Krayaznawstva_i_etnalogiya_AZN

КРАЯЗНАѕСТВА І ЭТНАЛОГІЯ
I курс (АЗН)

КАНТРОЛЬНЫЯ ПЫТАННІ ДА ЭКЗАМЕНУ

Жотым выдзелены пытанні што будуць чытацца на зімовай сесіі.
Пару першых пытання – прачытана на летняй.
Астатняе – самастойная праца.

Прадмет і задачы гістарычнага краязнаства, яго месца і роля  сістэме гістарычных навук.
Азначэнне этналогіі. Аб’ект і прадмет навукі.
Эвалюцыянізм. Позні эвалюцыянізм.
Неаэвалюцыянізм.
Дыфузіянізм. Сучасны дыфузіянізм: ідэі і эксперыменты Т. Хейердала.
Сацыялагічная школа.
Структуралізм.
Функцыяналізм.
Этнапсіхічны кірунак у этнаграфіі.
Амерыканская школа гістарычнай этналогіі.
Руская (савецкая) школа этнаграфіі.
Роля классіфікацыі народа света  этналогіі.
Геаграфічная класіфікацыя.
Антрапалагічная класіфікацыя.
Лінгвістычная класіфікацыя этнічных супольнасцей.
Гаспадарча-культурныя тыпы народа свету.
Асноныя заняткі і прылады працы беларуса.
Промыслы  этнічнай культуры Беларусі.
Рямёствы беларуса. Прылады і прыстасаванні.
Пасяленні і жылле беларуса.
Беларускі касцюм.
Традыцыйная культура харчавання.
Сродкі народнай медыцыны беларуса.
Формы сацыяльнай арганізацыі беларуса.
Сям’я і сямейныя традыцыі.
Сямейныя абрады.
Народная педагогіка (традыцыйная сістэма выхавання).
Народныя веды беларуса.
Беларускі фальклор.
Народная музыка беларуса.
Народнае выяленчае і дэкаратына-прыкладное мастацтва.
Традыцыйныя рэлігійныя яленні беларуса.
Мураванае дойлідства беларускіх земля.
Дралянае дойлідства Беларусі.
Палацава-паркавыя комплексы Беларусі.
Этнічная гісторыя Беларусі.
Краязначая праца і этналагічнае вывучэнне Беларусі.
Гісторыка-культурная спадчына. Пошук, ахова, кансервацыя і рэстарацыя помніка.
Краязначыя і этналагічныя даследаванні. Асноныя формы.
Палявыя экспедыцыі: маршрутны і куставы метады.
Крыніцы краязначых і этналагічных даследавання.
Метады краязначых і этналагічных даследавання.
Дакументаванне палявых даследавання.
Гістарычнае краязнаства  вучэбнай і пазакласнай рабоце.





Кароткі слонік этналагічных тэрміна
Адаптацыя (позналац. adaptatio “прыстасаванне”), у этнаграфіі – прыстасаванне чалавека або этнічнай групы да кліматычных, геаграфічных, сацыяльна-эканамічных, культурна-бытавых і інш.умо жыцця.
Адносіны жартоныя – у традыцыйным грамадстве сукупнасць замацаваных звычаем, свядома несур’зных, смехавых (але не сатырычных) узаемаадносіна, закліканых зняць псіхалагічную напружанасць і няпэненасць, якая знікае  неспрыяльны, драматычны для калектыва ці асобы перыяд жыцця.
Акультурацыя этнічная – працэс і вынік узаемаплыву этнічных культур, які заключаецца ва спрыняцці адной з іх (звычайна меньш развітай) элемента другой культуры. У выніку А.э. адбываецца частковая альбо поная асіміляцыя.
Анімізм (ад лац. anima “душа, дух”) – вера  існаванне душ і духа, як унутранага першаснага змесціва сіх прая (рэчы, стыхіі, з’явы) існага Космасу; адна з найбольш ранніх форм рэлігіі.
Антрапалогія – біялагічная навука аб паходжанні і эвалюцыі фізічнай арганізацыі чалавека і яго рас. У заходняй традыцыі разумеецца як сукупнасць навук пра чалавека, уключаючы этнаграфію, культурную і сацыяльную антрапалогію.
Апатрапей (абярэг, кудмень, амулет), прадмет, выява або дзеянне, якім прыпісвалі магічную здольнасць засцерагаць ад няшчасця і злых духа; вядомы ад эпохі Палеаліту
Асіміляцыя (ад лац. assimilatio “прыпадабненне”) – від аб’яднальных этнічных працэса, які суправаджаецца засваеннем адным народам мовы, культуры і інш. этнічных прыкмет другога народа (сацыяльна больш развітага ці дэмаграфічна пераважаючага) да понага зліцця з ім.
Арнамент (ад лац. ornamentum “упрыгожанне”) – узор з рытмічна упарадкаваных элемента для аздаблення твора выяленчага і дэкаратына-прыкладнога мастацтва, архітэктурных збудавання, прадмета хатняга жытку. Пачаткова А. выконва магічныя функцыі апатрапея, якія з цягам часу замяшчаюцца мастацка-эстэтычным прыназначэннем.
Ахвярапрынашэнне – рытуал, закліканы залагодзіць або аддзячыць суб’екта сакральнай сферы (баго, духа, продка) шляхам прынясення даро, у т.л. і жывых істот. У найбольш чыстым выглядзе А.бытавала  дахрысціянскую эпоху. Памеры А. залежалі ад значнасці, прадухіляемай, чакаемай ці здзейснішайся падзеі (з’явы), а таксама ад статуса аб’екта, якому яна прыназначалася.
Бікультуралізм – своеасаблівы суплт культур розных этнаса, які, як правіла, узнікае  выніку акультурацыі, пры якім паміж разнароднымі этнічнымі элементамі узнікае падзел сфер уплыву.
Білінгвізм (ад лац. bis “двойчы” + lingua “мова”), двухмое – функцыянаванне дзвух мо для абслуговання патрэб этнічнага калектыва, якое дазваляе карыстацца рознымі мовамі  разнастайных жыццвых сітуацыях.
Гаспадарча-культурны тып – комплекс асаблівасця гаспадаркі і культуры, які склася  розных народа, што знаходзяцца на адным узроні сацыяльна-эканамічнага развіцця і  падобных геа-кліматычных умовах.
Генацыд (ад грэц.genos “род, племя” і лац.caedere “забіваць”) – планамернае вынішчэнне асобных груп насельніцтва па расавых, этнічных, нацыянальных ці рэлігійных матывах.
Гістарычная памяць народа – важнейшы кампанент духонай культуры этнаса, які дазваляе падтрымліваць непарынасць этнічнай эвалюцыі; пераемнасць культуры этнаса.
Гісторыка-этнаграфічны рэгін – тэрыторыя, у насельніцтва якой на аснове сацыяльна-эканамічнай агульнасці, працяглых сувязя і заемаплыва узніклі падобныя культурна-бытавыя (этнаграфічныя) асаблівасці.
Грамада, абшчына – самакіруючыйся гаспадарчы і сацыяльна-бытавы калекты у дакласавым (радавая грамада) і дакапіталістычным класавым грамадствах (суседская ці сялянская грамада); характарызуецца пэнай ступенню калектынай уласнасці на сродкі вытворчасці, асаблівасцямі працэсу вытворчасці і сацыяльнага жыцця. Як устойлівая форма сацыяльнай арганізацыі людзей, Г. узнікла  першабытнаабшчынную эпоху.
Духоная культура – сукупнасць духоных каштонасця, выпрацаваных чалавечым розумам у працэсе гістарычнага развіцця. У сферу Д.к. уваходзяць вытворчыя навыкі, народныя веды, традыцыі і звычаі, розныя віды народнага мастацтва і творчасці, рэлігійныя яленні і вераванні. З падзелам працы на фізічную і разумовую Д.к. пачала існаваць у двух відах – прафесійная (літаратура, адукацыя, права і г.д.) і народная, якія знаходзяцца у пастаянным узаемадзеянні і заемапранікненні. У Д.к. найбольш выразна увасоблены этна-культурныя асаблівасці любога народа.
Дыскрымінацыя (ад лац. discriminatio “адрозніванне”) – абмежаванне ці пазбаленне право пэнай катэгорыі грамадзян па прыкмеце расавай, этнічнай, нацыянальнай прыналежнасці, па полавай прыкмеце, па рэлігійных, палітычных перакананнях і г.д.
Дыяспара (ад грэц. diaspora “рассейванне”) – частка народа, якая пражывае па-за межай краіны свайго паходжання.
Дывергенцыя этнічная (ад лац. divergere – выяляць разыходжанне) – падзел падзел этнасу і знікненне новых народа. Можа адбывацца шляхам адасаблення ад этнаса якой-небудзь яго часткі, на аснове чаго фарміруецца новы народ.
Дыфузіянізм – навковы накірунак у этналогіі, які вывучае прасторавыя характарыстыкі культуры і працэсы пераймання культурных элемента паміж народамі.
Дэмаграфія (ад грэц. demos “народ” + grapho “пішу”) – навука пра насельніцтва, заканамернасці яго развіцця, структуру і размеркаванне на пэных тэрыторыях.
Дээтнізацыя – працэс страты народам ці яго асобнымі прадстанікамі сваіх этнічных рыс; пачынаецца са страты роднай мовы, потым нацыянальнай (этнічнай) самасвядомасці і этнічнай ідэнтыфікацыі.
Ідэнтыфікацыя этнічная (ад лац. identificare “атаясамляць”) – псіхалагічны працэс атаясамлення індывідам сябе з этнічнай супольнасцю. І.э.адбываецца на аснове прынцыпа самавызначэння этнічнай прыналежнасці. Згодна гэтаму прынцыпу, чалавек прыналежыць да той этнічнай супольнасці, з якой н лічыць сябе звязаным агульнасцю мовы, культуры, быту.
Іміграцыя (ад лац. immigrans “той, хто засяліся”) – прыезд у краіну на часовае ці пастаяннае пражыванне грамадзян іншай дзяржавы (імігранта).
Інкультурацыя – працэс уваходжання чалавека  культуру, авалоданне этнакультурным вопытам.
Інструменталізм -- падыход пры вувучэнні этнаса, калі вага звяртаецца толькі на функцыю (уклад) народа у сферу культуры.
Інтэграцыя міжэтнічная – працэс збліжэння розных этнаса без зліцця іх у адзінае цэлае. Вынікам І.м.з’яляецца знікненне пэнай культурнай, духонай, сацыяльна-эканамічнай агульнасці (пры захаванні асноных этнічных рыс).
Кампліментарнасць – адчуванне падсвядомай сімпатыі (антыпатыі) члена этнічных калектыва, якое ляжыць у аснове падзелу на “сваіх” і “чужых”.
Канвенгерцыя (ад лац. convergo “набліжаюся, сыходжуся”) у этналогіі, незалежнае знікненне аднолькавых, падобных з’я (рыс, форм) у матэрыяльнай і духонай культуры, мове, самасвядомасці, сацыяльнай структуры і інш.этнічных прыкмет розных народа.
Кансалідацыя этнічная (ад лац. consolido “умацоваць, ушчыльняць) – від аб’яднальных этнічных працэса, у выніку якога адбываецца зліцц блізкіх па мове і культуры этнаса ці частак этнаса у больш буйную этнічную супольнасць (напр., плямн у народнасць) ці ключэнне ва жо сфармаваны этнас блізкай яму этнічнай групы.
Канфесінім – назва груп насельніцтва (частак этнаса) паводле іх канфесійнай прыналежнасці (напр., беларусы-католікі, як “палякі, “польскай веры”; правасланыя – “рускія”, “рускай веры”). З ростам нацыянальнай самасвядомасці і распасюджаннем агульнага этноніма, К.губляе свае значэнне.
Касмапалітызм (ад грэц. cosmopolitis “грамадзянін свету”) – адмаленне ідэі “нацыянальнай глебы”, нацыянальнай культуры, патрыятызму; у палітыцы – непрыняцце дзяржанага і нацыянальнага суверэнітэта, ігнараванне нацыянальных інтарэса.
Ксенафобія (ад грэц.xenos “чужы” + phobos “страх”) – негатынае, варожае ці агрэсінае сталенне да чужаземца і да сяго чужога – мовы, ладу жыцця, стылю мыслення і да т.п.
Культ продка – рэлігійнае шанаванне памерлых бацько і сіх родзіча. Развівася як сямейны культ на стадыі распаду родавай абшчыны. Генетычна звязаны з першабытнымі анімістычнымі яленнямі і вераваннямі аб продках як ахоніках роду, нашчадка, гаспадаркі.
Культура этнаса – сукупнасць кампанента матэрыяльнай, духонай і соцыя-нарматынай культуры, якія сфармаваліся  рамках дадзенага этнаса, з’яляюцца для яго спецыфічнымі і вылучаюць яго сярод іншых этнаса.
Культурны рэлятывізм -- сцвярджэнне ронасці усіх тыпа культур, адмаленне ад вылучэння любой культуры  якасці больш высокай.
Магія – агульнае найменне шырокага комплексу сімвалічных дзяння і вербальных (славесных) формул, здольных, паводле міфалагічнага мыслення, звышнатуральным чынам уплываць на навакольны свет (прыроду, жывл, чалавека).
Маргінальнасць (ад лац. margo “мяжа, край, ускраіна”) – стан чалавека ці групы людзей, адарваных ад звыклага этна-культурнага асяродка і лада жыцця і не прыняшых новага, знаходзячыхся  прамежкавым, памежным стане.
Матэрыяльная культура – сукупнасць матэрыяльных каштонасця, створаных пэным этнасам у працэсе гістарычнай грамадска-карыснай дзейнасці, - прылады працы, жылл, адзенне, ежа, транспартныя сродкі, культавыя і бытавыя рэчы і інш. М.к. адлюстровае зровень вытворчых сіл і экалагічнага асваення прыроды чалавекам; арганічна звязана з духонай культурай у адзінай функцыянальнай сістэме.
Менталітэт этнічны (фр. mentalite “мысленне”) – глыбінны зровень калектынай і індывідуальнай свядомасці (які ключае і несвядомленае), дзе фіксуецца сукупнасць уялення, веравання, стэрэатыпа, каштонасных арыентацый, якія складаюць цэльную карціну свету і мацоваюць адзінства культурнай традыцыі.
Міграцыя насельніцтва (ад лац. migro “пераходжу, перасяляюся”) – тэрытарыяльнае перамяшчэнне людзей (мігранта), звязанае з пераменай месца жыхарства.
Міксацыя этнічная (ад лац. mixatio “змешванне”) – від аб’яднальных этнічных працэса, змешванне некалькіх няроднасных этнаса ці іх частак, у выніку чаго знікае новы этнас.
Міф (грэц. mithos “паданне, апавяданне”) – сказанне, дзе адлюстраваны архаічныя яленні аб паходжанні свету, з’я прыроды, сацыяльных норм і інстытута, пра баго, культурных героя і інш.; узніклі ва сіх народа на ранняй стадыі развіцця, як прадукт спасціжэння сусвету архаічнай свядомасцю.
Міфалагічная свядомасць – навуковае паняцце, пад якім разумеецца асаблівы лад архаічнай чалавечай свядомасці, найбольш рэльефна адлюстраваны  тэкстах міфалагічнага характару. Вызначальнай рысай М.с. лічыцца яе дыфузнасць, якая выяляецца  невыразнасці супрацьсталення чалавека і прыроды, жывога і мртвага, аб’екта і суб’екта, прасторы і часу і г.д. Адсюль вынікае ачалавечванне навакольнага свету (“глабальная антрапамарфізацыя”), усеагульная персаніфікацыя  міфах прыродных і культурных (сацыяльных) з’я і аб’екта.
Міфалогія, 1) сукупнасць міфа, якія належаць адной гісторыка-культурнай традыцыі (напр., хецкая,ст.грэцкая М.); 2) навуковая дысцыпліна, якая вывучае міфы і міфалагічныя сістэмы.
Народ – суб’ект гісторыі; сукупнасць класа і сацыяльных груп грамадства; насельніцтва дзяржавы, краіны; у этнаграфічным сэнсе тое ж, што этнас.
Народнасць – гістарычны тып этнаса, які прыходзіць на змену плямнам і папярэднічае нацыі. Фарміруецца на аснове інтэграцыі і кансалідацыі суседніх, як правіла роднасных, плямн, абшчын, тэрытарыяльных і інш.груп насельніцтва  выніку актывізацыі палітычных, сацыяльна-эканамічных, этнакультурных і інш.фактара.
Нацыя – вышэйшая форма гістарычнай арганізацыі этнаса, якая прыходзіць на змену народнасці ва мовах капіталістычнага спосабу вытворчасці і яляе сабой устойлівую супольнасць людзей, што складваецца і зналяецца на аснове агульнасці тэрыторыі, эканамічнага жыцця, мовы, культуры і псіхалагічнага складу.
Нацыяналізм, 1) у заходняй этналогіі – тэрмін, які азначае прыхільнасць і адданасць людзей каштонасцям свай нацыі (этнаса), ідэялогію і групавыя паводзіны, заснаваныя на яленні аб першаснасці нацыянальных інтарэса свайго этнаса; 2) у савецкай, постсавецкай этнаграфіі – ідэялогія, псіхалогія, сацыяльная практыка, светапогляд і палітыка падпарадкавання адных нацый другім, прапаганда нацыянальнай выключнасці і перавагі.
Нацыянальная самасвядомасць – сукупнасць погляда, меркавання і адносін, выяляючых змест і асаблівасці ялення прадстаніко нацыянальнай супольнасці аб свай гісторыі, сучасным стане і перспектыве свайго развіцця, а таксама месцы сярод аналагічных супольнасця і характары заемаадносін з імі.
Нацыянальны гонар – эмацыйна афарбаваныя адносіны людзей да нску свай нацыі (этнаса) у сацыяльны прагрэс і сусветную культуру.
Нацыянальны нігілізм – адмонае сталенне, недаацэнка ці понае ігнараванне нацыянальнай спецыфікі (мовы, культуры, гісторыі і інш.). Шырокае распасюджанне Н.н.у грамадстве з’яляецца вынікам крызіса механізма нацыянальнай самаідэнтыфікацыі і зналення, сведчаннем нізкага зроню нацыянальнай самасвядомасці.
Палітонім (ад грэц.politeia “дзяржава” + onyma “імя”), назва народа адпаведна яго дзяржана-палітычнай прыналежнасці. На тэрыторыі Беларусі адным з першых П.была назва “палачане”, што  Х-ХІІІ ст.ст. вызначала насельніцтва Полацкага княства.
Племя - першы гістарычны тып этнічнай супольнасці і сацыяльнай арганізацыі людзей, уласцівы першабытнаабшчыннаму ладу. П.узнікае  эпоху развітога радавога грамадства і храналагічна папярэднічае народнасці.
Побыт, быт – сукупнасць спосаба і форм жыццядзейнасці  пазавытворчай сферы, непасрэднае задавальненне матэрыяльных і духоных патрэб людзей у харчах, адзенні, жыллі, падтрыманні здароя, спорце, адпачынку, забавах і інш. П.надзвычай цесна звязаны, як з матэрыяльна-гаспадарчай, так і з духонай сферай (абрады, звычаі, святы, рэлігійныя вераванні, народная мараль і этыкет і інш.) этнічнай культуры.
Прафанны – пасядзнны, звычайны, супрацьпасталены сакральнаму.
Псіхічны склад этнаса - спецыфічны спосаб успрыняцця і адлюстравання прадстанікамі этнічнай супольнасці навакольнага свету і сукупнасць псіхічных рыс, уласцівых этнасу.
Раса – гістарычна склашаяся група людзей, аб’яднаная агульнасцю паходжання, якая выяляецца  агульнасці спадчынных, перадаваемых нашчадкам, другасных знешніх фізічных асаблівасця (колер скуры, вачэй, валасо, абрысы галавы і г.д.).
Расізм – ідэялогія і грамадская псіхалогія, сутнасцю якіх з’яляюцца яленні аб біялагічнай перавазе ці, наадварот, непанавартасці асобных расавых груп.
Род – калекты кроных родзіча, якія вялі сва паходжанне па адной лініі (мацярынскай або бацькоскай), у большасці выпадка усведамлялі сябе нашчадкамі агульнага продка (рэальнага ці міфічнага) і мелі агульнае родавае імя Р.узнік на мяжы ніжняга і верхняга палеаліту, прыкладна 40 тыс.гадо таму назад; на Беларусі існава амаль да канца жалезнага веку.
Рытуал, абрад – вышэйшая форма сімвалічных паводзін чалавека (калекатыва), замацаваных традыцыяй і закліканых урэгуляваць найбольш значныя ці крытычныя (пераходныя) моманты  жыццядзейнасці індывіда (Р.сямейнага цыклу: Радзіны, Вяселле, Пахаванне) ці соцыюма (каляндарныя Р.), якія знікаюць перыядычна.
Сакральны – святы, свяшчэнны, суаднсены са сферай рэлігійнага культа ці светам баго.
Самаідэнтыфікацыя этнічная – сацыяльна-псіхалагічны працэс усведамлення этнічнай групай свай тоеснасці (адзінства сіх члена на аснове якіх-небудзь прыкмет), а асобным індывідам – свай прыналежнасці да пэнага этнасу.
Сацыяльная структура этнасу – сукупнасць класа, пазакласавых, унутрыкласавых і дэмаграфічных груп, розных сацыяльных сла, якія твараюць канкрэтны этнасацыяльны арганізм; адзін з асноных фактара развіцця этнасацыяльных працэса.
Свята – адно з галоных паняцця народнага календара, «сакральны» час, супрацьпасталены пасядзннаму, «прафаннаму» часу будня. Падчас С.паводзіны і дзеянні чалавека (калектыва) носяць падкрэслена сімвалічны, рытуальны характар, што павінна выправіць існуючыя парушэнні жыццяладу і спрыяць дасягненню аптымальнага гарманічнага светапарадку.
Сімвал (ад грэц. simbolon “знак, прыкмета”) – прадметна-вобразнае васабленне тых ці іншых ідэй і ідэала як вышэйшых каштонасця і сэнса, якімі жыве чалавек (калекты) і якімі абумоліваецца трываласць і стабільнасць функцыянавання культуры.
Сімволіка нацыянальная – канцэнтравана адлюстраваныя пасродкам знака і вобразных сімвала веды пра народ, яго гісторыю, нацыянальныя і дзяржаныя прыкметы і памкненні.
Сімволіка этнічная – сукупнасць з’я і элемента матэрыяльнай і духонай культуры этнаса, якая выконвае этнавызначальную функцыю і з’яляецца адметным знакам, які пазначае этнічную прыналежнасць сваіх носьбіта.
Стэрэатып этнічны – схематызаваны, спрошчаны вобраз пэнага этнаса ці яго прадстаніко, які фіксуе толькі некаторыя, часам неістотныя рысы, але з’яляецца надзвычай устойлівым.
Субкультура – сукупнасць норм, каштонасця, ідэала, сімвала пэнай этнічнай ці сацыяльнай групы, якая існуе адносна самастойна ад культуры грамадства  цэлым (напр., С.шляхты ці рамесніка у феадальным грамадстве).
Субэтнас – этнічная сістэма, што знікае нутры этнаса і адрозніваецца пэнымі гаспадарчымі, бытавымі, культурнымі і інш.асаблівасцямі.
Талерантнасць нацыянальная (ад лац. tolerantia “цярпенне”) – спецыфічная рыса нацыянальнага характару, неад’емны элемент структуры менталітэту, які арыентуе на цярпімасць, адсутнасць ці аслабленне рэакцыі на розныя неспрыяльныя фактары  нацыянальным развіцці ці міжнацыянальных адносінах.
Татэмізм (на мове амер.індзейца аджыбве от-атэм – літар. “яго род”) – сукупнасць уяляння, рытуала і звычая, заснаваных на веры  звышнатуральную роднасць паміж групай людзей (родам) і Т.- прадстаніком жывльнага ці расліннага свету. Як адна з ранніх форм рэлігіі Т.найбольш характэрны для абшчынна-родавага грамадства.
Традыцыйная культура – тып культуры, дзе прэвалююць звычаі і перадаваныя з пакалення  пакаленне традыцыі, а змены і навацыі непрыкметныя для жыцця аднаго пакалення. Т.к., як правіла, даіндустрыйная, непісьмовая (асноная форма захавання і трансляцыі інфармацыі – фальклор і другасныя знакавыя сістэмы), арыентаваная на натуральную сельскую гаспадарку і арганічнае заемадзеянне з прыродай; яна супрацьстаіць новавядзенням і гарантам уласнай самабытнасці разглядае непарушнае захаванне традыцый.
Тытульны этнас – народ, які да найменне таму ці іншаму нацыянальна-дзяржанаму тварэнню.
Умоныя мовы – лексічныя сістэмы, якія выкарыстоваліся для захавання вытворчых, гандлвых і інш.сакрэта, вядомых абмежаваным сацыяльным групам людзей, аб’яднаных рамяством ці родам дзейнасці (напр., У.м.жабрако ці старца).
Урбанізацыя (ад лац. urbanus “гарадскі”) – працэс росту гарадо, павелічэння колькасці гарадскога насельніцтва, распасюджання зора, норма, каштонасных арыентацый, характэрных для гарадскога ладу жыцця.
Фальклор (англ.folk-lore літар. “народная мудрасць) – комплекс славесных, славесна-музычных, музычна-харэаграфічных, гульнвых і драматычных віда народнай творчасці. У Заходняй этналогіі Ф. вызначаецца, як калектыная і заснаваная на традыцыях творчасць груп ці індывідуума, якая адлюстровае надзеі і спадяванні грамадства і з’яляецца адэкватным выяленнем яго соцыя-культурнай самабытнасці. У гэтым сэнсе, Ф.уключае  сябе мову, вусную літаратуру, музыку, танцы, гульні, міфалогію, абрады, звычаі, рамствы, архітэктуру і інш.віды мастацкай творчасці.
Фетышызм (ад партуг. feitico “амулет”) – вера  звышнатуральныя ласцівасці прыродных або зробленых чалавекам неадухоленых рэча; з’яляецца састаным элементам практычна сіх рэлігійных сістэм (напр., вера хрысціян у звышнатуральныя ласцівасці крыжа ці абразо).
Фрустрацыя этнічная – псіхалагічны стан этнічнай групы, які характарызуецца стратай перспектывы гістарычнага развіцця, трывогай, няпэненасцю  затрашнім дні, пачуццм безвыходнасці.
Чарадзейства, вядзьмарства – у народнай традыцыі – абагульняючае найменне сяго комплекса магічных дзеяння і вербальных (славесных) формул, скіраваных, пераважна, на дэструктынае, шкаданоснае здзеянне на аб’екты і стыхіі навакольнага свету (надвор’е, расліны, жывлы, чалавек).
Шавінізм – скрайняя форма нацыяналізму, якая заключаецца прапагандзе выключнай абранасці пэнай нацыі і скіравана на распальванне нацыянальнай варажнечы і нянавісці.
Эміграцыя (ад лац. emigrare “выязджаць, высяляцца”) – выезд, перасяленне грамадзян краіны за яе межы.
Этнаграфічная група – лакальна-тэрытарыяльная група насельніцтва, якая адрозніваецца асаблівасцямі традыцыйнай матэрыяльнай і духонай культуры, побыту, часам мовы.
Этнікас (ад грэцк. ethnicos “народны, уласцівы народу”) – тэрмін, які азначае этнакультурнае адзінства прадстаніко аднаго і таго ж народа незалежна ад месца пражывання (напр., беларусы Канады, ЗША, Польшчы і інш.краін разам з беларусамі, што пражываюць у РБ, складаюць адзіны этнікас).
Этнаграфія – гістарычная навука, якая даследуе паходжанне і этнічную гісторыю народа, вывучае фармаванне спецыфічных асаблівасця яго культуры, побыту, сацыяльнай арганізацыі і псіхалогіі (ментальнасці); у заходняй соцыя-культурнай антрапалогіі Э.- частка этналогіі, якая вызначаецца апісальным узронем даследавання культурна-бытавых і сацыяльных адрознення паміж народамі.
Этналогія – навука, якая даследуе працэсы фармавання і развіцця розных этнічных груп, іх ідэнтычнасць, формы іх культурнай самаарганізацыі, заканамернасці іх калектыных паводзін і заемадзеяння, узаемасувязі асобы і сацыяльнага асяродку; у постсавецкай традыцыі – сінонім этнаграфіі.
Этнас – устойлівая супольнасць людзей, якая гістарычна склалася на пэнай тэрыторыі і характарызуецца агульнасцю мовы, культуры, побыту, рыса псіхікі і самасвядомасці, адлюстраванай у адзінай назве і яленнях пра агульнасць паходжання.
Этнічная група – група прадстаніко пэнага народа (частка этнасу), якая пражывае па-за межамі яго этнічнай тэрыторыі (напр., беларусы ЗША).
Этнічная меншасць – частка этнаса, адасобленая ад аснонага этнічнага масіва, што пражывае  іншаэтнічным асяроддзі; у сучасных дзяржавах сінонім нацыянальнай меншасці.
Этнічная самасвядомасць – усведамленне людзьмі свай прыналежнасці да пэнага этнасу; адна з асноных этнічных прыкмет.
Этнічны тэмперамент – знешняе праяленне этнічнага характару; найбольш яскрава праяляецца  асаблівасцях камунікацыі (тэмп малення, рухі, жэсты і да т.п.).
Этнічная тэрыторыя – тэрыторыя кампактнага рассялення пэнага народа, з якой цесна звязаны яго этнагенез і этнічная гісторыя.
Этнічны характар – цэласная структура, якая адлюстровае спецыфіку гістарычна склашыхся асаблівасця псіхікі, што адрозніваюць адзін этнас ад другога.
Этнонім – назва этнаса – саманазва (эндаэтнонім) і назва, якую яму даюць іншыя народы (экзаэтнонім).

ПРАГРАМА

Тэма 1. УВОДЗІНЫ: ГІСТАРЫЧНАЕ КРАЯЗНАѕСТВА І ЭТНАЛОГІЯ
Гістарычнае краязнаства як інтэгруючая навуковая дысцыпліна. Аб’ект і асноныя прадметныя вобласці гістарычнага краязнаства. Сувязь гістарычнага краязнаства з іншымі навуковымі дысцыплінамі. Краязнаства і этналогія.
Азначэнне этналогіі. Аб'ект, прадмет, мэта і задачы этналагічных даследавання. Асноныя паняцці “этнас”, “этнічная тэрыторыя”, “этнічная свядомасць”, “этнічныя працэсы”. Кампаненты этнічнай сістэмы. Асноныя праблемы этналагічных даследавання.

Тэма 2. ГІСТОРЫЯ ЭТНАЛОГІІ. АСНОѕНЫЯ НАКІРУНКІ
Назапашванне этнаграфічных веда у эпохі першабытнасці, Старажытнага свету, Сярэднявечча.
Эвалюцыянізм: Дж. Мак-Ленан, Э. Тэйлар. Л. Г. Морган. Позні эвалюцыянізм: Э. Хан, Д. Фрэзер. Неаэвалюцыянізм: Л.Э. Уайт, Дж. Стюард, М. Харрыс.
Дыфузіянізм. Ф. Ратцэль, Л. Фрабеніус, Ф. Грэбнер, Г. Эліот-Сміт. Сучасны дыфузіянізм: ідэі і эксперыменты Т. Хейердала.
Сацыялагічная школа: Э. Дзюркгейм. Л. Леві-Бруль. П. Сарокін.
Функцыяналізм: Б. Маліноскі. А. Радкліф-Браун.
Структуралізм: А. Радкліф-Браун, К. Леві-Строс, Ф. дэ Сасюр, М. Дуглас.
Этнапсіхічны кірунак: вытокі – М. Лацарус, К. Лебон, В. Вунд. Этнаграфічныя сюжэты  3. Фрэйда. “Базавы тып асобы” А. Кардынера. Этнаграфія дзяцінства  працах М. Мід.
Амерыканская школа гістарычнай этналогіі: Ф. Боас, А Крэбер. Культурны рэлятывізм: М. Херскавіц.
Савецкая этнаграфія: М. Чэбаксара, Ю. Брамлей, С. Токара, С. Аруцюна. Этнаграфічныя сюжэты  К. Маркса і Ф. Энгельса. Этнасацыялогія Ю. Аруцюняна.
Тэарэтычная сістэма Л. Гумілёва.Канцэпцыя этнасферы і пасіянарнасці.
Сучасныя накірункі  этналогіі і культурнай антрапалогіі.

Тэма 3. КЛАСІФІКАЦЫЯ НАРОДАѕ СВЕТУ
Паняцце класіфікацыі, яе неабходнасць і азначэнне. Прынцыпы класіфікацыі. Значэнне классіфікацыі.
Класіфікацыя этнічных супольнасцей паводле тэрыторыі пражывання. Паняцце гісторыка-культурных этнаграфічных абласцей.
Антрапалагічная класіфікацыя. Паняцце антрапалагічнага тыпу. Іерархія антрапалагічных тыпа. Вялікія і малыя расы. Падзел рас на мясцовыя антрапалагічныя тыпы. Роля экалагічнага асяроддзя, ізаляцыі, змешвання. Узнікненне вялікіх рас (ерапеоіднай, негроіднай, астралоіднай, мангалоіднай, амерыканскай). Змешаныя расавыя тыпы.
Лінгвістычная класіфікацыя этнічных супольнасцей. Паняцце монай роднасці. Іерархія лінгвістычных супольнасцей. Сусветныя лінгвістычныя сем'і. Лінгвістычныя галіны, лінгвістычныя групы.
Гаспадарча-культурныя тыпы народа свету. Паняцце гаспадарча-культурнага тыпу. Іерархія гаспадарча-культурных тыпа.


Тэма 5. ЭТНІЧНАЯ ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСІ
Старажытнейшае насельніцтва на тэрыторыі Беларусі  эпоху каменнага веку. Змена этнічнага складу насельніцтва  эпоху бронзы.
Перадумовы фармавання беларускага этнасу у раннім сярэднявеччы. Рассяленне славян на тэрыторыі Беларусі. Асіміляцыйныя працэсы. Фарміраванне першапачатковых славянскіх супольнясця: дрыгавічо, крывічо, радзіміча. Значэнне утварэння старажытных дзяржа у фарміраванні народнасця.
Асноныя канцэпцыі паходжання беларуса: вялікаруская, вялікапольская, старажытнарусская, крывіцкая, крывіцка-дрыгавіцка-радзіміцкая, балцкая, фіна-угорская, эвалюцыйна-дыфузійная.
Этнічныя працэсы на беларускіх землях. Нацыянальныя меншасці на тэрыторыі Беларусі. Фарміраванне беларускай нацыі. Беларуская дыяспара. Метальнасць і нацыянальны характар беларуса.


Тэма 6. ГІСТАРЫЧНАЕ КРАЯЗНАѕСТВА І ЭТНАЛОГІЯ НА БЕЛАРУСКІХ ЗЕМЛЯХ
Антычныя і візантыйскія атары аб старажытным насельніцтве Беларусі. Старажытнейшыя крыніцы гістарычнага краязнаства на Беларусі. Этнаграфічныя звесткі  летапісных крыніцах. Збіральніцкая дзейнасць Радзівіла, Сапега, Храптовіча, Агінскіх, Тызенгаза.
Краязнаства і этнаграфічнае вывучэнне Беларусі  канцы XVIII пачатку XX ст. Экспедыцыі I. Ляпёхіна і У. Севергіна. А. Меер. Краязначая дзейнасць 3.Даленга-Хадакоскага, Т. Нарбута, А.Кіркора, брато Тышкевіча. Я. Чачот. Дзейнасць Віленскіх археаграфічнай і археалагічнай камісій, Паночна-Заходняга аддзела Рускага геаграфічнага таварыства і інш. Выданне зборніка “Витебская старина”, “Минская старина” і інш. А. Семянтоскі, Ю. Крачкоскі, I. Насовіч. П. Бяссона, П. Шэйн. Е. Рамана, А. Сапуно, л. Дагяла. Этнаграфічныя зборнікі У. Дабравольскага. Навуковыя працы М. Донара-Запольскага. Пашырэнне тэматыкі даследавання у пачатку ХХ ст. А. Сержпутоскі і I. Серба. “Беларусы” Я. Карскага.
Краязнаства і палітыка беларусізацыі. Этнаграфія Беларусі  міжваенны перыяд. Стварэнне краязначых навуковых устано у БССР (Інстытут беларускай культуры, Цэнтральнае бюро краязнаства, Беларускі народны універсітэт, Навукова-тэрміналагічная камісія). Краязначы рух і збор этнаграфічных звестак. Першая Усебеларуская краязначая канференцыя, Першы і Другі Усебеларускія краязначыя з’езды. Краязначае і этнаграфічнае вывучэнне Заходняй Беларусі. Беларускі музей у Вільні. Згортванне краязнаства  30-я гады.
Краязнауства і этнаграфія Беларусі  др. пал. XX - пач. XXI ст. Школьнае і турысцкае краязнаства. Стварэнне Інстытута мастацтвазнаства, этнаграфіі і фальклору АН БССР. Стварэнне Музея народнай архітэктуры і быту. Беларускае дабраахвотнае таварыства аховы помніка гісторыі і культуры. Беларускі фонд культуры. Беларускае краязначае таварыства. Энцыклапедыя “Этнаграфія Беларусі”. Выданне серыі “Беларусы”. Бюлетэнь “Помнікі гісторыі і культуры Беларусі”. Кнігі “Памяць”.

Тэма 7. ТРАДЫЦЫЙНЫЯ ЗАНЯТКІ І ПРЫЛАДЫ ПРАЦЫ БЕЛАРУСАѕ
Земляробства. Сістэмы земляробства. Сельскагаспадарчыя культуры. Тыпы традыцыйных ворыных прылад. Прылады баранавання і сеяння. Асноныя прылады для боркі збожжавых культур, малацьбы і веяння. Традыцыйная прылады апрацокі збожжа, ільну і каноплі. Жывёлагадоля. Прылады апрацокі прадукта жывелагадолі.
Рыбалоства і паляванне, асноныя прыстасаванні і палянічая зброя. Бортніцтва, пчалярства. Збіральніцтва.
Транспартныя сродкі.
Рамёствы і промыслы. Дрэваапрацока.Ткацтва. Пляценне. Кавальства. Ганчарства. Апрацока скуры і футра. Асноныя прылады працы і прыстасаванні. Традыцыйны полазроставы падзел працы.

Тэма 8. ПАСЯЛЕННІ І ЖЫЛЛЕ БЕЛАРУСАѕ
Эвалюцыя і функцыі жылля. Арганізацыя жылога асяродка. Тыпы паселішча: вёскі, засценкі, ваколіцы, фальваркі, хутары, мястэчкі. Варыянты планірокі.
Сядзіба. Жыллё і гаспадарчыя пабудовы. Планірока сядзібы. Тыпы двара: вяночны, духрадны, трохрадны, крыты, пагонны, г-падобны, рассеяны (свабодны).
Жыллё. Матэрыялы і тэхналогія пабудовы. Канструктыныя асаблівасці. Архітэктурны дэкор.
Інтэр'ер. Печ. Чырвоны кут. Мэбля. Сродкі асвятлення.
Адметнасці сялянскага, гарадскога і шляхецкага жылля.
Абрады, звычаі і павер'і, звязаныя з жыллем.

Тэма 9. БЕЛАРУСКІ КАСЦЮМ.
Традыцыйнае адзенне. Тыпалогія адзення. Матэрыялы. Мужчынскае адзенне. Жаночае адзенне. Адметнасці жаночай вопраткі. Тыповыя комплексы жаночага і мужчынскага касцюма. Асноныя спосабы і сродкі упрыгожвання.
Галаныя боры. Мужчынскія і жаночыя галаныя уборы. Тыпалагічныя асаблівасці.
Абутак. Класіфікацыя абуьку паводле матэрыяла, канструкцый, сезона года, побытавай сітуацыі.
Рэгіянальныя асаблівасці традыцыйнага адзення.

Тэма 10. ТРАДЫЦЫЙНАЯ КУЛЬТУРА ХАРЧАВАННЯ
Традыцыйная культура харчавання. Класіфікацыя стра: раслінныя і мясныя; посныя і скаромныя; пасядзенныя, святочныя абрадавыя.
Хлеб у традыцыйна-побытавай культуры беларуса. Выіды і сарты хлеба. Хлебныя вырабы: ляпні, перапечкі, сачні, варэнікі, памрушкі, праснакі, каржы, пернікі, врэндзелі, абаранкі, хрусты. Абрадавыя печывы. Мучныя стравы. Крупяныя стравы.
Стравы з гародніны, садавіны, прадукта збіральніцтва. Мясныя стравы. Малочныя прадукты і стравы. Рыба і рыбныя стравы.
Напоі. Класіфікацыя напое.
Сезонныя асаблівасці харчавання. Тыпы трапез. Тэхналогія прыгатавання. Прадметы хатняга начыння.

Тэма 11. НАРОДНАЯ МЕДЫЦЫНА
Народная медыцына. Знахарства. Тыпалогія лекавых сродка.
Лекавыя сродкі расліннага паходжання. Нарыхтока, прыгатаванне, прымяненне.
Лекавыя сродкі жывельнага паходжання. Спосабы здабычы, прыгатавання і выкарыстання.
Гігіена беларуса. Нараджэнне дзіцяці і народная медыцына. Павівальныя бабкі. Лячэнне дзіцячых, гінекалагічных, хірургічных захворвання.
Знахарства, спецыялізацыі знахара: транік, костапра, апітэрапет і інш. Знахарства і магія.

Тэма 12. ГРАМАДСТВА. СЯМ'Я І СЯМЕЙНЫЯ ТРАДЫЦЫІ
Формы сацыяльнай арганізацыі. Сельская абшчына. Функцыі сельскай абшчыны. Яе эвалюцыя. Абшчынныя звычаі. Талака. Сябрына. Бонда. Вячоркі. Ігрышча.
Гістарычныя формы сям'і. Вялікая сям'я. Яе структура, сістэма кіравання, маёмасныя адносіны. Падзел вялікіх сем'я на малыя. Тыпы малой сям'і. Становішча жанчыны  сям'і. Спадчыннае права. Традыцыйная сістэма выхавання.
Сямейныя абрады. Абрады, звязаныя з цяжарнасцю жанчыны. Радзіны. Лакальныя асаблівасці радзіннай абраднасці. Шлюб. Шлюбны зрост. Маёмасныя адносіны пры заключэнні шлюбу. Традыцыйны цыкл вясельнага абраду. Сватанне. Заручыны. Вяселле. Паслявясельны абрад. Лакальныя асаблівасці беларускай вясельнай абраднасці. Пахаванне. Памінкі. Абрады памінання продка.

Тэма 13. ТРАДЫЦЫЙНАЯ ДУХОѕНАЯ КУЛЬТУРА БЕЛАРУСАѕ
Народныя веды. Астраномія і касмалогія. Метэаралогія. Земляробчы каляндар. Метралогія. Народная медыцына.
Народныя святы. Міф і абрад у этнічнай культуры. Рэалізацыя міфа праз абрадавую дзейнасць.
Фальклор. Вытокі беларускага фальклору. Суадносіны абрадавага і неабрадавага фальклору. Беларускія песні. Каляндарна-абрадавая паэзія. Калядныя, валачобныя, купальскія, жніныя песні. Сямейна-абрадавая паэзія. Вясельныя і радзінныя песні. Галашэнні. Гістарычныя песні. Казкі. Загадкі, прыказкі, прымакі.
Народная музыка. Вакальная творчасць. Інструментальная музыка. Народныя музычныя інструменты. Народнае харэаграфічнае мастацтва. Карагоды. Традыцыйныя народныя танцы. Тэатральнае мастацтва. Батлейка.
Выяленчае мастацтва. Жывапіс і скульптура. Дэкаратына-прыкладное мастацтва. Семантыка традыцыйных мастацкіх вобраза.
Традыцыйныя рэлігійныя яленні беларуса. Дахрысціянскія вераванні. Народная дэманалогія. Магія. Сучасная канфесійная сітуацыя.
Месца этнічнай культуры беларуса сярод этнічных супольнасця свету.

Тэма 14. ГІСТОРЫКА-КУЛЬТУРНАЯ СПАДЧЫНА. ПОШУК, АХОВА, КАНСЕРВАЦЫЯ І РЭСТАѕРАЦЫЯ ПОМНІКАѕ.
Паняцці “гісторыка-культурная каштонасць”, “гісторыка-культурная спадчына”.
Ахова помніка гісторыі і культуры у ХІХ–пачатку ХХ ст. Буданічы статут, Інструкцыі археалагічных камісій, абмеркаванне пытання аховы помніка на археалагічных з’ездах.
Першыя пастановы органа савецкай улады па ахове помніка. Арганізацыя музея. Стан захаванасті помніка гісторыі і культуры  20–30-я гады ХХ ст. Ахова помніка у пасляваенны час. Дзейнасць грамадскасці па ахове гісторыка-культурнай спадчыны. Выданне краязначай літаратуры.
Закон Рэспублікі Беларусь “Аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны”. Ахоныя абавязацельствы. Ахоныя зоны. Дзяржаны спіс гісторыка-культурных каштонасцей. Банк звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне.
Увядзенне новых помніка у лік гісторыка-культурных каштонасцей. Кансервацыя помніка. Рэстарацыя помніка: навуковая праца гісторыка і археолага, адналенчыя работы.

Тэма 15. ДОЙЛІДСТВА БЕЛАРУСІ
Мураванае дойлідства беларускіх земля. Полацкая архітэктурная школа. Гродненская архітэктурная школа, яе асаблівасці. Культавае дойлідства. Храмы абарончага тыпу. Развіццё абарончага дойлідства. Замкі. Горадабуданіцтва. Стылі беларускай архітэктуры: готыка, рэнесанс, барока (ранняе, сталае, позняе); класіцызм; эклектыка; мадэрн. Адметнасці архітэктуры і горадабуданіцтва  савецкі час. Знакавая архітэктурыня помнікі Брэстчыны.
Дралянае дойлідства. Сакральнае дралянае дойлідства эпохі паганьства. Культавае дралянае дойлідства эпохі хрысціянства: правасланыя, каталіцкія і ніяцкія цэрквы. Народнае дойлідства: драляныя пабудовы гарадах і сельскай мясцовасці. Пабудовы спецыяльнага прызначэння – вежы, ветракі, сельскагаспадарчыя пабудовы. Адметнасці дралянага дойлідства Палесся.
Палацава-паркавыя комплексы Беларусі. Уплы італьянскай культуры на развіццё садова-паркавага мастацтва. “Італьянскія сады”. Палацава-паркавыя ансамлі Брэстчыны. Пейзажныя паркі Беларусі.

Тэма 18. ПАЛЯВЫЯ КРАЯЗНАѕЧЫЯ І ЭТНАЛАГІЧНЫЯ ДАСЛЕДАВАННІ. ЗАДАЧЫ І ФОРМЫ.
Палявыя даследаваніі, як асноная інфармацыяная крыніца. Тыпы палявых даследавання: стацыянарыя і экспедыцыйныя. Падрыхтока кадра. Мэты і задачы даследаванняу.
Формы і метады арганізацыі экспедыцый. Навуковая падрыхтока экспедыцый. Арганізацыйная падрыхтока экпедыцый. Матэрыяльнае забеспячэнне. Палявая база. Тэхніка бяспекі. Арганізацыя працы экспедыцыі.
Дзейнасць краязнаца-аматара, іх роля  палявых даследаваннях.

Тэма 19. КРЫНІЦЫ І МЕТАДЫ КРАЯЗНАѕЧЫХ І ЭТНАЛАГІЧНЫХ ДАСЛЕДАВАННЯѕ.
Крыніцы краязначых і этналагічных даследавання. Палявыя этнаграфічныя і гісторыка-краязначыя матэрыялы. Пісьмовыя крыніцы. Архіныя і музейныя калекцыі. Гісторыка-культурныя каштонасці і помнікі Дадзеныя сумежных навук: антрапалогіі, археалогіі, лінгвістыкі, фалькларыстыкі, генеалогіі, геральдыкі і інш.
Метады краязначых і этналагічных даследавання. Інтэрв’ю, яго віды. Уключонае і знешнее назіранне. Апісальны метад. Колькасныя метады. Кампаратыны метад. Метады кантэнт-аналізу і дыскурс-аналізу. Междысцыплінарны і сістэмны падыходы як неад’еманя частка сучасных гісторыка-краязначых даследавання.


Тэма 21. ДАКУМЕНТАВАННЕ ПАЛЯВЫХ ДАСЛЕДАВАННЯѕ.
Мэта, задачы і арганізацыя вядзення палявой дакументацыі. Палявы дзеннік і Палявы сшытак.
Правілы фіксацыі з’я гісторыі і культуры: адыазапісы, відэазапісы, фотаздымкі, замалекі, эскізы. Дакументаванне элемента матэрыяльнай культуры.
Этнаграфічныя і краязначыя калекцыі, вопісы і афармленне матэрыяла.
Камеральная апрацока краязначых і этнаграфічных матэрыяла. Захованне і выкарыстанне палявых матэрыяла.
Картаграфаванне з’я гісторыі і культуры.


Тэма 23. ГІСТАРЫЧНАЕ КРАЯЗНАѕСТВА ѕ ВУЧЭБНАЙ І ПАЗАКЛАСНАЙ РАБОЦЕ.
Краязнаства  базавай і сярэдняй школе. Праграмнае і непраграмнае краязнаства. Краязначы матэрыял на уроках гісторыі. Урокі-экскурсіі, іншыя формы урока, пабудаваныя на выкарыстанні краязначага матэрыялу. Факультатыныя заняткі па краязнаству.
Асноныя формы пазакласнай гісторыка-краязначай работы у школе. Гісторыка-краязначы гурток. Краязнача-турыстычны гурток. Планаванне, саста і змест працы гуртка. Грамадска-карысная праца у час пахода і экспедыцый. Экскурсійная праца: этапы падрыхтокі, метадычныя прыёмы, тэхніка, патрабаванні да экскурсавода. Гісторыка-краязначая даследчыцкая дзейнасць навучэнца.
Школьныя музеі і іх профілі. Збор, улік, захаванне і экспазіцыя матэрыяла музея.
Гісторыка-краязначыя мерапрыемствы. Выпуск друкаваных матэрыяла.


ЛІТАРАТУРА АСНОУНАЯ
Арутюнов С. А. Народы и культуры: развитие и взаимодействие. М., 1989.
Ашурков В.Н., Кацюба Д.В., Матюшин Г.Н. Историческое краеведение. М., 1980.
Беларускі фальклор. Мн., 2005.
Белорусы. М., 1998.
Беларусы. Т. 110. Мн., 19952008.
Бромлей Ю. В. Этнос и этнография. М., 1973.
Брук С. И. Население мира: Этнодемогр. справ. М., 1986.
Говард М. Сучасная культурная антрапалогія. Мн.,1995.
Громов Г. Методика этнографических экспедиций. М., 1966
Историческое краеведение Белоруссии. Мн., 1980.
Итс Р. Ф. Введение в этнографию. Л., 1991.
Каханоскі Г.А. Археалогія і гістарычнае краязнаства Беларусі XVI – ХХ стст. Мн., 1984.
Матюшин Г.Н. Историческое краеведение. М., 1987.
Методика историко-краеведческой работы в школе. М., 1982.
Пилипенко М. Ф. Этнография Белоруссии. Мн., 1981.
Помнікі этнаграфіі: Методыка выялення, апісання і збірання. Мн., 1981.
Садохин А.П., Грушевицкая Т.Г. Этнология: М., 2000.
Самусік А.Ф. Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. Вуч. дапаможнік. Мн., 2004.
Товадов Г.Т.Этнология:Учебник для вузов.М.,2004
Токарев С. А. Истоки зарубежной этнографии. М., 1978.
Этнаграфія Беларусі: Энцыкл. Мн., 1989.
Этнография: Учеб. / Под ред. Ю.В. Бромлея и Г.Е. Маркова. М., 1982.
Этнология: Учеб. / Под ред. Г. Е. Маркова, В. В. Пименова. М., 1994.
Этнология: Учеб. М., 2000.
Основы этнологии. Учебник под ред. В.В. Пименова. М., 2007.


ЛІТАРАТУРА ДАДАТКОВАЯ
Аверкиева Ю.П. Индейцы Северной Америки. М., 1974.
Аверкиева Ю.П. Индейское кочевое общество XVIII – XIX вв. М., 1970.
Алексеев Л.В. Археология и краеведение Белоруссии XVI – 30-е годы ХХ в. Мн., 1996.
Американские индейцы: новые факты и интерпретации. Проблемы индеанистики. М., 1997.
Арлова Г.П. Беларуская народная педагогіка. – Мінск, Народная асвета, 1993.
Архітэктура Беларусі: Энцыкл. давед. Мн., 1993.
Беларускае народнае адзенне. Мн., 1975.
Беларускае народнае жыллё. Мн., 1973.
Беларуская вусна-паэтычная творчасць. Мн., 1988.
Беларуская фалькларыстыка. Мн., 1989.
Беларускі фальклор. Мн., 1996.
Березкин Ю.Е. (отв. ред.). Аборигены Америки: предметы и представления. СПб., 2005.
Бобровников В.О. Современный мир глазами феллаха. (Северная Африка XIX-XX вв.). М., 1998.
Браiм i.М. Рыбалоства  Беларуci. – Мінск, 1976.
Бромлей Ю., Подольный Р. Человечество – это народы. М., 1990.
Бутинов Н.А. Народы Папуа-Новой Гвинеи. СПб., 2000.
Васильев Л.С. Проблемы генезиса китайской цивилизации. М., 1976.
Вейле К. История человечества. Австралия и Океания (Классическая мысль). СПб., 2004.
Вяселле. Абрад. – Мінск, 1978.
Гадло А.В. Этнография народов Средней Азии и Закавказья: традиционная культура: Учебное пособие. - СПб., 1998.
Гринблат М. Я. Белорусы. Очерки происхождения этнической истории. Мн., 1968.
Гурков В.С., Терехин С.Ф. Бортничество в Беларуссии. Мн., 1980.
Дзіцячы фальклор. – Мінск, Навука і тэхніка, 1972.
Думін С. У., Канапацкі I. Б. Беларускія татары: мінулае і сучаснасць. Мн., 1993.
Жлоба С.П. Народная педагогика Полесья. – Брест: Изд-во БрГУ, 2002
Жлоба С.П. Полевая этнография: Теория и практика полевых этнографических исследований. – Брест,: Изд-во БрГУ, 2001.
Закон Рэспублікі Беларусь “Аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны”.
Зеленин К.Д. Восточнославянская этнография. – М., Наука, 1990.
Иорданский В.Б. Звери, Люди, Боги. Очерки африканской мифологии. М., 1991.
Исмагилова Р.Н. Традиционные культуры африканских народов: прошлое и настоящее. М., 2000.
Кабо В. Первобытная доземледельческая община. М., 1986. // http://aboriginals.narod.ru/primitive_preagricultural_community.htm
Кабо В.Р. Тасманийцы и тасманийская проблема. М., 1975.
Калачова І.І. Народныя традыцыі і звычаі выхавання. – Мінск, Народная асвета, 1999
Карскі Я. Беларусы. – Мінск, Беларускі кнігазбор, 2001.
Кацар М.С. Беларускi арнамент. – Мн.: БелЭн, 1996.
Кирей Н.И. Этнография народов Африки. Краснодар, 1983.
Кирей Н.И. Этнография арабов Передней Азии и Северной Африки. Краснодар, 1996.
Киркор А. Живописная Россия. Отечество наше в его земельном, историческом, племенном и бытовом значении: Литовское и белорусское Полесье /Под ред. П.П. Семенова. СПб. – М., 1882.
Курилович А. Н. Белорусское народное ткачество. Мн., 1981.
Кухаронак Т.У. Радзінныя звычаі і абрады беларуса. Мн., 1993.
Лакотка А.І. Пад стрэхамі прашчура. Мн., 1995.
Локотко А. Н. Белорусское народное зодчество. Мн., 1991.
Львова Э.С. Этнография Африки . М., 1984.
Маленка Л.І. Беларускі народны касцюм. – Мінск, Ураджай, 2001.
Малаш Л. А., Бандарчык В.К. Беларуская этнаграфія и фальклор у працах славянскіх вучоных эпохі рамантызму. Мн., 1973.
Маслова Г.С. Народная одежда в восточнославянских традициях и обрядах. – М.: Наука, 1984.
Мальдзіс А. I. Беларусь у люстэрку мемуарнай Літаратуры XVIII ст.: нарысы быту і звычая. Мн., 1982.
Марков Г.Е. Кочевники Азии. М., 1976.
Марков Г.Е. Народы Индонезии. Учеб. пособие. М., 1963.
Милюченков С. А. Белорусское народное гончарство. Мн., 1984.
Мид М. Культура и мир детства. Избранные произведения. – М. Наука, 1988.
Минько Л. Н. Народная медицина Белоруссии: (Краткий исторический очерк). Мн., 1969.
Молчанова Л. А. Материальная культура белорусов. Мн., 1968.
Навагродскі Т.А. Беларуская народная кулінарыя XIX – пачатку ХХ ст. Мн., 1995.
Навагродскі Т.А. Традыцыі народнага харчавання беларуса. Мн., 2000.
Музееведение: Вопросы теории и методики. М., 1987.
Народная педагогіка беларуса. – Мн., 1996.
Народная сельскагаспадарчая тэхніка беларуса. Мн., 1974.
Народы Австралии и Океании. М., 1956.
Народы Америки. Т. 1. М., 1959.
Народы Америки. Т. 2. М., 1959.
Народы Африки. М., 1954.
Народы Восточной Азии. М., 1965
Народы Европейской части СССР. Том 1. М., 1964.
Народы Европейской части СССР. Том 2. М., 1964.
Народы зарубежной Европы. Том 1. М., 1964.
Народы зарубежной Европы. Том 1. М., 1965.
Народы Кавказа. Том 1. М., 1960
Народы Кавказа. Том 2. М., 1962
Народы Передней Азии. М., 1957
Народы Средней Азии и Казахстана. Т.1. М., 1962.
Народы Средней Азии и Казахстана. Т.2. М., 1963.
Народы Сибири. М., 1956.
Народы Юго-Восточной Азии. М., 1966.
Народы Южной Азии. М., 1963.
Народы мира: Историко-этногр. справ. М., 1988.
Народы и религии мира. Энциклопедия. М., 1999.
Несцярчук Л.М.  Ахова гiсторыка-культурнай спадчыны Беларусi :  Асноныя этапы фармiравання, сучасны стан i перспектывы. – Мн., 2003.
Несцярчук Л.М.  Замкi, палацы, паркi Берасцейшчыны Х-ХХ стагоддзя :  Гiсторыя, стан, перспектывы. Мн., 2002.
Общественный, семейный быт и духовная культура населения Полесья. Мн., 1987.
Охрана памятников истории и культуры: Сб. док. М., 1973.
Пилипенко М.Ф. Возникновение Белоруссии: Новая концепция. – Мн., 1991.
Промыслы і рамёствы Беларусь Мн., 1984.
Пугач З.Л. Культура народов Верховьев Нила. М., 1985.
Пучков П.И. Этническое развитие Австралии. М., 1987.
Пучков П.И. Этническая ситуация в Океании. М., 1983.
Ракава Л.В. Традыцыі сямейнага выхавання  беларускай вёсцы. Мн., 2000.
Раманюк М. Ф. Беларускае народнае адзенне. Мн., 1981.
Роуз Ф. Аборигены Австралии. Традиционное общество. М., 1989.
Североамериканские индейцы. М., 1978.
Страны и народы. Научно-популярное, географо-этнографическое издание: В 20т.М., 19781985.
Сахута Я. М. Беларускае народнае мастацтва. Мн., 1980.
Сахута Я. М. Народнае мастацтва Беларусі. Мн., 1997.
Сергачев С. А. Белорусское народное зодчество. Мн., 1992.
Снесарев А.Е. Этнографическая Индия. М., 1981.
Спенс Л. Мифы североамериканских индейцев. М., 2006.
Сям’я і сямейны быт беларуса. Мн., 1990.
Тегако Л.И., Саливон И.И. Основы антропологии и экологии человека. Мн., 1997.
Титов В. С. Историко-этнографическое районирование материальной культуры белорусов. Мн., 1983.
Ткачев М.А. Замки Белоруссии. Мн., 1987.
Типы сельского жилища в странах зарубежной Европы. М., 1968.
Токарев С. А. Истоки этнографической науки. М., 1978.
Токарев С.А. Ранние формы религии. М., 1990.
Токарев С. А. Религия в истории народов мира. М., 1986.
Уайт Д.М. Индейцы Северной Америки. Быт, религия, культура. М., 2006.
Федароскі М. Люд беларускі. Вяселле. Мн., 1991.
Федорук А.Т. Садово-парковое искусство Белоруссии. Мн., 1989.
Федорук А.Т. Старинные усадьбы Минского края. Мн., 2000.
Федорук А.Т. Старинные усадьбы Берестейщины. Мн., 2006.
Фрезер Д.Д. Золотая ветвь. Исследование магии и религии. – М.: Политиздат, 1980.
Ціто В.С. Народная спадчына: Матэрыяльная культура  лакальна-тыпалагічнай разнастайнасці. Мн., 1994.
Ціто В.С. Этнаграфічная спадчына. Беларусь. Краіна і людзі. Мн., 1996.
Ціто В.С. Этнаграфічная спадчына. Беларусь. Традыцыйна-бытавая культура. Мн., 1997.
Чантурия В.А. Памятники архитектуры и градостроительства Белоруссии. Мн., 1986.
Чебоксаров Н. Н., Чебоксарова И. А. Народы. Расы. Культуры. М., 1985.
Чеснов Я.В. Лекции по исторической этнологии. М., 1998.
Шпажников Г.А. Религии стран Африки, М., 1981.
Элиаде М. Религии Австралии, СПб., 1998.
Этнаграфія беларуса: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя. Мн., 1985.
Этнография восточных славян. Очерки традиционной культуры. М., 1987.

ЭЛЕКТРОННЫЯ РЭСУРСЫ
Этнаграфія краін свету // [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]
Часопіс «Вокруг света» // [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]
Геаграфія краін свету // [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]
Сайт Інстытута этналогіі і антрапалогіі Расійскай акадэміі навук // [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]
Часопіс “Этнологическое обозрение” Інстытута этналогіі і антрапалогіі РАН // [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]
Інфармацыйная сістэма "Этнография народов России" // [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]
Web-старонка “Религия в истории народов мира” // [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]
Гісторыя арнамента Беларусі // [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]
Национальный туристический портал Беларуси // [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]















15

Приложенные файлы

  • doc 15866379
    Размер файла: 177 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий