўся пра (ён).
Кожную восень (яны) ляцяць у вырай. I хоць доўгая і небяспечная (яна), затое там цёпла і ёсць корм. Кожную вясну іх кліча роднае (яно). Суровы, але родны (ён) даражэйшы за ўсё.
Для даведак: журавы, дарога, гняздо, край.

Дзядуля спазняўся на аўтобус. Ледзь зайшоў дзядуля ў салон, як дзверы зачыніліся. У аўтобусе было многа дзяцей. Дзеці спачатку не заўважылі дзядулю. Дзе б прысесці? Тут адзін хлопчык убачыў старога. Хлопчык ускочыў і прапанаваў старому свае месца. Слаўны хлопчык. Ветлівы. Вось каб усе такія!
Сябраваў з (яна), напісаў аб (ён), шумеў над (мы), расказаў аб (ты), прыязджаў да (я), дзякаваў (яна), клапаціўся пра (ён).
Кожную восень (яны) ляцяць у вырай. I хоць доўгая і небяспечная (яна), затое там цёпла і ёсць корм. Кожную вясну іх кліча роднае (яно). Суровы, але родны (ён) даражэйшы за ўсё.
Для даведак: журавы, дарога, гняздо, край.

Дзядуля спазняўся на аўтобус. Ледзь зайшоў дзядуля ў салон, як дзверы зачыніліся. У аўтобусе было многа дзяцей. Дзеці спачатку не заўважылі дзядулю. Дзе б прысесці? Тут адзін хлопчык убачыў старога. Хлопчык ускочыў і прапанаваў старому свае месца. Слаўны хлопчык. Ветлівы. Вось каб усе такія!
Сябраваў з (яна), напісаў аб (ён), шумеў над (мы), расказаў аб (ты), прыязджаў да (я), дзякаваў (яна), клапаціўся пра (ён).
Кожную восень (яны) ляцяць у вырай. I хоць доўгая і небяспечная (яна), затое там цёпла і ёсць корм. Кожную вясну іх кліча роднае (яно). Суровы, але родны (ён) даражэйшы за ўсё.
Для даведак: журавы, дарога, гняздо, край.
БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Замацаванне вывучанага. Папераджальны дыктант.
Мэты: сістэматызаваць веды пра займеннік; адпрацоўваць уменні пісаць тэкст пад дыктоўку, прымяняць атрыманыя веды на практыцы; фарміраваць арфаграфічную пільнасць; развіваць маўленне вучняў.
Арганізацыйны момант
Прапануюцца карысныя парады на ўрок:
Прымяняй веды, якімі валодаеш.
Не саромейся папрасіць дапамогі.
Не спыняйся на дасягнутым.
Праверка дамашняга задання
Арфаграфічная размінка
Вучні адгадваюць загадку М. Пазнякова, устаўляюць прапушчаныя літары, знаходзяць іншыя арфаграмы, называюць займеннікі.
То празрысты і в..сёлы,
то працяглы і густы.
Луг яго чакае, поле,
а яшчэ — чакаеш ты.
Прой..е ён,і каля хаты
ручаінкі зазв..няць,
вый..еш, ім бясконца рады,
ты караблікі пуска..ь.
Хвілінка чыстапісання
Вучні прапісваюць спалучэнні літар Дд дж ад.
3 прапанаваных літар трэба выкрасліць лішнюю, запісаць атрыманае слова, падабраць да яго аднакаранёвыя словы, разабраць па саставе.
АДАОАЖАДАЖА
Фізкультхвілінка
Замацаванне ведаў
Дзеці чытаюць сказ Па снезе прайшлі і пакінулі сляды лось, заяц і ліса. Пашыраюць яго да чатырох сказаў і запісваюць іх, затым вусна замяняюць назоўнікі на займеннікі.
У іх можа атрымацца такі тэкст:
Выпаў мяккі пушысты снег. Па першым снезе прабегла хітрая лісіца. Прайшоў лясны прыгажун - лось. Пад густой елачкай бачны сляды баязлівага зайца.
Папераджальны дыктант
Дзеці нагадваюць правіла напісання займеннікаў з прыназоўнікамі.
Аднойчы мы ішлі лесам. Раптам на паляне ўбачылі лася. Ён стаяў з горда ўзнятай галавой. Мы схаваліся за вялізную елку і пачалі цікаваць за ім. Лясны прыгажун пастаяў і павольна пайшоў у глыб лесу. Мы выйшлі са схованкі і пайшлі за ім. Лось падышоў да ручая і пачау піць. Пад нагой хруснула галінка. Лось імгненна знік у гушчары. (58 слоў)
Граматычная работа: знайсці і падкрэсліць займеннікі. Вызначыць склон асабовых займеннікаў.
Пасля праводзіцца самаправерка.
Работа ў парах
Адгадаць загадкі, запісаць у дужках адгадкі. Падабраць патрэбныя займеннікі.
Узор: Яно (воблака) без вады плавае.
1) __________ ( ________) можна ўбачыць з заплюшчанымі вачыма.
2) __________ (_________) без слёзак плача.
3) __________ (_________) расце без кораня.
4) ___________(_________) бяжыць без повада
Адгадкі: камень, скрыпка, вада, сон.
Рэфлексія
• Якое заданне здалося цяжкім?
• Каму заданні было выконваць лёгка?
• Што дапамагло справіцца з прапанаванымі заданнямі?
Дамашняе заданне: паўтарыць матэрыял па пытаннях рубрыкі "Што мы ведаем?" на с. 46.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Дзеяслоў як часціна мовы
Мэты: сістэматызаваць і пашырыць веды пра дзеяслоў як часціну мовы, яго лексіка-граматычныя групы; садзейнічаць асэнсаванню ролі дзеяслова ў мове, адпрацоўваць уменне знаходзіць дзеясловы па лексіка-граматычным значэнні і пытаннях; развіваць вуснае маўленне; выхоўваць пашану да роднай мовы.
Арганізацыйны момант
Настаўнік чытае вершаваныя радкі П. Марціновіча "Родная мова", запісаны на дошцы.
У шуме л..сным словы вечн.. нашы гучаць.
Крынічнай вадой беларуск.. словы звіняць.
Таму нашы продкі любілі і іх бераглі,
Як пушчы і рэкі, азёры, гаі і палі.
Пытанні і заданні
• Пра што гэты верш?
3 чым аўтар параўноўвае словы беларускай мовы?
Якія літары прапушчаны ў словах?
• Растлумачце іх правапіс.
Вучні адгадваюць загадку і вызначаюць тэму ўрока.
Папрасіць і загадаць магу.
Вызначыць вам час дапамагу.
А калі з займеныкам стаю,
Дык асобу легка пазнаю.
Пачынайце дзейнічаць, і зноу
Вам паможа сябар... (дзеяслоў).
Вывучэнне новага матэрыялу
Дзеціразам з настаўнікам вызначаюць этымалогію слова дзеяслоў, тлумачаць яго значэнне, знаходзяць дзеясловы і разважаюць, якое дачыненне маюць асабовыя займеннікі да дзеяслова?
Хвілінка чыстапісання
Вучні прапісваюць спалучэнні літар і словы: Пп пп пр
Перапіс запіс пісьменнік
Потым знаходзяць значэнне слоў у тлумачальным слоўніку і ўтвараюць з іх дзеясловы.
Актуалізацыя ведаў
Дзеяслоў
Пытанні? Член сказа? Граматычныя катэгорыі?
3 прапанаваных слоў дзеці складаюць сказы і падкрэсліваюць граматычную аснову.
Насельніцтва, дапамог, даведацца, перапіс, аб, жыхароў, у, колькасці, Беларусі.
Паштоўку, у, падпішы, сябру, нараджэння, дзень.
Работа па падручніку
Практ. 86 (вусна).
Пытанні
• Якую пару года адлюстраваў аўтар тэксту?
• Якія дзеясловы дапамаглі вам зрабіць вывад?
• Якое надвор'е сёння?
• Што можна сказаць пра вецер, хмары, сонца?
• Якія дзеясловы адпавядаюць ім?
• На якія пытанні можа адказваць дзеяслоў?
• Чым з'яўляецца дзеяслоў у сказе?
Фізкультхвілінка
Вучні самастойна працуюць над правілам на с. 47 падручніка.
Затым складаюць кластар.
Дзеяслоў
Дзеянне
Што рабіць? Што зрабіць?
Выказнік
Работа ў парах
Практ. 87.
Потым школьнікі дзеляць словы гульня, паляванне, чысціня для переносу, а са словам чысціць складаюць сказ і падкрэсліваюць граматычную аенову.
Дзеці чытаюць словы, запісаныя на дошцы. Да кожнага назоуніка падбіраюць дэеяслоў, які падыходзіць па сэнсе, і запісваюць спалучэнні слоў.
кнігізбіраюць
кветкілятаюць
ураджайуручаюць
ластаўкідораць
падарунакчытаюць
Развіццё маўлення
Практ. 90 выконваецца ў групах:
1-я група: апісаць лес вясною. Расказаць, чым займаліся ў лесе дзяўчынка Святланка і яе мама;
2-я група: апісаць, як выглядала Веснавушка. Дзе і як сустрэліся Святланка і Веснавушка;
3-я група: перадаць размову Веснавушкі і Святланкі;
4-я група: прыдумаць сюжэт "Цяпер можна лічыць, што прыйшла сапраўдная вясна"'
Пытанні і заданні
* Пабудуйце апавяданне, ужываючы як мага больш дзеясловаў.
* Прыдумайце загаловак,
* Які текст атрымаўся — апісанне ці апавяданне? Навошта патрэбны былі дзеясловы?
Замацаванне ведаў
Практ. 92 выконваецца вусна. Потым праводзіцца ўзаемаправерка.
Пісьмова выконваецца практ. 89.
Дзеці паўтараюць правапіс не з дзеясловамі. Чытаюць прыказку Работу словам не заменіш і складаюць гісторыю, якая магла б закончыцца ёю. Затым чытаюць прыказкі практ. 91 і тлумачаць і сэнс.
Падвядзенне вынікаў
Гульня "Ці праўда, што...."
* Дзеясловы абазначаюць дзеянні?
* Дзеясловы адказваюць на пытанні што робіць? што рабіў? што будзе рабіць ?
* Дзеяслоў у сказе з,яўляецца выказнікам?
* Дзеяслоў з не пішацца разам ?
Дамашняе заданне: практ. 93.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Неазначальная форма дзеяслова
Мэты: сфарміраваць уяўленне пра неазначальную форму дзеяслова; выпрацоўваць уменне сярод іншых формаў дзеяслова вылучаць неазначальную форму; развіваць вуснае маўленне.
Арганізацыйны момант
На дошцы записана слова ДЗЕЯСЛОЎ. Прыдумаць на кожную літару слова пажаданне сваім сябрам. Напрыклад: дабра, здароў,я. еднасці, якасці, сяброўства, ладу, удаласці.
Праверка дамашняга задання
Два вучні выконваюць індывідуальную работу на картках.
Утварыць ад назоўнікаў аднакаранёвыя дзеясловы.
праца
будынак
пісьмо
чысціня
малюнак
звон
шум
танец
гульня
фарба
Настаўнік называе групы аднакаранёвых слоў, а дзеці пляскаюць у далоні, калі чуюць дзеяслоў.
Вясёлы, весяліць, вяселле.
Каток, катанне, катацца.
Плывец, плавае, плаўнік.
Соль, саліць, салены.
Што абазначае дзеяслоў?
На якія пытанні адказвае дзеяслоў?
Якім членам у сказе ён з'яўляецца?
Хвілінка чыстапісання
Вучні прапісваюць:

Потым складаюць са слоў прыказку і тлумачаць яе сэнс.
Чалавека, разумным, пра.ца, робіць.
Слоўнікавая работа
Школьнікі адгадваюць слоўнікавыя словы, карыстаючыся падказкай.
6 5 4 3 2 1
Ц Е В Ы Л П
С І П Д О П
Фізкультхвілінка
5. Вывучэнне новага матэрыялу
Вучні пераказваюць казку практ. 94 і робяць вывад: каб вызначыць неазначальную форму дзеяслова, трэба правільна паставщь пытанне і адказаць на яго.
Неазначальная форма
Пачатковая форма

Адказвае на пытанні
што рабіць? што зрабіць?
Заканчваецца на
-ці, -ць, -чы
Свой вывад вучні параўноўваюць з правілам на с. 51.
Дзеці чытаюць на дошцы дзеясловы і параўноўваюць іх:
Што раблю? пазіраю — што рабіць? пазіраць
Што рабіў? пазіраў — што рабіць? пазіраць
Што зрабіў? паехаў — што зрабіць? паехаць
Што зробяць? паедуць — што зрабіць? паехаць
Вывад: калі дзеясловы ў сказе адказваюць на пытанні без прыстаўкі з-, то пры вызначэнні неазначальнай формы ставіцца пытанне што рабіць? Калі ж дзеясловы адказваюць на пытанні з прыстаўкай з-, то пры вызначэнні неазначальнай формы ставіцца пытанне што зрабіць?
Самастойная работа
На дошцы запісаны словы: глядзець, прасачыць, дабегчы, сеяць, паснедаць, вячэраць, прывезці, цвісці, карміць, плысці, адшукаць.
Варыянт 1: выпісаць дзеясловы ў неазначальнай форме, якія адказваюць на пытанне што рабіць?
Варыянт 2: выпісаць дзеясловы ў неазначальнай форме, якія адказваюць на пытанне што зрабіць?
Пасля выканання праводзіцца ўзаемаправерка.
Замацаванне ведаў
Практ. 95 выконваецца вусна па прапанаваным узоры.
3 практ. 96 вучні выпісваюць адну загадку, падкрэсліваюць дзеясловы ў неазначальнай форме і знаходзяць іх у арфаграфічным слоўніку.
Потым запісваюць дзеясловы ў неазначальнай форме і выдзяляюць канчаткі дзеясловаў.
Чытаем, чыталі, чытаюць — ...
Рашаем, рашаюць, рашае — ...
Бяжым, бягуць, беглі — ...
Ідзём, ідуць, ішлі — ...
Фізкультхвілінка
Работа ў парах
Утварыць іншую часціну мовы.
Назоўнік (што?)
Неазначальная форма
(што рабіць?)
плысці
праца
марозіць
мара
вучыць
паляванне
маляваць
подпіс
Гульня "Перакладчыкі"
Купляць —
Плаціць —
Падзякаваць —
Развіццё маўлення
Па малюнках практ. 98 школьнікі складаюць сказы, ужываючы дзеясловы неазначальнай формы.
Работа па падручніку
Практ. 99.
Тры вучні выконваюць індывідуальную работу на картках.
1. Замяндіць назоўнікі дзеясловамі неазначальнай формы.
ноч
праца
дапамога
плывец
подпіс
мароз
жарт
вячэра
2. Узор: (што?) асвятленне вуліц — (што зрабіць?) асвятліць вуліцы.
праверка сшыткаў—... сшыткі
праца на агародзе — ... на агародзе
рашэнне задачы — ... задачу
расказ казкі — ... казку
пасадка саджанцаў — ... саджанцы
3. Падбярыце да дзеясловаў супрацьлеглыя па значэнні.
Прамаўчаць
сказаць, бегчы
апрануць
запаліць
мокнуць
узяць
забыць
рассыпаць
Рэфлексія
Вучні адзначаюць, якія дзеясловы характарызуюць іх працу на ўроку (-,+)
зразумеў
адпачываў
думаў
ленаваўся
працаваў
спісваў
стаміўся
чакаў (перапынак)
Дамашняе заданне: практ. 101.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Змяненне дзеясловаў па ліках
Мэты: фарміраваць уменні вызначаць лік дзеясловаў, спалучаць з улікам сэнсу дзеясловы і назоўнікі; адпрацоўваць навык спісвання слоў з арфаграмамі е, ё — я; узбагачаць лексічны запас вучняў.
Арганізацыйны момант
Гульня "Што трэба людзям для жыцця?"
Настаўнік пачынае:
Людзям для жыцця патрэбна сонца.
Людзям для жыцця патрэбна вада.
Далей дзеці працягваюць гульню самі.
Праверка дамашняга задання
Паўтарэнне вывучанага матэрыялу
Вучні чытаюць верш Н. Гілевіча і знаходзяць дзеясловы ў неазначальнай форме.
Калі рана устанеш —
разам з першай птушкай,
што шукае тут жа для дзяцей яды, —
колькі ты паспееш:
памагчы слабейшым,
падтрымаць, суцешыць,
выручыць з бяды!
Гульня "Хто самы пільны?"
Знайсці ў вершы словы з прыстаўкамі. Успомніць, што называецца прыстаўкай. Назваць прыназоўнікі і адказаць на пытанне: як пішуцца прыназоўнікі з іншымі часцінамі мовы?
Гульня "Знайдзі знаёмага"
Выпісаць дзеясловы неазначальнай формы: сказаць, гаварыць, гавораць, расказаў, будуюць, будаваць, прывязе, вядуць, весці, спявалі, спяваць, зваць, заве, працаваць.
Два вучні працуюць каля дошкі, астатнія — самастойна ў сшытках.
Падабраць назоўнікі і звязаць іх па пытаннях з дзеясловамі ў неазначальнай форме. Вызначыць склон назоўнікаў.
пісаць што?
каму?
пра што?
гутарыць з кім?
дзе?
пра што?
Хвілінка чысташсання.
Вучні прапісваюць:
____________________________
вы бу ав бе
Гульня "Якія літары спрачаюцца? Якія перамагаюць?"
Выбраць патрэбныя літары і запісаць сказ.
У (о, а)рэшніку перагукваю(ц, цц)а м(о, а)лінаўкі, сала(ў, у)і, б(е, я)расцянкі.
Фізкультхвілінка
Слоўнікавая работа
Вучні чытаюць зашыфраванае слова і перакладаюць яго на рускую мову.
БWEWРWBWЯWHWOW
Затым записваюць у сшыткі і вызначаюць націскны склад. Успамінаюць, калі ў беларускай мове пішацца літара о? Да гэтага слова падбіраюцца дзеясловы ў неазначальнай форме і запісваюцца словазлучэнні пілаваць бервяно, распілаваць бервяно.
Вывучэнне новага матэрыялу
Вучні параўноўваюць запісаныя на дошцы сказы:
Шпак вартуе агароды і вішнёвы наш садок. (Што робіць? вартуе)
Шпакі вартуюць агароды і сады ад шкоднікаў. (Што робяць? вартуюць)

Абазначае дзеянне аднаго предмета
Абазначае дзеянне некальюх прадметау
Робіцца вывад: дзеясловы змяняюцца па ліках. На с. 54 вучні чытаюць меркаванне Спадарыні Граматыкі і складаюць схему адказу.
Практ. 103 выконваецца па варыянтах. Адзін сказ разбіраецца па членах і вызначаецца,
якой часцінай мовы выражаны выказнік. Называюцца дзеясловы адзіночнага і множнага ліку.
Варыянт 1: 1—3 сказы.
Варыянт 2: 4—6 сказы.
Гульня "Будзь уважлівы"
Вучні ўспамінаюць напісанне е, ё — я і выпісваюць адпаведныя словы са сказу папярэдняга практыкавання.
Гульня "Адзін-многа"
Замяніць адзіночны лік множным.
Два вучні працуюць каля дошкі, астатнія самастойна выконваюць практ. 104.
Узор: Сарока трашчыць — сарокі трашчаць.
Дзяцел стукае — ... стука..
Верабей цырыкае — ... цырыка..
Крумкач каркае — ... карка..
Зязюля кукуе — ... куку..
Шпак свішча — ... свішч..
Сітаўка крычыць — ... крыч..
Чытанне правіла на с. 55.
Замацаванне ведаў. Творчае заданне
Практ. 105 выконваецца ў групах.
Рэфлексія
Што на ўроку вам спадабалася?
Чаму навучыліся?
Дамашняе заданне: практ. 108.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Змяненне дзеяслова па часах
Мэты: фарміраваць уменне вызначаць час дзеяслова; вучыць правільна ставіць пытанні пры ўтварэнні пэўнай формы дзеяслова; выхоўваць узаемадапамогу, спагаду ў адносінах адзін да аднаго.
Арганізацыйны момант
Для стварэння станоўчай псіхалагічнай атмасферы на ўроку настаўнік праводзіць гульню “Ланцужок пажаданняў”: вучні па чарзе выказваюць адзін аднаму пажаданні, выкарыстоўваючы прыём “Чатыры вуглы”: “Я перажываю за сябе; сябе і свайго сябра (сяброўку); сваю групу; увесь клас.
Хвілінка чыстапісання
_____________________________________
Слоўнікавая работа
Расшыфруйце і запішыце словы.
га ён джа па не
моч шталь ра нік па
(Гараджане, паштальён, памочнік)
Пытанні
Як называюцца такія словы?
Якія яшчэ слоўнікавыя словы вы ведаеце?
Вывучэнне новага матэрыялу
Настаўнік называе тэму ўрока і просіць вучняў сфармуляваць мэты пры дапамозе слоў даведацца, навучыцца, замацаваць.
Работа па падручніку
Разглядаецца малюнак на с. 58.
— Куды адправіліся хлапчукі?
— Разам з дзецьмі адпраўляемся ў касмічнае падарожжа і мы.
Расступіся, неба, шырай —
Адпраўляемся ў вырай,
Не ў птушыныя палёты.
— Па машынах, вы, пілоты!
Касманаўты, па ракетах!
Гэй, на новыя планеты!
(В. Бараўскас, переклад В. Віткі)
Дзе знаходзіцца камандзір карабля?
Каго вы бачыце за штурвалам касмічнага карабля?
Падкажыце хлапчукам, якія пытанні прывядуць іх спачатку ў мінулае, потым у цяперашні час і нарэшце ў будучыню.
Прадоўжыце фразу з апорай на табліцу "Час дзеяслова".
Дзеясловы ў цяперашнім часе адказваюць на пытанні ...?
Дзеясловы ў прошлым часе адказваюць на пытанні …?
Дзеясловы ў будучым часе адказваюць на пытанні ...?
3 практ. 110 вучні выпісваюць дзеясловы ў тры слупкі ў адпаведнасці з часам. Праводзіцца ўзаемаправерка.
Практ. 111 выконваецца вусна. Вучні карыстаюцца памяткай на с. 59.
Замацаванне ведаў
Гульня "Мы ў цырку. Жангліруем словамі"
Настаўнік называе словы, а вучні дадаюць дзеяслоў:
1-шы рад — у цяперашнім часе;
2-гі рад — у прошлым часе;
3-ці рад — у будучым часе.
Мяцеліца — ..., а гром — ...
Дождж —..., а сонца — ...
Вецер — ..., а снег— ...
Работа ў групах
1 -я группа: пастаўце дзеясловы цяперашняга часу ў прошлым і будучым часе і запішыце па ўзоры. Складзіце два-тры сказы з гэтымі дзеясловамі (на выбар).
Узор. Чытае — чытаў, будзе чытаць.
Малюе, спявае, майструе, рашае, гуляе.
2-я группа: падбярыце да дзеясловаў роднасныя словы з прыстаўкамі і запішыце. Абазначце час дзеясловаў.
Бяруць, льюць, збіраюць, щуць, клічуць, бягуць, пішуць.
3-я група: падбярыце да назоўнікаў дзеясловы цяперашняга часу. Запішыце. Абазначце род назоўнікаў.
Доктар ..., настаўніца ..., мастак..., пісьменнік ..., лётчык ..., дзіця ... .
4-я група: з практ. 114 выпішыце дзеясловы разам з назоўнікамі або займеннікамі, да якіх яны адносяцца. Пастаўце пытанні да дзеясловаў, абазначце іх час.
Праверка выкананых заданняў.
Практ. 112 вучні выконваюць самастойна.
Гульня "Ты мне — я табе"
Вучні ў парах вусна адказваюць на пытанні.
Як змяняюцца дзеясловы?
Якія часы мае дзеяслоў?
• На якія пытанні адказваюць дзеясловы цяперашняга часу? Прошлага? Будучага часу?
• Змяніце дзеяслоў ... па часах.
Рэфлексія
Вучні ацэньваюць сваю работу на ўроку, карыстаючыся сказамі:
Я навучыўся...
Я добра зразумеў...
Яхацеў бы...
Дамашняе заданне: практ. 115.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Навучалынае сачыненне
Мэты: фарміраваць уменне вызначаць і раскрываць асноўную думку сачынення; вучыць уменню звязваць у адно цэлае сказы і часткі тэксту; удасканальваць уменне складваць тэкставы план на аснове малюнкавага; узбагачаць слоўнікавы запас; ужываць дзеясловы ў тэксце; выхоўваць чулыя адносіны да сяброў і блізкіх.
Арганізацыйны момант
Вучні чытаюць вершаваныя радкі П. Варанько.
Дружбай даражы сваёй,
Хай яна ў душы цвіце,
Бо без сябра і вясной
Снег дарогу замяце.
Гульня "Знайдзі знаёмага"
Знайсці і падлічыць, колькі ў вершы слоў, у якіх схаваліся арфаграмы. Растлумачыць іх правапіс.
Рэдагаванне сказаў
Знайсці ў кожным сказе памылковае слова і растлумачыць, чаму яго нельга выкарыстоўваць. Запісаць сказы з правільна ўжытымі дзеясловамі.
Зрэдку ходзяць дажджы.
Я ездзіў на самалёце.
Адгрымелі лютаўскія завірухі.
Хлопчыкі будуюць снежную бабу.
Мая сяброўка паважае марожанае.
Уступная гутарка.
— У шматлікіх беларускіх прыказках і прымаўках гаворыцца пра гасціннасць нашага народа. Гэта і зразумела. Беларусы здаўна славяцца сваей дабрынёй, шчодрасцю. Госць — для кожнага з нас важная асоба.
Успомніце прыказкі: "Прыглядай гасцей, каб хадзілі часцей", "Добраму госцю вароты самі расчыняюцца". Госці, збіраючыся дамоў і развітваючыся з гаспадарамі, гавораць: "Пара гасцям і меру ведаць". А кожны чалавек ведае, што "У гасцях добра, а дома лепей".
На парце ў кожнага вучня ляжаць "карткі ветлівасці". Выбраць, якія са слоў ветлівасці можна сказаць сябру, а якія старэйшым ці незнаемым людзям.
Добры дзень! Добры вечар! Вітаю вас! Мае шанаванне! Калі ласка! Будзьце ласкавы! Вельмі рад вас бачыць! Дзякуй! Усяго добрага!
Добрай раніцы! Як ваша здароўе?
Прывітанне! Як справы? Добры вечар! Як даехалі? Вітаю! Як сябе адчуваеш?
Паведамленне тэмы ўрока
Пастаноўка вучэбнай задачы
Вызначэнне тэмы сачынення
Вучні разглядаюць малюнак практ. 107 і вызначаюць тэму сачынення.
Вуснае складанне апавядання па малюнку
Пытанні і заданні
• Хто намаляваны?
• Дайце дзецям імёны, а катку — мянушку.
• Што вы можаце сказаць пра дзяцей?
• Звяртаецца ўвага на пытанні: "Дзе?", "Калі?", "Што?", "Як?"
• Як можна закончыць апавяданне?
• Дайце малюнку загаловак.
На дошцы запісваюцца загалоўкі: "У дзень нараджэння", "Шчаслівы дзень", дзеясловы-памочнікі: прапанаваць (каму?) ..., падзякаваць (каму?) ..., запрасіць (каго?)....
Вусны пераказ апавядання
Самастойная работа
Вучні запісваюць сачыненне ў сшыткі.
Прыкладны тэкст:
На свой Дзень нараджэння Пятрусь запрасіў гасцей. Прыйшлі Васіль, Наташа і Света. Усе прынеслі падарункі. Васіль падарыў футбольны мяч. Ён ведаў, што пра яго даўно марыў Пятрусь. Наташа прынесла цацку. Света падарыла прыгожыя кветкі і ___________. Кожны з гасцей падрыхтаваў яшчэ і вершаванае віншаванне. Гучалі ў гэты дзень вясёлыя песні і гучны смех. А торт, які спякла Петрусёва маці, яшчэ больш падняў настрой.
Вясёлае атрымалася свята. (66 слоў)
Самаправерка па алгарытме.
Памятка рэдактару
Перачытай сачыненне і правер:
ці няма ў тэксце лішніх слоў;
ці не прапушчана слова;
ці не парушаны парадак слоу ў сказе;
ці правільна вызначаны межы сказаў;
ці варта аб'ядноўваць суседнія сказы;
ці правільна звязаны паміж сабой сказы і часткі тэксту;
ці правільна выдзелены часткі тэксту;
ці дакладна ўжыты прыметнікі, дзеясловы, займеннікі.
Падвядзенне вынікаў уроку

2. Работа над памылкам!.
• Успомнще тэму сачынення (сшытк! не раздаюцца).
• Паслухайце лепшае сачыненне, вызначце станоучыя бак!.
• Праанал!зуйце сачыненн!, у як!х дапушчаны памылю (прозв!шчы вучняу не паведамляюцца).
• Прачытайце, адзначце моуныя недахопы. (Асобныя частк! сачыненняу запюваюцца на дошцы загадзя. Дошка падзелена на 2 частк!. На адной запюваюцца сказы са стылютычным! памылкам!, а на другой — вы-прауленытэкст.)
• Зап!шыце прав!льны варыянт у сшытк!. (Сшытк! раздаюцца тольк! на гэтым этапе.)
• Выканайце !ндыв!дуальную работу над астатн!м! памылкам!. Работа у трупах (для вучняу, як!я нап!сал! сачыненн!
без памылак)
1) "Распранще" сказ, вык!нуушы з яго слова.
Хлопцы пшуюць бервяно. Зранку дзьмуу вецер. Хора-ша цв!туць рамонк!. Птушаняты жаласна тшчаць. Ападае жоутае л!сце.
2) "Апран!це" сказ, дадаушы слова.
Прыйшла вясна. Прыгрэла сонейка. Снег пачау рас-таваць. Зазелянел! дрэвы. Прачнулюя жыхары. Ляцяць птушк!.
3) Сказы-"жартаун!к(". Знайдз!це у сказах памылк! I выправ!це !х.
На лузе кон! пасвяць дзядулю. Прыгожая кветка на-малявала Марынку. Алесь мыу рукам! мыла. Падлога ля-жыць на дыване. Цацк! берагуць малога Дзянюа. Дзяу-чынк! зб!рал! чырвоныя чарн!цы ! чорныя сунщы.


БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Змяненне дзеясловаў цяперашняга і будучага часу
Мэты: праверыць засваенне напісання слоўнікавых слоў; фарміраваць уяўленне пра спражэнне (змяненне па асобах і ліках) дзеясловаў цяперашняга і простага будучага часу, адпрацоўваць уменне адрозніваць формы дзеясловаў 1, 2, 3-й асобы ў адзіночным і множным ліку; выхоўваць чулыя адносіны і павагу да старэйшых.
Арганізацыйны момант
Стварэнне псіхалапчнага настрою. Гульня "Перакладчыкі"
Вучні ў парах складаюць слоўнік настрою (пры неабходнасці карыстаюцца перакладнымі слоўнікамі).
Словы на беларускай мове
Словы на рускай мове
лагодны
маркотны
незразумелы
радасны
урачысты
Затым настаўнік просіць вучняў уладкавацца зручней і паўтараць услед за ім: "Пачынаецца ўрок роднай мовы. Увага мая расце. Памяць становіцца лепшай. Я гатовы да работы".
Паўтарэнне вывучанага матэрыялу
Настаўнік просіць вызначыць, пра які час дзеяслова гаворыцца:
• абазначае дзеянне, якое адбываецца ў дадзены момант, — гэта...
• абазначае дзеянне, якое адбывалася ў мінулым, да моманту гутаркі, — гэта...
• абазначае дзеянне, якое будзе адбывацца пасля моманту гутаркі, — гэта...
Гульня "Хто ў нас самы пільны?"
Адгадайце загадку. Назавіце арфаграмы ў загадцы і растлумачце іх правапіс. Знайдзіце дзеясловы, пастаўце да іх пытанні і вызначце час.
Бліснула, зламалася,
Дзесьці ўміг схавалася,
ні дагнаць, ні след пазнаць —
толькі водгулле чуваць.
Два вучні пісьмова працуюць па картцы.
Размяркуйце дзеясловы па групах у адпаведнасці з пытаннямі.
Працую, прынёс, накорміць, лячыў, пашые, гаварыў, чытае, прынясе, свеціць.
1) Што робіць?
2) Што рабіў?
3) Што зробіць?
Фізкультхвілінка
Вывучэнне новага матэрыялу
Настаўнік паведамляе тэму ўрока і тлумачыць, што дзеясловы цяперашняга і будучага часу змяняюцца па асобах.
3 дапамогай табліцы вучні ўзнауляюць веды пра асабовыя займеннікі.
Дзеці чытаюцьтэкст практ. 116.
Асоба
Адзіночны лік
Множны лік
1-я
я
мы
2-я
ты
вы
3-я
ён, яна, яно
яны
Пытанні і заданні
• Пра якога салдата расказвае аўтар?
• Чаму салдат не бачыць сонца?
• Чаму мы павінны пакланіцца салдату?
• Як трэба адносіцца да старэйшых, да ветэранаў вайны?
• Звярніце ўвагу на словы бачу, бачыш, бачыць. Гэта некалькі дзеясловаў ці некалькі формаў аднаго дзеяслова?
• У форме якога часу ўжыты ў тэксце дзеяслоў бачыць?
• Выпішыце з тэксту займеннікі разам з дзеясловамі, якія з імі звязаны. Вызначце час выпісаных дзеясловаў.
Вучні робяць вывад: дзеясловы могуць абазначаць дзеянні розных асоб. Затым чытаюць правіла на с. 62.
Практ. 117 выконваецца вусна ў парах, вызначаецца асоба дзеясловаў.
Дзеці разглядаюць табліцы "Цяперашні час", "Будучы час" (практ. 118). Робяць выснову, як змяняюцца дзеясловы ў цяперашнім і будучым часе. Вызначаюць, якія канчаткі маюць дзеясловы 1,2 і 3-й асобы ў адзіночным ліку, у множным ліку.
Настаўнік паведамляе, што змяненне дзеяловаў цяперашняга і будучага часу па асобах і ліках называецца спражэннем.
Замацаванне ведаў
Праспрагаць дзеясловы чытаць, бачыць. Звярнуцьувагу на алгарытм спражэння.
Работа па падручніку
Практ. 121 выконваецца з апорай натабліцу (с. 64).
Практ. 120 выконваецца па варыянтах:
I варыянт выпісвае сказы з дзеясловамі 1,2 і 3-й асобы ў адзіночным ліку;
II варыянт — у множным ліку.
Праводзіцца ўзаемаправерка.
Падвядзенне вынікаў уроку
• Што новага вы даведаліся на ўроку?
• Што такое спражэнне дзеяслова?
Рэфлексія
Вучні ацэньваюць сваю работу на ўроку.
Дамашняе задание: практ. 123

________________________-
Праверачная работа па тэме “Дзеяслоў”
Падкрэслі дзеясловы.
Першымі да нас з выраю прыляцелі гракі. Скачуць яны па дарогах, па прагалінах. Адны старыя гнёзды рамантуюць, другія новыя будуюць. Увесь дзень гракі працуюць.
Падкрэслі дзеясловы ў неазначальнай (пачатковай) форме.
Навучыся, сябар, слухаць песні птушак. Гэтыя песні яны спяваюць табе. І пакуль ты будзеш слухаць, яны будуць цябе радаваць.
Вызнач час дзеясловаў. Злучы лініяй дзеяслоў і яго час.
нальюць прошлы час
будуеш
пройдзе цяперашні час
звоніць
размаўляў будучы час
прыклеіла
Вызнач час, лік, асобу дзеясловаў.
Зелянее – __________ час, _________лік, _________ асоба.
Зацвітуць – __________ час, __________ лік, _________ асоба.
Запішы выдзеленыя дзеясловы ў форме прошлага часу.
(Узыходзіць)__________________________ сонца. Паляўнічы (спыняецца)_______________________, (прыслухоўваецца) __________________________ да цішыні. Раптам (бачыць)________________________ лісу на тым баку ракі.

______________________
Праверачная работа па тэме “Дзеяслоў”
Падкрэслі дзеясловы.
Першымі да нас з выраю прыляцелі гракі. Скачуць яны па дарогах, па прагалінах. Адны старыя гнёзды рамантуюць, другія новыя будуюць. Увесь дзень гракі працуюць.
Падкрэслі дзеясловы ў неазначальнай (пачатковай) форме.
Навучыся, сябар, слухаць песні птушак. Гэтыя песні яны спяваюць табе. І пакуль ты будзеш слухаць, яны будуць цябе радаваць.
Вызнач час дзеясловаў. Злучы лініяй дзеяслоў і яго час.
нальюць прошлы час
будуеш
пройдзе цяперашні час
звоніць
размаўляў будучы час
прыклеіла
Вызнач час, лік, асобу дзеясловаў.
Зелянее – __________ час, _________лік, _________ асоба.
Зацвітуць – __________ час, __________ лік, _________ асоба.
Запішы выдзеленыя дзеясловы ў форме прошлага часу.
(Узыходзіць)__________________________ сонца. Паляўнічы (спыняецца)_______________________, (прыслухоўваецца) __________________________ да цішыні. Раптам (бачыць)________________________ лісу на тым баку ракі.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: І і ІІ спражэнне дзеясловаў
Мэты: фарміраваць уяўленне пра I і II спражэнне дзеясловаў; выпрацоўваць уменне ставіць пытанні да дзеясловаў і, карыстаючыся табліцай, спрагаць прапанаваныя дзеясловы, выдзяляць асабовыя канчаткі; развіваць арфаграфічную пільнасць; узбагачаць лексічны запас вучняў; выхоўваць добразычлівыя адносшы да сяброў.
Арганізацыйны момант
Настаўнік пачынае ўрок вершам:
Залатое цуда-сонца!
Загляні да нас у ваконца!
Нам здароўе зберажы
I вучыцца памажы!
Вучні перадаюць цяпло, якое дасылае сонейка праз акно ў клас, дотыкамі далоняў сваім сябрам і пералічваюць умовы, неабходныя для добрай работы на ўроку.
Хвілінка чыстапісання
Гульня "Перакладчыкі"
Настаўнік запрашае вучняў у птушынае царства. Школьнікі з дапамогай слоўнікаў перакладаюць назвы птушак.
Птушыны слоўнік
Словы на беларускай мове
Словы на рускай мове
амялушка берасцянка глушэц кнігаўка крумкач крыжадзюб сітаўка цецярук шпак Гульня "У пошуках птушак"
Вучні шукаюць назвы птушак, а потым расказваюць пра іх.
Настаўнікрамонакдроздвецераўторакперапынакберасцянкадзьмухавецсняжынкааўсянкаталерказелянушкаяблык
Дзеці атрымліваюць творчае заданне на дом — зрабіць апісанне якой-небудзь птушкі.
Фізкультхвілінка
Праверка дамашняга задання
Вызначце, хто пра сябе можа так сказаць:
часціна мовы
абазначаю дзеянне прадмета
адказваю на пытанні што рабіць? што зрабіць?
змяняюся па ліках і часах
маю пачатковую (неазначальную) форму
у сказе часцей за ўсё бываю выказнікам
Правяраецца дамашняе практыкаванне, дзеці зачытваюць, якія "згубленыя" дзеясловы яны дапісалі. Вызначаюць іх асобу.
Пытанні
• Што называецца спражэннем дзеяслова?
• У якім часе спрагаюцца дзеясловы?
Вучні запісваюць у сшыткі сказы. Вызначаюць час, асобу, лік дзеясловаў.
Хутка зайграе, загамоніць рознымі галасамі веснавы лес! Усе мацней спяваюць дразды, малінаўкі, салаўі.
Вучні атрымліваюць аркушы з табліцай спражэння дзеяслова I запаўняюць яе, дапісваючы толькі канчаткі асабовых формаў дзеяслова. (Гл. табліцу 1)
Пытанні і заданні
• Паназірайце за канчаткамі дзеясловаў у адной і той жа форме.
• Чаму канчаткі не аднолькавыя?
Вывучэнне новага матэрыялу
Настаўнік паведамляе тэму ўрока.
Вучні фармулююць задачы ўрока з дапамогай слоў даведацца, навучыцца, прымяняць.
Работа па падручніку
Вучні разглядаюць табліцу у практ. 124. Робяць вывад, якія канчаткі маюць дзеясловы І і II спражэння.
Практ. 126. Вучні адгадваюць загадкі. Вызначаюць у дзеясловах канчаткі і спражэнне з дапамогай табліцы на с. 67.
Затым спрагаюць дзеясловы марыць, лятаць.
Работа ў групах
1-я група: запоўніце табліцу, змяніце дзеясловы па асобах у адзіночным ліку, выдзеліце канчаткі. (Гл. табліцу 2)
2-я група: запоўніце табліцу, змяніце дзеясловы па асобах у множнага ліку, выдзеліце канчаткі.(Гл. табліцу 3)
Вучні робяць вывад, для чаго трэба ведаць спражэнне дзеяслова.
Замацаванне ведаў
Выконваецца практ. 128. Звяртаецца ўвага на чацвёрты сказ. (Калі ты не ведаеш правіла, ад памылак ты не пазбавішся.) Дзеці ўспамінаюць, якое правіла трэба ведаць, каб правільна напісаць не з дзеясловамі. Потым чытаюць запісаны на дошцы верш Я. Коласа:
Сонца грэе, прыпякае;
Лёд на рэчцы затрашчаў.
Цёплы вецер павявае,
Хмар дажджлівых нам прыгнаў.
Вось і бусел паказаўся,
Гусі дзікія крычаць,
Шпак на дубе расспяваўся,
Жураўлі ўжо ляцяць.
Пытанні і заданні
• Якую пару года апісвае паэт?
• Выпішыце дзеясловы цяперашняга часу, вызначце іх спражэнне з апорай на табліцу.
• Адшукайце ў вершы словы з вывучанымі арфаграмамі.
Рэфлексія
Выкажыце сваю думку:
Што новага мы даведаліся на ўроку?
Што было самым цяжкім?
Якія задачы выклікалі цяжкасці?
Якая работа спадабалася больш? Чаму?
Дамашняе заданне: практ. 129.

Неазначальная форма дзеяслова
Цяперашні час
Будучы час
адзіночны лік
множны лік адзіночны лік
множны лік
што рабіць?
1 ас.
2 ас.
3 ас.
1 ас.
2 ас.
3 ас.
1 ас.
2 ас.
3 ас.
1 ас.
2 ас.
3 ас.
спяваць
крычаць
Дзеяслоў
адказаць
слухаць
карміць
маўчаць
1 ас.
што раблю?
2 ас.
што робіш?
3 ас.
што робіць?

Дзеяслоў
адказаць
слухаць
карміць
маўчаць
1 ас.
што робім?
2 ас.
што робіце?
Зас.
што робяць?
БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Першая асоба дзеясловаў
Мэты: вучыць змяняць дзеясловы па асобах і ліках; вучыць звяраць напісанне канчаткаў дзеясловаў 1-й асобы адзіночнага і множнага ліку цяперашняга часу з табліцай спражэння дзеясловаў; узбагачаць лексічны запас вучняў; выхоўваць узаемадапамогу, працавітасць.
Арганізацыйны момант
Настаўнік жадае вучням, а яны адзін аднаму быць на ўроку ўважлівымі, упэўненымі... Дзеці працягваюць пажаданні.
Хвілінка чыстапісання
_________________________________________
_________________________________________
фарба расфарбоўка футра
Работа па картцы
Скласці сказ з прапанаваных слоў. Падкрэсліць галоўныя члены сказа. Вызначыць, якой часцінай мовы выражаны выказнік.
Ярка, сонца, і, возера, афарбоўвае, у, розныя, свеціць, колеры, ваду.
Праверка дамашняга задання
На дошцы — верш П. Пранузы:
Па дарозе ў школу стрэў ты дружбака.
I яму гаворыш з ласкай: "Добры дз..н..!"
Ён табе ўсміхнуўся і з табой ідз.. .
Ён твайму в..танню і сустрэчы рад.
Хмарна, а св..тлеюц.. н..ба, кв..ткі, сад.
Пытанні і заданні
Пра што расказваецца ў вершы?
Устаўце прапушчаныя літары.
Назавіце дзеясловы, вызначце іх спражэнне.
Што такое спражэнне дзеяслова?
Вызначце час і асобу названых дзеясловаў.
Якія дзеясловы адносяцца да першага спражэння, а якія — да другога?
Для чаго неабходна ведаць спражэнне дзеясловаў?
Гульня "Ці верыце вы?.."
• Ці верыце вы, што да I спражэння адносяцца дзеясловы спяваць, ляцець, зваць, гуляць, жыць, казаць?
• Ці верыце вы, што да II спражэння адносяцца дзеясловы крычаць, глядзець, ляжаць, стаяць, пішуць?
Фізкультхвілінка
Дыферэнцыраваная работа ў групах па картках
1 -я група: абазначце спражэнне дзеясловаў.
Думаю, мару, спявае, піша, скачуць, адчуваюць, глядзіць, чэрціць, спіць, крычыць.
2-я група: адгадайце загадкі, знайдзіце дзеясловы і вызначце іх спражэнне.
Па блакітным па двары авечкі ходзяць дагары.
Падзьме вецер самавіты — ні авечак, ні блакіту.
Ног не маю, а іду, рук не маю, а б'ю.
Адзін лье, другі п'е, трэці зелянее і расце.
3-я група: злучыце стрэлкамі дзеясловы з назоўнікамі ва ўсе магчымыя словазлучэнні, абазначце спражэнне дзеясловаў.
гаворацьна пытанні
адказваюцьпры сустрэчы
сустракаюццана дарозе
працавацьз сябрамі
маляваць ля дошкі
Вывучэнне новага матэрыялу
Настаўнік паведамляе тэму і мэты ўрока. Вучні ставяць у 1 -ю асобу адзіночнага ліку дзеясловы вязаць, прасіць, любіць, адпачываць, вызначаюць канчаткі.
Пытанні і заданнні
• Што вы заўважылі? (Дзеясловы ў 1 -й асобе адзіночнага ліку I і ІІ спражэння маюць аднолькавыя канчаткі: -у, -ю)
• Запішыце прапанаваныя дзеясловы ў 1-й асобе множнага ліку.
Затым дзеці чытаюць паведамленне Спадарыні Граматыкі на с. 69 падручніка.
Выконваецца практ. 131, 132.
Вучні-"настаўнікі" правяраюць выкананне задання з дапамогай табліцы спражэнняў.
Замацаванне ведаў
Дыферэнцыраваная работа ў групах
1-я група: гульня "Чужое сярод сваякоў". Выпішыце толькі словы-"сваякі".
Жывуць, пішу, рашаем.
Спяваць, чытаю, вучуся.
Любіць, шыем, вяжу.
2-я група: практ. 134.
3-я група: рашыце галаваломку, прачытайце прыказку. Запішыце яе ў сшытак. Як вы разумееце сэнс прыказкі? Вызначце асобу і спражэнне дзеяслова.
Калі глух я ем, і я нем.
Праводзіцца праверка выкананага задання.
Хвілінка творчасці
Выкарыстоўваючы апорныя словы, складзіце невялікае апавяданне.
1 -я група. На лясной паляне
Сонца, бярозкі, песні, птушкі, траўка.
2-я група. На рацэ
Раніца, воблака, ветрык, вада, гарлачыкі, лодка, рыбакі, вудачкі, чайкі.
3-я група. У лесе вясной
Сарока, вавёрка, вожык, зайчаня, зязюля, сонца, елка, бярозкі, хмызнякі.
Праслухоўванне складзеных апавяданняў.
Вучні выпісваюць па 5 дзеясловаў, выкарыстаных у апавяданнях,і вызначаюць іх час, асобу і спражэнне.
Рэфлексія
Вучні ацэньваюць сваю работу на ўроку, адказваючы на пытанні.
Як мы справіліся з задачамі ўрока?
Што ведалі раней?
Што новага даведаліся?
Што хацелі б даведацца?
Дамашняе заданне: практ. 135.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Кантрольная работа па тэме “Дзеяслоў”
Мэты: праверыць веды вучняў па тэме “Дзеяслоў”.
Арганізацыйны момант
Кантрольная работа
1 варыянт (61 слова) 2 варыянт
1. Спішы. Падкрэслі дзеясловы 1. Спішы. Падкрэслі дзеясловы
Чырвань, чырвоны, чырванець; круглы, круг, кружыць; разбагацець, багаты, багацце. Пісьмо, пісьмовы, пісаць; адказ, адказаць, адказны; зялёны, зазелянець, зелень.
2. Вызнач час дзеясловаў. Запішы дзеясловы ў 3 слупкі.
Прыйшла, ідзяце, будзе лячыць, выканаем, спячэ, плыву, глядзеў, крычыць, шумеў.
2. Вызнач час дзеясловаў. Запішы дзеясловы ў 3 слупкі.
Размаўляў, будуеш, будзе працаваць, нальюць, прыбяжыць, звоніць, прыклеіла, пашыў, працую.
3. Спішы. Абазнач час, лік, асобу дзеяслова.
Зімой пад зялёнымі хвойкамі знойдуць прытулак звяры і птушкі. 3. Спішы. Абазнач час, лік, асобу дзеяслова.
Фіялетавыя кветкі на тоненькіх сцяблінках дзівосным дываном упрыгожваюць лес.
4. Спішы. Абазнач спражэнне дзеясловаў.
Напісаць (__), касіць (__), спыніць (__), вазіць (__), злучаць (__), даганяць (__), любіць (__). 4. Спішы. Абазнач спражэнне дзеясловаў.
Сядзець (__), злавіць (__), шумець (__), ехаць (__), пакінуць (__), чытаць (__), паставіць (__).
5. Спішы верш. Дапішы канчаткі, устаў прапушчаныя літары. Вызнач спражэнне дзеясловаў.
Вішні з ветр..кам шум___ ,
Пч..лкі стрункамі звін___ .
Над кр..нічнаю вадой
хвалі ш..пч___ нам з табой:
родны край зімой і ў леце
самы-самы лепшы ў свеце.
5. Спішы верш. Дапішы канчаткі, устаў прапушчаныя літары. Вызнач спражэнне дзеясловаў.
Вішні з ветр..кам шум___ ,
Пч..лкі стрункамі звін___ .
Над кр..нічнаю вадой
хвалі ш..пч___ нам з табой:
родны край зімой і ў леце
самы-самы лепшы ў свеце.
Праверка работ

1 варыянт
1. Спішы. Падкрэслі дзеясловы.
Чырвань, чырвоны, чырванець; круглы, круг, кружыць; разбагацець, багаты, багацце.
2. Вызнач час дзеясловаў. Запішы дзеясловы ў 3 слупкі.
Прыйшла, ідзяце, будзе лячыць, выканаем, спячэ, плыву, глядзеў, крычыць, шумеў.

пр. час цяп. час буд. час
3. Спішы. Абазнач час, лік, асобу дзеяслова.
Зімой пад зялёнымі хвойкамі знойдуць ( ____ ч., _____ л., ____ ас.) прытулак звяры і птушкі.
4. Спішы. Абазнач спражэнне дзеясловаў.
Напісаць (__), касіць (__), спыніць (__), вазіць (__), злучаць (__), даганяць (__), любіць (__).
5. Спішы верш. Дапішы канчаткі, устаў прапушчаныя літары. Вызнач спражэнне дзеясловаў.
Вішні з ветр..кам шум___ ,
Пч..лкі стрункамі звін___ .
Над кр..нічнаю вадой
хвалі ш..пч___ нам з табой:
родны край зімой і ў леце
самы-самы лепшы ў свеце.
2 варыянт
1. Спішы. Падкрэслі дзеясловы
Пісьмо, пісьмовы, пісаць; адказ, адказаць, адказны; зялёны, зазелянець, зелень.
2. Вызнач час дзеясловаў. Запішы дзеясловы ў 3 слупкі.
Размаўляў, будуеш, будзе працаваць, нальюць, прыбяжыць, звоніць, прыклеіла, пашыў, працую.
пр. час цяп. час буд. час
3. Спішы. Абазнач час, лік, асобу дзеяслова.
Фіялетавыя кветкі на тоненькіх сцяблінках дзівосным дываном упрыгожваюць ( ____ ч., _____ л., ____ ас.) лес.
4. Спішы. Абазнач спражэнне дзеясловаў.
Сядзець (__), злавіць (__), шумець (__), ехаць (__), пакінуць (__), чытаць (__), паставіць (__).
5. Спішы верш. Дапішы канчаткі, устаў прапушчаныя літары. Вызнач спражэнне дзеясловаў.
Вішні з ветр..кам шум___ ,
Пч..лкі стрункамі звін___ .
Над кр..нічнаю вадой
хвалі ш..пч___ нам з табой:
родны край зімой і ў леце
самы-самы лепшы ў свеце.
БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Другая асоба дзеяслова
Мэты: фарміраваць уменне спрагаць дзеясловы, вучыць распазнаваць дзясловы 2-й асобы ў тэксце; пазнаёміць з канчаткамі дзеясловаў 2-й асобы і асаблівасцямі націску ў дзеясловах множнага ліку 2-й асобы; развіваць маўленчыя навыкі вучняў; выхоўваць спагаду, жаданне дапамагаць іншым.
Арганізацыйны момант
Стварэнне псіхалагічнага настрою
Настаўнік чытае верш С. Грахоўскага:Чалавеку патрэбна не слава,А людская павага і ласка,I сардэчнае шчырае слова,I вясёлая добрая казка.Чалавеку патрэбна ўсмешка Незнаёмых вачэй і знаёмых...
• Якая галоўная думка верша?
Гульня "Жадаю табе..."
Дзеці трымаюцца за рукі і па крузе перадаюць свае пажаданні.
Праверка дамашняга задання
• Якія канчаткі маюць дзеясловы 1 -й асобы адзіночнага ! множнага ліку?
Работа ў парах
Вучні правяраюць адзін у аднаго выкананне дамашняга практыкавання.
Работа па картцы
Запішыце дзеясловы ў 1 -й асобе адзіночнага і множнага ліку ў цяперашнім часе па ўзоры, абазначце канчаткі.
Узор. Касіць — кашу, косім.
Чытаць, маляваць, вучыць, маўчаць, адпачываць.
Гульня "Чужое сярод сваякоў" (для індывідуальнай работы)
Выпішыце толькі словы-"сваякі".
Бегчы, ляцець, ісці, спяваць, шуміць;
вучу, плыву, малюю, спяваю;
грузім, ляцім, жывём, стаяць.
Вучні самі правяраюць выкананне задання па табліцыспражэння дзеясловаў.
Хвілінка чыстапісання
_____________________________________
_____________________________________
Гульня “Скорагаворка”
"Збярыце" са складоў скорагаворку. (Падказка: склады ў словы "збірайце" цераз адзін.)
дзят дзяўб лы лі дзю дрэ ба вы мі
(Дзятлы дзюбамі дзяўблі дрэвы)
Вучні чытаюць скорагаворку ў парах, запісваюць атрыманы сказ. Потым называюць у ім часціны мовы, падкрэсліваюць граматычную аснову.
Вывучэнне новага матэрыялу
— На пачатку ўрока вы жадалі сваім сябрам шмат добрага. Успомнім, якія дзеясловы гучалі ў гэтых пажаданнях (зробіш, напішаш, атрымаеш...). Якой асобы гэтыя дзеясловы? 3 дапамогай якой часціны мовы вызначаецца асоба дзеяслова? Сёння мы паназіраем за канчаткамі дзеясловаў другой асобы адзночнага і множнага ліку, навучымся распазнаваць другую асобу дзеясловаў, параўнаем правапіс канчаткаў дзеясловаў у беларускай і рускай мовах.
Работа ў групах
— Спадарыня Граматыка прапануе вам правесці даследаванне дзеясловаў з практ. 136 і 137 па плане, запісаным на дошцы:
1. Прачытайце дзеясловы.
2. Вызначце час, асобу, спражэнне і лік дзеясловаў.
3. Вызначце канчаткі дзеясловаў.
4. Зрабіце вывад: якія канчаткі маюць дзеясловы. Растлумачце, чаму дзеясловы маюць розныя канчаткі?
Што адрознівае канчаткі дзеясловаў у беларускай і рускай мовах?
1-я група: даследуйце дзеясловы першага слупка практ. 136.
2-я група: даследуйце дзеясловы другога слупка практ. 136.
3-я група: з практ. 137 выпішыце дзеясловы I спражэння, абазначце канчаткі. Складзіце сказ з адным дзеясловам. Даследуйце, як адрозніваюцца канчаткі дзеясловаў у беларускай і рускай мовах.
4-я група: з практ. 137 выпішыце дзеясловы II спражэння, абазначце канчаткі. Складзіце сказ з адным дзеясловам. Даследуйце, як адрозніваюцца канчаткі дзеясловаў у беларускай і рускай мовах.
Прадстаўнікі груп абараняюць свае даследаванні каля дошкі.
Робіцца вывад:
1) Дзеясловы I спражэння ў 2-й асобе адзіночнага ліку маюць канчаткі -еш, -эш, -аш, а множнага ліку — канчаткі -еце, -аце, -яце.
2) Дзеясловы ІІ спражэння ў 2-й асобе адзночнага ліку маюць канчаткі -ыш, -іш, а множнага ліку — іце, -ыце.
3) У канчатках дзеясловаў 2-й асобы адзіночнага ліку ў беларускай мове пасля ш літара ь не пішацца.
Замацаванне ведаў
Работа ў парах па картцы
На картках даюцца часткі прыказак.
Спалучыце часткі сказаў, каб атрымаліся прыказкі. Растлумачце іх сэнс. Знайдзіце дзеясловы 2-й асобы, вызначце іх канчаткі.
Любіш катацца —
Менш гавары —
Позна ўстанеш —
Чаго сам сабе не зычыш,
мала зробіш.
таго другому не рабі.
Любі і саначкі вазіць.
больш пачуеш.
Слоўнікавая работа
Паставіць дзеясловы ў 2-ю асобу адзіночнага ліку.
Зваць, класці, несці, грымець, пісаць.
Вучні высвятляюць, які дзеяслоў лішні, і абгрунтоўваюць свой выбар. Настаўнік тлумачыць, што гэтае слова слоўнікавае і яго трэба запомніць. Затым да дзеяслова грымець падбраюцца і запісваюцца аднакаранёвыя словы.
Фізкультхвілінка
Работа па падручніку
1. Прачытайце другую загадку з практ. 138. Адгадайце яе. Знайдзіце дзеясловы 2-й асобы, вызначце іх спражэнне, канчаткі.
2. Самастойна па варыянтах запішыце 1 і 3-ю загадку разам з адгадкамі. Абазначце канчаткі дзеясловаў 2-й асобы і спражэнне. Зрабіце ўзаемаправерку выкананага задання.
Работа з памяткай на с. 73. Звяртаецца ўвага на тое, куды падае націск у дзеясловах 2-й асобы множнага ліку.
Гульня "Перакладчыкі"
Вучні працуюць у парах. Карыстаючыся слоўнікамі, робяць пераклад дзеясловаў на беларускую мову (практ. 139). У перакладзеных дзеясловах ставяць націск, адказваюць на пытанні да практыкавання.
Хвілінка творчасці
Практ. 141.
• Прачытайце пісьмо.
• Якімі сказамі яно пачынаецца? Якімі заканчваецца?
• Пра што ідзе гутарка ў другім абзацы? У перадапошнім?
• Выпішыце дзеясловы 2-й асобы. Абазначце ў іх канчаткі, спражэнне.
• Якія ветлівыя звароты можна выкарыстаць пры напісанні пісьма?
• Раскажыце, пра што вы напісалі б свайму сябру або сваім родным, блізкім. (Можна прапанаваць напісаць пісьмо на чарнавіках, каб потым дапрацаваць дома і адправіць напісанае адрасату.)
Рэфлексія
Гульня "Пахвалі"
Настаўнік просіць дзяцей пахваліць сябе...
за творчасць;
за добрыя паводзіны;
за акуратна выкананую работу;
за дапамогу сябру;
за набытыя на ўроку веды;
за актыўную работу;
за...
Дамашняе заданне: практ. 143.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Трэцяя асоба дзеясловаў
Мэты: фарміраваць уменне змяняць дзеясловы па асобах і ліках з апорай на табліцы; вучыць правільна ўжываць дзеясловы 3-й асобы ў маўленні; выхоўваць назіральнасць, любоў да роднай прыроды.
Арганізацыйны момант
Настаўнік пачынае ўрок урыўкам з верша Г. Пашкова:
Вывучае Натка мову.
На душы ў Наткі — май:
Столькі вокал
Светлых слоў — слухай
Ды запамінай!..
...Самы радасны прадмет —
Спасцігаць загадку слова,
Роднае зямелькі мову...
Высвятляецца, пра што расказвае аўтар.
Гульня "Знайдзі знаёмага"
Звярніце ўвагу на вымаўленне слоў з гукам [о]. Як толькі пачуеце такія словы, пляскайце ў далоні.
Возера, лужок, масты, парасон, берасцянка, падасінавік, акно.
Дзеці паўтараюць правіла, калі ў беларускай мове пішацца літара о.
Праверка дамашняга задання
Прачытайце прыказкі, якія ўтварылі, працуючы над практ. 143.
Работа па варыянтах
Змяніце форму дзеясловаў па ўзоры, запішыце, выдзеліце канчаткі, вызначце асобу і спражэнне.
І варыянт
Узор. Сеяць — сееш.
Ісці, рабіць, грымець.
ІІ варыянт
Узор. Несці — несяце.
Глядзець, везці, званіць.
Праводзіцца ўзаемаправерка з апорай на табліцу.
Хвілінка чыстапісання
________________________________________
Алег Лойка Міхась Лынькоў Янка Маўр
Мой родны кут,
Як ты мне мілы!..
• Хто напісаў гэтыя радкі?
• Назавіце беларускіх паэтаў і пісьменнікаў, прозвішчы і імёны якіх пачынаюцца з прапісаных літар.
Работа ў парах
Гульня "Шыфравальшчыкі"
Расшыфруйце прыказкі. Запішыце іх у сшыткі. У выдзеленых дзеясловах вызначце асобу, спражэнне, канчаткі.
Хочаш, павінен, добра, працу, жыць, любіць.
Ніколі, што, не адкладвай, можна зрабіць, на заўтра, сёння, тое.
Хто, таму, працуе, шанцуе.
Фізкультхвілінка
Вывучэнне новага матэрыялу
Пытанні і заданні
• Якія займеннікі адносяцца да 3-й асобы?
• Пастаўце дзеясловы чытаць і гаварыць у форму 3-й асобы цяперашняга і будучага часу адзіночнага і множнага ліку. Вызначце канчаткі і спражэнне.
• Як вы думаеце, якая тэма сённяшняга ўрока?
• Пра што вы даведаецеся на ўроку?
Работа па падручніку
Практ. 144.
Адгадаць загадкі, выпісаць дзеясловы 3-й асобы адзіночнага ліку, вызначыць канчаткі і спражэнне. Затым выпісаць дзеясловы 3-й асобы множнага ліку, вызначыць канчаткі і спражэнне.
Пасля дзеці робяць вывад, якія канчаткі маюць дзеясловы І і ІІ спражэння ў 3-й асобе адзіночнага і множнага ліку. Потым чытаюць словы Спадарыні Граматыкі на с. 76.
Практ. 145 выконваецца з каменціраваннем.
Замацаванне ведаў
Вучні выконваюць заданні падручніка пры дапамозе прыёму "Аўтобусны прыпынак": насупраць кожнага выкананага задання ставяць на палях "+" (зразумела), "?" (выклікала цяжкасці), "-" (не зразумела).
— Пачнём наша падарожжа з асенняга лесу, — прапануе настаўнік і паказвае малюнкі.
Практ. 146 выконваецца па варыянтах: выпісаць дзеясловы ў 3-й асобе адзіночнага ліку (I варыянт); у 3-й асобе множнага ліку (II варыянт).
Дзеці робяць узаемаправерку выкананых заданняў, адзначаюць свае вынікі на палях.
— Наступны прыпынак чакае нас цёплым чэрвеньскім днём (паказваюцца малюнкі на тэму "Летам у полі").
Практ. 148.
— Наступны наш прыпынак — у лясных насельнікаў (дэманструюцца малюнкі птушак і звяроў).
Практ. 149.
Настаўнік знаёміць вучняў з прыёмам вызначэння спражэння дзеясловаў: калі ў 3-й асобе множнага ліку дзеясловы маюць канчаткі -уць, -юць, то дзеясловы адносяцца да I спражэння, калі канчаткі -аць, -яць, то дзеясловы адносяцца да II спражэння.
Вучні выкарыстоўваюць дадзены прыём і выпісваюць у два слупкі (I і II спражэнне) дзеясловы несці, свяціць, плыць, ляцець, будаваць, шумець.
Слоўнікавая работа
Адзін вучань ля дошкі, астатнія ў сшытках працуюць над практ. 147: з дапамогай слоўніка перакладаюць дзеясловы. Настаўнік звяртае іх увагу на тое, ці кожны дзеяслоў трэба перакладаць па слоўніку.
Падвядзенне вынікаў
Дамашняе заданне: практ. 151.


Беларуская мова
Тэма: "Спражэнне дзеясловау (замацаванне)".
Мэты: фарм!раваць навык! вызначэння спражэння дзеясловау; разв!ваць умение правтьна п!саць асабо-выя канчатк! дзеясловау I! II спражэння, працаваць з да-ведачным матэрыялам; выхоуваць увагу, зац!кауле-насць вучобай.
Абсталяванне: падручн!к, табл!цы, схемы, дыдак-тычны матэрыял.
Ход урока
1. Арганпзацыйны момант.

Настаутк прапануе паразважаць над тым, што пав!н-на быць у кожнага вучня, каб ён добра засво!у матэрыял урока. Адказ можна знайсц!, разгадаушы галаваломку.
(Увага, упэуненасць, зац/кауленасць, засяроджа-насць)
2. Праверка дамашняга задания. Вучэбны дыялог "Я сцвярджаю"
• Я сцвярджаю, што да першага спражэння адносяцца дзеясловы... (яю'я маюць у 3-й асобе адз!ночнага л!ку канчатю -е, -а, -э).
• Я сцвярджаю, што да другога спражэння адносяцца дзеясловы... (яю'я маюць у 3-й асобе множнага л!ку канчатю -аць, -яць).
• Я сцвярджаю, што... (Працягнще.)
3. Арфаграф1чная хвшшка.
Вучн! чытаюць верш Я. Коласа "Песня аб вясне", зап!-саны на дошцы:
Звон!ць, скача, як дз!цятка, Тэты жэужык-ручаёк. На яго, бы тая матка, Сонца юдае свой зрок. А ён, гучны ! смяшл!вы, Так! ходз!ць, аж дрыжыць, I друг! сябрук шчасл!вы Насустрэч яму бяжыць.
Пытанш \ заданн!
3 к!м парауноувае аутар ручаёк? Сонца?
"Запалще" агеньчык пад арфаграмам!, як!я трэба пра-
верыць.
Вып1шыце гэтыя словы, вызначце 1х спражэнне.
4. Чыстатсанне.
жэужык дрыжыць бяжыць
5. Замацаванне ведау.»
Скласц! са слоу сказы, выкарыстаушы дзеяслоу у ця-перашн!м часе. Вызначыць часц!ны мовы. Падкрэслщь граматычную аснову.
Маленью, слухаць, Петрык, песню, цудоуную, жава-ранка.
Дыферэнцыраваная работа
Той, хто хоча выканаць самае лёгкае задание, працуе над практ. 152 (пюьмова).
Той, хто хоча выканаць самае карыснае задание, працуе над практ. 153 (карыстайцеся таблщай спражэння дзеясловау на с. 67).
Той, хто хоча выканаць самае щкавае задание, працуе над практ. 156.
Той, хто хоча выканаць самае цяжкае задание, працуе над практ. 157.
Спачатку вучн! працуюць шдывщуальна, потым аб-мяркоуваюць выкананне у трупах, а пасля прадстауляюць вын1к! сваей працы класу.
Ф1зкультхв1л1нка
6. Развщцё маулення.
Практ. 158.
7. Слоун!кавая работа.
Расшыфруйце слова. Запшыце яго, падбярыце адна-каранёвыя словы, выдзелще у !х каран!.
ХвЫнка адпачынку
Адгадаць акразагадку.
загадва. . загадку: Я любл.. часопю тэты. Сонейкам н!бы сагрэты, Ён да вас спяша. . у хатку, Любщь кожнае дз!цятка. Купяць вам яго бацью. : хто так!?
Вышшыце дзеясловы, вызначце !х асобу I час, абазначце канчатю.
8. Падвядзенне вын!кау.
Вучн! складаюць кластар па тэме "Дзеяслоу".
9. РэфлекЫя.
Настаун!к прапануе вучням закончыць сказ.
Сёння на уроку...
мне спадабалася...
у мяне атрымалася...
я не задаволены, тамушто...
10. Дамашняе задание: практ. 159.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Змяненне дзеясловаў прошлага часу
Мэты: фарміраваць уменне вызначаць род дзеясловаў прошлага часу; дапамагчы усвядоміць, што дзеясловы прошлага часу па асобах не змяняюцца; развіваць уменні знаходзіць і ужываць дзеясловы адзіночнага ліку мужчынскага, ніякага і жаночага роду; спрыяць станоўчай матывацыі вывучэння беларускай мовы.
Арганізацыйны момант
Маўленчая размінка
Настаўнік чытае запісаны на дошцы ўрывак з верша В. Шведа. Праводзіць гутарку аб тым, што беларусы жывуць і па-за межамі Беларусі, але любяць і шануюць родную мову.
Я нарадзіўся беларусам,
Беларусам буду жыць!
Мову родную вучуся
Шанаваць, цаніць, любіць.
Гульня "Будзь уважлівы"
• Знайдзіце ў вершы дзеясловы і вызначце іх час.
• Адшукайце словы з арфаграмамі, растлумачце іх.
Праверка дамашняга задання
Хвілінка чыстапісання
__________________________________________
__________________________________________
Гульня "Скорагаворка".
"Збярыце" са складоў скорагаворку і запішыце яе.
(Падказка: склады ў словы збірайце цераз адзін.)
Тры два дры рах ва дро се вы кі ся на куць трох (Тры дрывасекі на трох дварах дровы сякуць)
Навучыцеся хутка вымаўляць скорагаворку і прагаварыце яе адзін аднаму ў парах.
Да слова дровы вучні падбіраюць аднакаранёвыя, вызначаюць часціны мовы і робяць разбор па саставе.
Вывучэнне новага матэрыялу
Работа па падручніку
Выкананне практ. 161.
Пытанні і заданні
• Калі адбываліся дзеянні, апісаныя аўтарам?
• На якія пытанні адказваюць дзеясловы прошлага часу?
• Чаму гэтыя дзеясловы адказваюць на розныя пытанні?
Вучні разам з настаўнікам робяць вывад: дзеясловы прошлага часу змяняюцца па ліках і родах. Настаўнік засяроджвае ўвагу вучняў на адрозненні формаў дзеясловаў у рускай і беларускай мовах. Потым чытаюць словы Спадарыні Граматыкі на с. 83.
Практ. 164.
Дзеці адказваюць на праблемнае пытанне: чаму дзеясловы прошлага часу не змяняюцца па асобах?
Настаўнік прапануе змяніць дзеяслоў пісаць у прошлым часе па асобах.
адз. лікмн. лік
я пісаў мы пісалі
ты пісаўвы пісалі
ён пісаўяны пісалі
Вучні робяць вывад: дзеясловы ў прошлым часе па асобах не змяняюцца, а змяняюцца толькі па родах і ліках.
Практ. 165 выконваецца з каменціраваннем.
Вучні робяць вывад: род і лік дзеяслова прошлага часу вызначаецца па родзе і ліку назоўніка ці займенніка, з якім звязаны гэты дзеяслоў (карыстаюцца памяткай на с. 85).
Фізкультхвілінка
Замацаванне ведаў
На дошцы запісаны дзеясловы ў неазначальнай форме. Вучні павінны змяніць дзеясловы па ўзоры і запісаць іх у сшыткі, абазначыўшы канчаткі.
Узор. Знайсці — пр. час: ён знайшоў, яна знайшла, яно знайшло.
Працаваць
Цвісці
Збіраць
Узняць
Дыферэнцыраваная работа ў групах
1-я група: практ. 160 (выпісаць дзеясловы, абазначыць час і лік);
2-я група: практ. 163;
3-я група: практ. 166 (выпісаць дзеясловы разам з назоўнікамі або займеннікамі, да якіх яны адносяцца, вызначыць род, абазначыць канчаткі).
Пасля праверкі выканання заданняў на дошцы складаецца кластер.

Гульня "Ці праўда, што...?"
Ці праўда, што дзеясловы прошлага часу змяняюцца...
• па ліках?
• па асобах?
• па родах?
Хвілінка творчасці
Замест кропак уставіць дзеясловы прошлага часу, абазначыць іх лік і род.
За вёскай ... густы лес. Паляўнічы ... на снезе сляды зайца.
Рэфлексія
Вучні ацэньваюць сваю работу на ўроку, адказваючы на пытанне:
Што новага вы адкрылі для сябе на ўроку?
Дамашняе заданне: практ. 167.

Урок 65
Тэма: "Змяненне дзеясловау прошлага часу".
Мэты: разв!ваць умены вызначаць граматычныя ка-тэгорьм дзеясловау, падб!раць дзеясловы адпаведнай граматычнай формы I лекачнага значэння; узбагачаць слоуыкавы запас вучняу праз пераклад тэксту з рускай мовы на беларускую.
Абсталяванне: падручык, тлумачальныя I пераклад-ныя слоунт, картк! для ндывщуальнай работы.
Ход урока
1. Аргажзацыйны момант.
Настаушк прапануе вучням перал!чыць станоучыя якасц! чалавека пры дапамозе розных часцш мовы — спачатку назоуткау, потым прыметшкау I нарэшце дзеясловау.
2. Праверка дамашняга задания.
/ндывщуальная работа па картках
1. 3 дадзеных слоу утвары-це сказы, выкарыстоуваючы дзеясловы у прошлым часе.
Сонца, спускацца, лес, за.
Ад, доуп, будыню, дрэвы, I, цен!, пралягаць.
2. Выгншыце дзеясловы, абазначце !х канчатю.
Сонца, п!сау, дзяцел, све-ц!ць, думка, гнсьмовы, вяло, мароз, святло, п!сьмо, дзёуб, маучала.
3. Устауце у слоуыкавыя словы прапушчаныя л!тары. Дзеясловы пастауце у форме прошлага часу.
С..кунда, пл..вец, гр..мець, паштал..ён, джалк.ь, п..нал,
Ч..СЦ1НЯ.
3. Мауленчая размшка.
На дошцы — вершаваныя радк! В. Вярбы:
Белыя бярозы спал!
на узлеску, А сваю галоуку
узняла пралеска. Тоненькую ножку
з-пад пярыны белай На зямлю пралеска
ставта нясмела. Пытанн! / заданн!
• Прачытайце верш.
• Падкрэслще спачатку назоун1к1, затым пры-метн!к1, а пасля дзеясловы.
• У дзеясловах вызначце час, л!к I род (кал! ёсць). Гульня "Запал! агеньчык"
• Успомнще правапю лггар е, ё — я.
• Знайдзще у вершы Веры Вярбы словы на гэтае правша.
Настауык чытае верш Н. Гал1ноускай 1 прапануе вып!-саць словы, у як!х чуецца гук [ц].
Расцвта у лясах вясна.
Шышк! вымыла сасна.
У бярозы-чараунщы
Зазвшел! завушнщы.
Ганарысты цецярук
Прыляцеу I сеу на сук.
• Назав1це сярод выпюаных слоу дзеясловы, вызначце 1х час I л!к.
Работа па варыянтах
Клас дзел!цца на два варыянты. Першы варыянт за-дае пытаны па тэме "Змяненне дзеясловау прошлага часу". Друг! — адказвае на 1х. Потым наадварот.
4. Чысташсанне.

5. Слоушкавая работа.
Здагадайцеся, пра што щзе гутарка.
Шырокая, асфальтаваная, з тратуарам!, з будынкам! па баках, з высоюм! дрэвам! абапал — тэта... (вул/ца).
Педагог паведамляе, што тэта слова слоушкавае I яго праватс неабходна запомнщь.
Дзец! складаюць сказ са словам вулща \ запюваюць яго у сшытк!.
Ф13 КуЛЬ ТХВ1Л1НКа
6. Работа па падручшку.
Практ. 170 (вусна). Вучн! знахрдзяць новае слоуыка-вае слова.
Выкарыстоуваючы слоушю, тлумачаць значэнне слоу заз/мак \ шэрань.
Практ. 168. Вызначыцьантон1мыутэксце(ласгаяць — пабегчы, затруб'щь — сц/хнуць).
Гульня "Веру — не веру"
Ц! верыце вы, што у беларускай мове...
• назоун!к гусь жаночага роду?
• назоун!к кацяня мужчынскага роду?
• назоужк сабака мужчынскага роду?
• назоунпк яблык н!якага роду? Выконваецца практ. 171.
7. Работа у парах. Гульня "Перакладчык!"
Дзец! перакладаюць словы, змешчаныя у таблщы, каб якасна выканаць наступнае задание.
Словы на рускай мове
Словы на беларускай мове
зашуршали
иногда
камыши
кукушка
тучи
через
Затым вучн! робяць вусны пераклад тэксту практ. 172 з рускай на беларускую мову.
Пры праверцы настаун!к засяроджвае увагу на формах дзеясловау прошлага часу.
8. Рэфлекс!я.
Выкажыце сваю думку:
Я ведаю, штодзеясловы прошлага часу...
Я умею...
Я магу растлумачыць...
9. Дамашняе задание: практ. 173, адказы на пытан-н! рубрык! "Што мы ведаем?" на с. 89—90.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Абагульненне ведаў па тэме "Дзеяслоў"
Мэты: сістэматызаваць веды пра дзеяслоў; вучыць правільна пісаць асабовыя канчаткі дзеясловаў, выпрацоўваць уменне абгрунтоўваць напісанне арфаграм, разбіраць сказ па членах.
Арганізацыйны момант
Арфаграфічная хвілінка
На дошцы — верш П. Пранузы:
Алёша выбег з дом..,
3ірну.. — блішчыць лядок,
Спак..слівы, срабрысты —
Ну хіба ж не каток!
Пако..за..ся з гадзін..,
Стамі..ся, ..спаце.. .
На ..рок званок .. школ..
Да..но ..жо празвіне.. .
Пытанні і заданні
• Прачытайце верш.
• Растлумачце правапіс прапушчаных літар.
• Разбярыце выдзеленае слова па саставе.
• Знайдзіце дзеясловы, вызначце іх час, лік, род.
Праверка дамашняга задання
Пры праверцы дамашняга задання праводзіцца аналітычная работа. Вучні адказваюць на пытанні рубрыкі "Што мы ведаем пра дзеяслоў?".
Работа па варыянтах
1. Ад назоўнікаў крык, вучэнне, сум, падзяка, жарт, гульня, мара, чытанне неабходна ўтварыць дзеясловы прошлага часу:
І варыянт — у адзіночным ліку;
ІІ варыянт — у множным.
2. Зрабіць пераклад дзеясловаў з рускай мовы на беларускую:
І варыянт — шёл, писал, водил;
II варыянт— кормил, вёл, читал.
Паўтарэнне вывучанага матэрыялу
Работа па табліцы
Вучні звяртаюцца да табліцы "Неазначальная форма дзеяслова", успамінаюць, якая форма дзеяслова называецца неазначальнай, на якія пытанні адказваюць дзеясловы ў неазначальнай форме. Потым супастаўляюць дзеясловы неазначальнай формы з дзеясловамі 3-й асобы адзіночнага ліку, што маюць канчаткі -ыць, -іць: гаворыць — гаварыць, косіць — касіць.
Ад дадзеных слоў вучні ўтвараюць дзеясловы ў неазначальнай форме.
шыю
белы
нёс
пішу
чорны
3 вершаваных радкоў, запісаных на дошцы, трэба "сабраць у чароўныя куфэркі" (запісаць у сшыткі) дзеясловы цяперашняга, прошлага і будучага часу.
Бусел з Афрыкі гарачай
Родную зямельку ўбачыў.
Зноўку з выраю вярнуўся
Да айчыннай Беларусі.
В. Швед
Я ў лес прыходзіў сябрам,
Галінак не ламаў.
Быў рады гукам, фарбам,
Хадзіў, запамінаў.
Глядзеў, замілаваны,
На дрэвы верасы,
I лес адкрыў мне тайны
Сваей жывой красы.
М. Пазнякоў
Сонца грэе, прыпякае,
Лёд на рэчцы затрашчаў.
Цёплы вецер павявае,
Хмар дажджлівых нам прыгнаў.
Я. Колас
3 дапамогай табліцы "Спражэнне дзеясловаў" вучні паўтараюць, як адрозніць дзеясловы І і II спражэння.
Гульня "Хто хутчэй?"
На дошцы запісаны прыказкі.
Няма сябра — шукай, а знойдзеш — беражы.
Якую дружбу завядзеш, такое жыццё правядзеш.
Хто бацьку і маці зневаж_, той дабра не зна_.
Без намаганняў і рыбкі не злов_.
Вучні тлумачаць сэнс прыказак. Затым дзяўчынкі называюць дзеясловы I спражэння, а хлопчыкі — II спражэння.
Дыктант
Запісаць пад дыктоўку сказы. Назваць вывучаныя часціны мовы.
Птушкі заўсёды селяцца каля людзей. Яны вераць добраму чалавеку. Асабліва давяраюць чалавеку ластаўкі.
Слоўнікавая работа
Расшыфруйце слова, перакладзіце яго на рускую мову. Запішыце ў сшыткі, складзіце з ім словазлучэнні.
ДРУОРУШРУКРУІРУ
Слоўнікавае слова аб'язджаць настаўнік уводзіць пры рабоце з практ. 169. Таксама ён тлумачыць вучням незразумелыя словы (рыдлёўка, шчыліна і інш.).
Хвілінка творчасці
Вучні складаюць тэкст "Вясна", ужываючы дзеясловы настала, распусціліся, зазелянела, зазвінелі, ажыла, прыгрэла, засвяціла.
Адзін са сказаў вучні разбіраюць па членах.
Рэфлексія
Гульня "Складзі рамонак-дзеяслоў"
Настаўнік дзеліць клас на групы, якія рыхтуюць адказы на пытанні:
• Як змяняюцца дзеясловы цяперашняга або будучага часу?
• Як вызначыць спражэнне дзеясловаў?
• Як змяняюцца дзеясловы прошлага часу? Прывядзіце прыклады.
• Якую ролю выконваюць дзеясловы ў сказе? Пялёсткі (балы за правільны адказ) складваюцца ў кветку.
Дамашняе заданне: практ. 178.

БЕЛАРУСКАЯ МОВА
Тэма: Паўтарэнне тэм "Тэкст", "Сказ".
Мэты: замацаваць веды пра тэкст і сказ.
Арганізацыйны момант
Работа над памылкамі
Арфаграфічная размінка
Вучні чытаюць вершаваныя радкі Я. Купалы.
Ад прадзедаў спакон вякоў
Мне засталася спадчына;
Паміж сваіх і чужакоў
Яна мне ласкай матчынай.
Аб ёй мне баюць казкі-сны
Вясеннія праталіны,
I лесу шэлест верасны,
I ў полі дуб апалены.
Работа ў групах
1. Выпісаць з верша словы:
1-я група — на правіла "Звонкія і глухія зычныя гукі";
2-я група — на правапіс у — ў;
3-я група — на правапіс е, ё — я.
2. Выбраць і запісаць два словы, якія складаюцца:
1-я група — з кораня і канчатка;
2-я група — з кораня, суфікса і канчатка;
3-я група — з прыстаўкі, кораня, суфікса і канчатка.
Словы для выкарыстання: рака, каса, возера, заморскі, прыбярэжны, замаразкі, дубовы, рэдкі, раннія, нара, лясная.
Слоўнікавая работа
Вучні адказваюць на пытанні:
• Дзе знаходзіцца столь? (Уверсе)
• Дзе знаходзіцца падлога? (Унізе)
Словы уверсе, унізе прапануюцца для запамінання як слоўнікавыя. 3 гэтымі словамі дзеці складаюць сказы і запісваюць у сшыткі.
Паўтарэнне вывучанага матэрыялуРабота па падручнікуПракт. 189.
Адказаўшы на пытанні да практыкавання, вучні складаюць кластар:
Тэкст Выказванне на пэўную тэму

Складаецца са сказаў
Сказы звязаны паміж сабой па сэнсе
Практ. 190 (вусна).
Вучні паўтараюць звесткі пра аднародныя члены сказа.
Практ. 191 выконваецца самастойна.
Гульня "Складзі сказы"
Скласці і запісаць сказы, змяняючы словы, як патрабуе сэнс. Абазначыць канчатак у слове бусел.
Белы, бусел, лічыцца, сімвал, дабро, і, шчасце.
Гняздо, бусел, звычайна, размяшчацца, на, дрэва, ці, дах.
Убачыць, бусел, можна, ва, усе, куток, Беларусь.
Паміж, бусел, і, чалавек, існаваць, трывалы, дружба.
Развіццё маўлення
Праводзіцца пераказ тэксту практ. 193.
Вучні працуюць па прапанаваным алгарытме.
1. Знаёмства з тэкстам: вучні вызначаюць, да якога тыпу належыць тэкст.
2. Слоўнікавая работа: дзеці чытаюць тлумачэнне слова змарнець.
3. Чытанне тэксту па частках.
4. Гутарка па пытаннях.
5. Складанне плана тэксту.
6. Пераказ тэксту па абзацах з выкарыстаннем апорных словазлучэнняў.
7. Пераказ тэксту па плане цалкам і ланцужком.
8. Самастойнае чытанне тэксту.
9. Работа над пісьмовым падрабязным пераказам.
7. Рэфлексія

Беларуская мова
Тэма: Аналіз кантрольнага дыктанта. Работа над памылкамі
Мэты: зрабіць работу над памылкамі, дапушчанымі ў кантрольным дыктанце
Арганізацыйны момант
Паведамленне вынікаў дыктанта. Работа над памылкамі
Настаўнік паведамляе вынікі кантрольных работ, праводзіць аналіз тыповых памылак. Вучні з дапамогай памятак па рабоце над памылкамі выпісваюць словы і выпраўляюць памылкі.
Індывідуальная работа па картках
Вучні, якія справіліся з кантрольнай работай без памылак, выконваюць заданні на картках.
1. Пастаўце дзеясловы ў форму 3-й асобы адзіночнага ліку цяперашняга часу.
Паўтарыць
Гаманіць
Гаварыць
Спісваць
2. 3 дадзеных слоў складзіце і запішыце сказ. Разбярыце яго па членах сказа.
Лісточкі, вырасці, на, маленькія, маладзенькія, клёнікі.
3. Выпішыце дзеясловы і пастаўце іх у неазначальную форму.
Звонка і весела спяваюць птушкі. Малодшая сястра гуляе з цацкамі. Хворы Алесь сядзіць дома.
4. Дапішыце прыказкі. Абазначце час дзеясловаў.
Работу словам...
Учарашняга дня...
Лета прагуляеце — ...
Для даведкі: не вернеш, не заменіш, восенню не збераце.
Падвядзенне вынікаў уроку
сютэматызаваць веды вучняу пра вывучаныя часцшы мовы; замацоуваць навык! вызначэння склону на-зоун!кау I прыметн!кау у словазлучэннях 1 сказах, асобы займеныкау I дзеясловау; правшьна ужываць часцшы мовы у тэксце; разв!ваць мауленне вучняу, пашыраць 1х лек-с1чны запас.
Абсталяванне: падручык, табл!цы, раздатачны ма-тэрыял, слоун!к1.
Ход урока
1. Аргажзацыйны момант.
2. Работа па тэме.
Вучн! чытаюць верш В. Шведа, запюаны на дошцы: Кан!кулы, кан!кулы, Вясёлая пара!
Прырода нас пакл!кала Са школьнага двара. Пакл!кала цудоуная На палявы прастор, У лесу глыб чароуную, Да рэчак, да азёр. Пытанн! / заданн!
• Куды пакл!кала дзяцей прырода?
• Знайдзще у вершы дзеясловы I сатрыце !х з дошю.
• Знайдзще I сатрыце займеннш, прыметыю.
• Як!я часцшы мовы засталюя?
Настаун!к паведамляе тэму урока. Вучт фармулююць мэты урока.
Работа па падручшку
Практ. 195.
Практ. 196 (пры выкананн! выкарыстоуваць табл!цу "Склоны назоун!кау").
Тэставае задание па тэме "Назоушк"
1. Што абазначае назоуык?
а) Прымету прадмета;
б) прадмет;
в) дзеянне прадмета.
2. У як!м радку затсаны тольк! назоун1к1?
а) Сагравае, свещць, сонца, сонечны;
б) упрыгожвае, вял!к1, светлы, чысты;
в) гараджане, вул!ца, дошк!, подпю. 3. Як змяняюцца назоун!к1?
а) Тольк! па склонах;
б) па л!ках I склонах;
в) па родах, л!ках 1 склонах.
4. Як вызначыць склон назоун!ка?
а) Знайсц! слова, ад якога залежыць назоун!к;
б) ад слова, ад якога ён залежыць, паставщь склона-вае пытанне да назоун!ка;
в) паставщь пытанне.
5. Вызнач скланенне наступных назоун!кау. Дождж, дрэва, яблык, вясёлка, гусь, гром, медаль, бервяно, секунда, сабака.
6. Складз! сказы з двума назоун!кам1 у тзорным склоне. У кожным сказе падкрэош галоуныя члены. Дыферэнцыраваная работа у трупах Клас дзел!цца на 4 трупы. Кожнай трупе настаун!к прапануе задание па тэме "Прыметн1к". Звяртае увагу вучняу на таблщы па тэме (гл. каляровую укладку).
1-я група: падабраць да назоуыкау па 3 прыметн1ю, абазначыць канчатк!.
Ран!ца (якая?) ^^ Горад (як!?) Неба (якое?) Дамы (яюя?)
2-я група'. перакласц! прыметн1к1 з рускай мовы на бе-ларускую, уставщь 1х у тэкст, як патрабуе сэнс, I вызначыць, пра каго щзе гутарка.
Я ... звярок. Цела пакрыта ... калючкамнголкам!. Ту-лава у мяне ... . Вочк!... I..., н!бы гуз!к1.
Для да веда к: серыми, маленькие, короткое, небольшие, колючий, круглые.
3-я група'. адгадаць загадк!, утварыушы словы з л!тар, што у дужках. Вызначыць род 1 склон прыметыкау, абазначыць канчатк!.
Не св!тка, а сшыта,
Не куст, а з лютам!.
Маленькага росту,
_______________________
Праверачная работа па тэме “Дзеяслоў”
Падкрэслі дзеясловы.
На Беларусь жаўрукі вяртаюцца з выраю ў сярэдзіне сакавіка. Яшчэ ляжыць снег. Раніцай і ўвечары кусаецца мароз. А жаўрукі ўжо пяюць, вітаюць прыход вясны.
Падкрэслі дзеясловы ў неазначальнай (пачатковай) форме.
Навучыся, сябар, любіць кветкі, дрэвы і кусты. Растуць яны для цябе. І пакуль ты іх будзеш любіць, яны будуць жыць і радаваць усіх.
Упішы ў табліцу свае прыклады дзеясловаў.
Будучы час Цяперашні час Прошлы час
Упішы ў табліцу прапушчаныя формы дзеяслова.
Адзіночны лік Множны лік
1-я ас. прывязу 2-я ас. прывезяце́
3-я ас. Абазнач спражэнне дзеясловаў.
Птушкі заўсёды селяцца каля людзей. Яны вераць добраму чалавеку. Асабліва даряраюць чалавеку ластаўкі.

_______________________
Праверачная работа па тэме “Дзеяслоў”
Падкрэслі дзеясловы.
На Беларусь жаўрукі вяртаюцца з выраю ў сярэдзіне сакавіка. Яшчэ ляжыць снег. Раніцай і ўвечары кусаецца мароз. А жаўрукі ўжо пяюць, вітаюць прыход вясны.
Падкрэслі дзеясловы ў неазначальнай (пачатковай) форме.
Навучыся, сябар, любіць кветкі, дрэвы і кусты. Растуць яны для цябе. І пакуль ты іх будзеш любіць, яны будуць жыць і радаваць усіх.
Упішы ў табліцу свае прыклады дзеясловаў.
Будучы час Цяперашні час Прошлы час
Упішы ў табліцу прапушчаныя формы дзеяслова.
Адзіночны лік Множны лік
1-я ас. прывязу 2-я ас. прывезяце́
3-я ас. Абазнач спражэнне дзеясловаў.
Птушкі заўсёды селяцца каля людзей. Яны вераць добраму чалавеку. Асабліва даряраюць чалавеку ластаўкі.
2. Кантрольны слоушкавы дыктант.
Памочнік, гараджане, паштальён, секунда, дэлегацыя, балерына, берэт, подпіс, бервяно, калектыў, плывец.

Приложенные файлы

  • docx 17746099
    Размер файла: 991 kB Загрузок: 1

Добавить комментарий