40 ҳадиси набави дар фазилати рамазон


Чтобы посмотреть этот PDF файл с форматированием и разметкой, скачайте его и откройте на своем компьютере.
ҲАДИСИ
НАБАВ
ДАР ФАЗИЛАТИ
РАМАЗОН
ةﺴكﺴ ْ4
Tajiki
Абўаҳмад Довудхони
Абдухон

ن ﻌ�رﻤ
ﺎﺜﻳﺪﺣ
نﺎﻀمر ﺔﻠﻴﻀﻓ ﻓ
ةﺴكﺴ ْ5لا ةغل�ْب
دواد ﺪﺣ

ﺪﺒﻋ نﺎﺧ
نﺎ

�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;h.9;Ч ; .7;# ;ƙ.;V 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;h.9;Ч ; .7;# ;ƙ.;V 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;3 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;Абўаҳмад Довудхони Абдухон
ҲАДИСИ
НАБАВӢ
ДАР ФАЗИЛАТИ РАМАЗОН
Душанбе
2012
Ба муносибати 20
солагии Истиқлолияти
Ҷумҳурии
Тоҷикистон ва 15
умин солгарди
Рўзи ваҳдати ҶТ
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;h.9;Ч ; .7;# ;ƙ.;V 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;h.9;Ч ; .7;# ;ƙ.;V 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;4 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;Бо қарори Кумитаи оид ба дини назди Ҳукумати
таҳти рақами 35 дар таърихи 28 .06.2012 аз
ташхиси давлатии
диншиносӣ гузаштааст.
Эҳдо ба рўҳи бародарам,
Эшони Асадуллоҳи Абдухон
Ин рисола фарогири 40 ҳадиси шариф ва гуҳарбор
Пайғамбари раҳмат Муҳаммад (с) буда, дар мавриди
фазилати моҳи Рамазон ва баракати рўза гирифтан
андарин моҳи гуноҳсўз навишта шудааст.Рисолаи мазбур
дастагули имониест дар шинохти фазилати моҳи
мубораки Рамазон ва дастовези шарифест дар баланд
бардошта
ни маърифати динии хонандаи арҷманд.
Муаллиф:
Довудхони Абдухон
Муҳаррири масъул:
Ҳабибуллоҳи Абдуназар
Муҳаррир:
Кароматуллоҳи
Бадриддин
Адади нашр:
1000 нусха
Макон ва замони чоп:
Душанбе, 2012

атбааи «Мушфиқӣ»

Довудхони Абдухон
5

ﻢﻴﺣﺮلا ﻦﺣ
ﺮلا
ا ﻢ
ﻢﺴ
�ﻠﺳﺮﻟ
او
ﺎﻴ
ﻴبﻧ
ا
ف

أ مﻠﻢل
ا و
ول
ا و �ﻟﺎﻌ
ا
ر

ر
ﺪﻌ
ﺎﻣﻤ
ﺒﻲ
ا ﺎب
ﻢﻠﺳ و ﻪﻴﻠﻋ
ا �ﺻ
ﺗ نإ ﻦ�ﺮمﻤ ﺎﻨﻨي
كﺮﺗ ﻪ
ﺎﻨﻜ
ﻪﺘنﺳ و
ﺎﺘﻛ اﺪ
ﻤ ﻞﻀ


.
��رﻤ ﺚﻳﺪ
ا
ﺘﻛ
ﺎﻬﻣﻤ ﻦﻣ
ت
ﺧا ﺪ
ﺚﻳﺪ
ا ﻦﻣ دﺎ
ﺘﻢ
ﺎﻣ و ﻢ
ا ﺣﻤ
ف و 0اوﺮلا ﺮﻛ
نﺎﻀمر ﺮﻬ
ﺔﻠﻴﻀﻓ ﻓ ﺎﺜﻳﺪﺣ
ﺔﻴﻜﻴﺟﺎ(
ا ﺔ
ﻠلﺎﻮ
ل و
.
و ﺎﻴ
ا ﻓ �رﻠﻢﻟا ﻛﻴ
و ﺎبﺎﻳإ
ﻨﻌﺎﻨﻳ نﻤ ا ﻦﻣ �ﺟار
ﺮﺧﻵا
.
ا لﺄ

ل
ﺬﻛ و
ﺎﻌﻴ
ﺎﻨ ﻓ ﻳ و 0دﺎﻌﻢلا و

ﺎﻮ ﺎﻲ ﺘﻳ نﻤ
ن
ﺎﻌﺗ و كرﺎﺒﺗ
ﻢﻠﺳ و ﻪﻴﻠﻋ
ا �ﺻ ﻟ
ﺳر
و نﺎﻌﺗ ا ﺔﻌ�ف ﺔﻣﺎ
ﺔﻣ
و ﻞرﻌ�ا
�ﺎول
نﺎﺧﺪﺒﻋ نﺎﺧدواد
ﺚﻳﺪ
او
ﻢﺎ(ا ﺎﺘﺳﻤ
ﻴﻨﺣ 1
ﻤ مﺎﻣ
ا ﺔﻌﻣﺎﺟ ﻓ





�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;h.9;Ч ; .7;# ;ƙ.;V 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;h.9;Ч ; .7;# ;ƙ.;V 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;6 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;
Ба номи Он, ки дил кошонаи Ўс
Ба гуфтори пайғамбарат роҳ ҷўй,
Дил аз тирагиҳо бад
ин об шўй.
(Абўлқосим Фирдавсӣ)
САРСУХАН
амду ситоиш мар Парвардигори ҷаҳониёнро, ки
сазовори ибодат ва ситоиш аст. Дуруду саломи
бепоён ба Расули раҳмат ва Хотами анбиё
Муҳамма
д (с) бод.
Худованди меҳрубон дар ояти 183 сураи «Бақара»
мефармояд:
«Эй касоне, ки имон овардаед, рў
доштан
бар
шумо
аррар
шуд
амчунон
бар
касоне
пеш
шумо
будаанд
аррар
шуда
буд
пар
езгор
шавед
Ояти мазкур далели фарз будани рў
заи моҳи
шарифи Рамазон аст. Дар ниҳояти ин оят Худованд
яке аз ҳикмату фоидаи рўзаро баён менамояд, ки;
«Шумо ба сабаби рўза доштан аз аҳли тақво ва аз
зумраи парҳезгорон мешавед».
Бояд ёдовар шавем, ки ибодатҳо се навъ
мебошанд: 1. Баданӣ, мисли намозу
рўза; 2. Молӣ,
мисли закот; 3. Молию баданӣ, мисли ҳаҷ. Бинобар
ин, Худованд зимни ҳадиси қудсӣ мефармояд:
7

Тамоми амали одам барои худи ўст, магар рўза,
зеро рўза барои Ман аст ва Ман подоши онро ба ў
медиҳам
Дар ин рисола 40 ҳадиси Пайғамбар (с) аз
китобҳои мўътабар дар фазилати рўза бо зикри
ровиён ба забони тоҷикӣ тарҷума шудааст. Аз
Худованд таманои онро дорам, ки аҳодиси
ҷамъоварда шуда, дар раванди баланд бардоштани
фарҳанги динӣ ва таҳкими маърифати солими
исломӣ нақши боризе дошта бошад.
Дар
охир аз Худованди меҳрубон ва корсоз
хоҳонам, ки ин амалро аз ҳама гуна риёву ғараз пок
ва холис гардонда, дастгири рўзи охиратамон
гардонад.
Довудхони АБДУХОН








8

ﻢﻴﺣﺮلا ﻦﺣ
ﺮلا
ا ﻢ
ﻢﺴ
ﻪﻨﻋ
ا ﺿ
لﺎ
:
ر
و ﻪﻴﻠﻋ
ا �ﺻ
ﻢﻠﺳ
و

ﺎا
ﻮﻤ
و
ا
ﺎا


نﺎ
ر

د ا
إ
ﻃﺎ
ﻪﻴﻠﻋ ﻖ
Аз Абўҳурайра (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
«Ҳар гоҳ моҳи Рамазон ф
аро расад,
дарҳои ҷаннат кушода ва дарҳои дўзах баста
мешаванд ва шайтонҳо бо занҷир баста мегардад».
(Ривояти Бухорӣ ва Муслим)
Тарҷумаи ҳоли ровӣ:
Номи ровии ҳадис
Абдурраҳмон ибни Сахр аз қабилаи Давси Яман
буда, бо лақаби Абўҳурайра машҳур аст. Абўҳ
урайра
(р) соли 7
уми ҳиҷрӣ, ки фатҳи Хайбар сурат гирифт,
ба Ислом гаравид ва худи ҳамон сол ба сўҳбати
Пайғамбари Худо (с) мушарраф шуд. Ў ҳамеша
ҳамнишини Пайғамбар (с) буд ва маҳз ҳамин
ҳамнишинӣ сабаб шуд, ки Абўҳурайра аз дигар
саҳобагон дида ҳадиси
бештаре ривоят намояд.
Тибқи гуфтаи муҳаддисон Абўҳурайра
(р) аз
Пайғамбар (с) 5374 ҳадис ривоят кардааст ва соли 57
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;h.9;Ч ; .7;# ;ƙ.;V 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;h.9;Ч ; .7;# ;ƙ.;V 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;9 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;ҳиҷрӣ
дар Мадинаи мунаввара аз дунё гузаштааст.
Шарҳи ҳадис
Вақте моҳи Рамазон фаро мерасад, ба изни
Худованд дарҳои ҷаннат боз ва дарҳ
ои дўзах баста
мешаванд. Ба баракти моҳи Рамазон шайтонҳо аз
озоди маҳрум гашта, занҷирбанд карда мешаванд. Он
нофармонравоие, ки банда дар моҳи Рамазон анҷом
медиҳад, аз беаҳамиятию танбалии ўст. Раҳмати
Худованд аст, ки дар моҳи Рамазон бандагонашро аз
асвасаи шайтон нигаҳ медорад. Пас мусулмононро
зарур аст, ки аз амалҳои номашрўъ дурӣ ҷўянд.





ﺮلا
ﻪﻨﻋ
ا ﺿ
لﺎ
:
ل
ر
لﺎ
�ﺻ
ﻢﻠﺳ و ﻪﻴﻠﻋ
و
نﺎ
ر

ا
نإ


م ﺎ
ل
رﺎ

ﺎﻨ
و
ﺎﻮ
و
ﺎب
إ
ﻣﺎ
نﺎ
ا

او
ﺎﻢن�ا
اور
ﺣ ﺚﻳﺪﺣ
Аз Абдурраҳмон ибни Авф (р) ривоят аст, ки
Паёмбар (с) фармудаанд:
«Худованд рўзаи
Рамазонро
бар шумо фарз гардонидааст ва Ман шабзиндадории
онро бар шумо суннат намудаам. Пас, шахсе, ки аз
рўйи имону умеди савобу боварӣ рўза гирад ва
шабзиндадорӣ намояд, сабаби мағфирати гуноҳони
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;10 &#x/MCI; 2 ;&#x/MCI; 2 ;гузаштааш мешавад».

(Ривояти На
соӣ ва Байҳақӣ)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Абдурраҳмон ибни Авф яке аз
ҳашт тан саҳобаи собиқин дар Ислом буд. Ў яке аз
даҳгонаи ба ҷаннат муждаёфта мебошад.
Абдурраҳмон саҳобае буд, ки дар Мадинаи
мунаввара фатво медод, дар ҳоле ки Пайғамбар (с)
дар миёни мусулмон
он дар қайди ҳаёт буд. Ў ду рўз
баъд аз имон овардани Абўбакри Сиддиқ (р)
Исломро пазируфтааст. Вақте Абдурраҳмон (р) аз
дунё гузашт, Усмон ибни Аффон (р) намози
ҷанозаашро хонд ва тағои Пайғамбар (с) Саъд ибни
Абўваққос ўро ба хобгоҳи охираташ нақл д
од.
Шарҳи ҳадис
Рўза доштани моҳи Рамазон фарз ва шабҳои онро
бо ибодат гузаронидан суннат аст. Ҳар касе, ки аз рўи
имону муҳаббат ва ба умеди савоб моҳи Рамазонро
рўза дорад, Худованд гуноҳони гузаштаи ўро
мебахшад.




و

ا ﺿ
ﻪﻨ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ

م
ا
بﻤ
و
نﺎ
ر


وﻤ
ﺪا
ﻮإ

بﻤ
ا
و
نﺎ
ر

م

ﻣا
بﻤ
و
نﺎ

نﺎ
11

نﺎ
ر


و

�ا
بﻤ
و
نﺎ
ر

ﺒﻜ
ا ﻓ
اﺎ
�ا ناور
ﺣ ﺚﻳﺪﺣ
Аз Восила (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
Саҳифаҳои Иброҳим (а) дар аввали
моҳи Рамазон
фурўд оварда шуд. Тавроти Мўсо (а)
шашуми моҳи Рамазон фуруд оварда шуд. Инҷили
Исо ( а) сенздаҳуми моҳи Рамазон фуруд оварда шуд.
Забури Довуд (а) ҳаждаҳуми моҳи Рамазон фуруд
оварда шуд ва Қуръон бисту чоруми Рамазон фуруд
оварда шуд».

(Ривояти Табаронӣ).
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Восила ибни Асқаъ ибни Каъби
Лайсӣ саҳобаи машҳури Пайғамбар (с) мебошад.
Восила пеш аз ғазваи Табук Исломро қабул намуда,
ҳамроҳи Пайғамбар (с) дар ғазваи Табук ширкат
кардааст. Ў аз аҳли сўффа буд ва
дар фатҳи Димишқ
ва Ҳимс ширкат намудааст. Сипас ба шаҳри Шом
рафт ва дар замони хилофати Абдулмалик соли 83
юми ҳиҷрӣ охирин саҳобае дар Димишқ буд, ки аз
дунё гузашт.
Шарҳи ҳадис
Тамоми китобҳои осмонӣ, аз ҷумла Қуръони
карим ҳам дар моҳи Рамазон фуру
д омадааст.
Баракати моҳи Рамазон ҳам аз баракати Қуръони
12

карим мебошад. Рамазон баҳори Қуръон ва наҷоти
мўъминон аст. Мусулмонони арҷманд бояд дар ин
моҳи гуноҳсўз бештар ба тиловати Қуръони карим
машғул бошем.



ﻨﻋ
ا ﺿ
لﺎ
:
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
رﺎ
ﻲا


ﺧن
و

و
ر
نﺎ
ر

وﻤ
نﺎﻀمر ﻞﻀﻓ ﻓ
ﺎﻴبﻟا 1ﻤ ﻦﻮا ن
ور
ﺮﻛﺎ
ﻋ ﻦ
او
ﺻ ﺚﻳﺪﺣ
Аз Абўҳурайра (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармуда
анд:
«Аввали моҳи Рамазон раҳмат,
мобайни он мағфират ва охири он озод шудан аз
оташи дўзах мебошад».

(Ривояти Абўдунё ва Ибни Асокир)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Абўҳурайра зимни
ҳадиси 1
ум зикр шудааст
Шарҳи ҳадис
Аз ҳадиси шариф бар меояд,
ки моҳи Рамазон аз се
қисмат иборат аст, ки ҳар давра дорои хусусиятҳои хоси
худро дорад. Худованд дар аввали моҳи Рамазон раҳмат,
дар миёнаи он мағфират ва дар охири он озод намудани
13

бандаҳоро зиёд менамояд. Яке аз сабабҳои наҷот ёфтан
аз оташи дўзах Рам
азон аст.



ﻪﻨﻋ
ا ﺿ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ﺳﻣا
و
ا
ر
اﺪ

نﻤ
و
ا
ﻻإ
إ

نﻤ
دﺎ
ﻬا
و
ِلا
ﺎﺘ
و 0
ولا
نﺎ
ر
و
ﻪﻴﻠﻋ ﻖ
Аз Абдуллоҳ ибни Умар ибни Хаттоб (р)
ривоят аст, ки Паёмбар (с) фармудаанд:
«Ислом бар
панҷ чиз бунёд ёфтааст: шаҳодат додан бар ин гуна
ки «нест маъбуди барҳақ, магар Аллоҳ ва Муҳаммад
Пайғамбари Худост»;
барпо (доштан)
и намоз;
додани закот; ҳаҷҷи Хонаи Худо ва рўза доштани
моҳи Рамазон».
(Ривояти Бухорӣ ва Муслим)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Абдуллоҳ ибни Умар ибни
Хаттоби Қурашии
Адавӣ фарзанди халифаи дуюми
мусулмонон ва бародари уммулмўъминин Ҳафса
бинти Умар
(р) мебошад. Соли 3
юми биъсати
Пайғамбар (с) таваллуд шуда, дар синни 10 солагиаш
ба Мадина ҳиҷрат намудааст. Соли 84
уми ҳиҷрӣ дар
синни 87 солагӣ аз дунё гузаштааст. Ҳафса
умммулмўъминин аз Пайғамбар (с) ривоят
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;14 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;менамояд, ки дар ҳаққи ў гуфтаа
ст: «Абдул
лоҳ марди
солеҳ аст».
Шарҳи ҳадис
Сутуни аввали Ислом шаҳодат додан бар он аст,
ки; «Нест маъбуди барҳақ, магар Аллоҳ ва Муҳаммад
пайғамбари Худост». Дуюм намозро бо ихлосу
муҳаббат гузоридан, сеюм закоти молро чун ба нисоб
(ченаки муайяннамудаи шариат)
бирасад, ҳар сол
пардохтан; чаҳорум дар тамоми умр як маротиба
ҳаҷҷи Хонаи Худо намудан ( касе, ки қудрату тавони
рафтан дошта бошад) ва панҷум рўзаи моҳи
Рамазонро доштан аст.



ﻪﻨﻋ
ا ﺿ
لﺎ
ا
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
نﺎ
ر

ﺧا
�ا

لا

�ا
َ ا
ﻪﻴﻠﻋ ﻖ
Аз Оиша (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
«Шаби Қадрро дар шабҳои тоқи
даҳаи
охири Рамазон ҷустуҷў намоед».
(Ривояти Бухорӣ в
а Муслим)
Ривояти Бухор
Шаб
и 21, 23, 25, 27, 29
и Рамазон.
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;15 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ; &#x/MCI; 1 ;&#x/MCI; 1 ;Шарҳи ҳоли ровӣ:
Уммулмўъмин
Оиша бинти
Абўбакри Сиддиқ (р)
ҳамсари Пайғамбар (с)
мебошад. Ў (р) аз ҷумлаи ҳофизони кулли Қуръони
карим буда, аз Пайғамбар (с) зиёда аз 2210 ҳадис
ривоят намудааст. Оиша (р) соли 57
уми ҳиҷрӣ дар
Мадина аз дунё ре
ҳлат
кард ва Абўҳурайра (р) бар ў
намози ҷаноза гузоридааст.
Шарҳи ҳадис:
Шаби Қадр дар шабҳои тоқи даҳ рўзи охири моҳи
шарифи Рамазон аст. Ҷустуҷў намудани шаби Қадр
ва ба ибодат машғул шудан дар даҳ шаби охири
моҳи Рамазон суннати Пайғамбар (с) аст.



دﺎ


ﻪﻨﻋ
ا ﺿ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ﻟا
مﺎ
ﺻ اﺬ
ْ
نﺎ
ر
نﺎ
و


. . .
6ﺎﻢن�او دواد
ﻤو ﻢﻠﻢم ناور
Аз Абўқатода (р) ривоят аст, ки П
аёмбар (с)
фармудаанд:
«Рўза доштани се рўз аз ҳар моҳ ва рўза
доштани моҳи Рамазон то Рамазон савоби рўзаи
тамоми солро дорад».
(Ривояти Муслим, Абўдовуд ва Насоӣ
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;16 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;Шарҳи ҳоли ровӣ:
Нўъмон ё Амр ибни Рибъии
Ансорӣ, машҳур бо номи Ҳорис аз ҷумлаи саҳоба
и
Пайғамбар (с) буд.
Шарҳи ҳадис
Аз ҳар моҳи ҳиҷрӣ 13
ум, 14
ум ва 15
уми моҳ
рўзаи нафлӣ доштан ва рўза гирифтани моҳи
Рамазон савоби яксоларо дорад. Рўзаи моҳи Рамазон
то Рамазони оянда каффорати гуноҳони сағира
мешавад.



ﻪﻨﻋ
ا ﺿ
لﺎ
:

ا
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ

د
ر
�ﻤ
و



ر
�ﻤ

دﻤ
ر
�ﻤ
و

نﻤ

نﺎ

�ا
نا
ْا
نﻠ
كرﺪﺘ
ا ﻓ ﻢ
ﺎ او ﺬﻣت�ا
ﺻ ﺚﻳﺪﺣ
Аз Абўҳурайра (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
«Зиёну ранҷ шахсерост, ки номи Ман
наздаш зикр шавад ва бар Ман салавот нафиристад;
зиёну нокомӣ шахсерост
, ки моҳи Рамазон фаро
расад ва сипарӣ шавад ва гуноҳони ў мағфират
нашаванд; зиёну нокомӣ шахсерост, ки падару
модари пирашро дар ҳаёташон дарёбаду дохили
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;17 &#x/MCI; 2 ;&#x/MCI; 2 ;биҳишт нашавад».
(Ривояти Тирмизӣ ва Ҳоким)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Абўҳурайра (р)
зимни ҳ
адиси 1
ум зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Са
лавот гуфтан бар Пайғамбар (с),
рўзаи моҳи
Рамазонро бо ихлос доштан ва эҳтир
оми падару
модар намудан сабаби
дохил шудан ба биҳишт
мегардад. Пайғамбар (с) зимни ин ҳадис фармудааст:
«Зиёну ранҷ дидааст, касе, ки ном
и Муҳаммад (с) дар
маҷлисе гуфта шавад ва ба ў салавот нафиристад.
Зиёну хасорат дидааст, касе, ки моҳи Рамазонро хуб
ва бо тоату ибодат нагузаронад ва фурсати ба биҳишт
даромаданро аз даст диҳад. Зиёну хасорат дидааст,
касе, ки падару модар ё яке аз онҳо
ро дар ҳаёт
дарёфтаву дуои онҳоро нагирифта, дохили биҳишт
нашудааст. Ин фурсатҳои хеле хубу муносиб барои
ба даст овардани ризои Парвардигор аст.




не,
адри ин се неъматро надонист, дар
оле ки ин
о фурсату
сабаби аз гуно
пок шудан ва ворид шудани Би
ишт мебошанд.
18

ﻪﻨﻋ
ا
ر
لﺎ
نﺎ
ر
ﺣ ﺎ
ل
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ

ا
ا
رﺎ


نﺎ
ر

ﺟ ﺪ
َ
ْ
ﻃﺎ
ﺸلا
ْ
و
ا
ﺎا

ْ
و
ْا
ﻮﻤ
ْ




نﺎ
ا
او نﺪﻨﻢم ﻓ ﺪﺣﻤ
ناور
ﺣ ﺚﻳﺪﺣ
Аз Абўҳурайра (р) ривоят аст, ки ҳар гоҳ моҳи
Рамазон фаро мерасид, Паёмбар (с) мефармуд:
«Ба
дурустие, ки моҳи шарифи Рамазон бар шумо омад ва
(он) моҳи муборак аст. Рў
за доштани ин моҳро
Худованд бар шумо фарз гардонидааст. Дар ин моҳ
дарҳои ҷаннат кушода ва дарҳои дўзах баста шуда,
шайтонҳо бо занҷир баста мешаванд. Дар ин моҳ
шабест, ки аз ҳазор шаб беҳтар аст. Шахсе, ки аз
хайри он маҳрум мешавад, ба таҳқиқ маҳрум
шудааст»
(Ривояти Аҳмад ва Байҳақӣ)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Абўҳурайра (р)
зимни ҳадиси якум зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Донишмандон ва уламо бояд аз омадани моҳи
шарифи Рамазон мардумро ёдрас шаванд ва ташвиқу
тарғиб ба амали хайр кунанд. Дар
моҳи Рамазон
шайтонҳо баста мешаванд ва мардум аз васвасаи онҳо
19

эмин мемонанд, то фурсати хубе барои ибодат пайдо
шавад ва ин як раҳмати Худованд барои бандагон аст.
Касе, ки аз хайру некиҳои Рамазон, бахусус шаби
Қадр маҳрум шавад, пас, хайри зиёдеро аз д
аст
додаву зиён дидааст.



ا
ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
نا
ﻬا ﻦ
ﻣ ﺎ
ﺪا
ﺳ ﺎ
ْ
نﺎ
ر
�ﻤ


لﺎ

نﺎ
نا
ﻬا ﻦ
ﻣ ﺎ
ﺪا
ﺳ ﺎ
رﻴ
ْ ﺔ

�ﻤ

ﺎﻴﻀ
او
ﺒﻜ
ا ﻓ
اﺎ
�ا ناور
ﺻ ﺚﻳﺪﺣ
Аз Билол ибни Ҳарс ал
Мазанӣ (р) ривоят аст,
ки Паёмбар (с) фармудаанд:
«Рўза доштани моҳи
Рамазон дар Мадинаи мунаввара беҳтар аз ҳазор
рўз
а доштани Рамазон дар ғайри он аст. Як ҷумъа
дар Мадинаи мунаввара беҳтар аз ҳазор ҷумъа дар
дигар шаҳрҳост»
(Ривояти Табаронӣ ва Зиёи Мақдисӣ)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Билол ибни Ҳарс ибни Асам
ибни Саъиди Маданӣ саҳобаи Пайғамбар (с)
мебошад ва дар фатҳи Ма
кка ширкат намудааст. Ў
барои даъват ба Ислом аз Мадина ба Басра рафта, он
ҷо сукунат намудааст ва соли 60
уми ҳиҷрӣ дар синни
солагӣ аз дунё гузаштааст.
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;20 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;Шарҳи ҳадис
Дар шариати Ислом ҳар як амали нек даҳ савоб
дошта, дар моҳи Рамазон савоби амалҳо беш
тар
мешавад ва анҷоми амали нек мисли рўза доштан
дар Мадина ҳазор савоб дорад. Инчунин, адои
намози ҷумъа дар масҷиди Набавӣ нисбат ба дигар
масҷидҳо, ғайр аз Масҷиду
ҳароми Макка, ҳазор
савоб дорад.




ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ﺗ ﺎ



وﻠ
ل
نإ
اور
كرﺪﺘ
ا ﻓ ﻢ
ﺎ او ﺔﺟﺎﻣ ﻦﻮا
ﺻ ﺚﻳﺪﺣ

Аз Абдуллоҳ ибни Амр (р) ривоят аст, ки
Паёмбар (с) фармудаанд:
«Барои рўзадор ҳангоми
ифтор кардан дуо
ест, ки рад намешавад».
(Ривояти Ибни Моҷа ва Ҳоким)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Абдуллоҳ ибни Амр ибни Ос
ибни Воили Қурашии Саҳмӣ саҳобаи Пайғамбар (с)
аст. Абдуллоҳ яке аз саҳобае мебошад, ки ҳадисҳои
зиёде аз Пайғамбар (с) ривоят намудааст. Ў соли 65
уми ҳиҷ
рӣ дар синни 72
солагӣ дар шаҳри Шом ва ба
ривояте дар Макка аз олам гузаштааст.
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;21 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;Шарҳи ҳадис
Барои иҷобати дуо вақтҳову лаҳзаҳоест, ки агар
инсон дар он фурсатҳо бо ихлос дуо намояд, дуояш
мустаҷоб мешавад. Аз ҷумла, рўзи Арафа, рўзи
ҷумъа, сеяки шаб, вақ
ти боридани борон, вақти
ифтор ва байни азону қомат аз лаҳзаҳое ба шумор
мераванд, ки дар онҳо дуои мухлисона пазиро
мешавад. Аз ин рў, рўзадор агар ҳангоми ифтор
намудан бо ихлосу муҳаббат дуо намояд, дуояш
мустаҷоб мешавад.



ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
نﺎ
ر
َإ
نﺎ
ر
و
ا
َإ
و
�ا
ا
ولا
ا
ا ا
او ﻢﻠ
م
ﺻو
ﺪﻨ
م ﻓ
ﺪﺣﻤ
ﺬﻣ
ت�


Аз Абўҳурайра (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
«Намозҳои панҷвақта, аз ҷумъа то
ҷумъа, аз Рамазон то Рамазон сабаби омурзиши
гуноҳони байни инҳост, агар (мусулмон) аз гуноҳони
кабира дурӣ ҷўяд».
(Ривояти Аҳмад, Муслим ва Тирмизӣ)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Абўҳурайра (р)
зимни ҳадиси 1
ум зикр шудааст.
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;22 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ; &#x/MCI; 1 ;&#x/MCI; 1 ;Шарҳи ҳадис
Намозҳои фарзии панҷвақта, намози ҷумъа то
ҷумъаи
оянда ва рўзаи моҳи Рамазон то Рамазони
оянда маҳвкунандаи гуноҳони сағира мебошанд,
модоме, ки бандаи мўъмин аз гун
оҳони кабира дурӣ
ҷуста бошад. Чи тавре ки да
р ҳадисҳои набавӣ зикр
шудааст,
амалҳои нек пўшонанда ва сабаби
мағфирати амалҳои бад аст.




ِﺿ
ر

ﻲا
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ

�ا

و
َ ﺎ
و

ﻪﻴﻠﻋ ﻖ

Аз Оиша (р) ривоят аст, ки фармудаанд: «Чун
даҳаи охири моҳи Рамазон меомад,
Пайғамбар (с)
барои ибодат талоши зиёд мекард, шабҳояшро
(бо
ибодат)
мегузаронид ва аҳли
хонадонашро
(барои
ибодат)
бедор менамуд»
(Ривояти Бухорӣ)
Шарҳи ҳоли уммулмўъминин:
Оиша (р) зимни
ҳадиси 6
ум зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Чун даҳаи охири моҳи Рамазон фаро мерасид,
23

Пайғамбар (с) барои бештар тоату ибодат намудан аз
ҳамсаронаш дур
ҷуста, дар масҷид эътикоф
менишаст. Пайғамбар (с) шабҳои охири моҳи
Рамазонро бо ибодат гузаронида, шабзиндадорӣ
мекард. Ҳамчунин тамоми аҳли хонадонашро барои
бисёр ибодат намудан шабҳои даҳҳаи охири Рамазон
бедор менамуд. Модоме, ки хонадони поки
Пайға
мбар (с) шабҳои даҳаи охири моҳи Рамазонро
бо ибодат гузаронида, бедорхобӣ мекарданд, пас,
имрўз мо низ дар пайравӣ ба онҳо ба тоату ибодат
хосатан дар моҳи мубораки Рамазон ниёзи бештар
дорем. Имрўз падару модарон ва сарпарастонро
зарурате пеш омадааст,
ки аҳли хонадонашонро чун
Пайғамбарамон Муҳаммад (с) дар рўҳияи зуҳду тақво
ва худопарастӣ тарбия намоянд. Оё нафаре аз мо чун
Пайғамбар (с) дар шабҳои даҳаи охири моҳи Рамазон
аҳли хонадонамонро барои тоату ибодати
Парвардигори Пок бедор намудааст? Агар о
ре, пас,
Худоро шукр. Агар не, пас, пайравӣ аз Пайғамбар (с)
бояд намуд.




سﺎ
ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
...

نﺎ
ر
َ

ﻪﻴﻠﻋ ﻖ
24

Аз Абдуллоҳ ибни Аббос (р) ривоят аст, ки
Паёмбар (с) фармудаанд:
«Умра намудан дар моҳи
Рамазон савоби ҳаҷро дорад»
(Ривояти Бухорӣ ва Муслим)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Абдуллоҳ ибни Аббос (р)
писарамўи Пайғамбар (с) буда, м
улаққаб ба Ҳибри
уммат мебошад. Ибни Аббос (р) чанд рўз пеш аз
баромадани Пайғамбар (с) ва Бани Ҳошим аз
муҳосираи мушрикон дар Шиъби Абўтолиб, ки
баробар ба соли 10
уми биъсат мебошад, ба дунё
омадааст. Рўзе, ки Пайғамбар (с) аз дунё реҳлат
намуд, Абдулло
ибни Аббос (р) ҳамагӣ сенздаҳ сол
дошт. Пайғамбар (с) дар ҳаққи ў дуои хайри зиёде
намудааст: «Худоё, ўро донишманди дин ва донандаи
таъвил бинамо.
Худоё, ўро донандаи тафсири
Қуръон ва ҳикмат бинамо». Абдуллоҳ ибни Аббос (р)
аз Пайғамбар (с) зиёда а
з 1660 ҳадис ривоят кардааст.
Бухорию Муслим 95 ҳадис, Бухорӣ ба танҳоӣ 28 ҳадис
ва Муслим 49 ҳадис ривоят намудаанд. Абдуллоҳ дар
охири ҳаёташ нобино шуд. Ў дар шаҳри Тоиф соли 68
ҳиҷрӣ дар синни 71 солагӣ аз дунё гузашт ва дар он
ҷо ба хок супорида шуд.


�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;25 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;Шарҳи ҳадис
Адои умра суннати Пайғамбар (с) мебошад. Умра
иборат аз эҳром, тавофи Каъба, саъй байни Сафову
Марва ва тарошидани мўи сар мебошад. Адои умра
то адои умраи дигар пўшонандаи гуноҳони сағира
мегардад. Аммо агар адои умра дар моҳи мубораки
Рам
азон бошад, савобаш бештар ва баробар ба
савоби ҳаҷ аст, агарчанде бо анҷом додани умра
ҳаҷҷи фарзӣ соқит намешавад.



�ﻤ
ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
�ا
ﺎر

ا
إ
ا ﻦ

ا
ﻓﺎ
ﺳ ا
و
نﺎ
ر


لا
ﺪﻨ
م ﻓ
ﺪﺣﻤ ناور
ﺻ ﺚﻳﺪﺣ
Аз Анас (р) ривоят аст, ки:
«Агар Пайғамбар
(с) муқим мебуд, даҳ рўзи охири Рамазонро эътикоф
менишаст ва агар мусофир мебуд, сол
и оянда бист
рўзи охири Рамазонро эътикоф менишаст»
(Ривояти Аҳмад)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Анас ибни Молик бо лақаби
Абўҳамзаи Ансорӣ машҳур аст. Вақте Пайғамбар (с)
ба Мадинаи мунаввара омад, Анас ҳамагӣ 10 сол
дошт. Модари Анас Умми Сулайм ўро ба назд
26

Пайғамбар (с) оварда, хоҳиш намуд, то Анас дар
хидматаш бошад. Анас муддати 10 сол то реҳлати
Пайғамбар (с) дар хидматаш буд ва аз Ў (с) илму
дониш ва ахлоқи накў омўхт. Рўзе модари Анас аз
Пайғамбар (с) хоҳиш намуд, ки дар ҳаққи ў дуо
кунад. Пайғамбар
(с) дар ҳаққи ў чунин дуо намуд:
«Худоё, молу фарзанди зиёде барояш насиб гардон ва
дар он чӣ ба ў додаӣ баракат бидеҳ».
Анас мегўяд:
«Маҳз баракати ин дуои Пайғамбар (с) буд, ки соҳиби
90 фарзанду набера шудам». Донишмандон гуфтаанд,
ки Анас аз 100 сол
бештар умр дидааст. Ба гуфтаи
муаррихон ў соли 93 ҳиҷрӣ дар масофаи якуним
фарсах берун аз шаҳри Басра аз дунё гузаштааст.
Анас аз ҷумлаи саҳобагони ҳафтгонаест, ки аз
Пайғамбари Худо (с) ҳадиси зиёде ривоят намудаанд.
Чунончи ў 2286 ҳадис ривоят карда
аст. Аз ҷумла,
Бухорӣ ва Муслим аз ў 186 ҳадис, Бухорӣ дар танҳоӣ
82 ҳадис ва Муслим дар танҳоӣ 71 ҳадис ривоят
намудаанд.
Шарҳи ҳадис
Пайғамбар (с) дар моҳи мубораки Рамазон дар
масҷид эътикоф менишаст. Маънои эътикоф ин аст,
ки шахси рўзадор дар масҷиди
ҷамоат машғули тоату
ибодат шуда, ба дигар корҳо машғул намешавад.
Ривояти Бухор
ва Муслим.
27

Эътикоф нишастан дар моҳи Рамазон тибқи мазҳаби
ҳанафӣ суннати муаккадаи кифоят аст. Агар дар
масҷиди ҷомеъ касе эътикоф нанишинад, аҳли
маҳалла гунаҳгор мешаванд. Ҳикмати эътикоф
нишастан
дар он аст, ки шахси рўзадор аз хайру
савоби зиёди моҳи Рамазон, бахусус даҳ рўзи охири
он бархўрдор мешавад. Ба ин хотир агар Пайғамбар
(с) ба сабаби сафар соле эътикоф наменишаст, соли
оянда бист рўз эътикоф менишаст ва ин далели
суннати муаккада будани
он аст. Дар шарҳи Қудурӣ
зикр шудааст, ки Шайхи Азҳарӣ гуфтааст: «Аҷаб бар
мардуме, ки эътикоф наменишинанд ва ҳол он, ки
Пайғамбар (с) онро тарк намекард».



ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
لﺎ
و ﻪﻴﻠﻋ
ا �

ﺎﻮﺎ
و
ﺎبﺎ
ﻤإ
نﺎ
ر
مﺎ


ﻪﻴﻠﻋ ﻖ
Аз Абўҳурайра (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
«Шахсе моҳи Рамазонро аз рўи имон ва
умеди са
воб рўза дорад, гуноҳҳои гузаштааш
бахшида мешаванд».

(Ривояти Бухорӣ ва Муслим)
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;28 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Абўҳурайра (р)
зимни ҳадиси 1
ум зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Ҳар
шахсе, ки моҳи Рамазонро бо имони комил ва
умеди сав
обу мағфирати Парвардигор рўза дорад,
Худованди меҳрубон гуноҳҳои сағираи гузаштаи ўро
мебахшад. Албатта, ин як раҳмати Парвардигор ба
бандагонаш аст, ки бо роҳу амалҳои гуногун
гуноҳҳони бандагонашро Парвардигор мағфират
менамояд. Ба ин хотир, мусулмон бо
яд рўзаи моҳи
Рамазонро ҳамчун ибодати бадании маҳз ва аз рўи
имону ихлос анҷом диҳад, на ба хотири як навъ
парҳезу варзиши бадан ва ғайра.



رﺎ
ا
ﻳﻤ

ﻪﻨﻋ
ر
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ﻟا
مﺎ
َ
لا


ﺎﺘ

ﻌﻤ
ﻢﺛ
نﺎ
ر
مﺎ

ﻢﻠ
م
اور
Аз Абўаюб (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
«Шахсе моҳи Рамазонро рўза дорад ва
сипас
шаш рўз аз моҳи Шав
вол баъди он рўза гирад,
монанди савоби яксола рўзаро ба даст меорад»
(Ривояти Муслим)
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;29 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;Шарҳи ҳоли ровӣ:
Холид ибни Зайд ибни Кулайб
аз қабилаи Бани Наҷҷор буда, машҳур ба Абўаюби
Ансорӣ мебошад. Пайғамбар (с) дар нахустин
марҳилаи қудумаш ба Мадинаи м
унаввара ба хонаи
Абўаюб (р) ворид шуд ва чанд муддат онҷо сукунат
кард. Абўаюб (р) дар фатҳи Қустантания ширкат
намуд ва дар синни 80 солагӣ дар ин фатҳ аз дунё
гузашт.
Шарҳи ҳадис
Ҳар
шахси мусулмоне, ки моҳи Рамазонро бо
ихлос рўза бигирад ва сипас шаш
рўзи моҳи
Шавволро низ рўза дорад, савоби яксола рўза
доштанро мегирад, зеро дар шариати Ислом ҳар як
амал ҳадди ақал даҳ савоб дорад. Пас, як моҳи
Рамазон савоби даҳ моҳро дорад ва савоби шаш рўзи
рўзаи моҳи Шаввол шаст рўз аст ва бо ҳамин
дувоздаҳ моҳ к
омил мешавад. Рўзаи моҳи Шавволро
инсон метавонад шаш рўз пайдарпай гирад ё як рўз
рўза дорад ва як рўз ифтор намояд, ё рўзҳои душанбе
ва панҷшанбеи онро рўза гирад.




ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ا

نﺎ

نا
ا و

و
نﺎ

ﻪﻴﻠﻋ ﻖ
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;30 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ; &#x/MCI; 3 ;&#x/MCI; 3 ;18. Аз Абўбакра (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
«Савоби ду моҳи ид кам намешаванд:
моҳи Рамазон ва Зу
лҳиҷҷа».
(Ривояти Бухорӣ ва Муслим)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Абўабдурраҳмон Абўбакраи
Сақафӣ яке аз саҳобагони Пайғамбар (с) мебошад.
Шарҳи ҳадис
Савоби ду моҳе, ки дар он ид аст, яъне, моҳи
Рамазон ва Зулҳиҷҷа кам намешавад, агарчанде 29
рўзӣ бошанд ҳам. Бин
обар моҳи қамарӣ будани
моҳи Рамазон гоҳе 30 рўз ва гоҳе 29 рўз меояд. Агар
соле Рамазон 29 рўз бошад, савобаш кам намешавад
ва шахсони рўзадор савоби як моҳи комилро
мегиранд ва ин худ аз раҳмату фазли Худованди
меҳрубон аст.



ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ول
ا
و




مﺎ
ﻳﻤ
ﻠﺛ
و
ولا

ﺒﻜ
ا ﻓ
اﺎ
�ا را
�ا
) .
ﺻ ﺚﻳﺪﺣ
Яъне, агарчанде мо
и Рамазон го
29 рўз бошад
ам,
савобаш
кам намешавад.
31


Аз Алӣ (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
«Рў
заи моҳи сабр (Рамазон) ва аз ҳар
моҳ се рўз рўза гирифтан кинаи дилро дур мекунад».
(Ривояти Баззор ва Табаронӣ)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Алӣ ибни Абўтолиб (р)
писарамў ва домоди Пайғамбар (с) мебошад. Алӣ (р)
халифаи чоруми мусулмонон аст. Ў даҳ сол пеш аз
биъсати Пайғамбар (с) ба дунё омадааст ва бинобар
камбизоатии падараш
Абўтолиб, ўро Пайғамбар (с)
дар хонаи худ зери тарбия ва нигоҳбини хеш ба воя
расонд. Алӣ (р) дар тамоми ғазваҳо, ба ҷуз аз ғазваи
Табук бо машварати Пағамбар (с) ширкат намудааст.
Ҳазра
ти Алӣ (р) дар соли 40
уми ҳиҷрӣ аз ҷониби
Ибни Мулҷами хавориҷӣ ҳангоми намозхонӣ ба
шаҳодат расонида мешавад.
Шарҳи ҳадис
Пайғамбар (с) моҳи Рамазонро моҳи сабр
номидааст, зеро инсон дар ин моҳ аз субҳи содиқ то
ғуруби офтоб на танҳо аз хўрдану ошомида
н ва
ҷимоъ худдорӣ менамояд, балки аз ғайбату тўҳмат,
дурўғу бўҳтон ва суханони фаҳшу беҳуда низ
худдорӣ мекунад ва барои ин ҳама инсон ниёз ба сабр
дорад. Ба ин хотир, рўзаи моҳи Рамазон ва аз ҳар
моҳи ҳиҷрӣ
қамарӣ се рўз, ба вижа 13
ум, 14
ум ва
32

и ҳар моҳи қамариро рўза доштан решаи
кинаро аз байн мебарад.



٢٠
نﺎ

ﻪﻨﻋ
لﺎ
ا
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ﻓ ﻦ
ﻳﻤ

ﺎﻴ
و


نﺎ
ر

مﺎ
ا
ﺻ ﻓ
نﺎﺒﺣ ﻦﻮاو 6ﺎ
ن�او ﺪﺣﻤ
ﺻ ﺚﻳﺪﺣ

Аз Савбон (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
«Рўзаи моҳи Рамазон савоби даҳ моҳро
дорад ва рўзаи шаш рўзи баъди он савоби ду моҳро
дорад ва ин (баякҷоягӣ) савоби рўзаи сол а
ст».
(Ривояти Аҳмад, Насоӣ, Ибни Ҳиббон)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Савбон (р) мавлои Пайғамбар
(с) ва аз арабҳои ҳумайрӣ мебошад. Пайғамбар (с)
ўро харида ва аз ғуломӣ озод намуда буд. Савбон
ҳамеша дар ҳузуру хидмати Пайғамбар (с) буд. Баъди
вафоти Паёмбар (с)
Савбон (р) нахуст ба Рамла ва
баъдтар ба Ҳимс рафта, дар он ҷо иқомат намуд ва
соли 54
уми ҳиҷрӣ аз дунё гузашт. Пайғамбар (с) дар
ҳаққи ў дуои хайр менамуд.
Шарҳи ҳадис
33

Рўзаи моҳи Рамазон савоби даҳ моҳро дорад, зеро
дар шариати Ислом барои амалҳои нек ҳ
адди ақал як
ба даҳ савоб дода мешавад. Ҳамчунин, шаш рўз аз
моҳи Шаввол рўза доштан, ҳадди ақал савоби шаст
рўзро дорад. Аз ин рў, инсоне, ки моҳи Рамазонро бо
ихлос рўза медораду баъд аз он шаш рўзи моҳи
Шавволро рўза мегирад, бо изни Худо савоби
яксола
ро ноил мешавад.



٢١
ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
لﺎ
ﻤ ا
إ


ْ


ر
و

ل
ﻬﻠ
لا
ا
ﻢل
اور
ﺎﻃ
Аз Абдуллоҳ ибни Аббос (р) ривоят аст, ки
Паёмбар (с) вақте ифтор мекард, чунин мегуфт:
«Парвардигоро, барои Ту рўза гирифтам ва аз ризқи
додаат, ифтор намудам ва аз Ман онро қабул намо,
ба дурустӣ ки Ту шунаво ва доноӣ».
(Ривояти Т
абаронӣ)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Абдуллоҳ ибни
Аббос (р) зимни ҳадиси 14
ум зикр шудааст.
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;34 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;Шарҳи ҳадис
Ҳангоми
ифтор кардан дуо намудан суннат аст.
Чунончи Пайғамбар (с) ҳангоми ифтор дуо намуда,
мегуфт: «
Парвардигоро, барои Ту рўза гирифтам ва аз
зқи додаат ифтор намудам ва аз ман онро қабул намо,
ба дурусти ки Ту шунавою доноӣ»
Ҷойгоҳи
ният аслан қалб аст, аммо ҳикмати ба
забон зикр намудан барои ҷамъи фикру андеша
бисёр мувофиқ мебошад.



٢٢
ا
ِﺿ
ر
لﺎ


�ﻤ
ﻲا
ﺎﺔ
ﻢﻠﺳ و ﻪﻴ
ﻢل
ا
ﻓ ا

ﻪﻴﻠﻋ ﻖ

Аз Анас (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
Саҳархўрӣ бикунед
(пеш аз субҳ дар
Рамазон),
зеро дар он
баракат аст».
(Ривояти Бухорӣ ва Муслим)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Анас (р) зимни
ҳадиси 15
ум зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Пеш аз дамидани субҳ дар моҳи Рамазон
Ривояти Абўдовуд.
35

саҳархўрӣ намудан суннат аст. Пайғамбар (с)
саҳархўрии моҳи Рамазонро ташвиқ намуда, онро
баракат гуфтааст, зеро инсон бо тановул дар саҳар
нерўи наве барои ибодат гирифта, аз таъсири
гуруснагӣ барои асабӣ шудан эмин мемонад.
Ҳамчунин рўзадор дар вақти саҳархўрӣ намудан ба
зикру ёди Худо машғул шуда, баракати зиёдро ба
даст меорад. Ё ба таоми с
аҳархўриааш нафарони
муҳтоҷро шарик гардонида, савоби зиёд ба даст
меорад. Пайравӣ аз суннати Пайғамбар (с) савобу
баракат дорад ва аз ҷумлаи суннатҳо пеш аз субҳ
хўрдани хўроки саҳарӣ аст.



٢٣


ﻪﻨﻋ
لﺎ
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
لﺎ

ﺎﻮﺎ
ا

نإ
نﺎ



ا

ول
ا

لﺎ
:
د ا
ِ


ول
ا

ﻤ ا
ﺣﻤ
ﻣ ﻞ
ﻪﻴﻠﻋ ﻖ

Аз Саҳл ибни Саъд (р) ривоят аст, ки Паёмбар
(с) фармудаанд:
«Дар ҷаннат дарест, ки он Райён
ном дорад ва рўзи қиёмат аз он танҳо рўзадорон
дохил мешаванд. Он рўз гуфта мешавад: «Рўзадо
рон
дар куҷоянд»? Пас, рўзадорон бармехезанд ва аз он
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;36 &#x/MCI; 2 ;&#x/MCI; 2 ;дар дохили биҳишт мешаванд. Чун рўзадорон аз он
дар дохил шаванд, он дар баста мешавад ва дигар ҳеҷ
кас аз он дохил намешавад».
( Ривояти Бухорӣ ва Муслим)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Саҳл ибни Саъд ибни Моли
ибни Холиди Ансории Соидӣ аз саҳобагони машҳур
мебошд. Номаш Ҳузн, яъне, ғам буд, сипас ўро
Пайғамбар (с) Саҳл номид. Ў охирин саҳобае дар
Мадина буд, ки соли 91
уми ҳиҷрӣ дар синни 100
солагӣ аз дунё гузаштааст.
Шарҳи ҳадис
Ҷаннат
дорои дарҳост ва ин аз раҳмату
меҳрубонии Худованд ба аҳли биҳишт дарак
медиҳад. Яке аз ин дарҳои ҷаннат Райён ном дорад,
ки аз он фақат рўзадорони моҳи шарифи Рамазон
дохил мешаванд. Албатта, хос намудани дари Райён
барои рўзадорони моҳи Рамазон э
ҳтиром
ва
қадрдонии Парвардигори баландмартаба барои
мўъминон аст. Рўзи қиёмат мунодие фарёд мекунад:
«Куҷоянд рўзадорони моҳи Рамазон»? Сипас
рўзадорони моҳи шарифи Рамазон аз байни мардум
хеста, аз он дар дохил мешаванд, ки ин як шарафу
эҳтироми вижае аз
ҷониби Худованд барои онҳост.
Баъд аз дохил шудани рўзадорони моҳи Рамазон он
дар баста мешавад ва дигар ҳеҷ кас аз он ба биҳишт
37

дохил намешавад. Дари зикршуда махсуси
рўзадорони моҳи Рамазон мебошад.




٢٤
�ﻤ
ﻪﻨﻋ
لﺎ

ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
لﺎ



:
و
را
ﻮﻧ
ا
ﻣﺎ

�ﻤ
و
ول
ا ﻢ

اور
ﻢل
ا ﻓ
او نﺪﻨﻢم ﻓ ﺪﺣﻤ
ﺣ ﺚﻳﺪﺣ
Аз Анас (р) ривоят аст,
ки вақте Пайғамбар (с)
назди хонадоне дар меҳмонӣ ифтор менамуд, чунин
мегуфт:
«Рўзадорон наздатон ифтор намуданд,
таоматонро накўкорон тановул намуданд ва
фариштагон бар шумо фуруд омаданд».
(Ривояти Аҳмад ва Байҳақӣ)
Шарҳи ҳоли ровӣ
Шарҳи ҳоли Анас
ибни Молик
(р) зимни ҳадиси 15
ум зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Пайғамбар (с) дар ҳаққи ифтордиҳандагон дуои
хайр мекард ва онҳоро ёдрас менамуд, ки рўзадорон
таоми шуморо тановул намоянд, зеро онҳо
мардумони накўкоранд. Бинобар сабаби ба
рўзадорон ифтор до
данатон фариштаҳои раҳмати
Худованд фуруд омаданд ва ин ҳама савобро ноил
38

гаштед. Пайғамбар (с) тавассути ин ҳадис
мўъминонро барои ифтор додани рўзадорон ва касби
савоби он ташвиқу тарғиб намудааст. Ҳамчунин, ин
ҳадиси набавӣ баёнгари он аст, ки ҳангоми
ифтор
намудани рўзадорон фариштаҳои илоҳӣ нозил
мешаванд ва дуъои хайр дар ҳаққи
ифтордиҳандагону рўзадорон менамоянд.



٢٥
ﻪﻨﻋ
لﺎ
:
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ

ا
لﺎ
ول
و
ﺟﻤ ﺎ
و
ن
بِ

مﺎ
ولا
ﻻإ

دن
وﻤ
ﺣﻤ

ن�
و
و

ﺣﻤ

َ ا

و
:
ﺻ ؤ
ما
.

� ﺪ



ا

ﻃﻤ
ول
ا

ا
ﻬﺣ
نﺎ


ر
� ا

و


ﻤ ا
إ

ﻪﻴﻠﻋ ﻖ

Аз Абўҳ
урайра (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
«Худованд фармудааст: Тамоми амали
фарзанди Одам (одамизода) барои ўст, магар рўза,
зеро рўза барои Ман аст ва Ман подоши онро ба ў
медиҳам. Рўза монанди сипар аст, пас, агар нафаре
аз шумо рўзадор бошад, с
ухани ношоиста нагўяд ва
ҷанҷол накунад. Агар касе ўро дашном диҳад, ё ба ў
зўроварӣ кунад, пас, бигўяд: Ман шахси рўзадорам.
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;39 &#x/MCI; 2 ;&#x/MCI; 2 ;Қасам
ба Зоте, ки ҷони Муҳаммад ба яди Ўст, бўйи
даҳони рўзадор назди Худованд хушбўйтар аз бўйи
мушк аст. Барои рўзадорон ду
хурсандист, ки бо
онҳо хушнуд мегардад: Вақте ифтор менамояд,
барои ифтор хурсанд мешавад ва вақте рўзи қиёмат
Парвардигорашро дучор мешавад, хушнуд мегардад».
(Ривояти Бухорӣ ва Муслим)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Абўҳурайра (р)
зимни ҳадиси 1
ум з
икр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Тамоми амали инсон ба фоидаи ўст ва савобашро
аз Худованд ноил мешавад. Аммо дар ин ҳадис
Худованд рўзаро барои он ба Худ нисбат додааст, ки
инсон ҳангоми рўза гирифтан риёву худнамоӣ карда
наметавонад, зеро рўза доштан сирре ба
йни банда ва
Худованд аст. Ба ин хотир Худованд гуфтааст: «Рўза
барои Ман аст», яъне, ҳеҷ кас дар он риё карда
наметавонад. Бинобар ин, Пайғамбар (с) шахси
рўзадорро аз суханони фаҳш гуфтан ва анҷоми
амалҳои бад наҳй мекунад. Рўза сабаби дурии
мусулмон аз
дўзах мешавад. Рўзадор бояд кўшиш
намояд, то бо касе ҷангу ҷидол накунад ва агар касе
ўро дашном ё сухани носазо гўяд, бояд дар ҷавоб
гўяд: «Ман рўзадорам».
Бўйи даҳони рўзадор дар назди Худованд аз
40

мушк беҳтар аст, яъне, савоби зиёд дорад ва Худованд
аз
ў хушнуд мешавад. Рўзадор ду хурсандии бузург
дорад: а) вақте як рўзи комил рўза мегирад, ҳангоми
ифтор намудан аз анҷоми ин ибодат хурсанд
мегардад; б) вақте бо Худованд мулоқот намуда,
савоби рўзаро аз Худованд мегирад, боз хурсанд
мешавад.



٢٦
ﻣﻤ

ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ

ول
ا
ﻻإ
ﺣﺎ

ُُ
و
ﻣﺆ
ا



و

ول
ﺟﻤ ﺎ
و
مﺎ
ولا
اور
ﺒﻜ
ا ﻓ
اﺎ
ﺻ ﺚﻳﺪﺣ
Аз Абўумома (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
«Рўза сипар (аз оташи дўзах) ва
паноҳгоҳе аз паноҳгоҳҳои мўъмин аст. Тамоми амал
барои соҳибаш мебошад, ба ҷуз рўза. Худованд
мефармояд: «Рўза барои Ман аст ва Ман по
доши
онро медиҳам».

(Ривояти Табаронӣ)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Судай ибни Аҷлон ибни Ҳорис
Абўумомаи Боҳулӣ машҳур бо Абўумома аз
Пайғамбар (с), аз Умар, Усмон, Алӣ, Абўубайда,
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;41 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;Муъоз, Абўдардоъ, Убода ибни Сомит ва
дигарон
ривоят намудааст. Аз ў Абўсалом Асвад, Муҳаммад
ибни Зиёд, Шарҳабил ибни Муслим, Шаддод ва
Макҳул ривоят кардаанд. Абўумома дар байъати
Ризвон ширкат намуда, Пайғамбар (с) дар ҳаққи ў ва
дигар саҳобагон дуои хайр кардааст. Ў дар «Сиффин»
ҳамроҳи Ал
ибни Абўтолиб (р) буд ва соли 86 ҳиҷрӣ
аз дунё гузашт.
Шарҳи ҳадис
Рўза чун парда байни рўзадор ва дўзах аст ва
сабаби наҷоти ў мебошад. Пайғамбар (с) рўзаро
барои мўъмин чун қалъа шуморидааст. Худованд
бевосита савоби рўзаро ба рўзадорон ато менам
ояд ва
албатта, ин пеш аз ҳама ба фазилату шарафи рўза
далолат мекунад.



٢٧


ْ
ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ




ﺟﻤ
ﻞﺜ

ﺎر

ْ
ول
ا
اور

ﺻ ﻓ
نﺎﺒﺣ ﻦﻮاو ﺔﺟﺎﻣ ﻦﻮاو
ﺬﻣت�او ﺪﺣﻤ
ﺻ ﺚﻳﺪﺣ

Аз Зайд ибни Холид (р) ривоят аст, ки
Паёмбар (с) фармудаанд:
«Ҳар кӣ рўзадореро ифтор
диҳад, мисли савоби рўзадор савоб мегирад, дар ҳоле
ки аз савоби рўзадор чизе
кам карда намешавад».
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;42 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ; (Ривояти Аҳмад, Тирмизӣ, Ибни Моҷа
ва Ибни Ҳиббон)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Зайд ибни Холиди Ҷуҳанӣ
саҳобаи Пайғамбар (с) мебошад ва дар сулҳи
Ҳудайбия ширкат намудааст. Ривоятҳои ў дар
«Саҳеҳайн» ва дигар китобҳои ҳадис зикр шудаст.
Зайд ибни Холид (р) соли 78
уми ҳиҷрӣ дар замони
хилофати Муовия (р) дар синни 85 солагӣ дар
Мадина аз дунё гузаштааст.
Шарҳи ҳадис
Ифтор додани рўзадорон, бахусус ба ниёзмандону
мўҳтоҷону камбизоатон савоби зиёд дорад. Агар касе
рўзадореро ифтор диҳад,
ба монанди савоби рўзадор
аҷр мегирад, дар ҳоле ки аз савоби рўзадор чизе кам
карда намешавад.





٢٨
وﺮ
ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ا
نﺎ
و
ول
ول
ل


إ
ر

ا
ل
و

رﺎ
ﻲﺎ

ا
ﺸلا
و
مﺎ
ﺒ�ا

ﻲا

نﺎ

اور
ﻬﻴﻬاو كرﺪﺘﻢﻟا ﻓ ﻢ ﺎ
او 4
ﺎﺒ�او ﺪﺣﻤ

ﺻ ﺚﻳﺪﺣ
43


Аз Абдуллоҳ ибни Амр (р) ривоят аст, ки
Паёмбар (с) фармудаанд: Рўза ва Қуръон рўзи қиёмат
барои банда шафоаткунанда ҳастанд. Рўза мегўяд
«Эй Парвардигор, ман рўзона ўро аз таому шаҳват
манъ намудам, пас,
маро барояш шафоаткунанда
гардон. Қуръон низ мегўяд: «Эй Парвардигор, ман ўро
аз хоби шаб манъ менамудам, пас, маро барои ў
шафоаткунанда бигардон». Ҳамин гуна Рўзаву
Қуръон барояш шафоат мекунанд».
(Ривояти Аҳмад, Табаронӣ,
Ҳоким
ва Байҳақӣ)
Шарҳи
ҳоли
ровӣ:
Шарҳи ҳоли Абдуллоҳ ибни
Амр (р) зимни ҳадиси 11
ум зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Рўзи қиёмат рўзаи моҳи Рамазон ва Қуръони
карим барои шахси рўзадор ва шахси қуръонхон
шафоаткунанда мешаванд ва Худованд шафоати
онҳоро қабул намуда, бандаашро меба
хшад. Ин
ҳадиси набавӣ далолат бар фазилати рўзаи моҳи
Рамазон ва тиловати Қуръони карим менамояд.



44

٢٩
ﻪﻨﻋ
ل
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ا

نﺎ
ر


ا

و
ْا
و
ﻃﺎ
ﺸل

دﺎ
ﻣ ى
دﺎ
و


نﺎ
ْا
ﺎا

و
ﺎﺎ
ﻮ ﺎ



رﺎ
ﻲا
و

ﺸلا
ﻮ ﺎ


�ا
لﺎ
رﺎ
ﻲا

ﺸلا
ف
ﻟﻴ

ﺚﻳ
ﺣ ﻢ ﺎ ا ناور
Аз Абўҳурайра (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
«Ҳар гоҳ аввали шаби Рамазон фаро
расад, шайтонҳову ҷинҳои саркаш баста ва дарҳои
дўзах пўшида мешаванд
ва ягон дари он боз
намешавад. Дарҳои биҳишт боз мешаванд ва ягон
дари он баста намешавад. Нидокунандае нидо
мекунад: «Эй ҷўяндаи хайр, шитоб кун ва эй
талабкунандаи шар, боз ист. Худованд аз оташи
дўзах озодкардагоне дорад».
(Ривояти Ҳоким дар Муста
драк)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Абўҳурайра (р)
зимни ҳадиси 1
ум зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Ин ҳадис ишора ба он месозад, ки дар шаби
аввали Рамазон ба сабаби анҷом додани тоату
ибодати бандагон дасту пои шайтонҳо баста мешавад
ва васвасаҳояшон заиф ме
гарданд. Чун амали хайр
дар ин моҳ аз ҷониби бандагони мўъмин зиёд
45

мешавад, ин сабаби нузули раҳмати Худованд
мегардаду дарҳои биҳишт боз ва дарҳои ҷаҳаннам
баста мешаванд. Фариштае фарёд мекунад: «Эй
талабкунандаи хайр, моҳи Рамазон барои анҷоми
амали не
к вақти муносибест, зеро шайтонҳо баста
шудаанд, пас, амал намо. Ва эй талабкунандаи шар,
боз ист, зеро моҳи Рамазон замони муносибе барои
қабули тавба аст. Худованд дар ин моҳ бандагони
зиёдеро аз оташи дўзах
озод мекунад ва гуноҳашонро
мағфират мекунад.




ﻪﻨﻋ
لﺎ
َ

ا
ل
ر ﺎ
؟


نﺎ
ر


�ا
نﺎ
ر
لﺎ

ل
ر ﺎ
ا
ن
لﺎ
؟
ﻣﺎ
ا
إ

ر

ﻧا
ﺔ ا
ﻓ ا
ا

إ
لﺎ
لﺎ
؟
نﺎ
ر


ا
ل
ر ﺎ
ﺖﻠ


�ا
و
ﻧا
�ا
ل
ر

ﻢﻠﺳ و ﻪﻴﻠﻋ


:
لﺎ
؟
ﻦ�
�ا


ا
ل
ر ﺎ
:



ُ ﺎ



ﺧا
ﻧا
�ا
ل
ر
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ




(


ا
ر ﺎ
لﺎ
؟
�ا




أ
ُ ﺎ
ﻣ ﺎ
ُ
أ

و
ا
ﻢلا
ﻓ ﺎ

(ا ﺎ




ل
ِا
م
ف
ﻟﻴ

ﺚﻳ
ﺣ ﻢ
ﺎ ا ناور
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;46 &#x/MCI; 2 ;&#x/MCI; 2 ;30. Аз Абўзар (р) ривоят аст, ки фармуд:
Гуфтам, эй Расули Худо, (с) м
аро аз шаби Қадр
хабар деҳ, ки дар моҳи Рамазон аст ё дар ғайри он?
Пайғамбар (с) гуфт: Балки он дар Рамазон аст.
Гуфтам: Эй Расули Худо! Оё шаби Қадр бо
пайғамбарон аст ва чун вафот кунанд, шаби Қадр
низ бардошта мешавад, ё то рўзи қиёмат боқӣ
мемонад? Гу
фт: Балки то рўзи қиёмат боқӣ
мемонад. Гуфтам: Дар кадом вақти Рамазон аст?
Гуфт: Шаби қадрро дар даҳаи аввал ва охири он
ҷустуҷў намоед. Баъд аз он Паёмбар (с) суханҳое
гуфт ва сипас вақтро ғанимат дарёфтам ва
гуфтам: Эй Расули Худо! Савгандат медиҳам, м
хабар кун, ки Қадр дар кадом даҳаи Рамазон аст.
Сипас Пайғамбар (с) бар ман ғазаби сахт кард, ки
мисли он пештар ва баъди он ғазаб накарда буд ва (с)
гуфт: Агар Худованд хоҳад, шуморо аз он хабар
медиҳад. Шумо Қадрро дар ҳафти охири Рамазон
ҷустуҷў нам
оед».
( Ҳоким дар Мустадрак)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Абўзар Ҷундуб ибн Ҷунода
ибни Сикини Ғифорӣ (р) дар водии Вадон зиндагӣ
мекард. Ў аз ҷумлаи мусулмонони аввалин мебошад.
Баъди ба Ислом гаравидан дар Макка аз Ислом
пайравӣ намуданашро ошкоро эълон наму
д. Қиссаи
ба Ислом гаравидани Абўзар (р) дар «Саҳеҳайн» ба
47

таври муфассал омадааст. Абўзар (р) баъдтар ба
қабилаи худ
Ғифор, баргашт ва онҳоро ба Ислом
фаро хонд. Ў марди хароби қадбаланду гандумгун ва
хело ҷасуру боғайрате буд. Абўзар (р) аз Пайғамбар
с) ҳадисҳо ривоят намудааст ва аз ў Анас, Ибни
Аббос, Абўидрис Хулонӣ, Зайд ибни Ваҳб, Аҳнаф
ибни Қайс, Саид ибни Мусаяб ва дигарон ривоят
намудаанд. Ў соли 31
уми ҳиҷрӣ дар Рабза аз дунё
гузаштааст.
Шарҳи ҳадис
Шаби қадр дар моҳи мубораки Рамазон аст
ва он
аз ҳазор моҳи қамарӣ, ки баробар ба 83 солу 4 моҳ
мебошад, беҳтар аст. Албатта, ин як фазлу раҳмати
илоҳӣ барои уммати Муҳаммад (с) аст, ки як шаби
қадр, ки шояд 10 соате беш набошад, ибодаташ
беҳтар аз ҳазор моҳ ё худ 83 солу 4 моҳ аст. Фазилати
ин
шаби қадр то рўзи қиёмат боқӣ хоҳад монд.
Пайғамбар (с) дастур медиҳад, ки қадрро дар даҳаи
охири Рамазон ҷустуҷў кунед ва ин ба хотири бештар
савобу хайри даҳаи охири Рамазонро ба даст овардан
мебошад. Чи тавре Паёмбари Худо (с) фармудааст:
«Агар Худова
нд мехост, шаби қадрро барои бандагон
мушаххасан баён менамуд». Ҳикмати мушаххас
накардани шаби қадр дар он аст, ки рўзадорон даҳ
шаби охирро бо тоату ибодат сипарӣ намоянд ва
савоби бештаре ба даст оранд. Вале бо далолатҳои
48

ҳадисҳои
дигар шаби қадрро шаби
уми Рамазон
гуфтаанд.



سﺎ

ا

ِا
ِﺿ
ل



ل
ر ﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
لﺎ
و
ِلا
و
ولا
و
ﻀلا
و
ر
و
ﻟا
و
و
َا
و
ﻬا
و
نﺎ
ا

و
لا

و
َا ِ
دﺎ
ﻣا
ﻟﻴ
ﺻ ﻢ
ﺎ ا ن
ور
Аз
Алӣ ибни Абдуллоҳ ибни Аббос (р)
ривоят аст, ки аз падараш шунида, ки мегуфт:
«Гуфтам, эй Расули Худо, маро васият намо!
Пайғамбар (с) гуфт:
«Намозро барпо намо, закотро
адо кун, рўзаи Рамазонро бидор, Хонаи Худоро ҳаҷ
намо ва адои умра кун, ба падару мода
рат некӣ
намо, бо хешовандонат бипайванд, меҳмонро
эҳтиром намо, амр ба маъруф ва наҳй аз мункар кун
ва ҳамроҳи ҳақ бош, ҳар ҷое ки бошад».
(Ривояти Ҳоким дар Мустадрак)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Алӣ ибни Абдуллоҳ ибни Аббос
набераи амўи Пайғамбар (с) аст. Падар
аш Абдуллоҳ
писарамўи Пайғамбар (с), муҳаддис, муфассири
машҳур ва саҳоба мебошад. Зимни ҳадиси
ум
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;49 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;шарҳи ҳоли падараш Абдуллоҳ зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Маънои иқомати намоз барпо намудани он бо
риояи фарзу воҷибу суннат ва бо хушўу хузўъ
мебошад. Рук
нҳои дигари Ислом додани закот,
рўзаи Рамазон ва ҳаҷҷи Хонаи Худо аст. Сипас
Пайғамбар (с) баъди зикри аркони Ислом дигар
воҷибу суннатҳоро баён намуд, мисли умраву некӣ
намудан ба падару модар, силаи раҳму эҳтироми
меҳмон кардан, амри маъруфу наҳй аз м
ункар
намудан ва ҳамеша бо ҳақ будану ҷонибдории онро
кардан.




ﻪﻨﻋ

ا ل ﺳر لﺎ
ﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ و
لﺎ
ِا
ل
ر ﺎ

لﺎ
نﺎ
ر

ﻠلا
مﺎ
�ا
و
ﻮﺎ
ﻢلا
و
ﺳﺎ

ﻓ ﺎ

(ﺎ


ر

نﺎ
ر

ﺄﻃ ﻟ

Аз Анас ибни Молик (р) ривоят аст, ки
Паёмбар (с) рўзе да
р Рамазон ба назди мо баромад ва
гуфт:
Ман имшаб
(яъне, қадр)
дар Рамазон нишон
дода шуд, вале ду мард ҷидол карданду он аз ёдам
баромад. Пас, он шабро дар 29
ум, 27
ум ва 25
ум ин
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;50 &#x/MCI; 2 ;&#x/MCI; 2 ;моҳ ҷустуҷў намоед».
( Ривояти Молик)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
рҳи ҳоли Анас ибни Молик
(р) зимни ҳадиси 15
ум зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Пайғамбар (с) шаби қадрро ба таври мушаххас
медонист, вале бо ҳикмати илоҳӣ онро ба умматаш
мушаххас накард, то дар шабҳои тоқи даҳаи охири
Рамазон талош ба тоату ибодат намоянд. Г
узашта аз
ин, ҳадиси мазкур ишора ба он менамояд, ки ҷидолу
кашмакашӣ намудани ду нафар сабаби фаромўшӣ
шуда метавонад. Шаби қадр дар даҳаи охири
Рамазон ва дар шабҳои тоқи он мебошад.



ﻣﺎ

لﺎ
ل
ر
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ﺣ ﻓ
لﺎ
ا
د

ا م

او
ﻤو
�ﺮ
ﻬﺷ ا
م
و
ﺧ ا
و ﻢ
�ر ا ا
ﻌا
ﻤ ا
ا
�ر
ﺟ ا
ﺧﺪﺗ



ﺚﻳﺪﺣ ا
Абўумома (р) гуфт, к
и аз Пайғамбар (с) шунидам,
ки дар ҳаҷҷату
вадоъ дар хутба гуфт:
«Аз
Худованде, ки Парвардигоратон аст, битарсед,
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;51 &#x/MCI; 2 ;&#x/MCI; 2 ;панҷ вақт намозатонро бигзоред, моҳатонро
(Рамазонро) рўза доред, закоти молҳоятонро адо
намоед, сарваронатонро итоат намоед, дохили
биҳишти
Парвардиоратон мешавед».
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Абўумома зимни
ҳадиси пешин зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Пайғамбар (с) дар хутбаи ҳаҷҷату
вадоъ
саҳобагонро амру васиятҳои зиёде намуд. Мардумро
ба тақвову парҳезгорӣ ва адо намудани аркони
Ислом амр
намуд. Аз ҷумлаи онҳо рўза доштани
моҳи Рамазонро зикр намуд. Ҳамчунин барои
ваҳдату ҳамбастагии мусулмонон амр фармуд, ки
сарваронро итоат намоянд. Албатта, итоати онҳо дар
сурате шарт аст, ки амр ба маъсияти Худованд
набошад, зеро дар ин сурат, яъне, д
ар муқобили
маъсияти Холиқ итоати махлуқ ҷоиз нест. Сипас дар
ниҳоят Пайғамбар (с) фармуд, ки дар сурати анҷоми
ин аркони Ислому ин дастурҳо бо фазлу раҳмати
Парвардигор дохили биҳишт мешавед.




ا
ﻪﻨﻋ
لﺎ
ِا
ل
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ﻪﻴ



نﺎ


ن
ﻳ ﺎ


و

سﺎ
ﻲا
52

ِا
ل
ر
ﻞ�

� ا

نن
�ا

ْ
ﻞ�
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ا
ﺮلا

�ﺎ

ﻪﻴﻠﻋ ﻖ
Аз Абдуллоҳ ибни Аббос (р) ривоят аст, ки:
«Пайғамбар (с) аз сахитарин инсонҳо дар кори накў
буд ва то поён ёфтани Рамазон сахитар мешуд.
Дар Рамазон Ҷабраил (а) меомад ва ба Ў (с
Қуръонро мехонд. Ва ҳаргоҳ Ҷабраил (а) ба
Пайғамбар (с) мулоқот мекард, Паёмбари Худо (с) аз
боди вазон дида сахитар мешуд».
(Ривояти Бухорӣ ва Муслим)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Абдуллоҳ ибни
Аббос (р) зимни ҳадиси 14
ум зикр шудаст.
Шарҳи ҳади
Пайғамбар (с) хело саховатманд буд ва дар моҳи
Рамазон саховатмандиаш бештар мешуд. Пас,
пайравони уммати Муҳаммад (с) бояд пайравӣ аз ў
намуда, ҳамеша сахӣ бошанд, ба вижа дар моҳи
Рамазон бояд бештар ба хайру саховат машғул
шаванд. Ҳар мусулмон дар м
оҳи Рамазон Қуръонро
як маротиба хатм намояд, чунончи Пайғамбар (с) аз
Ҷабраил (а) Қуръонро талаққӣ менамуд. Пайғамбар
(с) дар моҳи Рамазон сахӣ буд ва саховаташ ба ҳама
53

мерасид, ба гунае ки боди вазон ба ҳама ҷо мерасад.



ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
و
ْا



و
ﻢلا
ﻣﺎ



اور
ﻬﻴﻬاو ﻢ
ﺎ او ﺪﺣﻤ و 4اﺎﺒ
�ا
ﺻ ﺚﻳﺪﺣ


Аз Абўҳурайра (р) риво
ят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
Эй басо шабзиндадоре, ки суд ва
манфиъаташон аз шабзиндадорӣ бедорхобист ва эй
басо рўзадоре, ки баҳрааш аз рўза танҳо гуруснагию
ташнагист».
(Ривояти Табаронӣ, Аҳмад,
Ҳоким
ва Байҳақӣ)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳол
и Абўҳурайра (р)
зимни ҳадиси 1
ум зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Шахси мусулмони рўзадор бояд шабҳои
Рамазонро мухлисона бо тоату ибодат гузаронад,
зеро гоҳо шабзиндадори беихлосе ҳаст, ки ба ҷуз
Яъне, аз с
авоб ма
руманд.
54

бедорхобӣ чизе ба даст намеорад. Ва гоҳо рўзадори
беихлосе ҳ
аст, ки ба ҷуз ташнагию гуруснагӣ чизе ба
даст намеорад. Бинобар ин, шахси рўзадор бояд
забонашро аз ғайбату тўҳмат ва суханони беҳуда,
нигоҳ дорад. Ҳамчунин чашмашро аз назари ҳаром
ва гўшашро аз шунидани суханони беҳуда ва ботил
нигоҳ дорад.



ﻪﻨﻋ
لﺎ
:
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
و
ﻣﺎ

نﻤ

ﺟﺎ



�ا
و
ِلا

ل
اور
ﺬﻣ
ت�او دواد
ﻤ رﺎﺨﻬا ﺪﺣﻤ
Аз Абўҳурай
ра (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
«Шахсе, ки шаҳодати бардурўғ ва амал
намудан ба онро тарк намекунад, Худованд ниёзе ба
гуруснагию ташнагии ў надорад».
(Ривояти Аҳмад, Бухорӣ,
Абўдовуд ва Тирмизӣ)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Абўҳурайра (р)
зимни ҳадиси 1
ум зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Шоҳидии бардурўғ аз ҷумлаи гуноҳони кабира
55

мебошад. Ба ин хотир, Пайғамбар (с) дар бисёр
мавридҳо ин нуктаро таъкид менамуд, ки бандагон аз
шоҳид шудани бардурўғ парҳез намоянд. Паёмбари
Худо (с) дар ин ҳадис
и шариф низ таъкид менамояд,
ки ҳар касе аз шаҳодати бардурўғ ва амал намудан ба
он парҳез накунад, Худованд ба рўза доштани ў ниёз
надорад. Ин гуна шахсон ба ҷуз гуруснагию ташнагӣ
чизе ба даст намеоранд ва аз савоби рўза маҳрум
мешаванд.






ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ و
َﺎ

ا ﺎ
ﻋﻤ ﺎ
ﺪﺎ
ﻣ ﺎ
ﻃﺎ
و ﺎ
ﻃﺎ

ﻣ ﺎ
ﺪﺎ

ﺎﻓ
ا

نإ
ول
ﺎﺗ
و
لا
ﻻﻤ
و
مﺎ
ﺒ�ا
ﻃﻤ
سﺎ
ﻲا
و
ﻠلﺎ

و
اور
ﻬﻴﻬاو ﻪﺖﻴﺖﺻ ﻓ
نﺎﺒﺣ ﻦﻮاو ﺪﺣﻤ
ﺻ ﺚﻳﺪﺣ

Аз Алӣ (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаанд:
«Дар ҷаннат хонаҳоест, ки беруни онҳо
аз дохил ва даруни онҳо аз берун дида мешаванд. Ин
хонаҳоро Худов
анд барои касе омода намудааст, ки
дар роҳи Худо таом бидиҳад, сухани нарм гўяд,
баъди Рамазон рўза бигирад ва шабона, дар ҳоле ки
мардум дар хобанд, намоз бихонад»
(Ривояти Аҳмад, Ибни Ҳиббон ва Байҳақӣ)
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;56 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ; &#x/MCI; 1 ;&#x/MCI; 1 ;Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Алӣ (р) зимни
адиси 19
ум зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Саховатмандон ва касоне, ки нарм
сухан мегўянду хушмуомила ҳастанд ва
касоне, ки
баъди рўзаи моҳи Рамазон рўзаи нофила мегиранду
шабонгоҳ ба ибодати Худо машғуланд, дар биҳишт
мақому дараҷаи хосе доранд. Худованд бар
ояшон
хонаҳое офаридааст, ки аз дарун берунашон ва аз берун
дарунашон дида мешавад. Ин ҳадиси набавӣ фазилати
амалҳои зикршударо таъкид менамояд.



�ﻤ
ﻪﻨﻋ
لﺎ
ل
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ا
�ﺄ



�ا

ولا
و
ا
رﺎ
ﻲا
�ﺄ
ﺗ ﺎ
ﻛ ﺎ
رﺎ
ﻲا ﻦ


ﺎﻴ
ولا
و
ﻣﺆ
لا
0ﻠ
ولا
و
رﺎ
ﻲا
لا
ﺔﺟﺎﻣ ﻦ
ﺣ ﺚﻳﺪﺣ

Аз Анас (р) ривоят аст, ки Паёмбар (с)
фармудаа
нд:
«Ҳасад бурдан амалҳои некро нест
мекунад, ба гунае ки оташ ҳезумро нобуд месозад.
Садақа ҷурму гуноҳро аз байн мебарад, ба гунае ки
об оташро хомўш мекунад. Намоз нури мўъмин ва
рўза сипар аз оташи дўзах аст».
(Ривояти Ибни Моҷа)
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;57 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ; &#x/MCI; 1 ;&#x/MCI; 1 ;Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Анас ибни Молик
(р) зимни ҳадиси 15
ум зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Ҳасад
аз ҷумлаи гуноҳони кабира буда, он
эътироз бар қазову қадари Худованд мебошад.
Инсони ҳасадбаранда гўиё ба қазои Худованд эътироз
намудааст. Бинобар ин, Пайғамбар (с) фарм
удаанд,
ки ҳасад савоби амалҳои некро аз номаи аъмоли
инсон нобуд месозад. Савоби садақа ба монанди
обест, ки оташро хомўш мекунад ва азоби хатоҳоро
аз банда дур месозад. Савоби намоз барои
намозгузор дар қабр ва пули сирот нур аст. Рўза
омили наҷотдиҳанда
ва пардае аз оташи дўзах аст ва
рўзадор дохили оташи ҷаҳаннам намешавад.




ِﺿ
ر

ر
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ﻻ ﺎ

ﺧا
وﻧا
�ا


ﻢﻠ
م
اور

Аз Оиша (р) ривоят аст, ки фармудаанд:
Пайғамбар (с) дар даҳаи охири Рамазон талоши
зиёде (дар ибодат) менамуд, ки дар дигар вақтҳо ба
ин андоза талош намекард»
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;58 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ; (Ривояти Муслим)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Шарҳи ҳоли Оиша (р) зимни
ҳадиси 6
ум зикр шудааст.
Шарҳи ҳадис
Пайғамбар (с) дар тамоми моҳҳо дар талоши
ибодат буд, вале дар моҳи мубораки Рамазон бештар
талош менамуд. Хосатан дар даҳаи охири Рамазон
талошаш дар тоату ибодат афзун мешуд. Фурсатҳои
охири Рамазонро пурсамар в
а бо ибодат истифода
мебурд. Албатта, ин амали Пайғамбар (с) барои
умматаш ташвиқу тарғибгари он аст, ки тамоми
моҳи мубораки Рамазонро ва хосатан даҳ рўзи охири
онро пурсамар, бо ихлос ва бо тоату ибодат истифода
баранд. Ба ин хотир Пайғамбар (с) даҳ рўзи
охири
моҳи Рамазон дар масҷид эътикоф менишаст.
Мувофиқи мазҳаби Имоми Аъзам (р) эътикоф
нишастан дар масҷиди ҷамоат (панҷвақта) ё ҷомеъ
суннати муаккадаи кифоя аст.



Дар ин масъала ба боби савму эътикофи китоб
ои «Мухтасару
оя», «
идоя», «Ни
оя», «Иноя», «Биноя», «Радду
тор
ала дурри
мухтор», «Ба
рои
» ва
айра нигаред.
59

ﻪﻨﻋ
لﺎ
ر
َ ﺎ

ر
نﻤ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ


ادﺎ
ا
ﻤ ﺎ
ﺣﻤ
َ
و
ﺎﻌ

ا
َ
ﻓ ﺎ

ا ا


ﻻا


ﻳﻤ


لﺎ


ْا ﻦ

رﺎ



و ﺎ
ﻮ ﺎ
بﻤ ا ا
ا
ﺎﺎ



ِﺎ
ﻲا
نﺄ

ا
ن
ﻻﺎ
ْ
ا ﺎ
ُ
ﺳا
ل


ُ ﺎ

ﻻا

ا
ر
َ ا
ْ
سﺎ
ﻲا


ﺻﺄ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ

ا
ر ﺎ
ﻳ ا
ن


لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
َ ا
ا
دﺎ
ْا ا
د
و
ا
� ا


لﺎ
ا
؟ﺔ
ﻢل
ا
ﺳ اﺬ

و ا

و
ﻮ ا
لﺎ
ﺔ ؟
ﻣﺎ
نﺎ
ر
دﻤ
ا

ا
ر
لﺎ
ﻪﻴﻠﻋ
ﻢﻠﺳ
ﻻا
و
ﻢل
ا
� ﺎ

�ﻤ ﺎ
ﺪﺣ
ﻤ نور
Аз Талҳа ибни Абдуллоҳ (р) ривоят аст, ки
ду
марде ба назди Пайғамбар (с) омаданд ва исломро
якҷоя қабул намуданд. Яке аз ин нафарон аз дигараш
иҷтиҳоди бештар
дошт ва ў дар яке аз ғазваҳо
шаҳид шуд. Аммо нафари дигари он як соли дигар
зиндагӣ намуду сипас ў низ аз дунё даргузашт. Талҳа
мегўяд: Дар хоб дидам, ки назди дари ҷаннат
истодаам ва он ду нафар низ наздам буданд. Ин
ҳангом аз дохили ҷаннат шахсе баром
ад ва шахсеро,
ки охирон аз дунё гузашта буд, иҷозати ба ҷаннат
даромадан намуд. Баъд аз он шахси шаҳидшударо
барои даромадан ба ҷаннат иҷозат дод. Сипас он ду
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;60 &#x/MCI; 2 ;&#x/MCI; 2 ;нафар ба назди ман бозгаштанд ва гуфтанд: бозгард,
ҳоло вақти шумо фаро нарасидааст. Субҳ Талҳ
а ин
хобро ба мардум нақл намуд ва ҳама тааҷҷуб
карданд ва ин хабар ба Пайғамбар (с) расид.
Пайғамбар (с) гуфт: «Аз чӣ тааҷҷуб мекунед»?
Саҳобагон гуфтанд: «Эй Пайғамбари Худо, яке аз ин
ду бисёр муҷтаҳид буд ва дар роҳи Худо шаҳид шуд
ва он нафари дигар
пеш аз ў дохили биҳишт гашт».
Пайғамбар (с) гуфт: «Оё он нафари дуюмин як соли
дигар зинда набуд»? Гуфтанд: «Оре». Пайғамбар (с)
гуфт: «Рамазонро дарёфту рўза гирифт»? Гуфтанд:
«Оре». Пайғамбар (с) гуфт: «Дар ин сол намоз хонду
чунину чунон саҷда намуд
»? Гуфтанд: «Оре».
Пайғамбар (с) гуфт: «Пас, байни ин ду байни осмону
замин дурӣ (фарқ) аст».
( Ривояти Аҳмад)
Шарҳи ҳоли ровӣ:
Абўмуҳаммад Талҳа ибни
Убайдуллоҳ ибни Усмони Таймӣ саҳобаи Пайғамбар
(с) мебошад.Ў яке аз панҷ тан нафароне буд, ки ба
дасти
Абўбакр (р) Исломро дар назди Пайғамбар (с)
қабул намудаанд. Талҳа соли 36 ҳиҷрӣ дар воқеаи
«Ҷамал» бо тири Марвон ибни Ҳакам, ки ба зонуаш
зада буд, ба сабаби хунравии зиёд дар синни 64
солагӣ дар моҳи Ҷимодулаввал, рўзи панҷшанбе
шаҳид шуд.
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;61 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;Шарҳи ҳа
дис
Дар ҳадиси дигаре Пайғамбар (с) фармудааст:
«Беҳтарини шумо касест, ки умри дарози ботоат
дорад»
Пас, инсони мусулмон ҳар қадар бештар
Рамазонро дарк намояду рўза дошта, ба тоату ибодат
машғул шавад, ҳамон қадар савоби зиёдро ноил
мегардад. Шахси мус
улмон ба сабаби бисёр саҷда
намудан қадру манзалаташ назди Худованд афзун
мегардад.




�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;62 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;МАЪНОИ РАМАЗОН
Рамазон калимаи арабӣ буда, ба маънои
шиддати гармо ва тобиши офтоб бар регистон меояд
ва моҳи нуҳум дар солшумории қамарист ва
теъдоди рўзҳояш
30 ва гоҳе 29 тост. Рўза доштани
моҳи Рамазон ба ҳама мусулмонон фарз буда, яке аз
рукнҳои панҷгонаи Ислом мебошад. Худованд рўзаи
Рамазонро бар мардону занони мусулмон дар моҳи
Шаъбони соли дуввуми ҳиҷрӣ фарз гардонид.
Худованд мефармояд:
Эй касоне,
ки имон
оварданд, лозим карда шуд бар шумо рўза
доштан, чунончи лозим карда шуд бар касоне, ки
пеш аз шумо буданд. То бошад, ки парҳезгорӣ
кунед
».( сураи "Бақара", ояти 183).
Рўза дар шариъат; худдорӣ аз хўрдану
нўшидан ва дурӣ аз ҳамбистарӣ аз дамидани с
убҳ то
ғуруби офтоб бо ният мебошад.



63

ﻢﻴﺣﺮلا ﻦﺣ
ﺮلا
ا ﻢ
ﻢﺴ
لٱ
»

زن
ض
لٱ
» ْ
ض
َ
نِ
م

لٱ
ْ
هﺴ
ْ
مو
ﻟ�ٱ
و
ض
� نِ
م م
ى
م
لٱ

Бисмилаҳи
раҳмони
раҳим
(1) Инно анзалноҳу фи лайлати
қадр. (2) Ва
мо адрока мо лайлату
қадр. (3) Лайлату
қадри
хайру
мин алфи шаҳр. (4) Таназзалу
малоикату ва
рўҳу фиҳо биизни раббиҳим мин
кулли амр. (5) С
аломун ҳия ҳатто матлаъи
фаҷр
Ба номи Худованди бахшандаи меҳрубон
(1) Ҳар ойина Мо Қуръонро дар шаби Қадр фуруд
овардем. (2) Ва таваҷҷўҳ! Медонӣ, ки шаби Қадр
чист? (3) Шаби Қадр аз ҳазо
р моҳ беҳтар аст. (4)
Фариштагон ва Рўҳ (Ҷабраил) дар он шаб ба
фармони Парвардигори хеш барои саранҷом
додани ҳар коре фуруд меоянд. (5) Он шаб то
тулўи фаҷр ҳама салому эминӣ аст.





�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;64 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;Дуои рўзадор ҳангоми ифтор
�ا
و
ُ�ا
ا
نإ
ا
و
قو
Заҳаба
замаъу вабталатил ъу
руқу ва
сабатал аҷру, иншоаллоҳ
Ташнагӣ рафъ, рагҳо тар ва савоб собит шуд,
шоаллоҳ
ن

نﻤ


و
�ا

ﺳﻤ

ﻠلا
«Аллоҳумма инни асъалука бираҳматика
лати васиъат кулла шайъин ан тағфир ли».
( Худоё, ба раҳматат, ки ҳама чизро фаро
гирифтааст, аз Ту мехоҳам, ки маро биёмурзӣ).





�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;65 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;ДАР ВИДОИ МОҲИ РАМАЗОН
Барги таҳвил мекунад Рамазон,
Бори тавдеъ бар д
или ихвон.
Ёр нодида сер зуд бирафт,
Дер нишаст нозанин меҳмон.
Ғодир
ҳуб сўҳбат
аҳбоб,
Фориқ
хал ъишрат
хуллон.
Моҳи фархунда рўй барпечид,
Ва ъалайка
салом, ё Рамазон.
Алвидоъ, эй замони тоату хайр,
Маҷлиси зикру маҳфили Қуръон.
Меҳри фармо
ни эзидӣ бар лаб,
Нафс дар банду девон дар зиндон.
То дигар рўза бо ҷаҳон ояд,
Пас бигардад ба гуна
гуна ҷаҳон.
Булбуле зор
зор менолид,
Бар фироқи баҳор вақти хазон.
Гуфтам: андаҳ мабар, ки боз ояд,
Рўзи Наврўз лолаву райҳон.
Гуфт: тарсам бақо вафо накун
ад,
Варна ҳар сол гул дамад бўстон.
Рўз бисёру ид хоҳад буд,
Тирамоҳу баҳору тобистон.
То ки дар манзил ҳаёт буд,
Соли дигар, ки дар ғарибистон.
Хок чандон аз одамӣ бихўрад,
�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;66 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;Ки шавад хоку одамӣ яксон.
Ҳар
дам аз рўзгори мо ҷузвест,
Ки гузар мекунад чу бар
замон.
Кўҳ агар ҷузв
ҷузв баргиранд,
Муталошӣ шавад ба даври замон.
То қиёмат, ки дигар оби ҳаёт,
Бозгардад ба ҷўйи рафта равон.
Ё раб, он дам, ки дам фурў бандад,
Малакулмавт воқиф шайтон.
Кори ҷон пеши аҳли дил саҳл аст,
Ту нигаҳ дор ҷавҳари имон.

(Саъдии Шерозӣ)











�� &#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;&#x/Att;¬he; [/; ott;&#xom ];&#x/BBo;&#xx [1;f.4;ȧ ; .7;# ;ȁ.;– 3;.78;— ];&#x/Sub;&#xtype;&#x /Fo;&#xoter;&#x /Ty;&#xpe /;&#xPagi;&#xnati;&#xon 0;67 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ;АДАБИЁТИ ИСТИФОДАШУДА
Қуръону
карим.
Риёз, 2000.
Абдуррауф Ал
Мановӣ. «Файз
қадир».
Қоҳира.
Абўдовуд ас
Сиҷистонӣ. «Сунану Абидовуд».
Бейрут, 1999.
Абўисо ат
Тирмизӣ. «Сунану
Тирмизӣ».
Лубнон, 1999.
Ибни Моҷа ал
Қазвинӣ. «Сунану Ибни Моҷа».
Қоҳира, 2001.
Муслим ибни Ҳаҷҷоҷ ан
Нишопурӣ. «Саҳеҳу
Муслим». ал
Қоҳира, 2001.
Муҳаммад Исмоил Ал
Бухорӣ. «Саҳеҳу
Бухорӣ».
Бейрут, 1998
Насоӣ. «Сунану
Насоӣ».
Бейрут, 2000
Ҷалолуддин
Ассуютӣ. «Ҷомеу
сағир». ал
Қоҳира.
Ҷалолуддин
Ассуютӣ. «Ал
Исоба фи таърифи
саҳоба». ал
Қоҳира.
68

ﺪﺒﻋ نﺎﺧدواد ﺪﺣﻤ

نﺎﺧ
ﻌ�ر
ﺎﺜﻳﺪﺣ
نﺎﻀمر ﺔﻠﻴﻀﻓ ﻓ
ﻪﺒنﺷود
٢٠١٢

Приложенные файлы

  • pdf 15925329
    Размер файла: 632 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий