EChE


Электр станциясының электрлік бөлігі Айга
Электр станция түрлері, олардың сипаттамалары.
Электр энергияның негізгі бөлігін мыналар шығарып береді:
1) жылу электр станциялары (ЖЭС), олар конденсациялы (КЭС) және жылуфикациялы (ЖЭО);
2) атом электр станциялары (АЭС);
3) гидравликалық электр станциялары (ГЭС) және гидроаккумуляциялаушы электр станциялары (ГАЭС).
Энергияны біршама бөлігін дизельді электр станциялар (ДЭС), ал сонымен қатар газ құбырлы (ГҚ) мен бу газды қондырғылы (БГҚ) ЖЭС-тер өңдеп шығарады.
Ерекше орынды жаңартылмайтын энергия көзімен жұмыс істейтін электр станциялар алады, олар: күн (КЭС), жел (ЖЭС), геотермалды (ГЕОТЭС) және ағынды электр станциялары (АғЭС). Дегенмен, осы станциялардың қуаттарының қосындысы жеткіліксіз.
Әртүрлі электр станциялардың қуаты сол мемлекеттің территориясында жылу энергетикалық және су энергетикалық қорлардың бар болуы мен орналасуына, олардың техника-экономикалық сипаттамаларына, оның ішінде отынды тасымалдау шығындарына және станцияның техника-экономикалық көрсеткіштеріне тәуелді.
Электр станция түрі…………………………...… КЭС ЖЭО АЭС СЭС
Үлестік шығыны, $/кВт…………….....................100-150 165-200 200-300 190-350
АЭС те ядролық отын ретінде ран қолданылады. АЭС тен алынатын энергия, уран ядросының бөлінуінен пайда болатын ядролық энергиядан бөлінеді. сосын ол турбинаны айналдыруға арналған будың немесе газдың жылу энергиясына толығымен түрленеді, механикалық энергияға түрленеді. АЭС тардың ПӘКі ең жоғары , шамамен 70-80% . дүние жүзінде өндірілетін бүкіл энергияның 55% ы осы АЭСтан шығады. Ол реактордан, турбинадан, генератордан және трансформатордан тұрады.
ЖЭС те отын ретінде көмір қолданылады. ПӘК і 40% дан аспайды. Көмір бункерден ұсақтау қондырғысына келіп түседі. Онда ол шаң жағдайына дейін ұсақталады. Көмірлі шаң ауа үрлегіштен шыққан ауамен бірге жағуға беріледі. Осы жану нәтижесінде бөлінген жылу құбырдағы суды буға айналдырады. Су сорап көмегімен жылан пішіндес құбырлар арқылы және бу құбыры арқылы алдымен турбинаның бірінші сатысына, ал одан соі екінші сатысына келеді. Турбинада бу энергиясы генератор роторының айналуының механикалық энергиясына түрленеді. Турбинадан шыққан бу конденсаторға түсіп, суға айналдырылады. Бұл су сорап арқылы қазанға беріліп, жоғарыда баяндалған процесс қайталанады.ЖЭС ң негізгі жабдықтарына қазан,турбина және генераторжатады.
Қазіргі қолданыстағы гидравликалық турбнилардың ПӘКі 93% ға дейін барады,СЭС те өндірілетін энергия ЖЭС қа қрағанда арзан болады, жіне құрылымы жағынан да қарапайым. Бірақ СЭС ті салуға кететін алғашқы шығын ЖЭС қа қарағанда жоғарырақ болады. СЭС гі басқа станциялардан нақты артықшылығы мәңгі қайта жаңартын энергетикалық қорларды қолдану болып табылады. СЭС турбинадан генератордан және трансформатордан тұрады. СЭҚ жұмысының технологиялық жұмысы қарапайым. Өзеннің табиғи су қорлары гидротехникалық ғимараттар құрылысы көмегімен СЭҚ та су энергетикалық қорларға түрленеді. Яғни, СЭҚ турбинасында олар алдымен механикалық энергияға сосын генераторда электр энергетикасына түрленеді. СЭС тің ПӘК і жоғары 93%, бірақ 1кВТ сағ эл.энергиясын өндірудегі өзіндік құн ЖЭС пен АЭС тен қарағанда 5-6 есе төмен.
ГАЭС тің ПӘК і шамамен 70-80% олар түнде отын және АЭС энергиясын тұтынып, суды бассейнге тартып, энергия қорын жинақтайды. Бірақ бассейндер аумағы бойынша азырақ және энергияның аз көлемін ғана жинақтап отырады. Сонымен ГАЭС те аз жинақталған су энергиясы қолданылады. Ол бассейн,су ағар, ГАЭС ғимараты және төменгі бассейннен тұрады.
ГТЭС деп электр генераторының жетегі ретінде газ турбинасы қолданылатын ЖЭС ті айтады.
Тарату құрылғыларының электр жабдықтары.
1 кВ дейінгі ЖТҚ р тарату шиттері түрінде жабдықталады. Яғни, жеке шектерде монтаждалатын және толық жабық камерада орындалады. Бір жақтан қамтамассыз ететін Тарату щиттерінің камерасы савркленген металл есіктен ,бағанадан,поястан,кабельдік желілерден тұрады. Камера ішіндегі изоляторда жинақтағыш шиналар мен рубильник монтаждалған. Сонымен қатар сақтандырғыштар мен ок тр.ры амперметрге қосылып пояске орнатылған. Рубильникті басқару рукояткамен орындалады. Ал екі жақтан қамтамасыз ететін камерада есік болмайды. Аппаратураның істеуі камераның артқы жағымен орындалады.
Электр станцияларында (ЭС) және қосалқы станцтияларда (ПС) электр жабдықтарының әртүрлі элементтерінің электрлі байланысы үшін тарату құрылғылары ТҚ құрылады (ТҚ).Тарату құрылғылары деп коммутациялық аппараттары, құрама және қосу шиналары, тоқ өткізгіштер, қосымша құрылғылар (компрессорлы, аккумуляторлы, және т.б. құрылғылар) бар, сондай-ақ релелі қорғау және автоматика, өлшеу және есептеу комплекстерінің қондырғылары бар құрылғыны айтады.
ТҚ-да барлық қосылулар ажыратқыштар мен айырғыштар арқылы тоқ беру шиналарының (сборным шинам) ортақ участкелеріне қосылады. Жалпы жағдайда ЭС-да бірнеше кернеулі ТҚ қондырылады, ереже бойынша олар өзара трасформаторлар (автотрансформаторлар) арқылы байланысқан. ТҚ генераторлы (ГРУ), жоғарғы (ВН) және орташа (СН) кернеулі, сондай-ақ өзіндік қажеттілік (с.н.) етіп бөлінеді.
Орындалу тәсілдері бойынша ТҚ ашық (ОРУ) және жабық (ЗРУ) орындалған болып бөлінеді. Ашық тарату құрылғыларында (АТҚ) барлық немесе негізгі жабдықтар ашық аспан астында орналасады, ал жабық тарату құрылғыларында (ЖТҚ) жабдықтар арнайы ғимараттарда орналасады.
Тарату құрылғыларының электр жабдықтарына ажыратқыштар, айырғыштар,сақтандырғыштар,өлшеуіш кернеу және тоқ трансформаторлары,разрядниктер,реакторлар,жинақтау шиналар жүйесі,күштік кабельдер т.б кіреді.
Жылу конденсациялық электр станциялары. КЭС блогының құрылымдық схемасы
Жылу КЭС отынның химиялық энергиясын алдымен жылу энергиясына,одан сон механикалық энергияға және ең соңында электр энергиясына түрлендіреді.Жылу КЭС құрылымдық схемасы бу қондырғыларының жылулық айналым (цикл) процестері былайша жүреді: бу генереторларында жылу жеткізу, турбиналарда будың ұлғаюы, конденсаторларда суыту.
ЖКЭС жұмысын толығрақ қарастырайық. Көмір бункерден ұсақтау қондырғысына келіп түседі. Онда ол шаң жағдайына дейін ұсақталады. Көмірлі шаң ауа үрлегіштен шыққан ауамен бірге жағуға беріледі. Осы жану нәтижесінде бөлінген жылу құбырдағы суды буға айналдырады. Су сорап көмегімен жылан пішіндес құбырлар арқылы және бу құбыры арқылы алдымен турбинаның бірінші сатысына, ал одан соі екінші сатысына келеді. Турбинада бу энергиясы генератор роторының айналуының механикалық энергиясына түрленеді. Турбинадан шыққан бу конденсаторға түсіп, суға айналдырылады. Бұл су сорап арқылы қазанға беріліп, жоғарыда баяндалған процесс қайталанады.
Қысқа тұйықталу кезіндегі аппараттар мен өткізгіштердің қызуы.
Энергожүйе электр станциясының орныққан қуаты.
Энергожүйе электр станцияларының барлық генераторларының номинал активті қуаттарының жалпы қосындысы(суммарная номинальная активная мощность всех генераторов электростанций энергосистемы)
Атом электр станциялары. АЭС-тың технологиялық схемалары.
АЭС та алынатын энергия уран ядросының бөлінуі нәтижесінде пайда болатын ядролық энергиядан бөлінеді. Сосын ол турбинаны айналдыруға арналған будың немесе газдың жылу энергиясына толығымен түрленеді, механикалық энергия кейін электрлік энергияға түрленеді. Яғни, ЖЭС пен АЭС жұмысы бір біріне ұқсас. АЭС гі бірінші энергия –ішкі ядролық энергия болып табылады. Ол ядроның бөлінуінде жойқын кинетикалық энергия түрінде, ал ол жылу энергиясына ауысады. Ядролық энергияның жылулық энергияға айналуы жүргізілетін қондырғы реактор деп аталады. Реакторда бөлінудің тізбектік реакциясы жүреді.
Жоғары вольтты айнымалы ток ажыратқыштары. Ажыратқыштарға қойылатын талаптар.
Ажыратқыштар электр тізбегін асқын жүктеме жағдайларда, қысқа тұйықталуда, қорек кернеулердің шұғыл азаюында, қуат бағыттардың өзгеруінде автоматты ажырату үшін қызмет істейді. Оларға келесідей талаптар қойылады:
Жұмыстағы сенімділік және қоршаған ортаға қауіпсіздік
Салыстырмалы түрде сөну уақыты аз болу қажет,
Мүмкіндігінше массасы мен габариті аз болу қажет
Монтаждау жұмыстары күрделі болу керек
Бағасы арзан болу керек
Олардын турлери : майлы, электромагнитти, ауалы.
Ауа ажыратқыштары
Бұларда пайда болған доға қосылған ауаның көмегімен сөндіріледі.Бұлар кең
тараған ,осы қасиеттерге байланысты майлы ажыратқыштарды алмастыруда.(Кернеуі бойынша 6-1150 кВ-қа дейін,ток бойынша 4000 А дейін,ажырату
тогы бойынша 160 кА-ге дейін).Қазір кернеуі 1500-2000 кВ номиналь тогы 10-15 кА,ажырату тогы 300 кА дейінгі тораптық ажыратқыштар дайындалуда.Конструкциясы бойынша үш негізгі реледен тұрады:
бөлектеуші (разьеденитель) бар немесе жоқ доға сөндіргіш құрылғы
қысылған ауамен қамтамасыз ету жүйесімен
басқару жүйесінен
Элегазды ажыратқыштар
Бұлардың конструкциясы негізінен автокомпрессорлық үрлеумен және магниттік үрлеумен орындалады.Бірінші әдіс бойынша пайда болған доға элегаздың көмегімен салқындатылады.Мұнда элегаз жоғары қысым резервуарынан (1 МПа дейін)төменгі қысымды резервуарға жіберіледі (0,3 МПа дейін).
Элегаздың қолданылуы келесідей:
Ауа ажыратқыштығы кемшіліктерге байланысты .Аса жоғары электрлік беріктікпен және ажырату қабілеттілігімен ерекшелінетін газды ауаның орнына қолдануға болады.Бұл SF6-элегазы.Ал,екінші әдісінде екі түйіспенің ортасында пайда болатын доғаға тұрақты магнит тудыратын радиалды магнит өріс әсер етіп,нәтижесінде доға сөндіріледі.
Электромагниттік ажыратқыштар.
Бұлардың артықшылықтары:өзінің жұысы майды да,қысылған ауаны да қажет етпейді.Бірақ олардың ажырату қабілеттілігі кернеу бойынша шектеледі. Доғаның сөнуі доға бойынша әсер ету арқылы жүргізіледі,олар КРУ үшін 6-20 кВ кернеуде,3200 А дейінгі токта жиі коммутациялау үшін қолданылады.
Вакуумдық ажыратқыштар(ауа өткізгіш)
Мұндай ажыратқыштарда доғаның сөндірілуі жоғары вакуумда жүргізіледі.Осы қасиеттер бойынша олар 6-10 кВ кернеулікте басқа ажыратқыштарды ығыстыруда(35 кВ дейінгі құрылғы).
Кемшіліктері: аса жоғары вакуумға берік материалдарды және арнайы түйіспелік материалдарды жасауға байланысты қиындықтар туы, капиталдық енгізулердің жоғары болуы.
Жоғарғы вольтты тұрақты ток ажыратқыштары. Тез әсер ететін ажыратқыштар.
Тұрақты ток тізбегін, дəлірек айтсақ тұрақты ток бағытын ажырату процесі (ТТ), тұрақты ток кезіндегіге қарағанда едəуір айырмашылығы бар. Доғаның сөнуі жəне айнымалы ток тізбегінің өшірілуі токтың нөлдік мəніне жуық кезінде болады, бұл процесс əрбір период кезінде 2 рет қайталанады. Тұрақты ток нөлге келмейді. Тұақты ток тізбегін сөндіру үшін ток нөлге жеткенше кедергіні көбейту керек. Бұндай кедергі ретінде доғаны қолдануға болады,
ажыратып қосқыштар ретінде қолданылады u (t) Д сипаттамасы талаптарға сай болуы керек. Олар догалы жане элегазды болады.
Тез әсер ететін ажыратқыштар тұрақты тоқ тізбегі жүктемесін және оларды асқын кернеу мен қысқа тұйықталуда автоматты ажырату үшін қолданылады.
Тұрақты ток тізбегін, дәлірек айтсақ тұрақты ток бағытын ажырату процесі (ТТ), айнымалы ток кезіндегіге қарағанда едәуір айырмашылығы бар. Айнымалы ток кезінде доғаның сөнуі және ток тізбегінің өшірілуі токтың нөлдік мәніне жуық кезінде болады, бұл процесс әрбір период кезінде 2 рет қайталанады. Тұрақты ток нөлге келмейді. Тұақты ток тізбегін сөндіру үшін ток нөлге жеткенше кедергіні көбейту керек.
Тәжірибеде тұрақты тоқ тізбегін қысқа тұйықталудың максимал мәніне жеткізбей сөндіреді,сондықтан да тез әсер ететін ажыратқыштар қолданылады.Олардың максимал өшу тоғы 15 - 27кА-дей.
Тез әсер ететін ажыратқыштар өшіру механизмінің жұмыс істеу принципі бойынша 2 топқа бөлінеді.
серіппелі өшіруімен,мұнда тізбектің ажыратылуы мықты серіппелердің көмегімен жүргізіледі;
магнитті-серіппелі өшіру,мұнда тізбек ажырауы серіппелердің де, электромагнитті күштер көмегімен де жүргізіледі.
Тоқ бағытына әсер ету қабілеті бойынша тез әсер ететін ажыратқыштар:
поляризацияланған,тоқтың белгілі бір бағытына қарай автоматты ажырататын;
поляризацияланбаған,тоқ бағытына тәуелсіз,тек тоқтың шамасына қарай автоматты ажырататын.
Бір жинақтық шина жүйесі бар тарату құрылғылары.
Тарату құрылғыларының ең қарапайым жүйесі - бір жинақтық шина жүйесі,ол көбінесе, тек бір қорек көзі бар кіші қуатты электрқондырғыларында қолданылады.Мұнда айырғыштарды немесе шинаның жөндеу жұмыстары тарату құрылғысының толық өшуін талап етеді.Қысқа тұйықталу кезінде де барлық шина құрылғылары сөніп қалады.

Бір жинақтық шина жүйесі(секцияланбаған)
Бір немесе бірнеше трансформаторы немесе генераторы бар электр станциялары мен қосалқы станцияларда тұтынушыларды электр энергиясымен сенімді қамтамасыз ету мақсатында шиналарды секциялайды,яғни 2ге бөледі.Әрбір шина секциясына мүмкіндігінше генератор мен трансформаторлардың,желілердің тең санын қосады.

Бір жинақтық секцияланған шина жүйесі секциялық ажыратқышымен.
Шиналарды секциялау схемаға үлкен эксплуатациялық жеңілдікті қамтамасыз етеді.
Электр станцияларындағы синхронды генератор.
Энергожүйе кәсіпорындарында реактивті қуатпен жабдықтау мүмкіндіктері шектелген. Мүмкіндіктер реактивті қуатына тәуелді. Синхронды қозғалтқышқа қарағанда синхронды генератордан шығатын реактивті қуатты ұзақ қашыққтыққа беруге болады. Сондықтан генераторды реактивті қуат ретінде қолдану тек энергожүйенің техника экономикалық шарртарымен шектеледі. Сонымен қатар энергожүйенің станцияларының генераторлары тұтынушы жақын орналасқан кезде де реактивті қуат ретінде қарастырылуы мүмкін. Мысалы ТЭЦ бұл авариядан кейінгі режимдерде өте маңызды болып табылады. Өйткені ол кезде раективті қуатты генерациялау басқа көздерден шектеледі. Өзіндік эл.станцияның синхронды генераторлары ең тиімді реактивті қуат көзі болып табылады.
Күштік трансформаторлар, олардың негізгі түрлері.
Трансформатордың жұмыс қағидасын қарапайым бірфазалы екі орамды трансформаторлар мысалында қарастырамыз.Трансформаторлар тұйқталған магнит жетектен 3 жəне орам сандары W1 жəне W2 екі орамдардан тұрады. Трансформатордың орамдары магнит өрісін
жасау үшін қызмет етеді, оның көмегімен электр энергиясын беру жəне пайдалану шарттары бойынша талап етілетін ЭҚК-ті кернеу қамтамасыз етеді. Бірінші жəне екінші ретті орамдардың, осы орамдардағы білек санының қатынасына тең. ЭҚК-ң қатынасын трансформация көздері деп атайды k=i1/i2= W1/W2. Осылайша орамдардағы білектер санын ала отырып берілген U1 кернеу кезінде трансформатордың қажет шығыстың кернеуін алу U2=I2. 52 Егер U1>U2 яғни k>1 болса трансформатор төмендеткіш деп аталады, U1<U2 кезінде жоғарылатушы деп аталады. Екінші ретті орамды жүктеме Zu кедергісіне қосқан кезде ол бойынша айнымалы ток i2 өтеді. Осы кезде бірінші ретті орамда i1 тогы туындайды, ал магнит ағыны тұрақты етіп ұстап тұрады. Соның нəтижесінде бірінші ретті орамға келтірілген ЭҚК-ге жəне желідегі U1 кернеуінің арасындағы теңдік қамтамасыз етеді. Осылайша, трансформатордың жүктемесі кезінде магнит ағыны бірінші жəне екінші ретті орамдардың магнит қорғаушы күштердің бірлескен əрекетімен тудырылады. Электротехникалық болаттың пластинкалардан жиналған тұйықталған магнит жетек кезінде бірінші ретті орамның МҚК –сі i0 ,W1 номинал жүктеме кезінде орамдардың МҚК-ң 0,2-3.0 пайызын, сондықтан i1W1= i2W2 деп қабылдауға болады. Яғни, бірінші жəне екінші ретті орамдарда өтетін токтар олардың біліктерінің қатынасына пропорционал i1/i2 = W1/W2 болады
Электр станциялардағы кернеуді өзгерту арқылы кернеуді реттеу.
Энергожүйесіндеге эл.станциялардың генераторлары жалпы электрлік желілерде жұмыс істейді. Сондықтан олардың жұмыс режимі эл.жүйелерінің жалпы талаптарына байланысты болады. Жоғарлатқыш трансформатор блоктарында жұмыс істейтін генераторларда, генераторлық кернеудің тарату желілері мен байланысы болмайды. Ал өзіндік қажеттілік жүктемесі ереже бойынша жүктемесі бар кернеуді реттеу трансформаторы арқылы қоректенеді.
Сондықтан реактивті қуаттың генерациялануының өзгеруі және соған байланысты генератор қыспақтарындағы кернеудің де өзгеруі аса қиыншылықтар тудырмайды. ПУЭ бойынша бұл өзгеріс —5% до +10% UН болады.
Тарату желілерімен байланысқан генераторлық кернеу шиналарында жұмыс істейтін генераторларда кернеу аз шектерде реттеледі. Яғни, кернеудің үлкен өзгерісі тұтынушыларға байқалмайтындай болуы керек.берілген жүктеме графигінің жүйесінде бұл генераторлардағы реактивті қуатты реттеу кезінде шинадағы кернеу деңгейі (тұтынушылардың қалыпты жұмыс істкуіне қажетті) РПН бар трансформатордың трансформациялау коэффицентінің өзгеруіне жетеді. Ол генераторларды жоғарғы желімен байланыстырады.
Жоғарғы желідегі генераторлармен байланысқан трансформаторларда РПН болмайды. Генератор кернеулерінің шинасындағы кернеуді реттеу олардың реактивті қуаттарының бір уақытта өзгеруімен генераторлардың қозуының өзгерісімен орындалады. Реттеу электр желідегі диспетчердің берілген тәуліктік графигімен орындалады.
Тарату құрылғыларының конструкциясы және олардың классификациясы.
Конструктивті орындаолуынва байланысты ТҚ лар ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Ішкі ТҚ р ғимараттың ішінде атмосфералық қалдықтардан желден,температураның кенет өзгеруінен,зиянды химиялық заттардан,шаңдардан қорғау ушін орнатылады. Ал сыртқы ТҚ р ғимарат сыртында орнатылған. Сонықтан ол қорғаушы корпуспенсыртқы әсерлерден қорғайтын қабатты талап етеді.. Егер монтаджық жұмыстың көп бөлігі құрылғылардың орынында орындалатын болса және кешенді болса. Егер олар арнайы зауыттарда дайындалса және блог шкаф,панель,уяшық түрінде орнатылса ТҚ р жинақтағыш болады.14. Күштік трансформаторлардың конструкциясының элементтері.
Элек.ст мен қос ст да орнатылған күштік трансформатор ээ сын бірінші кернеуден екіншіге түрлендіру үшін арн. Үш фаз трансформ кеңінен қолданылады. Себебі олардағы шығын 12-15 % ке төмен, сондай ак активті материалға кететін шығын мен оның құны 20-25%ке аз. 1 фазалы трансформатор тобымен салыстырғанда орамдар санына байланысты. Трансформаторлар 2-3 орамды болып бөлінеді. сондай ак 1-ши кернеудін орамдары коп, төменгі кернеу орамы 2- не одан жогары параллель тармактардан тұрады. Куштік трансф-н ном параметрлеріне келесілер жатады, ном куат, ном ток, к.т кернеүі, бос журіс тогы, бос жүріс және к.т шығындары.
Электр станция мен қосалқы станциялардың өзіндік қажеттілік жүйелері.
Қосалқы станцияның өзіндік қажеттіліктерінің қуаттары үлкен емес. Сондықтан да олар 380\220 кВ торабымен қорек алады. Ол торап қоректі төмендеткін тр.дан алады. Екі трансформаторлы қосалқы станцияда 2ТСН орнатылады. Олардың қуатынжүктемеге сәйкестендіріп жөндеу жұмыстарын жүргізу кезінде және трансформатордың істен шығуы кезінде мүмкін болатын артық жүктелу коээфиценті таңдалады. ТСН ң шектік қуаты 630\1000кВ. ТСН ді торапқа қосу опреативті ток көзіне байланысты болады. Тұрақты оперативтік токты барлық 330\750кВ және одан жоғары қосалқы станцияда және жинақтаушы шиналары бар жүйелерде қолданылады. 110-220кВ тарату құрылғылары бар қ.ст да қолданылады. 35кВ қосалқы ст.да ТСН қоректендіруші желіге сақтандырғыштар арқылы қосылады.
Электр станциясының өзіндік қажеттіліктер жүйесінің қабылдағыштары және олардың сипаттамалары.
Қосалқы станцияның өзіндің қажеттілік қабылдағыштары жауапкершілік дәрежесі бойынша 3 топқа бөлінеді:
1топ-мұндай қабылдағыштарға негізгі жабдықтардың экплуатациялануының нормальді режимінің бұзылуына жеке және толық сөнуіне немесе авариялық бұзылуына алып келетін жабдықтар жатады. 1топ қабылдағыштарын қоректендіру үшін АВР бар 2 қорек көзі қажет.(ПУЭ бойынша 1 категория)
2топ- қабылдағыштарына олардың сөнуі кезекші қызметші қосалқы станцияға кеелгенше (24сағ) 20-40мин сөндіру мүмкіндігі бар қабылдағыштар жатады. Мұндай қабылдағышатардың қорегін қалпына келтіру қолмен орындалады. (ПУЭ бойынша 2категория)
3топ-сөндірілуі едәуір ұзақ уақытқа мүмкін болатын қабылдағыштар жатады. (ПУЭ бойынша 3категория) Қосалқы станцияның өзіндік қажеттілік электр қабылдағыштарын жұмысқа қосу режимі бойынша торапқа тұрақты қосылған (соның ішінде басқару және релелік қорғаныс тізбектері жатады) Сыртқы ауаның температурасына,үзілістер кезінде режимнің өзгеруіне байланысты кезеңді түрде қосылатын,жөндеу жұмыстары кезінде қосылатын болып бөлінеді.
1 топтағы тұрақты қосылған қабылдағыштарға: оперативті тізбектер,трансформатордың салқындату жүйесінің электр қозғалтқыштары,байланыс және телемеханика аппаратуралары, майлау және салқындату жүйелерінің электр қозғалтқыштары,синхронды компенсаторлар жатады.
2топтағы кезеңді қосылатын қабылдағыштарға:компрессорлардың электр қозғалтқыштары, аккумуляторлық батареялардың зарядтаушы құрылғылары,жарықтандыру,электрмен жылыту құрылғылары,жоғарғы кернеу шкафтарының электр жылыту аппараттары жатады.
3топ вентиляция және қосымша ғимараттардың технологиялық жүктемесі,шеберханалар.
Кешендік тарату құрылғылары.
КРУ-ды электр станцияларында электр энергиясының белгілі бір үлесі тұтынушылармен генераторлы кернеуде жіберілген кезде құралады. Шарт бойынша бұл – азжəне орташа қуатты ТЭЦ жəне ГЭС қазіргі ТЭЦ-тер 100ҚТ жəне одан да көп қуат агрегаторлармен қолданады, мұндай электр станцияларда қуатты беру жоғарылатылған кернеулерде жүзеге асырылады. АТҚ да ЖТҚ да комплекті ішкі (комплектными внутренней - КРУ) немесе (наружной - КРУП) сыртқы қондырғылармен қамтылуы мүмкін, яғни іштеріне релелік қорғау жəне автоматика аппараттары мен құрылғылары енгізілген толық немесе бөлшектеліп жабық шкафтардан немесе блоктардан тұрады. КРУН жəне КРУ шкафтары толық жинақталған немесе жинақтауға дайын түрде олардыв жасайтын зауыттармен жеткізіледі
Кешенді тарату құрылғылары – өндірістік жиіліктегі үшфазалы жоғары кернеулі айнымалы тоқ электр энергиясын қабылдап,түрлендіруге арналған, өлшегіш, қорғаныстық аспаптары мен қосымша құрылғылары бар жабық шкаф түріндегі тарату құрылғысы.
КРУ-ды қолдану тарату құрылғысының бапталуын (монтаж) тездетеді.Оны қолдану қауіпсіз,себебі барлық кернеу астында тұрған бөліктері метал корпус ішінде орналасады.
Тоқөткізгіш бөліктері арасында изоляция рөлін ауа,май,инертті газдар атқаруы мүмкін
КРУ ұяшығы 4 негізгі бөліктен тұрады: желілік бөлік(кабель),релелік(төменгі вольтті),ажыратқыш бөлігі(жоғары вольтті) және жинақтау шина бөлігі
Релелік бөлікте төменгі кернеулі құралдар:РЗиА құрылғылары,рубильниктер т.б.Есік жағында жарық сигналдары,электрэнергияны өлшеу,есептеу құрылғылары,ұяшықты басқару элементтері болады.
Жоғары кернеулі бөлігінде күштік ажыратқыш орналасады.
Жинақтау шина бөлігінде күштік шиналар орналасады.
Желілік бөлігінде өлшегіш тоқ және кернеу трансформаторлары,ОПН орналасады
Өлшеуіштік кернеу трансформаторы.
Кернеудің өлшегіш трансформаторы деп кернеуді өлшеу үшін қолайлы мағынаға дейін түрлендіруге арналған жəне трансформатордың Кнақ есеге үлкейтілген қосалқы кернеуі талап етілген дəлділікпен алғашқы кернеуге модулі бойынша қалай болса, фазасы бойынша да дəл солай сəйкес келетіндей етіліп орындалған трансформаторды айтады. Кнақ көбейткіші кернеу трансформаторының ауыстыруының нақтылы көрсетілген коэффициенті болып табылады. Кернеу трансформаторларын қолдану өлшеуіш аспаптар мен релелерді қолдарымен ұстап жүрген адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді, өйткені жоғарғы жəне төменгі кернеулердің тізбектері бөлінген, өлшеуіш аспаптардың құрылысын, 100 В нақтылы көрсетілген кернеу үшін арналған релелердің орамаларын үйлестіруге мүмкіндік береді, бұл өндірісті жеңілдетеді жəне құнды төмендетеді. Ауыстырудың нақтылы көрсетілген коэффициенті нақтылы көрсетілген бірінші жəне екінші кернеулердің ара-қатынасына тең: Кном =U1номU2ном Күш беретін трансформаторларға қарағанда кернеу трансформаторының ауыстыруының нақтылы көрсетілген коэффициенті орам сандарының ара- қатынасынан біршама өзгеше болып келеді п = w,/w2.
Тансформаторлардың нақтылы көрсетілген бірінші кернеулері желілердің нақтылы көрсетілген сызықтық кернеулерінің өлшеміне сəйкес стандартталған Бірінші ораманың жерге жалғанған нейтральмен бірге жұлдызға қосу үшін арналған бірфазалы трансформаторларға мұның қатысы жоқ, олар үшін нақтылы көрсетілген бірінші кернеулер ретінде желілердің фазалық кернеулері қабылданған, мысалы 35000 / 3 немесе 220000 / 3В.
Кернеу трансформаторларының негізгі екінші орамаларының нақтылы көрсетілген екінші кернеулері 100-ге немесе 100 / 3 В.-ға тең деп белгіленген. Қосымша орамалардың нақтылы көрсетілген кернеулері төменде көрсетілген.
Кернеу трансформаторымен өлшенетін U1 кернеуін, U2 екінші кернеуін трансформациялаудың нақтылы көрсетілген коэффициентіне көбейту арқылы анықтайды:
U1 =U2 К ном
Өлшеуіштік ток трансформаторы.
Кернеу өлшегіш трансформаторы деп кернеуді өлшеу үшін қолайлы шамаға дейін түрлендіруге арналған және трансформатордың Кнақ есеге үлкейтілген екіншілік кернеуі талап етілген дәлділікпен біріншілік кернеуге (соңғысы белгілі бір шеңберлерде өзгерген кезде) модулі бойынша, фазасы бойынша да дәл сәйкес келетіндей етіліп орындалған трансформаторды айтады. Кнақ көбейткіші кернеу трансформаторының номинал трансформациялау коэффиценті болып табылады.
Кернеу трансформаторларын қолдану өлшеуіш аспаптар мен релелерге қолдарымен жанасқан адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етюді.
Номинальный коэффициент трансформации равен отношению номинальных первичного и вторичного напряжений:
Трансформатордың номинал трансформациялау коэффиценті біріншілік және екіншілік кернеу қатынасына тең:

Кернеу трансформаторлаының негізгі екіншілік орамдарының номинал екіншілік кернеуі 100 или етіп алынған
Кернеу трансформаторларының қателіктері. Трансформатордың Кнақ есеге үлкейтілген екіншілік кернеуі, біріншілік кернеуден модулі бойынша,фазасы бойынша,трансформатордағы қуаттың шығындануының салдарынан аздап өзгеше болып келеді. Бұл кернеулердің біріншілік кернеуге қатысты әртүрлі болуы, кернеудегі қате кетушілікті көрсетеді: Егер U2Kном > U1 кернеудегі қате кетушілік оң болады. Трансформатор қателігі пайыз түрінде көрсетілуі мүмкін.

Төменгі кернеудегі тарату құрылғылары.
Төменгі кернеулі тарату құрылғысы 50 Гц жиіліктегі 660/380/220 В төменгі кернеулі желіледегі айнымалы тоқ электр энергиясын қабылдап,тарату үшін және қысқа тұйықталу мен асқын жүктелуден қорғауға арналған.Жарықтандыру,өндірістегі күштік қондырғыларда қолданылады.
Коммутациялық аппарат есебінде кірісінде автоматты ажыратқыштар орнатылған,шықпалы желілерді қорғауға сақтандырғыш-ажыратқыш-айырғыштар болуы мүмкін.

Приложенные файлы

  • docx 15764994
    Размер файла: 58 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий