иммун ответы


Иммунология.
1 – билет.1.Иммунология пәні және оның мақсаттары.
Иммунология – иммун жүйесінің, оның генетикалық, молекулалық және клеткалық механизмдерін зерттейтін ғылым.Қазіргі уақытта иммунология негіздерін білу барлық саладағы медик-студенттерді дайындаудағы керекті құрам бөлігі болып табылады.
Иммунологияның мақсаты – студенттерді патогенезінде иммунды патологиялы механизмдер жататын бірқатар ауруларды бағалау және емдеу білімдерімен қамтамасыз ету. Қазіргі иммунология - өзіндік инститтутары, журналдары, ұлттық және халықаралық қоғамдары бар тәуелсіз медико-биологиялық пән ретінде саналады. Жаңа ғылыми жаңалықтардың, фактілердің жиналуы және практикаға тез жетуі – иммунологияның ерекшеліктері болып есептеледі. Және қазіргі кезде иммунология клиникалық медицинадағы көптеген сұрақтарды шешуге мүмкіндік беретін ғылымдар қатарына шықты. Қазіргі иммунологияның жетістіктері – жаңа, тиімділігі жоғары диагностикалық және емдік препараттардың алынуымен, жұқпалы аурулардың төмендеуімен, көптеген ауруларды (қатерлі ісіктер, аутоиммунды, аллергиялық және созылмалы жұқпалы аурулар) емдеу кезінде иммунокоррекциялық терапияны қолдануымен, біріншілік және екіншілік иммун жетіспеушілік жағдайлардың патогенезі мен емін зерттеумен байланысты.
2. Біріншілік және екіншілік иммунды жауап.
Біріншілік иммунды жауап 4-7 күнде дамиды. 1-шілік гуморалды иммунды жауаптың негізгі В-лимфоциттердің белсендірілуі және олардың антидене түзетін плазмоциттерге айналуы болып табылады. Антиденелердің басым көпшілігін IgM құрайды, жасушалық иммундық жауап пісіп жетілгенэффекторлы Т-лимфоциттердің пайда болуымен белгіленеді. Антигенмен бірінші рет жанасқаннан кейін зерде Т- және В- жасушалары түзіледі.Екіншілік иммунды жауап көптеген көрсеткіштері бойынша біріншілік жауаптан ерекшеленеді. Екіншілік иммундық жауап кезіндегі жасырын кезең өте қысқа, жылдам дамиды және антиген аз мөлшерде болуын талап етеді. Оның айқындалған пісіп жетілу белгілері бар, оның гуморалды және жасушалық факторла арнайылығы антиденеге қатысты жоғары болады. IgМ белсенділігі мен күштілігі бірдей IgG денгейи 1-шилик иммунды жауапка караганда активтилиги жогары.
Ісік жасушаларының антигендік құрамы: антигендік күрделену мен қарапайымдану.
Адамда кездесетін қатерлі ісіктелде ерекше антигендердің болуын алғаш реттәжірибе жүзінде Зильбер ашқан. Ісік антигендерінің генетикалық құрылысы ішкі немесе сыртқы болады. Сыртқы генетикалық құрылысы жасушаға сырттан енгізген өзгерістердің енуіне байланысты (онкогенді вируспен жұқтырылғанда). Ішкі себептермен шақырылған ісікерекшелік антигендердің пайда болуы тұымқуалаушылыққа байланысты, тік тасымалдау арқылы вирус онкогенінің геномға енуі немесе жасуша бөлінуін қадағалаушы гендердің онкогендер ісік тежеуші гендер мутантты түрлерімен байланысты болуы мүмкін.
Эмбрион кезінде рак-эмбрионалды антигендер пайда болады.Қазіргі кезде ісіктер түрімен бірлескен көпшілікті эмбрионалды антигендер анықталған. Оның ішінде толық зерттелген: альфа-фетопротеин, карцино-эмбрионалды антиген, эмбрионалды сульфрглико-протеин, Н-цитокин, Реган фосфотазасф т.б. Рак эмбрионалды антигендердің аурулар қан сарысуында анықталуы рактың ерте анықталуына мүмкіндік береді.
Қатерлену кезінде ісік жасушаларында екі үрдіс бірдей жүреді: антигендік қарапайымдану – қалыпты тіндерге сай антигендерді жоғалту, антигендік күрделену – берілген тіндерге тән емес жаңа антигендердің пайда болуы, соның ішінде ісікерекшелі, рак-эмбрионалды, вирусерекшелі және гетеро мүшелік антигендер. Ісікерекшелі антигендердің мінездемесі жағынан тәжірибелік ісіктерді екі негізгі топқа бөлуге болады.
Канцерогендермен әсерленген.
Вируспен әсерленген.
2- билет.
Қазіргі иммунологияның жетістіктері
Қазіргі иммунология - өзіндік инститтутары, журналдары, ұлттық және халықаралық қоғамдары бар тәуелсіз медико-биологиялық пән ретінде саналады. Жаңа ғылыми жаңалықтардың, фактілердің жиналуы және практикаға тез жетуі – иммунологияның ерекшеліктері болып есептеледі. Және қазіргі кезде иммунология клиникалық медицинадағы көптеген сұрақтарды шешуге мүмкіндік беретін ғылымдар қатарына шықты. Қазіргі иммунологияның жетістіктері – жаңа, тиімділігі жоғары диагностикалық және емдік препараттардың алынуымен, жұқпалы аурулардың төмендеуімен, көптеген ауруларды (қатерлі ісіктер, аутоиммунды, аллергиялық және созылмалы жұқпалы аурулар) емдеу кезінде иммунокоррекциялық терапияны қолдануымен, біріншілік және екіншілік иммун жетіспеушілік жағдайлардың патогенезі мен емін зерттеумен байланысты. Қазіргі иммунологияның негізі- иммунды генетика. Ол өз құрамына иммунды патологияны, транплантациялық иммунологияны,, қатерлі ісік иммунологиясын, жұқпалы иммунологшияны қосады. Маңызды бағытының бірі – иммунопрофилактика. Иммунобиотехнология мен гендік инженерия дамуы арқылы иммунды жауапты коррекциялау, фенотиптік және иммунитетті стимулдеу мен модификациялауғ қажетті табиғи алуан түрлі активті заттарды өндіру мен құрастыруға арналған құбылыстар пайда болды.
Комплемент жүйесінің құрылысы: негізгі компоненттері мен ингибиторлары.
Комплементтік жүйе – бул иммундық реакцияға қатысатын коп компонентті ферменттік жүйе. Комплементті бірінші Борде ашты. Комплемент жүйесі қан сары суында болатын белоктар жиынтығы. . Олардың әртүрлі ферметтік белсендлігі бар. Бул белоктар біріншілік активациядан кейін бірімен -бірі тізбектесе байланысады да биологиялық активті әсері бар заттарды бөледі. Комплемент жүйесі патогенезінде иммунды комплексті механизмдер бар патологиялық процестердің дамуында манызды роль аткарады. Аутоиммунды аурулардағы тканьдердің зақымдалуында да комплемент жүйесі қатысады. Комплемент жүйесінің қызметі: 1) бактерия қабырғасының лизисін шақырады, 2) антиденелермен опсонизациялған клеткалардың фагоцитозің кұшейту, 3) тромциттердің агрегациясың шақыру, 4) калликреин-кининдық жүйесің активтеу, 5)аллергиялық реакцияларға қатысу, 6) аутоиммунды процестерге қатысу, 7) иммунокомпетентті клеткалардың қызметіңе әсер ету, 8) кейбір вирустарды нейтрализациялау, 9)иммунды комплексті аурулардың дамуына қатысу.
Комплемент жүйесінің зақымданулары рецидивті инфекцияларға және иммунды комплекстерге байланысты патологиялық жағдайларға әкелу мүмкін. Комплементтің 1-ден 4-дейін жетіспеушілігі иммунды комплексті аурулармен көрінеді, ал С3-тің жетіспеушілігі пиогенді инфекцияларға жоғары бейімділікпен ассоциациалған және жүйелі қызыл жегі симптомдармен көрінеді. С5-8 компоненттерінің жетіспеушілігі Neisseriaмен шақырылатың инфекцияларға жоғары бейімділікпен ассоциациалған.
Комплемент жүйесінің белсенділігі ингибирлеуші факторлардың бақылаумен жүреді. Ингибитолар: С1-ИНА, С3в-ИНА. С1-эстераза ингибиторының жетіспеушілігі анигионевротика -лық ісінуімен көрінеді. С3ИНА жетіспеушілігі кезінде С3 молекуласының ыдырауы жоғарлау нәтижесінде С3 өнімі де көбееді.С3а әсерінең мес клеткаларынан шыққан гистамин рецидивті есекжемге әкеледі.
Сүйек кемігі мен тимус препараттарын қолдану.
Препараты тимуса.Препараты тимического происхождения (тималин, тактивин, тимоптин, ти-мактид, тимостимулин, вилозен) представляют собой комплекс полипептид-ных фракций, полученных из вилочковой железы млекопитающих животных. Основным механизмом действия препаратов тимуса является потенцирование функциональной активности Т-лимфоцитов, что приводит к повышению про-тивоинфекционной и противоопухолевой резистентности, замедлению регресса иммунокомпетентных клеток. Препараты тимического происхождения показаны в комплексной терапии при иммунодефицитных состояниях с преимущественным поражением Т-сис-темы иммунитета (как при первичных, так и при вторичных дефектах клеточного иммунитета).
Сходный механизм действия и одинаковые показания к применению имеет и синтетический аналог препаратов тимуса — тимоген. При этом тимоген проявляет свою активность в терапевтических концентрациях намного ниже, чем природные тимические пептиды.Препараты костного мозга.Представителем группы иммунокорректоров костномозгового происхождения является миелопид. Миелопид — комплекс низкомолекулярных пептидов (миелопептидов), выделенных из костного мозга млекопитающих. Миелопид — биорегулятор иммунной системы, обладающий также нейротропной активностью (Петров Р.В., 1984, 1995). При различных вариантах вторичного иммунодефицита миелопид увеличивает абсолютное количество В- и Т-лимфоцитов, зрелых плазматических клеток, фагоцитов крови и периферических лим-фоидных органов (Петров Р.В., Степаненко Р.Н., 1997). Препарат показан при транзиторных иммунодефицитах, развившихся на фоне хирургических вмешательств, травм, химио- или радиотерапии.
3- билет.
Иммунитеттің теориясы.Ф. Бернеттің клон-сұрыптау теориясы.
19 ғасырда П.Эрлихтің гуморалды иммунитет теориясы шығады. Эрлихтің пікірі бойынша антиденелер клеткалардың жақты тізбектері болады. Жақты тізбектер теориясы кәзіргі кездегі клеткалық рецепторлар туралы мәліметтер арқылы анықталды. Микробқа қарсы пайда болған заттарды антидене деп атады. Сонымен қатар, иммунитеттің фагоцитарлық теориясын феноменіне сүйене отырып И.Мечников иммунитеттің фагоцитарлық теориясын шығарады.
Борде, Чистович -иммунитеттің гуморалды жасушалық теориясы.
Бернеттің иммунологиялық төзімділік теориясы.
Бернеттің клон-сұрыптау теориясы – мағынасы: әр антигенге белгілі лимфоцит бар. Антиген өзіне сәйкес рецепторы бар лимфрцитті стимулдейді. Нәтижесінде осы антигенге арнайы лимфоциттер клоны пайда болады. Лимфоидті клеткалардың популяциясы өте көлемді, гетерогенді, антигендік детерминанттардың көп санды түрлерінен асып түсіп, басып кетеді. Бірақ, шындығында бұл процесс күрделенген, өйткені белгілі рецепторлары бар лимфоциттердің пайда болуы өмір бойы жүреді.
1974ж. Ерненің иммунологиялық теориясы – идиотип-антиидиотип қарым-қатынас теориясы. Әрбір иммуноглобулинде 2 негізгі бөлімшесі болады. Олардың ішінде: біріншілері - әдеттегі антигендердің антигендік детерминанттарымен байланысады, екіншілері – басқа Иг-ң молекуласы сыртында орналасқан, антигендік детерминанттармен ұқсас, идиотипикалық детерминанттармен өзара әрекет жасайды. Мұндай детерминаттар идиотип деп аталады.
Сонымен, иммунитет – организмнің генетикалық бөгде информациясын тасымалдаушылардан қорғану әдісі, ішкі гомеостазды сақтау үшін бағытталған.
Иммунды жауап дегеніміз антигенді байланыстырып, инактивациялап, ыдыратып және организмнен шығаруға бағытталған иммун жүйесінің арнайы комплексті реакциясы. Иммунды жауап бір-бірін толықтыратын клеткалық және гуморалды иммунитет реакциялармен жүзеге асады.
Қан сарысуындағы тежегіш факторлар (IgG, циркуляциядағы ісік антигені, циркуляциядағы иммунды комплекстер).
Ісік антигендеріне қарсы гуморалды ммунды жауап басқа кездердегі қарсы тұру сияқты IgM түзілуінен басталады. Егер IgM ісік жасушасының бетіне жетіп өзіне сай антигендік детерминантасымен тұрақты байланысса комплемент жүйесі классикалық жолмен белсенеді. Литикалық комплекс ісік жасушасының мембранасын бұзады. Бірақ IgM негізі лейкозда, яғни қан айналымында орналасқан ісік жасушасына әсер етуі жаксы. Егер ісік қан тамырынан тыс болса онда IgM оның бетіне жетпейді, ісік лизиске ұшырамайды. Ісіктің көпшілік түрінде IgM түзілуі IgG-ге тез ауысады. IgG бұл жағдайда онкологиялық аурулардың қан сарысуындағы кедергі фактор ролін атқарады. Кедергі фактор ретінде ерігіш ісік антигендер мен айналымда жүретін иммунды комплекстер де кедергі болады. Бұл кезде олар Т-лимфоциттердің антигентанушы рецепторларына кедергі жасайды. Оның ісікке қарсы белсенділігін төмендетеді. Кедергі факторды жою үшін плазфаферез, иммуносорбция, сау донордан қан құю тәрізді шаралар қолданылады. IgG жасушалық иммунитет дамуында, жасушалық антидене тіуелді цитотоксикалығында қатысады, нәтижесінде жасушалар еріп жойылады.
Вакцинация кезіндегі асқынулар. Вакцинацияның тиімсіз болуының иммунологиялық себептері.
Вакцинацияның қауп-пайдасының критерийлеріне сүйене отырып вакцинацияны жүргізу керек. Вакцина организге көптүрлі әсер көрсетеді. Болу мүмкін: вакцинадан кейін реакциялар және вакцинадан кейін асқынулар. Вакцинадан кейін реакциялар бір түрлі, циклды, қысқа уақытты, сау адамдарда болады, организмнің тіршілік әрекетінің бұзылыстарына әкелмейді.
Вакцинадан кейін реакциялар жергілікті және жалпы болады. Вакцинадан кейін реакциялар бул – организмнің вакциналды штамының қондыруына реакциясы.
Организмнің вакцинаға реакциясын интеркурентті инфекция өзгерту және аурлату мүмкін. Сонымен қатар, интеркурентті инфекцияның өзі де аскынулармен өту мүмкін.
Вакцинадан кейін асқынулар бул- вакцинацияға сәйкес емес патологиялық көріністер:
Вакцинадан кейін асқынулар - генерализациялған реакциялар: анафилактикалық шок, эецефалит, сары су ауруы, аллергиялық ауралардың асқынулары, аутоиммунды ауралар, онкоауптілік, ж.т.б.
Вакцинацияның тиімсіз болуы жақында 1 апта бұрын ЖРВИ мен ауырса, генетикалық жауап бермеушілік болса. Емі фенотиптік иммунокоррекция жасау.
4 билет.
Иммунды жүйесінің қызметтері. Иммунологиялық бақылау.
ИММУН ЖҮЙЕСІНІҢ ҚЫЗМЕТТЕРІ:
Жұқпаларға қарсы қорғаныс.
Ісікке қарсы иммунитетке қатысу.
Трансплантациялық иммунитетке қатысу.
4, Аллергиялық реакцияларға қатысу.
5, Аутоиммунды патологияның даму механизмдеріне қатысу.
6, Ана мен бала организмдері өзара қатынасына қатысу.
7, Қабыну процессіне қатысу.
8, Қан ұю механизмдеріне қатысу.
Организмнің иммун жүйесі біртұтас морфофункционалды жүйе.
Иммун жүйесінің жалпы салмағының мөлшері – 1,5-2 кг. тартады, ал лимфоциттердің жалпы саны 1013-і дәрежесінде болады. Лимфоциттер лимфатикалық тамырлар мен қан тамырлар арқылы лимфоидты мүшелер мен лимфоидты емес тіндердің арасында интенсивті түрде рециркуляциялайды. Бұл лимфоциттердің миграциясы керісінше де жүреді. Миграция механизмі лимфоциттердің бетіндегі белгілі молекулалардың қан тамырының эндотелийінің мембранасындағы белгілі бір молекулалармен әсерлесуден тұрады (адгезиндер, интегриндер). Лимфоциттердің миграциясы организмнің жүйелі физиологиялық мақсаттарына байланысты.
2. Тимустәуелді және тимустәуелсіз антигендер, құрылыс ерекшеліктері, табиғатта таралуы және оларға қарсы иммунды жауаптың қалыптасуы. Ағзаға түсу жолдары.
Әртүрлі бүлдіргіш факторлар мен инфекциялық агенттердің әсерінен организмнің өз клеткалары антигенге айналуы мүмкін. Микро- және макроорганизмнің ортақ антигендік детерминанттары бар антигендер айқас әсері бар антигендер деп аталады. Түрлік антигендер – организмнің бір ғана түріне сәйкес. Антигендер иммунды жауапты Т-хелпердің көмегімен ғана шақыратын тимус тәуелді деп аталады. Ал, антигендер иммунды жауапты Т-лимфоциттердің қатысуынсыз шақыратын, Т-тәуелсіз деп аталады. Бұл антигендерге бактериалды ЛПС, пневмококктың полисахаридтері. Vi-антиген, ПВП (поливинилпиролидон) жатады. Түрлік антигендер - организмнің бір ғана түріне сәйкес. Гетероантигендер - әртүрге жататын организмдегі ортақ антигендер.
3. Тх1-т-эффекторы ГЗТ. Макрофаги и Тх1 в очаге реакции выделяют целый набор противовоп-ных цитокинов(ИЛ-1, ИЛ-6, ИЛ-8, ФУМ, и др.), кот. Вызывают воспаление в коже. Кол-во инфильтрирующих клеток достигает максимума через 48-72 часа, тогда же достигает максимума воспалительная реакция. Затем реакция затухает, макрофаги и кераноциты коди выделяют простагландин Е, кот-й ингибирует продукцию ИЛ-1 и ИЛ-2. Продуцируемый тучными клетками ИЛ-10 ослабляет экспрессию молекул МНС II класса на клетках лангерганса и макрофагах и подавляет в этих клетках и в Тх1 продукцию цитокинов
Антигенді біріншілік тануы аңқау Т-клеткалармен жүзеге асады. Аңқау Т-клетканың жетілуі лимфоидты тканьде өтеді. Лимфа ағымымен патоген жақын лимфа түйініне, ал қан ағымымен көк бауырға барады. Антиген кілегей қабықтарға орналасқанда пейер табақшаларға, бадамша бездерге миграциялайды.
Перифериялық лимфоидты тінде АГ танып жэне оны Т-лимфоциттерге иммуногенді түрде ұсынуға қаблеті бар 3 типті мамандандыру клеткалар бар. Олар – макрофагтар, дендритті клеткалар және В-клеткалар. Бұл клеткалардың функциясы 1-ші немесі 2-ші МНС молекулалардың антигенді пептидтермен комплексті түзуімен көрінеді. Антиген лимфоидты тінге түсіп лимфоциттердін рециркуляциясын күшейтеді. Аңқау Т-лимфоциттер лимфотүйіндердің Т-аймағына венуланың эндотелийі арқылы түседі. Жетілген Т-клеткалардың генерациясы макрофагтардың және дендритті клеткалардың бетінде пептидті антигенді І немесе ІІ-ші МНС классты молекулалармен комплексте танудан басталады. Кофакторлардың әсері Т-клеткалар рецепторларының антигендік комплекспен әсерлесуіне мүмкіндік береді. Осы қызметті АТК-лар жүзеге асырады.
Аңқау Т-клеткалардың антигенмен біріншілік кездесуден кейін активациясы “сәйкестендіру” (примирлеу) деп аталады. Осыдан кейін Т-клеткалардың әрбір субпопуляцияларының қызметтік бағыттары анықталады. Егер аңқау СД4 ТнО клеткалар антигендік комплексті макрофагтың бетінде таныса, ары қарай СД4 Тн1 клеткаларға мүшеленеді. Егер МНС ІІ-ші молекуламен комплексте антиген В-клетканың бетінде танылса, ары қарай СД4 Тн2 хелперлі клеткаларға мүшеленеді.
Аңқау Т-клеткалардың көпшілігі арнайылық әсерлесудің сұрыптауынан өте алмайды, қайтадан рециркуляция процесіне қатысу үшін, өзіне тән антигенді іздеп эфферентті лимфа тамырлары арқылы кетеді.
Т-клеткалардың антигентанушы рецепторларының антигендік комплекспен байланысуы және СД8 немесе СД4 корецепторлардың қатысуы, аңқау Т-клеткалардың дамуына бірінші сигналды қамтамасыз етеді – пролиферациямен дифференцировкаға. Даму процесінің жалғасуына екінші сигнал қажет. Костимулятор ретінде АПК мембранасында экспрессерленетін В7 молекуласы шығады. В7 – гомодимер, иммуноглобулиндердің супер тұқымдасына жатады. Аңқау Т-клеткаларадың бетінде В7 рецепторы ретінде СД28 белок болып табылады. В7: СД28 өзара әсерлесуі екінші сигналды қамтамасыз етеді.
Активтелген аңқау Т-клеткалар СД28-ден басқа костимулдеуші активтілігі бар тағы бір белокты синтездеп экспрессерлейді – CTLA-4. Ол СД28-ге қарағанда В7-ге аффинділігі жоғары.
5 билет.
Иммунды жүйенің шеткері мүшелеріндегі тимустәуелді және тимустәуелсіз аймақтар (көкбауырдың, лимфа түйіндерінің, бадамшалардың және т.б.).
Шеткері мүшелерге көк бауыр, лимфа түйіндері, ішектің пейер табақшалары, аппендикс, бадамшалар, бауырдың ерекше лимфоциттері, терінің лимфоидты жүйесі және басқа лимфоидты түзілістер жатады. Олардың тимус тәуелді (Т-лимфоциттер) және тимус тәуелсіз (В-лимфоциттер), аймақтарына сәйкес лимфоциттер келіп орналасады. Шеткері мүшелерде лимфоцит антигендермен кездесу нәтижесінде толық жетілген иммунды лимфоциттердің клондары түзіледі. Сондықтан, бұл процессті антиген тәуелді дифференцировка немесе иммуногенез деп атайды. Иммуногенездің басында перифериялық лимфоидты мүшелерде антиген тануға қабілеті бар лимфоциттер клондарының пролиферациясы қажетті болып табылады. Шеткері мүшелерде Т-, В-лимфоциттердің және антигентаныстырушы клеткалардың кооперациясы жүреді, нәтижесінде иммунды жауап пайда болады.
Корковый слой лимф узла - тимуснезавис зоны или В-зоны - места концентрации В-клеток, мигрирующих сюда из костного мозга. Территория узла, распол на границе м\у корой и медуллой (паракортик зона), -тимусзавис или Т-зоной колонизирована Т-клетками, поступ сюда из тимуса. в селезенке. Для понимания иммунол процессов интерес представ белая пульпа и погранич область Именно здесь лок Т-лимфоциты и В-лимфоциты , мигрир из центр органов иммун системы.Они распред по двум зонам: тимусзависимой, где скапливаются Т-лимфоциты вокруг пронизыв пульпу артериол, и тимуснезависимой - места накопления В-лимфоцитов. В этой зоне хорошо различимы фолликулы с центрами размножения , которые образуются в ответ на антигенный стимул. Т-клетки, располагаясь вокруг артериол, образуют периартериальные муфты в миндалинах Тимуснезавис лимф фолликулы и участки, примыкающ к эпителию крипт. Здесь собраны В-лимфоциты и плазмат клетки. На периферии фолликула, нах наивные Т-лимфоциты, еще не контактир с антигеном, между фолликулами - зрелые Т-клетки памяти.Тимусзавис зоны - диффузная лимфоидная ткань между фолликулами, вокруг сосудов и область посткапил венул. Эти зоны заполнены Т-лимфоцитами, в основном цитотоксич CD8+ Т-клетками. Лимфоциты - подвижные клетки, поэтому Т- и В-зоны миндалин не герметичны, между ними идет обмен Т- и В-лимфоцитами
Фагоцитарлы жүйенің лабораторлық зерттеулері. Фагоцитарлық санды, фагоцитарлық индексті анықтау, тікелей және жүктемелік НКТ-тесті, оларды талдау.
Фагоцитарлық жүйені бағалау Сандық аныктау
Иммундық статусты бағалауда перифериялык қандағы моноциттердің саны аз мэлімет береді, өйткені тінде негізгі кызметті моноцит тіндік макрофаг түрінде атқарады. Осыған байланысты фагоцитоз жүйесінің күйін бағалауда сапалық одістер мацызды.
Фагоцитарлық жуйені функционалдык багалау
1.Қанда лейкоциттердің санын және түрлерінің қатнасын ( нейтрофилдер, базофилдер, эозинофилдер, моноциттер) анықтайды.
2. Фагоциттердің жұту және қорыту қаблетің бағалау: лейкоциттер қоспасына немесе қан тамшысына фагоцитоздалушы болшектер ретінде кебіне St.aureus, St.epidennidis, E.coli, Candida albicans дақылдарын жене т.6., сонымен қатар полистирол, латекс, формалинденген эритроциттерді қосады. Содан кейін 37 о С белгілі бір уақыт инкубирлейді. Жағымды жасап, кұрғатып, бояп фагоцитоздауші клеткалардың кұрамында осы субстраттар бар клеткалар % санайды.
Фагоцитарлык индекс (ФИ немесе фагоцитоз %-ы) -фагоцитозға қатысқан фагоциттердің пайызы Қалыпты күйде фагоцитарлык индекс 60 - 80 % күрайды. Нормада 90 минуттан кейінгі ФИ 60 және 45 минуттан кейінгі ФИ -тен төмен болу керек. Қорытудың бұзылыстарында ФИ өзгерілмеді.
Әдетте бүл тест екі вариантта жүргізіледі - спонтанды тест және жасанды тест. Жасанды тестте фагоциттер дакылына белсендіргіш зат (стимулятор -пирогенал, бактериалдык эндотоксиндер жөне т.б.) қосылады. Спонтанды жәые жасанды тест шешімдері салыстырылып, фагоциттерің функционалдык қорын (резервін) анықтайды. Қалыпта жасанды тесттің керсеткіші спонтанды тесттің көрсеткішінен 15-30 пайызға көп болу керек.
Фагоцитарлық сан (1 фагоцитпен жүтылған бөлшектердің орташа саны) - фагоцитоз белсенділігінің денгейі:
деңгей - 1-4 бөлшек жүтылған
деңгей - 5-7 белшек жүтылған
деңгей - 8-10 бөлшек жүтылған
деңгей - 10 кѳп бѳлшек жүгылзған
Фагоциттердің метаболикалық активтілігін нитро көк тертрозолийдің қалпына келу реакциясында аныкталады (НСТ-тест). Бұл тәсілде түссіз нитро көк тетразолий, активтенген фагопитоздаушы клеткалармен жұтылып, кою-көк туйіршіктер ретіндегі диформазанға ауысады. Клетка ішіндегі диформазанның саны реакция интенсивтілігінін, критериі болып табылады. Бұл тестті де спонтанды және жасанды түрде жүргізеді. НСТ-тестті екі тәсілмен бағалайды:
Морфологиялық анализбен, түсін өзгерткен бояғыш түйіршектері бар клеткалар санын санау.
Спектрофотометриялык, бояғышпен инкубацияланған клеткалар жуылады, сосын бояғыш органикалык еріткіш -диоксанмен экстракцияланады да, кейін, экстрациялық сүйықтык спектрофотометриялык жолмен бағаланады.
Спонтандық НСТ-тест нейтрофилдердін in vivo күйінде функционалдык тітіркенуінің денгейін білу үшін койылатын болса, жасанды белсендірілген НСТ-тест тітіркенуге респираторлық жарылыспен клетканың арнайы жауап беру қабілетін (клетканын функционалдык коры) аныктайды.
Нейтрофилдердің және макрофагтардың миграциясын зерттеу үшін in vivo "терілік терезе" өдісін қолданады.
Фагоциттердің in vitro қозғалысын капиллярлардан (жіңішке шыны түтікше) белгілі бір уакытта спонтанды көшу қабілетін миграцияны! санау арқылы, немесе хемотаксистік әсерлі заттардың катысуымен оның өзгеруін өлшеу арқылы бағалайды.
3. Жаңа вакциналарды (жасанды тасымалдаушылар мен гаптендер) дайындаудың принциптері Қазіргі поливалентті вакциналар: рекомбинантты, антиидиотиптік және ДНК-вакциналар, тағамдық вакциналар.
Жасанды вакциналар
Вакцина жасау үшін синтетикалық пептидтерді колдану. Вирустардың және бактериялардың эпитоптарына сәйкес келетін пептидтік фрагменттерді синтездейді. Иммуногендікті жоғарлату үшін пептидтерді Т-тәуелді антигендердің тасымалдаушысымен коньюгациялайды.
Вакциналарды молекуклалы клондау әдісімен алу (рекомбинантты вакциналар)
Рекомбинантты вакциналар технологиясы белокты молекуланы немесе оның фрагментің қадағалайтын гендерді алуға, оларды керекті векторға нгізуге және сәйкес клеткаларда эксперессиялуға мүмкіндік береді.
Бул вакциналардың реактогендігі төмен, ал қорғаныс әсері жоғары. Рекомбинантты вакциналарды бір микробтың генін вируленттігі аз екінші микробқа енгізу жолы арқылы алады. 1990 жылдардын басында В-гепатитінің вирусына қарсы рекомбинантты вакцина дайындалды. В-гепатиті вирусының беткей антигені бар вирусты болшектер осповакцинасының вирусында
синтезделеді. Гендерді клондау әдісімен вакциналарды алу (рекомбинантты вакциналар) өте үлкен потенциалы бар.
Антиидиотиптік вакциналар
Сонғы кезде вакциналарды дайындау үшін кез келген вирусты материалды колданға болмайды деген пікірлер айтылды. Антиидиотиптік вакциналарды дайындау үшін антигенннің кеністіктегі құрылысын иммитациялайтын антиидиотиптік АД колданады. Олар антигенд” детерминанттың “ішкі” образы деп атайды. В-гепатиті вирусының антигенінң біркатар эпитоптарына арналған моноклонды антиидиотиптік АД жиынтығының негізінде В-гепатитіне қарсы вакцина дайындалған.
Генетакалық вакциналар
Генетикалық вакциналар (ДНК-вакциналар) Өздігінен жұқпаны шакыралмайтын бактериалды плазмидтер болады. Вакцина жасау үшін плазмидтерге патогеннің бір немесе бірнеше антигенді белоктарға арнайлығы бар гендерді енгізеді. Плазмидтер клетка ядросына еніп, нәтижесінде бул гендердін кошірмесі матрицасында антигенді белоктардың синтезі жүреді. Олар немесе клеткадан шығады немесе МНС-1 класс молекулаларымен иммуногенді комплекс түзіп клетка бетіне шығады. Плазмидалардың бір бөлігі антиген таныстырушы клеткаларга түседі, процессингке ұшырайды, МНС I немесе II класс АГ-мен иммуногенді комплекс түзеді. Осындай түрде Т-лимфоциттерге ұсынады және ары ғарай Тх1 және Тх2 клеткаларына дифференцияланып иммунды жауаптың клеткалық және гуморалды реакцияларын калыптастырады.
6 билет
1.Иммунитетің Т жүйесінің қызметі
А)жасушалық түрдегі иммунды жауаппен қамтамасыз ету.Т лимф генет бөгде жасушаларға цитотокс әсер етеді.Одан басқа Т лимф Аг-ге қарсы фагоцитарлық түрдегі жауапты қалыптастрады.
Б)табиғатта кездесетін Т жүйе көпшілік АГ-ді тануға және жасуш,гум иммунды жауапты өалыптастырады.
В)Т жүйе иммунды жауапты реттеуде маңызды рол атқарады.ТХ мен Тсупрессор қздері қндіретін лимфокиндер арқылы қатысады.
Г)Т жүйе иммун төзімд қалыптасуына және сақталып тұұруына қатысады.Иммун төзімд –организмнің меншікті АГ-ге қарсы арнайы иммун ареактивтілік.
Д)жетілген эффекторлы Т лимф иммун зерде қызметін атқарады,яғни организм Аг-мен қайталап әрекеттескенде иммунды жауаптың жылдам қалыпт
2.HLA –Аг мен адам аурулары
Дүние жүзілік ДСҰ мәліметтері бойынша көптеген аурулар кезінде HLA –Аг-ң арасында байланысы бар.Олар ревм артрит, эндок.,тері, аллергиялық,қатерлі ісік және т.б. HLA –Аг таралуы геогр,этн,рассалық факторға байланысты.Ең маңызды корреляция ол HLA В 27 АГ-ң бехтерев аурымен байланысы.Бұл науқастардвң 67-94% кезд.Эндок бездердің, бауырдың аутоиммунды ауруларында жүйке жүйесі джәне т.б. ауруларды HLA В8жиілігі жоғарылайды.Жіне бұл АГ жиілігі Адиссон ауруында,герпесте жедел гепа титте жоғар.Туберкулез аурыунда HLA В8,В15,В14ю В27Аг жоғар.Іріңді септ жағдайлар менингеит хламидиоз кезінде HLA В27,35 Аг жоғар.Бас гистосәйкес комплексінің АГмен түрлі аурумлар арасындағы ассоцияациялық байланыстардың зерттеулер нәтижелері практикада ауруды диагност,ағымын болжау және алдын алуда мүмкіндік береді.
3.вакцинация, иммун механизм, мақсаты
Луи Пастер 100 жыл бұрын вакцинацияның ғылыми негіздерін ашты. Иммуногендер ретінде ө әлсіреген микроорганизмдердің штамдарын колдану. Вакцинация нәтижесінде бүкіл әлемде шешек, құтыру, қүйдіргі , күл, сал, көк жөтел, қызылша, сіреспе, газды гангрена, сияқты жұқпалы аурулармен күресуде үлкен жетістіктерге жетті. Вакцинация бул адамның иммуногенді материалды бір немесе қатар енгізу арқылы активті иммунизациясы.Мақсаты- жасанды иммунитеті қалыптастыру.
Вакцинадан кейн дамитын иммунитетте үш кезең ажырат.Бұл кезеңдер АД түзілуімен және жасуш иммун түзілуімен сипатталдаы.
Бір кезең жасырын кезең.АГ енгенннен бастап Ад,цитоток жасушалардың пайда болуына дейнгі уақыт,бірнеше тәул созылады.
Екінші өсу кезең.қанда АД мен иммун хабар жасуша жиналуы.төрт кун мен төрт аптаға созылады.
Үшінші иммуниттеттің төмендеу кезеңі.алдымен жылдам,кейн баяу жүреді.бірнеше жылдарға созылады.Им М мен А АД деңгейі Им G титріне ұарағанда жылдам тқменд.
Белсенді ммунизация дегеніміз вакцинация арқылы аурудың алдын алу мақсатында сәйкес қоздырғыштарға қарсы біріншілік иммунитетті ынталандыру. Организм қоздырғыш пен екінші рет кездескенде оған қарсы тез әрі ээфективті иммунды жауап беруге каблеті болады. Белсенді ммунизация антиденелердің және/немесе иммунды компетентті клеткалардің популяциясының жоғары денгейде болуымен баланысты.
Пассивті иммунизацияда адамға белгілі антгендерге қарсы арнайы антиденелер бар сары сыларды енгізеді. Бул иммунизацияның түрі жылдам әсер береді, сондықтан терапиялық мақсатта колданылады. Мысалы, антистафилакоккы, антистрептококкы, антитоксикалық (күл, сіреспе, ботулизм, газды гангрена) сары сулар.
7 билет
1.Мононукл фагоцит жүйесі.МКФ қызметі мен рецептор
Фагоцитоз қызметің аткаратын клеткаларға поли- және мононуклеарлық клеткалар жатады. Мононуклеарлық фагоциттер үшіңші типті клеткалар ретінде саналады. Олар клеткалық және гуморалды иммуннитеттің қалыптасуына қатысады.
Макрофагтар сүйек кемігінде түзіліп монобласт→промоцит→моноцит түрінде каада тасымалданады. Моноциттер әртүрлі тканьдерге түсіп тканьдік макрофагтарғааусады: такньнің гистиоциттеріне, Купфер клеталарына, лимфа түйіндері мен көк баурдың макрофагтарына, өкпеде альвеолалық макрофагтарына. Моноциттер осылармен бірге мононуклеарлық фагоциттер жүйесің құрады.
Макрофагтардың рецепторлары:
Макрофагтардың бетіңде рецепторлардың жиынтығы көптеген физиологиялық реакцияларға қатысуын қамтамасыз етеді. Макрофагтардың бетіңде IgG, IgM, IgE үшін Fc- рецепторлар, комплементтің С3 компонентіне, лимфокиндерге (ИЛ-1, ИНФ-α, ТНФ), гистосәйкестік антигендекріне және т.б. рецепторлар бар. ИЛ-1 Т-хелперлердің дифференцировкасың белсендіреді, ал белсендірілген лимфоциттер өз кезеңінде макрофагтарды активтейті, ісікке қарсы, трансплантатқа қарсы, вирусқа қарсы иммунитетке қосады. Иммуноглобулиндердің Fc –фрагменттеріне арналған рецепторлар опсонизациялған бактериялар мен антигенді бөтен клеткалардың фагоцитозы мен гидролизің женілдетеді.
Макрофагтардың негізігі қызметтері: антигентануы,фагоцитоз бен пиноцитоз арқылы арнайы емес тұрақтылықтың механизмдеріне қатысады, фагоцитарлық және бактерицидті белсенділігі арқылы жергілікті қабыну ошақтардың санациясың қамтамасыз етеді, қорғану қызметің атқара отырып МФ-тар патогенді микроорганизмдердің таралуының алдын алады, секреторлы қызметті атқарады, иммунды жауапты реттеу және лимфоциттермен екі жақты өз-ара байланысқа қатысады.
Макрофагтар антигенді танып, қармап, жұтып, жартылай ыдыратып, жартылай сақтап суперантигенді комплексті түзеді. Бул комплекстерде антигендік бөлік МНС- I немесе II класты молекулаларымен байланысып, осы түрде Т-лимфоциттерге ұсынады.
2. Антигены I и II классов и их роль в межкл взаимод. Наследование антигенов гистосов. Гены 1 класса подразд на локусы АВС детерминир синтез трансплантационных антигенов они сод на всех ядросод клетках и играют роль в распознав своего т.к Т-киллеры распознают антиген детерминанты только в комплексе с HLA антиген 1 класса. Это полипептиды 2 нековал связ полипептид цепей 1 тяжел кодир генами системы HLA 2 легкой кодир кодир единствен локусом 15 пары хромос. К HLA генам 2 класа относ гены локусов dp dq dr эти антигены в большей мере представлен на В лифоцитах макрофагах, дендрит клетках на активир Т лимфоц, кроме роли межклет взаимод иммунокмпетент клеток антигены 2 класса играют роль в презентации антигенов и индукции имун ответа чужерод антиген кот презентир молекулами 2 класа распознается только субпопуляцие Т хелперов они сост из 2 нековол связ трамембр гликопротеид
3.вакцина түрлері (өлт бакт, вирус, фрагмент бар, анатоксин,тірі вакцина синт және рекомб вакциналар)
Өлі микроорганизмдерден жасалған
арқылы жасайды. . Ол антигендік құрамынан патогендік касиетің алып тастап, микробты клетканы өмір сүру қаблетінен айыру. Осы вакцинаны дайындағанда микроорганизмдерді инактивацилайды. Вакцинаның әсерін күшейту үшін адъюванттарды қосады.
2.Тірі вакциналар аттенуацияланған
Аттенуацияланған вакциналарды қоздырғыштарды организмнен тыс жерде ұзақ уақыт дақылдандыру арқылы жасайды. Мысалы, БЦЖ , сары қызба вирусы, ж.т.б. Тірі вакциналардың артықшылығы – қоздырғыштардың тіндерге қарай миграциялауға, көбеюге каблеті болады және иммундық жауап күшееді. Жергелекті иммунитет тек қоздырғыштар көбейген тінде дамиды. Бур вакциналар аурудың субклиникалық түрін және эффективті қорғануды шакырады.
Рекомбинантты вакциналар технологиясы белокты молекуланы немесе оның фрагментің қадағалайтын гендерді алуға, оларды керекті векторға нгізуге және сәйкес клеткаларда эксперессиялуға мүмкіндік береді. Бул вакциналардың реактогендігі төмен, ал қорғаныс әсері жоғары. Рекомбинантты вакциналарды бір микробтың генін вируленттігі аз екінші микробқа енгізу жолы арқылы алады. 1990 жылдардын басында В-гепатитінің вирусына қарсы рекомбинантты вакцина дайындалды. В-гепатиті вирусының беткей антигені бар вирусты болшектер осповакцинасының вирусында синтезделеді. Гендерді клондау әдісімен вакциналарды алу (рекомбинантты вакциналар) өте үлкен потенциалы бар.
Құрамында бактериялармен вирустардің фрагменттері бар вакциналар
Белокты тасмалдаушымен коньюгацияланған бактериялардың капсулалық полисахаридтері колданады. Бур вкциналар менингококты, пневмококты, гемофилді инфекцияларға қарсы антиденелердің (АД) синтезін эффективті түрде шақырады. Осы түрдегі вакциналарға вирус суббірліктерінің вакциналары жатады. Мысалы, В гепатиті вирусының беткей антигедері. Аталған вакциналар эффективті, бірақ дайындау технологиясы күрделі де қымбат.
Синтетикалық пептидтерді вакцинация
Микробтық және вирустық АГ-ң эпитоптарына сәйкес келетін пепт фрагменттерді синтездеу арқылы алынады.Мұндай вакцинация техн жағынан күрделі емес, арзан болып келеді.Иммуногендікті жоғарлату үшін пептидтерді Т тәуелді Аг-ң тасымалдаушысымен коньюгациялайды және адьювант өосады. Синтет пептидтерде АМҚ қажетті тәртіпте орналасса да, оның спонтанды үшінші құрылымы АГ-ң алғ конформациясын қайталамайды, вакцинация тиіімд төменд.
8 билет
1.Иммун зерде
способность иммун системы отвечать более быстро и эффективно на антиген с кот у орг был предварит контакт. Такая память обеспеч предсуществую антигенспецифич клонами как В-клеток , так и Т-клеток , кот функцион более активны в рез прошедшей первичной адаптации к опред антигену. Общая хар В-клеток при втор ответе, кот собственно и определяет В-клет память , вкл. 1). На порядок увелич кол специф В-клеток, вступающих во вторич ответ, в сравнении с кол этих клеток при первич 2). Сокращ латентный период и раньше достиг максимум продукции антител Втор ответ хар преимущ продукцией IgG4). Повыш аффинность антител. Все эти характеролог признаки В-клет памяти заклад при развитии первич иммун ответа. В это время происх накопление антигенспециф клона В-клеток, идет процесс его дифференцир, осущ отбор клонов на наибол аффинность с помощью фолликул дендрит клеток . Т-клетки памяти отлич от наивных Т-клеток изменением экспрессии функц значимых рецепторов клет поверх Особое знач имеют разл по L-селектину , CD44 и CD45RO . Первые два белка уч в хоминге Т-клеток в лимфоид органы и очаги проникн патогена. CD45RO выступ в кач передатчика сигнала внутрь клетки при формир антигенраспознаю комплекса. Изменение экспрессии рецепторов у Т-клеток памяти существ отличает их от наивных Т-клеток.
2.тимустың гормондары кальций фосфор метоболизмне , б ет тонусына, бойға, жыныстық жетілуге әсер етеді. Ең негізгі қызметі- иммуногенезге реттегіштің әсер етуі. Тимус гормондары тимустың өзінің ішіндегі және одан тыс лимфоциттердің дифферен үдісіне ықпал жасайды,шеткі лимф мушелерде т лиммф сонғы пісіп жетілуін реттейді.
Тимустың қыртысында т лимф ізашарларының дифференциялануын алғ кезеңінде асер ететін бір және екінші топтағы типопоэтиндер, томизин гормондары.олардың т лимф –ң дифференци қатысатын мехханизмі жасушаның маңызды реттегіштік жүйесі болып табылатын лимф-ң циклдік нуклеотидтер жүйесіне асер етуімен байланысты.Тимуста тағы лимф миграциясын,дифференциялануын пролиф процесіне асер ететін бірнеше гумор фактор түзіледі.
Тимустің эпит жасушалары цитокин өндіреді.ИЛ 1,6,7,колоностимул фактор.ен мағызды ил 7?тимоцит дамуына қатысады.
3.анафилакт шок.
Аллергенді парент енгізгенде анаф шок дамиды.қан қысымы тқменд, тегіс сал б.е жиыр,тыныс алу жолдар мен жүрек жетіспеушіліген әкеледі,көмей аймағы ісінеді,науқас тұншыгады жағдайы нашарлайды.көбінесе анаф шок дәрілік затты қайта енгізгенде, және жәндік шағуынан болады.Екі түрлі патогенезі бар.бір механизм:цитофильді иммуноглобулин түзіледі,иммунологбулиндер капиллярға жаұын орналасқан базофил мен мес жасушаларының бетіндегі сәйкес рецептормен байланысады.дегрануляция кезінде бөлінентін ббз капил өткізгішітігін арттырады, нәтижесінде қан тінге шығып ісінуді тудырады,айналымда қан азаяды, тұтқырлығы артады,бұл АҚ төмендеуіне жіне гемодинамиканың бұзылуына әкеледі.Иммуноглоб G өнд жоғарл.
Екіншіи механизм\:ол иммуноглоб G мен Мнің шамадан тыс тұзілуімен байл.Олар айналымда жүріп, аллергенмен кездескенде қан айналымда иммундық кешен тұзеді.бқл кешендер қанайналым баяулаған жерде капил эндотелий қабатына тұнады, жиналады.ары карай комплемент классик жолмен белсенеді.бұл белсену нәтижесінде тұзілген С5-9 лизистік кешендер капил эндотел тесіп,өткізг жоғарлатады.тамыріш тромб түзіледі.Комплемент жүйесі белсенгенде С2в,с3а,с5а фрагменттери пайда болады,олар косымша тамыр откизг жогарл
9 билет
Иммунологияның тарихи даму кезеңдері.
Иммунология 19 ғасырда дами бастады. Оның атасы – Луи Пастер. Луи Пастер вируленттігі әлсіреген микробтан вакцина жасау принциптерін ашты. Л.Пастер – құтыруға, түйнемеге, тауық тырысқаққа қарсы вакцинаны шығарушы болады. Иммунизациядан кейін пайда болатын заттар антиденелер деп аталған. Гуморалды иммунитетті зерттеуде Беринг мен Китазато үлкен үлес қосқан. 1890ж. Беринг пен Китазато құл мен сіреспеге қарсы, токсиндерді бейтараптайтын, анатоксин алды.
1901ж. К.Ландштейнер адамда қан топтарын ашып, изоантигендер туралы білім дами бастады. 1940ж. резус факторын ашты.
20 ғасырдың 40 жылдарында көптеген инфекцияларға қарсы әртүрлі вакциналар шығарылады.
Иммунология дамуының жаңа кезеңі австриялық ғалымы Ф.М.Бернеттің атымен байланысты. Ол иммунитеттің клон-сұрыптау теориясын ашты. Бернеттің болжамы бойынша П.Медавар 1953ж. эксперимент нәтижесінде иммунологиялық төзімділікті ашты. Бұл жұмыстары үшін осы екі ғалымға Нобель сыйлығы берілген. Медавар трансплантация заңдарын жаңадан ашты.
20 ғасырдың екінші жартысында Портер мен Эдельман антиденелердің химиялық құрылысын ашты. Гибридомдар мен моноклоналды антиденелер алу әдісін Келлер мен Мильштейн ашты. Биотехнология дами бастады.
Гипоталламо-гипофизарно-надпочечниковая система в регуляции иммунного ответа. Стресс---черезмер активац гипот-гипоф сист, прив к повыш выдел АКТГ---возрастание продукции кортикостероидов ---повыш выдел кортикотропин-релизинг-фактора(CRH), воздействующего на рецепторы иммунокомпетентных клеток и стимулирующего продукцию нейропептидов---активация симпатической НС, вызыв повышение продукции катехоламинов в периферических лимфоидных органах. При длит возд –инволюция лимф орг, лимфопения
Иммунды комплекстік аурулардың (ИКА) патогенезі мен клиникалық мысалдары. ИКА-ң пайда болуына әкелетін жағдайлар.
Патогенез и клинические примеры болезней иммунных комплексов(БИК). БИК-третий этап механизмов гиперчувствительности. Он обусловлен образованием высокой концентрации циркулирующих иммунных комплексов(ЦИК), в состав кот-х входят IgG(1,3) и IgM, с их последующим отложением на эндотелии капилляров, на мембранах паренхиматозных органов в синовиальных оболочках, где происходит их накомление –обр-ние депозитов иммунных комплексов. Далее следует активация системы комлемента по классическому пути, в рез-те чего возникает воспалительно-деструктивный процесс. Хар-р воспаления-экксудативный. Возникновению БИК способствуют след. Условия: 1-обр-ние большого количества ЦИК в рез-те систематической или однократной массивной перегрузки фагоцитарной системы (при острых и хронических инфекциях и аутоиммунных заболеваниях), 2-образование большого кол-ва мелкодисперсных иммунных комплексов, не способных вызвать активацию комплемента и поэтому хуже фагоцитирующихся. Такие ЦИК дольше находятся в кровотоке и выше вероятность их отложения и накомления. Мелкодисперсные ЦИК обр-ся либо при избытке антител, либо при избытке антигена.3-замедление кровотока и нарушение микроциркуляции.4-дефекты фагоцитарной системы. Клинические примеры БИК: васкулиты, гломерулонефриты, артриты при аутоиммунных заболеваниях, аллергические артриты и васкулиты при приеме лек. Препаратов. Острая и хроническая сывороточная болезнь.
10-билет:
Иммунитет – организмнің генетикалық бөгде информациясын тасымалдау- шылардан қорғану әдісі, ішкі гомеостазды сақтау үшін бағытталған. Иммунды жауап дегеніміз антигенді байланыстырып, инактивациялап, ыдыратып және организмнен шығаруға бағытталған иммун жүйесінің арнайы комплексті реакциясы. Иммунды жауап бір-бірін толықтыратын клеткалық және гуморалды иммунитет реакциялармен жүзеге асады.
ИММУН ЖҮЙЕСІНІҢ ҚЫЗМЕТТЕРІ:
Жұқпаларға қарсы қорғаныс.
Ісікке қарсы иммунитетке қатысу.
Трансплантациялық иммунитетке қатысу.
Аллергиялық реакцияларға қатысу.
Аутоиммунды патологияның даму механизмдеріне қатысу.
Ана мен бала организмдері өзара қатынасына қатысу.
Қабыну процессіне қатысу.
Қан ұю механизмдеріне қатысу.
Организмнің иммун жүйесі біртұтас морфофункционалды жүйеИммун жүйесінің жалпы салмағының мөлшері – 1,5-2 кг. тартады, ал лимфоциттердің жалпы саны 1013-і дәрежесінде болады. Лимфоциттер лимфатикалық тамырлар мен қан тамырлар арқылы лимфоидты мүшелер мен лимфоидты емес тіндердің арасында интенсивті түрде рециркуляциялайды. Бұл лимфоциттердің миграциясы керісінше де жүреді. Миграция механизмі лимфоциттердің бетіндегі белгілі молекулалардың қан тамырының эндотелийінің мембранасындағы белгілі бір молекулалармен әсерлесуден тұрады (адгезиндер, интегриндер). Лимфоциттердің миграциясы организмнің жүйелі физиологиялық мақсаттарына байланысты.
2Стресс---черезмер активац гипот-гипоф сист, прив к повыш выдел АКТГ---возрастание продукции кортикостероидов ---повыш выдел кортикотропин-релизинг-фактора(CRH), воздействующего на рецепторы иммунокомпетентных клеток и стимулирующего продукцию нейропептидов---активация симпатической НС, вызыв повышение продукции катехоламинов в периферических лимфоидных органах. При длит возд –инволюция лимф орг, лимфопения.
3) Роль канцерогенов в активации онкогенов и подавлении генов супрессии опухолей. Общепринятой теории опухолевого роста к настоящему времени еще не выработано, но наиболее широкое признание получили полиэтиологическая теория и представления о механизме развития (канцерогенезе) новообразований, как стадийном процессе превращения нормальной соматической клетки в опухолевую. Наиболее интенсивно эти процессы изучаются в отношении злокачественных новообразований. Злокачественная трансформация вызывается вызывается широким спектром физич и химич канцерогенов вызыв мутации в ДНК. Было установлено что опухоли развиваются из единой родоначальной клетки претирпевшей злокачествееную трансформацию в результате накопления мутаций в определенных классов генов Два класса генов регулир жизненный цикл клетки. Первая группа этих генов протоонкогены. В нормал клетках они стмулируют вкл процесса клеточного деления. Вторая группа гены супрессии опухолей,которые ингибир этот процесс.. вследствии мутаций в протоонкогенах они могут стать активными карциногенными онкогенами, вызыв интенсивное размножения клеток. Это обусловлено тем, что онкогены вызыв чрезмерный синтез кодируемого ими ростостимулирующего белка или сентезир более активную ее форму. Вторая группа обеспечивает противовес первой группе - эти гены наз генами супрессии опухолей.. мутации возникающ в генаах супрессии опухолей напротив инактивируют их работу в результате снимается торможения клеточной пролеферации, что содействует росту опухоли. Сбалансированная работа стимулирующих и тормозящих пролеферацию генов обеспечивает тонкую регуляцию клеточной пролеферации.
11 билет:
1)Иммунды жауап дегеніміз антигенді байланыстырып, инактивациялап, ыдыратып және организмнен шығаруға бағытталған иммун жүйесінің арнайы комплексті реакциясы. Иммунды жауап бір-бірін толықтыратын клеткалық және гуморалды иммунитет реакциялармен жүзеге асады.
ИММУН ЖҮЙЕСІНІҢ ҚЫЗМЕТТЕРІ:
Жұқпаларға қарсы қорғаныс.
Ісікке қарсы иммунитетке қатысу.
Трансплантациялық иммунитетке қатысу.
Аллергиялық реакцияларға қатысу.
Аутоиммунды патологияның даму механизмдеріне қатысу.
Ана мен бала организмдері өзара қатынасына қатысу.
Қабыну процессіне қатысу.
Қан ұю механизмдеріне қатысу.
Организмнің иммун жүйесі біртұтас морфофункционалды жүйеИммун жүйесінің жалпы салмағының мөлшері – 1,5-2 кг. тартады, ал лимфоциттердің жалпы саны 1013-і дәрежесінде болады. Лимфоциттер лимфатикалық тамырлар мен қан тамырлар арқылы лимфоидты мүшелер мен лимфоидты емес тіндердің арасында интенсивті түрде рециркуляциялайды. Бұл лимфоциттердің миграциясы керісінше де жүреді. Миграция механизмі лимфоциттердің бетіндегі белгілі молекулалардың қан тамырының эндотелийінің мембранасындағы белгілі бір молекулалармен әсерлесуден тұрады (адгезиндер, интегриндер). Лимфоциттердің миграциясы организмнің жүйелі физиологиялық мақсаттарына байланысты
2) HLA-комплексіне үш гендер класстары кіреді: 1 класс гендеріне АВС локустары, 2 класс гендеріне иммундық жуаптың гендері (IR) –Д локустары, 3 класс гендеріне - С2,С4 – комплементтің компонентерін бақылайтын. МНС 1-ші классты гендер (А,В,С) трансплантациялық антигендердің синтезін кодтайды. Олар барлық ядролық клеткалардың бетінде анықталады. HLA жүйесі бір индивидумның барлық клеткаларында біркелкі және қайталанбайды. Донор мен реципиенттің осы антигендері бойынша толық сәйкестілік тек қана бір жұмыртқалы егіздерде ғана болуы мүмкін. Барлық басқа жағдайда иммунологиялық келіспеушілік пайда болады – трансплантатты қабылдамау реакциясы.
Трансплантациялық антигендер болады:ең көп мөлшерде: лимфоциттерде, теріде; аздау: өкпе, бауыр, ішек, жүректе; ең аз: мида болады. Трансплантация деп бір индивидумнан (донордан) басқа индивидумға (реципиентке) хирургиялық әдіспен тінді немесе мүшені қондыру. Тіндердің трансплантациясы – табиғатта болмайтын құбылысы. Бірақ қазіргі кезде трансплантация кең таралған
3) Необходимость в ряде случаев фенотипической коррекции генетической неотвечаемости на вакцины.
Искусственные иммунизирующие молекулы, не имеющие аналогов в природеВакцины этого типа позволяют преодолеть генотипическую неотвечаемость индивидуумов на тот или иной инфекционный антиген или группу антигенов. Этой цели достигают путем конъюгации заданных природных или искусственных антигенных детерминант (эпитопов) с молекулами искусственных полимеров со структурой Т-независимых антигенов. Такие антигены индуцируют синтез антител без участия Т-клеток, т.е. в обход контролирующей и индуцирующей функции Т-системы. Это явление получило название фенотипической коррекции генетической неотвечаемости.С помощью вакцин данного типа легко можно получить достаточно высокий титр антител за короткий период, когда это необходимо (например, это может пагребоваться в эпидемиологически опасной ситуации), однако эффект вакцинации ограничится, скорее всего, несколькими месяцами, пока в результате катаболизма не упадет ниже необходимого уровня концентрация антител в организме вакцинированного. Клеток памяти при такой вакцинации, как правило, не образуется.
Принципиальная новизна таких вакцин заключается в том, что если организм по своим генетическим особенностям не в состоянии развивать выраженный иммунный ответ по отношению к данному возбудителю, данному антигену или данной антигенной детерминанте, то сконструированные искусственные макромолекулярные комплексы, в состав которых входят необходимые антигенные детерминанты и стимулирующая (адъювантная) структура, обеспечивающая фенотипическую коррекцию, позволяют эффективно преодолеть генотипическую неотвечаемость.
12-билет:
1)Иммунология – иммун жүйесінің, оның генетикалық, молекулалық және клеткалық механизмдерін зерттейтін ғылым.
Қазіргі уақытта иммунология негіздерін білу барлық саладағы медик-студенттерді дайындаудағы керекті құрам бөлігі болып табылады.
Иммунологияның мақсаты – студенттерді патогенезінде иммунды патологиялы механизмдер жататын бірқатар ауруларды бағалау және емдеу білімдерімен қамтамасыз ету.
Қазіргі иммунология - өзіндік инститтутары, журналдары, ұлттық және халықаралық қоғамдары бар тәуелсіз медико-биологиялық пән ретінде саналады. Жаңа ғылыми жаңалықтардың, фактілердің жиналуы және практикаға тез жетуі – иммунологияның ерекшеліктері болып есептеледі. Және қазіргі кезде иммунология клиникалық медицинадағы көптеген сұрақтарды шешуге мүмкіндік беретін ғылымдар қатарына шықты. Қазіргі иммунологияның жетістіктері – жаңа, тиімділігі жоғары диагностикалық және емдік препараттардың алынуымен, жұқпалы аурулардың төмендеуімен, көптеген ауруларды (қатерлі ісіктер, аутоиммунды, аллергиялық және созылмалы жұқпалы аурулар) емдеу кезінде иммунокоррекциялық терапияны қолдануымен, біріншілік және екіншілік иммун жетіспеушілік жағдайлардың патогенезі мен емін зерттеумен байланысты.
Иммунология 19 ғасырда дами бастады. Оның атасы – Луи Пастер. Луи Пастер вируленттігі әлсіреген микробтан вакцина жасау принциптерін ашты. Л.Пастер – құтыруға, түйнемеге, тауық тырысқаққа қарсы вакцинаны шығарушы болады. Иммунизациядан кейін пайда болатын заттар антиденелер деп аталған. Гуморалды иммунитетті зерттеуде Беринг мен Китазато үлкен үлес қосқан. 1890ж. Беринг пен Китазато құл мен сіреспеге қарсы, токсиндерді бейтараптайтын, анатоксин алды.
1901ж. К.Ландштейнер адамда қан топтарын ашып, изоантигендер туралы білім дами бастады. 1940ж. резус факторын ашты.
20 ғасырдың 40 жылдарында көптеген инфекцияларға қарсы әртүрлі вакциналар шығарылады.
Иммунология дамуының жаңа кезеңі австриялық ғалымы Ф.М.Бернеттің атымен байланысты. Ол иммунитеттің клон-сұрыптау теориясын ашты. Бернеттің болжамы бойынша П.Медавар 1953ж. эксперимент нәтижесінде иммунологиялық төзімділікті ашты. Бұл жұмыстары үшін осы екі ғалымға Нобель сыйлығы берілген. Медавар трансплантация заңдарын жаңадан ашты.
20 ғасырдың екінші жартысында Портер мен Эдельман антиденелердің химиялық құрылысын ашты. Гибридомдар мен моноклоналды антиденелер алу әдісін Келлер мен Мильштейн ашты. Биотехнология дами бастады.
2)
2) Тәжірибелік дәрігерлерге көбінесе негізгі популяцияларды анықтау жеткілікті болады:Т-лимфоцитгерді (СД-3), Т-хелперлерді (СД-4), Т-супрессорлар-киллерлерді (СД-8), В-лимфоциттерді (СД-19).
Алдын ала люминистентті сарысумен өнделген антиденелерді қосып алған лимфоциттер санын люминисцентті микроскоп арқылы немесе ағымды цитометрия көмегімен анықтайды (ағымды цитометрде). Люминисцентті бояу немесе жоғарыда айтылған аппарат болмаса анти-Т-сарысу және комплемент қолданып цитотоксикалық. сынак қолдануға болады. Бұл кезде лизистенген клеткалар санын санайды.
Тәжірибелік дәрігерлер үшін иммунокоррекциялық препараттар таңдауда иммуномодуляторлар (тимус гормондары, циклоферон және т.б.) косылған реакциялар маңызды болуы мүмкін. Иммуномодуляторлар косылған және косылмаған реакциялардағы клеткалардың санын салыстыра отырып әрбір препараттардың әффектілігін анықтауға болады. "Керілген хелпингте" иммуностимулятор қосқан сон Т-хелперлер саны көбеймейді, оның орнына азаяды. Бұл жағдайда осы иммуномодуляторлар әсерсіз ғана емес, оны қолдануға да болмайды.
Әртүрлі этиологиялы қабыну процестерінің дамуы, ағымының бар сатысында Т-лимфоциттердің азаюымен жүреді өйткені, өзіндік функциясын атқару үшін Т-лимфоциттер тіндерге ауысады. Сондықтан өршу сатысындағы Т-лимфоциттер саны төмендеуі калыпты өтіп жатқан процесс көрінісі болады. Ал иммунжетіспеушілік күйлер диагностикасы ремиссия фазасында жүргізілу керек.
Т-лимфоциттердің айтарлықтай төмендеуі туа пайда болған иммунжетіспеушіліктерде, ЖИТСта (СПИД), қанның сәулеленуінде болады.
Т-лимфощптер санының көбеюі Т-лейкоздардың диагностикасында өте маңызды.
Т-лимфоциттердің салыстырмалы санының бірқатар төмендеуі клиникалық белгілерінің көрінуінен бірнеше күн бұрын басталады. Сөйтіп суперинфекцияны, босанғаннан кейінгі қабынулық асқынуды, операциядан және жарақаттан кейінгі қабынуды дер кезінде анықтауға көмектеседі. Бұның бәрі, қабыну процестерді алдын алуға бағытталған немесе ауыр күйге ауыспауына көмектесетін емдеу шараларын ерте жүргізу үшін кажет. Егер аурудың соңғы сатысында қанда Т-лимфоциттердің салыстырмалы санының біртіндеп көбеюі болса, ол жағымды клиникалық динамиканың белгісі.
Т-лимфоциттердің салыстырмалы санынын толық қалыптасуы процестің аяқталуының куәгері, яғни толык жазылудың белгісі. Ірінді хирургияда Т-лимфоциттердің саны абсцесстің ашылуының және ірінді массаның толығымен "шығарылуының бақылаушысы ретінде болуы мүмкін. Әдетте, абсцесс қалыптасқан науқаста Т-лимфоциттердін мөлшері төмендеген. Іріңдіктін жарылуы және іріңнің денеден толығымен шығарылуы Т-лимфоциттердің деңгейінің қалыпқа келуіне әкеледі. Т-лимфоциттер санының бұндай қалыпқа келуі аз уақытқа созылады (2 күн шамасында), бірақ та абсцесстің толық ашылғанын бақылауға мүмкіндік береді.
3) Вакциналардың негізгі түрлері
Өлі микроорганизмдерден жасалған
арқылы жасайды. . Ол антигендік құрамынан патогендік касиетің алып тастап, микробты клетканы өмір сүру қаблетінен айыру. Осы вакцинаны дайындағанда микроорганизмдерді инактивацилайды. Вакцинаның әсерін күшейту үшін адъюванттарды қосады.
2.Тірі вакциналар аттенуацияланған
Аттенуацияланған вакциналарды қоздырғыштарды организмнен тыс жерде ұзақ уақыт дақылдандыру арқылы жасайды. Мысалы, БЦЖ , сары қызба вирусы, ж.т.б. Тірі вакциналардың артықшылығы – қоздырғыштардың тіндерге қарай миграциялауға, көбеюге каблеті болады және иммундық жауап күшееді. Жергелекті иммунитет тек қоздырғыштар көбейген тінде дамиды. Бур вакциналар аурудың субклиникалық түрін және эффективті қорғануды шакырады.
Поливалентті вакциналар
Бірнеше қоздырғыштардың иммунизирлеуші компонентерінен тұрады. Мысалы, АКДС -–көк жөтел, күл және сіреспеге қарсыполивалентті вакцина. Анатоксин дегеніміз – формалинмен инактивацияланған бірақ антигенділігін сақтап қалған токсиндер. Олар иммунизациядан кейін токсиндерді бейтараптады және токсидердің фагоцитозың активтейтің антиденелердін синтезің шақырады.
Құрамында бактериялармен вирустардің фрагменттері бар вакциналар
Белокты тасмалдаушымен коньюгацияланған бактериялардың капсулалық полисахаридтері колданады. Бур вкциналар менингококты, пневмококты, гемофилді инфекцияларға қарсы антиденелердің (АД) синтезін эффективті түрде шақырады.
Осы түрдегі вакциналарға вирус суббірліктерінің вакциналары жатады. Мысалы, В гепатиті вирусының беткей антигедері. Аталған вакциналар эффективті, бірақ дайындау технологиясы күрделі де қымбат.
4. Жасанды вакциналар
Вакцина жасау үшін синтетикалық пептидтерді колдану. Вирустардың және бактериялардың эпитоптарына сәйкес келетін пептидтік фрагменттерді синтездейді. Иммуногендікті жоғарлату үшін пептидтерді Т-тәуелді антигендердің тасымалдаушысымен коньюгациялайды.
5.Вакциналарды молекуклалы клондау әдісімен алу (рекомбинантты вакциналар)
Рекомбинантты вакциналар технологиясы белокты молекуланы немесе оның фрагментің қадағалайтын гендерді алуға, оларды керекті векторға нгізуге және сәйкес клеткаларда эксперессиялуға мүмкіндік береді.
Бул вакциналардың реактогендігі төмен, ал қорғаныс әсері жоғары. Рекомбинантты вакциналарды бір микробтың генін вируленттігі аз екінші микробқа енгізу жолы арқылы алады. 1990 жылдардын басында В-гепатитінің вирусына қарсы рекомбинантты вакцина дайындалды. В-гепатиті вирусының беткей антигені бар вирусты болшектер осповакцинасының вирусында
синтезделеді. Гендерді клондау әдісімен вакциналарды алу (рекомбинантты вакциналар) өте үлкен потенциалы бар.
Антиидиотиптік вакциналар
Сонғы кезде вакциналарды дайындау үшін кез келген вирусты материалды колданға болмайды деген пікірлер айтылды. Антиидиотиптік вакциналарды дайындау үшін антигенннің кеністіктегі құрылысын иммитациялайтын антиидиотиптік АД колданады. Олар антигенд” детерминанттың “ішкі” образы деп атайды. В-гепатиті вирусының антигенінң біркатар эпитоптарына арналған моноклонды антиидиотиптік АД жиынтығының негізінде В-гепатитіне қарсы вакцина дайындалған.
Генетакалық вакциналар
Генетикалық вакциналар (ДНК-вакциналар) Өздігінен жұқпаны шакыралмайтын бактериалды плазмидтер болады. Вакцина жасау үшін плазмидтерге патогеннің бір немесе бірнеше антигенді белоктарға арнайлығы бар гендерді енгізеді. Плазмидтер клетка ядросына еніп, нәтижесінде бул гендердін кошірмесі матрицасында антигенді белоктардың синтезі жүреді. Олар немесе клеткадан шығады немесе МНС-1 класс молекулаларымен иммуногенді комплекс түзіп клетка бетіне шығады. Плазмидалардың бір бөлігі антиген таныстырушы клеткаларга түседі, процессингке ұшырайды, МНС I немесе II класс АГ-мен иммуногенді комплекс түзеді. Осындай түрде Т-лимфоциттерге ұсынады және ары ғарай Тх1 және Тх2 клеткаларына дифференцияланып иммунды жауаптың клеткалық және гуморалды реакцияларын калыптастырады.
13-билет
Имунды жүйенің құрылысы: мүшелік, жасушалық ж/е молекулалық ұйымдастырылу деңгейлері.
Иммун жүйесінің құрылысы. Иммун жүйесін зерттегенде мүшелік, клеткалық және молекулалық деңгейлер ажыратылады. Мүшелік деңгейге орталық және шеткі мүшелер жатады. Орталық мүшелерге сүйек кемігі мен тимус жатады. Сүйек кемігінде қан клеткаларының жалпы із ашары болып көп қабілетті бағана клеткалары түзіледі. Сүйек кемігінен Т-лимфоциттердің із ашарлары тимусқа миграцияланады. Онда олардың дифференцировкасы жалғасады. Ал В-лимфоциттердің дифференцировкасы сүйек кемігінде өтеді. Түзілген лимфоциттердің клондарының әрқайсысы бір ғана антигендік детерминанттарға арналған. Бұл процесс антигендердің қатысуынсыз өтеді. Сонымен, иммунитеттің орталық мүшелерінде антиген тәуелсіз дифференцировка нәтижесінде лимфоциттердің клондары түзіледі – жетілген иммунды емес лимфоциттер.
Орталық мүшелерден жетілген иммунды емес лимфоциттер қан ағысымен шеткері мүшелерге барады. Шеткері мүшелерге көк бауыр, лимфа түйіндері, ішектің пейер табақшалары, аппендикс, бадамшалар, бауырдың ерекше лимфоциттері, терінің лимфоидты жүйесі және басқа лимфоидты түзілістер жатады. Олардың тимус тәуелді (Т-лимфоциттер) және тимус тәуелсіз (В-лимфоциттер), аймақтарына сәйкес лимфоциттер келіп орналасады. Шеткері мүшелерде лимфоцит антигендермен кездесу нәтижесінде толық жетілген иммунды лимфоциттердің клондары түзіледі. Сондықтан, бұл процессті антиген тәуелді дифференцировка немесе иммуногенез деп атайды. Иммуногенездің басында перифериялық лимфоидты мүшелерде антиген тануға қабілеті бар лимфоциттер клондарының пролиферациясы қажетті болып табылады. Шеткері мүшелерде Т-, В-лимфоциттердің және антигентаныстырушы клеткалардың кооперациясы жүреді, нәтижесінде иммунды жауап пайда болады.
Иммун жүйесінің клеткалық деңгейіне клеткалар жатады: тегінде иммуноциттер (Т, В, НК), лимфоциттермен бірлесіп істейтін дендритті клеткалар, макрофагтар, эозинофилдер, базофилдер, нейтрофилдер.
Молекулалық деңгейге антиденелер, антигендер, лимфокиндер, МНС белоктары, лимфоциттердің беткей маркерлары, лимфоциттердің антиген танушы рецепторлары жатады.
Иммун жүйесінің тағы да бүкіл организмнің және популяциялық деңгейлер ажыратылады. Бүкіл организмнің деңгейінде иммунды жүйе және эндокриндік жүйелердің қарым-қатынасы арқылы организмде біртұтас реттегіш жүйенің бар екендігі дәлелденеді. Иммунологияда жаға бағыт – нейроиммуноэндокринология пайда болады.
Иммун жүйесінің популяциялық деңгейі. Әртүрлі аймақтарда өзіндік аймақтық ерекшеліктері бар. Олар экологиялық және басқа әсермен байланысты.
Ісікке қарсы иммунитеттегі жасушалық механизмдер, Т-жасушалар, макрофагтар, табиғи киллерлер және К-жасушасының маңызы.
Қатерлі трансформацияланған клеткалардың антигендік модификациясы мынаның нәтижесінде өтеді:
Канцерогенді заттардың әсерінен.
Клеткалардың онкогенді вирустармен инфицирлеуімен.
Беткей клеткалық белоктарды бақылайтын гендердің нүктелік мутацияларында.
Белгелі антигендердің синтезіне жауапты гендердің делециясында
Эмбрионалды белоктарды бақылайтын гендердің дерепрессиясында.
Сау клеткалардың трансформациясы вирустармен индуцирлеуы мүмкін. Мысалы, В-клеткалық лимфомаларды Эпштейн-Бар вирусы индуцирлейді. Қатерлі ісіктерде бір қатар ісікті эмбрионалды антигендер анықталған: α-фетопротеин, ракты-эмбрионалды антиген. Ісіктердің жалпы антигені ретінде теломеразаның полипептидті компоненті болып табылады. Ісік клеткаларына иммунды реакция пайда болады. Бірақ, ісік клеткалары иммунокомпетентті клеткаларынан тез кобееді және
Ісікті зақымдайтын белсенді клеткаларға СД8 Т-клеткалар және СД4 Т-хелперлер жатады. Егер СД8 Т-клеткалары киллерлік қызметті атқарса, ал СД4 Тн1 клеткалар цитокиндер арқылы әсерін көрсетеді. Цитокиндердің ішінде маңызды, макрофагтармен НК-клеткаларды активтейтін, ИНФ-γ. Ісікке қарсы иммунитетке В-жүйесінің клеткаларының қатысуы бірнеше тәсілдермен орындалуы мүмкін:
Ісіктік клеткалардың бұзылуы, комплементті бекітіп белсендіретін антиденелер арқылы.
өздерінің бетінде цитофилдік антиденелері бар НК-клеткаларының жиналуымен. Антиденелер активтілігінің бұл формалары ин витро ғана көрсетілген, бірақ түсініксіз, ал ин виво орны белгісіз. Бірқатар үлкен ісіктерде арнайы антиденелер цитотоксикалық клеткалардың әсерін блоктайды.
Табиғи киллерлер (ТК). Трансформацияланған клеткаларды жоюына,
иммунологиялық бақылауды іске асыратын клеткалардың басқа түріне табиғи киллерлер жатады.
Т-клеткалардың цитокиндерімен, бірінші кезекте интерлейкин-γ арқылы, активтілігі жоғарылайды.
Сонымен, ісікке қарсы иммунитетті белсендіретін клетканың екі типі бар: Т-лимфоцит және ТК. Бұл процестегі макрофагтар және антиденелердің ролін қосымша зерттеулер қажет етеді.
Ісікті клеткалардың иммунологиялық бақылаудан өтуі негізінде: бір жағынан иммунжүйесінің бұзылыстарымен (иммунжетіспеушіліктермен, жасқа қарай иммундық реактивтіліктің төмендеуімен), екінші жағынан қатерлі клеткалармен иммунды жауапты блоктау механизмдеріне байланысты.
Ісік клеткаларында МНС І және ІІ класс гендері делециясы болғанда арнайы ісікті антигендер иммуногенді түрде СД8 клеткаларға эеспрессерленбейді. Басқа иммунологиялық бақылауды дұрыс жүзеге асыру шектеу механизімі - костимулдеуші В7 және адгезивті (ICAM) молекулаларының ісіктерде болмауы.
Ісік клеткалары иммунологиялық шабуылға ұшырамауы антигеннің нейтрализациясына байланысты. Түзілген антиген-антидене-комплекс клеткамен жұтылады, нәтижесінде антигенсіз клеткалар іріктеліп, бірақ пролиферацияға қабілетін сақтайды. Кейбір қатерлі түзілістер өсу β-факторын секрециялап, өзін белсенді түрде “қорғайды”, немесе СД4 қабыну Т-клеткалардың активтілігін тежейді немесе Т-супрессорды активтейд
Т-жүйесіне лабораторлық әдістермен баға беру.
Лимфоцитгерді сандық бағалауға колданатын барлық реакциялар әр түрлі топтарға лимфоциттердің мембранасындағы әр түрлі рецепторлардың болуына негізделген.
Тәжірибелік дәрігерлерге көбінесе негізгі популяцияларды анықтау жеткілікті болады:Т-лимфоцитгерді (СД-3), Т-хелперлерді (СД-4), Т-супрессорлар-киллерлерді (СД-8), В-лимфоциттерді (СД-19).
Алдын ала люминистентті сарысумен өнделген антиденелерді қосып алған лимфоциттер санын люминисцентті микроскоп арқылы немесе ағымды цитометрия көмегімен анықтайды (ағымды цитометрде). Люминисцентті бояу немесе жоғарыда айтылған аппарат болмаса анти-Т-сарысу және комплемент қолданып цитотоксикалық. сынак қолдануға болады. Бұл кезде лизистенген клеткалар санын санайды.
Тәжірибелік дәрігерлер үшін иммунокоррекциялық препараттар таңдауда иммуномодуляторлар (тимус гормондары, циклоферон және т.б.) косылған реакциялар маңызды болуы мүмкін. Иммуномодуляторлар косылған және косылмаған реакциялардағы клеткалардың санын салыстыра отырып әрбір препараттардың әффектілігін анықтауға болады. "Керілген хелпингте" иммуностимулятор қосқан сон Т-хелперлер саны көбеймейді, оның орнына азаяды. Бұл жағдайда осы иммуномодуляторлар әсерсіз ғана емес, оны қолдануға да болмайды.Әртүрлі этиологиялы қабыну процестерінің дамуы, ағымының бар сатысында Т-лимфоциттердің азаюымен жүреді өйткені, өзіндік функциясын атқару үшін Т-лимфоциттер тіндерге ауысады. Сондықтан өршу сатысындағы Т-лимфоциттер саны төмендеуі калыпты өтіп жатқан процесс көрінісі болады. Ал иммунжетіспеушілік күйлер диагностикасы ремиссия фазасында жүргізілу керек.
Т-лимфоциттердің айтарлықтай төмендеуі туа пайда болған иммунжетіспеушіліктерде, ЖИТСта (СПИД), қанның сәулеленуінде болады.
Т-лимфощптер санының көбеюі Т-лейкоздардың диагностикасында өте маңызды.
Т-лимфоциттердің салыстырмалы санының бірқатар төмендеуі клиникалық белгілерінің көрінуінен бірнеше күн бұрын басталады. Сөйтіп суперинфекцияны, босанғаннан кейінгі қабынулық асқынуды, операциядан және жарақаттан кейінгі қабынуды дер кезінде анықтауға көмектеседі. Бұның бәрі, қабыну процестерді алдын алуға бағытталған немесе ауыр күйге ауыспауына көмектесетін емдеу шараларын ерте жүргізу үшін кажет. Егер аурудың соңғы сатысында қанда Т-лимфоциттердің салыстырмалы санының біртіндеп көбеюі болса, ол жағымды клиникалық динамиканың белгісі.
Т-лимфоциттердің салыстырмалы санынын толық қалыптасуы процестің аяқталуының куәгері, яғни толык жазылудың белгісі. Ірінді хирургияда Т-лимфоциттердің саны абсцесстің ашылуының және ірінді массаның толығымен "шығарылуының бақылаушысы ретінде болуы мүмкін. Әдетте, абсцесс қалыптасқан науқаста Т-лимфоциттердін мөлшері төмендеген. Іріңдіктін жарылуы және іріңнің денеден толығымен шығарылуы Т-лимфоциттердің деңгейінің қалыпқа келуіне әкеледі. Т-лимфоциттер санының бұндай қалыпқа келуі аз уақытқа созылады (2 күн шамасында), бірақ та абсцесстің толық ашылғанын бақылауға мүмкіндік береді.
Қабыну процесінің басында Т-лимфоциттердің төмендеуінің болмауы жағымсыз көрсеткіш болып есептеледі. Қабыну процессінің айқын клиникалык керіністері кезінде Т-лимфоциттердің жоғары деңгейде болуы, процестің әлсіз ағымда жүруінің және созылмалыға айналатындығының белгісі болып табылады. Септикалык күйлер кезінде осындай белгі байкалатын болса, және де олардың ағымы қолайсыз болса (сепсис, перитонит), әдетте бұл өлімге әкелетін жағдайдың алдыңғы белгісі болады.
Егер де вакцинациядан кейін Т-лимфоциттердің төмендеуі жүрмесе, онда белгілі қоздырғышқа қарсы эффективті иммунитет қалыптаспады деген сөз.
Ісіктік процестің дамуының бастапқы кезінде Т-лимфоциттердің төмендеуі жағымды көрсеткіш - ісіктің емге оңай көнетінін керсетеді. Агрессивті өсетін ісіктерде Т-лимфоциттердіц төмендеуі тек ісіктің некрозы кезінде болады.
14-билет.
Иммунды жүйенің орталық және шеткері мүшелері
Мүшелік деңгейге орталық және шеткі мүшелер жатады. Орталық мүшелерге сүйек кемігі мен тимус жатады. Сүйек кемігінде қан клеткаларының жалпы із ашары болып көп қабілетті бағана клеткалары түзіледі. Сүйек кемігінен Т-лимфоциттердің із ашарлары тимусқа миграцияланады. Онда олардың дифференцировкасы жалғасады. Ал В-лимфоциттердің дифференцировкасы сүйек кемігінде өтеді. Түзілген лимфоциттердің клондарының әрқайсысы бір ғана антигендік детерминанттарға арналған. Бұл процесс антигендердің қатысуынсыз өтеді. Сонымен, иммунитеттің орталық мүшелерінде антиген тәуелсіз дифференцировка нәтижесінде лимфоциттердің клондары түзіледі – жетілген иммунды емес лимфоциттер.
Орталық мүшелерден жетілген иммунды емес лимфоциттер қан ағысымен шеткері мүшелерге барады. Шеткері мүшелерге көк бауыр, лимфа түйіндері, ішектің пейер табақшалары, аппендикс, бадамшалар, бауырдың ерекше лимфоциттері, терінің лимфоидты жүйесі және басқа лимфоидты түзілістер жатады. Олардың тимус тәуелді (Т-лимфоциттер) және тимус тәуелсіз (В-лимфоциттер), аймақтарына сәйкес лимфоциттер келіп орналасады. Шеткері мүшелерде лимфоцит антигендермен кездесу нәтижесінде толық жетілген иммунды лимфоциттердің клондары түзіледі. Сондықтан, бұл процессті антиген тәуелді дифференцировка немесе иммуногенез деп атайды. Иммуногенездің басында перифериялық лимфоидты мүшелерде антиген тануға қабілеті бар лимфоциттер клондарының пролиферациясы қажетті болып табылады. Шеткері мүшелерде Т-, В-лимфоциттердің және антигентаныстырушы клеткалардың кооперациясы жүреді, нәтижесінде иммунды жауап пайда болады.
ИЖЖ туралы түсінік, БДҰ бойынша жіктелуі.
Иммундефицит дегеніміз - туа немесе жүре пайда болған иммунды жауаптың бұзылысы, жұқпа ауруларымен, ісікті ауруларға организмнің қарсылығы төмендеуімен сипатталатын жағдай. Ол жұқпалы ауруларға қабылдағыштықтың, ациклдық ағымға бейімділіктің аллергиялық және аутоиммунды аурулардың, онкопатологияның себебі болады.
Барлық иммунжетіспеушіліктер 2 үлкен топқа бөлінеді:
1-ші туа пайда болған, тұқым қуалайтын ИЖК;
2-ші жүре пайда болған ИЖК.
Біріншілік иммунжетіспеушіліктердің арасында В-жүйенің ақаулары 50 пайыз, Т-клеткалық жүйенің – 30 пайыздай, фагоцитоз жүйесінің – 18 және комплемент жүйесінің – 2 пайыз құрайды. Иммунжетіспеушіліктердің диагностикасы ауру тарихына, жанұялық анамнезін, иммунологиялық жетіспеушіліктің клиникалық көріністерін талдауына және иммунологиялық ақауды анықтауына негізделген. Біріншілік ИЖ-дің клиникалық дебюті көп жағдайда бала жаста көрінеді. Біріншілік иммунжетіспеушіліктердің (БИЖ) кездесу жиілігі 10000-100000 нәрестелердің ішінде біреу болады, бірақ IgА-ның селективті дефициті 500-1500 адамның ішінде біреуі кездеседі. Иммундыққа дейінгі, лимфоциттерсіз клеткалық және гуморалдық резистенттіліктің механизмдері, жалғыз үздіксіз өзгеретін инфекциялық микроорганизмдердің және гельминттердің көпшілігімен күресу қызметін орындай алмайды. БИЖ-тің негізгі клиникалық ақауы - иммунитеттің негізгі функциясына (инфекцияға қарсы) байланысты және инфекциялық аурулармен көрінеді. БИЖ-тер көп жағдайларда бала жаста көрінеді.
Аурулардың Халықаралық жіктелуі бойынша туа пайда болған ИЖК арнайы және арнайы емес бөлімінің иммунжетіспеушіліктеріне бөлінеді. Біріншілік иммунжетіспеушіліктер гендердің ақауларына байланысты тұқым қуалайтын аурулар.
БИЖ-дің жіктелуі.
Цитокиндердің ісікке қарсы иммунитеттегі рөлі (ИЛ-1, ИЛ-2, ИЛ-12, IFN-α, IFN-γ, TNF-α, β). ИЛ-1 бұл лимфокин ин витро ісік жасушаларына тікелей цитотоксикалық әсер көрсетеді. Ол сүйек кемігінде регенеративты үрдістерді күшейтіп, иммунды жауапты белсендіреді.
ИЛ-2 Тх1 өндіріледі. Қатерлі ісікті емдеуде кең қолданылады (меланомы, рак легких, карцинома почек). Ісіктің толығымен жойылуы сирек кездеседі..жоғары дозада қолдануға болмайды себебі бүйректік токсикалық эффект көрсетуі мүмкін.
ИЛ-12 макрофагтармен синтезделеді. Ісікке қарсы жоғары белсенділік- бүйрек рагы, меланома,тоқ ішектің карциномасы.
IFN-α айқын антипролиферативті белсенділік.
TNF-α- рак клеткаларының аппотозын шақырады. Иммуномодуляторлық әсер көрсетеді
IFN-γ, Тх1 белсендіреді, және NK-клетки белсендіреді
15-билет
1.Жаңа туған нәрестелердің және бір жасқа дейінгі балалардың иммунды жүйесі
Жаңа туған нәрестелерде Т лифм жане таб.килл цитотоксикалық белсенділігі томен, интерлейкин ж/е интерферон өндірілуі шектелген, интерферонның физио жетіспеушілігі вирусқа қарсы иммунинтеттін тапшылыңымен байл. Макрофагтардың ондірілуін тежейтін фактордың аз өндірілуі.Фагоцитоз жиі аяқталмаған. 
2.Цитокиндер. Анықтамасы, негізгі сипаттамалары. Интерлейкиндерге
(ИЛ 1,2,3,4) сипаттама
Клеткалық және гуморальді жауап түзетін, клетка аралық механизмдер мен иммунды компонентті клеткалардың дифференцировкасын зерттеген кезде, белокты медиаторларының үлкен тобы ашылды, олар цитокиндер деп аталады. Олардың 30-дан астам түрлері белгілі.
Цистокиндердің негізгі биологиялық белсенділігі- иммунды жауапты барлық даму сатыларында реттеу: функциональді белсенді иммунокомпонентті клеткалардың пролиферациясы мен дифференцировкасы, антигенді өңдеу және макрофагтардың бетіңде иммуногенді түрде ұсыну, антиген сезімтал лимфоциттердің пролиферациясы, иммуноглобулиндер продуценттеріне дейін В- клеткалардың дифференцировкасы, бір изотоптан басқасына иммуноглобулиндер синтезін ауыстыру, цитотоксикалық Т- клеткалардың ізашаларының эффекторларға дейін пісіп жетілуін қамтамасыз ету, макрофагтардың цитотоксикалық әсерін индукциялау. Кейбір цитокиндер қабыну реакциясына және ісік клеткаларының элиминациясында айқындала түсетін жедел фазалы жауапқа белсенді түрде қатысады.
Интерлейкин-1
ИЛ-1 өнімінің негізгі көзі түрлі тіндік локализациясының фагоциттеуші мононукулеаларлар болып табылады: перифериялық қан мен перитонеальді экссудаттың макрофагтары мен моноциттері, бауырдың купфер клеткалары, эпидермистегі Лангерганс клеткалары, нервті тіннің микроглия клеткалары.
ИЛ-1- дің белсенді туындыларына эндотелиоциттер жатады. Одан басқа, бұл цитокинді секреттеу қабілетіне Т және В- лимфоциттер, фибробласттар, НК- клеткалар, кератиноциттер, нейтрофильдер ие.
Тыныштық күйдегі макрофагтар, және цитокиннің басқа клеткалық көздері, ИЛ-1-ді бөлмейді және оның мРНК-сы жоқ.
ИЛ-1-геннің экспрессиясы биологиялық белсенді белоктың түзілуімен жүретін, түрлі индукторлар арқылы клеткаларының активациясынан кейін ғана басталады. ИЛ-1-дің продукциясын шақырушы заттар арасында бактериялардың клеткалық қабырғасының компонентері мен қорғаныс реакциясының дамуы барысында пайда болатын цитокиндер болып келеді.
ИЛ-1-дің маңызды ең бір қасиеті Т- лимфоциттердің пролиферациясын ынталандыру болып табылады. ИЛ-1-дің өз бетімен Т-лимфоцидтердің өсуі үшін фактор бола алмайды. Оның әсер ету механизмі, Т- хелперлермен секреттелетін, ИЛ-2 және ИЛ-4 өсу факторларының, синтезін күшейту.
Сонымен қатар, Ил-1 Т- хелперлердің пролифеорациясын аутокринді түрде реттеу үшін жағдай туғызып, ИЛ-2 және ИЛ-4 рецепторларының экспрессиясын күшейтеді. ИЛ-1-ң ынталандырушы белсенділігі ИЛ-4 өңдейтін Т- хлеперлермен байлансты (Тн2). Иммунды жауаптың дамуы үшін ИЛ-1 дің В- клеткаларға өсуін- стимульдеуші әсерінің маңызы зор.
Арнайы антигендермен немесе митогиндермен белсендірілген В- клеткалар берілген цитокиннің әсерінен пролиферациясын күшейтеді. Бірақ, Т- хелперлер сияқта, бұл стимульдеуші әсері ИЛ-2-ге арналған рецепторларының экспрессиясын белсендіру арқылы әсер етеді. Сонымен қатар В- лимфоциттер дифференцировкасында ИЛ-1-дің қатысуы маңызды. Ол өздігінен дифференцирлеуші белсенділік қасиетіне ие емес, бірақ басқа цитокиндермен бірлесіп, антиденепродуциентті клеткаларға примирленген клеткалардың трансформациясын қамтамасыз етеді.
ИЛ-1 арнайы иммундық жауапқа қатысудан басқа, қорғаныстың арнайы емес формаларының дамуына жауапты- инфекциялық зақымдану кезіндегі жедел фазалы жауап және жергілікті қабыну реакциясының түзілуі деңгейінде ең маңызды медиаторлар ретінде қатысады.
Интерлейкин-2
Ең бірінші анықталған цитокин- интерлейкин-2(ИЛ-2). Ил-2-нің негізгі продуциенттері Т- хелперлер болып табылады. Бұл типті клеткалардың 75% Ил-2 синтездейді. Цитотоксикалық Т- клеткалардың 20%-на дейін бұл цитокинді бөлуге қабілетті. Бұл клеткалардағы ИЛ-2 синтезіне антигендер немесе митогендер ғана әсер етпейді, басқа да биологиялық белсенді қосылыстардың да әсер бар. Басқа клеткалар кластарымен бөлінетін белгілі цитокиндер (ИЛ-1,ИЛ-6,ФНО,ИФН), антигендермен белсендірілге Т-клеткалармен ИЛ-2-нің продукциясын ынталандырады. Тимус гармондары (тимозин, тимустың сары сулық факторы) ИЛ-2 продуцент клеткаларына жетілмеген тимоциттердің дифференцировкасын қамтамасыз етеді. Клетка ішілік Са2+ деңгейін күшейтуші ионофорлар жаңағы цитокиннің продукциясын күшейтеді.
ИЛ-2- нің реттеуші әсерінің нысанасы болып Т- клеткалардың субпопуляциялары, В- клеткалар, табиғи киллерлі клеткалар, макрофагтар болып табылады.
ИЛ-2 әсерінің негізі нәтижесі тыныштық күйдегі немесе антиген және митоген арқылы ынталандырылған клеткалардың пролиферациясын қамтамасыз етеді. Осы ИЛ-2-нің биологиялық белсенділігі лимфо- миелоидты комплексті клеткалардың өспелі фактор ретінде анықтайды.
Интерлейкин- 3
Интерлейкин-3(ИЛ-3)- қан түзуші клеткалардың ерте ізашарлары үшін өспелі және дифференцирлеуші фактор.
ИЛ-3-тің негізгі продуценті Тhy-1 және Тhy-2, сонымен қатар цитотоксикалық Т- лимфоциттердің бір бөлігі мен басқа клеткалар (тимустың эпителиальді клеткалары, В- лимфоцитер, миелоидтты және сүйек кемігінің страмалды клеткалары). Жаңағы цитокин барлық гемопоэтикалық өспелі дифференцировкалардың ерте ізашарларынан түрлі фенотипті клеткалардың жетілуіне мүмкіндік жасайды: лимфоидты, моноцитарлы, гранулоцитарлы, мегакариоцитарлы, эритроидты. ИЛ-3-тің Т- лимфоциттердің ерте ізшараларына дифференцирлеуші әсер етуін ескеру қажет. Осындай әсер ету нәтижесінде жетілмеген Тhy-1 Тhy-1+ Л- лимфоциттерге ауысады. Бұл цитокин пре- В- клеткалардың беткей иммуноглобулинді экспрессиясының басталуына дейінгі дифференцировкасына қатысады.
Интерлейкин-4
Ил-4-тің көзі митогенмен стимульденген Т- хелперлер (Тhy-2), мес клеткалар, сүйек кемігінің стромасының индентифицирленбеген клеткалары болып табылады. Сәйкес рецепторлары бар ИЛ-4-тің реттеуші әсерінің нысанасына Т және В лимфоциттер, макрофагтар, фибробласттар, НК- клеткалар, мес клеткалар, гемопоэздің сүйек кемігінің ізшаралары жатады. ИЛ-4 В-клеткалардың пролиферациясына костимулятор ретінде қатысады. Сонымен қатар ИЛ-4 Jg Е- нің продукциясының деңгейін жоғарлатуға қабілетті. ИЛ-4 макрофактормен синтезделетін қабынуды шақыратын цитокиндердің ( IL-1 b, 6, 8, 12, TNF –a) түзілуін және азот пен от тегінің метоболиттерінің пайда болуын тежейді. ИЛ-4 лимфокин арқылы активтелген клеткалардың (ЛАК) және макрофагтардың ісікке қарсы активтілігін күшейтеді. ИЛ-4 секрециясының реттелуінің бұзылуы аллергопатологияның дамуында маңызды рол атқарады. Созылмалы С-вирусты гепатитінде ИЛ-4-тің жоғарлауы анықталады, әсірісе асқыну кезеңінде.
3.Трансплантациялық иммунология. Транспланттатың кері қайтуындағы жасушалық және гуморалды механизмдердің маңызы
Тінді немесе мүшені генетикалық ерекшелігі басқа индивидумға салған кезде салынған биологиялық материалдың ажырау реакциясы байқалады. Тұрақтамаушылық реакциясы МНС-комплекс пен кіші гистосәйкестік комплексіне жататын қан тобының антигендеріне қарсы жүреді. МНС адамдарда - HLA-жүйесі деп аталған антигендері бойынша донор мен реципиент сәйкес болмаса, тұрақтамаушылық реакциясы жүреді. Трансплантаттың біріншілік ажырау уақыты – 14 күн. Екіншілік трансплантат одан жылдам ажырайды: 5-7 күнде. Трансплантаттық иммунитеттің даму реакциясы 3 этаптан тұрады:
трансплантаттың бөгде антигендерін тану;
транслпантатты ажырау реакциясының эффекторлары жетіліп жиналуы;
трансплантаттың ыдырауы.
Бірінші этапта трансплантат антигендерін цитотоксикалық Т-лимфоциттер (СД8), хелперлер және қабынулық Т-клеткалардың ізашарлары мен (ТнО) танудан басталады. Танығаннан кейін аймақтық лимфоидты тінге көшеді. Кейбір донордың лейкоциттері реципиенттің аймақтық лимфоидты түйіндеріне көшеді да бөгде зат болып танылады және реципиенттін лимфа түйіндеріндегі лимфоциттерді активтейді№ Сонымен олар трансплантат тұрақтамауна күшті әсер етеді.
Осы жерде 2 этап басталады. Тұрактамаушылық реакциясында ен манызды қызметті баяу жүретін аса сезім талдық реакциясың қатыстыратын клеткалық реакциялар және цитотоксикалық Т-клеткалар аткарады. СД8 ізашарлары жетілген цитотоксикалық Т-клеткаларына аусады. Бос трансплантатты антигендер лимфоидты тінге түсіп, антигентаныстырушы клеткалармен жұтылады және Тн1 және Тн2 клеткаларын жауапқа қосады. Танудың нәтижесі болып Тн1-ң хемотоксикалық факторы антиген енген аймаққа макрофагтарды және қабынудың басқа клеткаларын шақырады. Антигентаныстырушы, В-клеткалар, Тн2 клеткалар қосылып қабылдамау реакциясының қосымша тізбегі ретінде гуморалды иммунды жауап түзеді. Натуалды киллерлер Тн1--лимфоциттердің цитокиндрінің әсерінен активтенеді.
3 этапта бөгде тіннің ажырауы болады. Бул процесс жетілген СД8 Т-клетканың, Тн1 көмегімен белсендірілген макрофагтардің, иммуноглобулиндер және цитокиндермен белсендірілген нағыз киллерлердің көмегімен іске асды.
Бөтен тіндердің СД8 клеткалардың цитотоксикалы киллерлік әсері апрқылы лизисі бірнеше кезеңдерден тұрады.
1 кезең – СД8 Т-клеткалардың беткей бөгде антигендерімен байланысуы (трансплантатты вирустың пептиді, рак антигендері).
2 кезең – “летальды соққы”. Негізгі жағдай болып табылады. Клетка нысананың өлуін анықтайды. Эффектормен клетка нысана механикалық бірігуі оларды өлімнен сақтамайды. Бұл этапта клетка мембранасының өткізгіштігі артады, натрий-калий насосының балансы бұзылады. “Летальды соққы” механизмі әлі толық зерттелмеген. Клетка мембранасын зақымдайтын токсиндердің бірі – лимфотоксин (ісіктердің некрозының β-факторы).
3-кезең – нысана клетка лизисі болады. бұл зақымдалған мембрана арқылы Н2О
көп мөлшерде өтеді. Осы процестің нәтижесінде “нысана клетка” мембранасы жыртылады және ол өледі. Эффекторлы клетка сақталады және ары қарай цитолитикалық қасиетке ие болады.
Трансплантацияның зандары:
аутотрансплантатта, изотрансплантатта донормен реципиенттің генетикалық жақындығы себебінең істен шықпайды.
Аллогенді және ксеногенді трансплататтар әр-кашан тұрақтамаушылыққа ұшырайды.
Тұрақтамаушылықтың иммундық механизмдері иммунологиялық ерекшелігі мен естелігіне байланысты.
Жедел тұрақтамаушылық реакциясын бас гистосәйкестілік комплексі бақылайды.
Бірінші ұрпақты гибридтер- F1 ата-анасының уекеуінен де салынған трансплататтың тұрақтамауын шақырмайды, бірақ ата-анасынынң әр-біреуі гибридтен салынған трансплантаттың тұрақтамауын шақырады.
Жеделдеу тұрақтамаушылық реакциясы 24 сағаттың арасында өтуі мүмкін. Негізінде -аниденелер арқылы комплементтің активтенуі салынған тіннің васкуляризациясына кедергі етіп трансплантат жылдам істен шығады.
Жедел тұрақтамаушылық реакциясы әдетте трансплантациядан кейін бірінші апталар ішінде өтеді (7-14 шакты күннің ішінде). Ол клетка-тәуелді, қабыну Т-клеткалардың (Тх1) активтенуі арқылы цитокиндердің бөлінуі және макрофагтар мен лимфоциттердің зақымдану ошагында жиналуы.
Созылмалы тұрақтамаушылық реакциясы трансплантациядан кейін айлар, жылдар өткенде болуы мүмкін. Механизміне гуморалды және клеткалық реакциялар кіреді. Созылмалы тұрақтамаушылық реакциясы қайталанған трансплатацияны талап етеді.
Сонымен, мүшелер мен тіндерді аустырып салған кезде донор мен реципиентті гистосейкестік дәржесі бойынша іріктеу кажет. Біріншіден, донор мен реципиентте АВО-антигендері бойынша топтық сәйкестілігін анықтайды. Донор мен реципиенттін HLA-антигендерін серологиялық әдіспен іріктеу үшін микролимфоциттітоксикалы тест (МЛЦТ) қолданады.
Кәзірге кезде гистосейкестік антигендерді полимеразды тізбектік реакция (РСR) көмегімен анықтауға болады.
Билет 16Иммунные регуляторные процессы в старческом возрасте.  На возраст ослаб функций иммунсист влияютэкзоген и эндоген факторы: изменен клет окружения изменен самих клеток иммунсист. В старости Т-иммунодеф - обуслов возраст инволюц тимуса. Хар для старения явл умен кол Т-лимфоц. Однако иногда общее кол клеток может и не меняться, но увелич кол молчащих, клеток, что связано со сниж активности рецептор аппарата клетки. Однако влияние инволюц процессов в тимусе захват и В-клеточное звено - как путем взаимод клеток в иммун ответе, так и путем влияния на формир В-клеток из их предшествен в костном мозге, в отдел случаях В-клетиммунодеф зависит от внут дефектов самих В-клеток. Старение ассоциир с присутстразл антител, особенно антител против ядерных антигенов. С возрастом развив дисбаланс Ig . снижение в IgM, т.е. снижен первичгумор ответ. Сод IgG и IgA к увелич. При наличии инфекц процесса возраст IgA. Дисбаланс Ig указ на снижпротивомикроб защиты противовирус и противоопухол защиты, что связано непосред с реакциями клетиммун, вкот принимают участие естественные киллеры (ЕК-клетки). При старении меняется кол сод клеток киллеров, оно может как увел, так и сниж
Определение концентрации сывороточных и секреторных иммуноглобулинов; общего количества лимфоцитов, абсолютного и относительного количества В-лимфоцитов. Определение количества Т-лимфоцитов
Тест розеткообразования — классический метод определения количества Т-лимфоцитов в периферической крови — основан на наличии на мембране Т-лимфоцитов всех субпопуляций рецепторов к эритроцитам барана и способности Т-лимфоцитов образовывать с ними прочные комплексы (так называемые розетки)Кровь обследуемого пациента в количестве 10 мл вносят в пробирку с раствором гепарина и осторожно наслаивают на смесь фиколл-гипака, который способствует выделению лимфоцитов, и центрифугируют. После центрифугирования эритроциты оседают на дно пробирки, а лимфоциты располагаются тонким слоем на границе раствора фиколл-гипака и плазмы. Взвесь лимфоцитов осторожно извлекают из этого слоя (интерфазы), доводят до концентрации 2–4x106/мл (2–4x109/л) и смешивают с взвесью эритроцитов барана в соотношении 1:1.
Полученную смесь инкубируют при 37°С в течении 10 минут и снова центрифугируют, после чего выдерживают в холодильнике при температуре 4 °С в течение нескольких часов. Подсчет клеток производят в камере Горяева при люминесцентной микроскопии. Подсчитывают число “розеток” на 100 лимфоцитов и определяют процентное содержание Т-лимфоцитов. Для определения абсолютного количества Т-лимфоцитов в день исследования производят общий клинический анализ крови.
В норме содержание Т-лимфоцитов в периферической крови колеблется от 50 до 70% от общего количества лимфоцитов (в среднем 54,3±1,0%).
Определение активных Т-лимфоцитов
Активные Т-лимфоциты — это клетки, способные к спонтанномурозеткообразованию без предварительной инкубации. Ход исследования тот же, что и при определении общего числа Т-лимфоцитов, за исключением этапа инкубации. В норме в периферической крови содержится от 23 до 40% активных Т-лимфоцитов (в среднем 34,6±1,9%).
Определение субпопуляций Т-лимфоцитов
Определение субпопуляций Т-лимфоцитов основано на выявлении так называемых теофиллинчувствительных и теофиллинрезистентных лимфоцитов. Клеточные мембраны Т-супрессоров, как было сказано выше, имеют рецепторы к теофиллину, который при взаимодействии с клеткой ингибирует реакцию спонтанного розеткообразования с эритроцитами барана. Т-хелперы таких рецепторов не содержат, поэтому при взаимодействии с эритроцитами барана даже при добавлении теофиллина образуются “розетки”.
Методика количественного определения Т-супрессоров и Т-хелперов мало отличается от описанного выше теста розеткообразования, за исключением добавления в инкубационную среду раствора теофиллина. При этом Т-супрессоры (теофиллинчувствительные клетки) теряют способность розеткообразования с эритроцитами барана, а Т-хелперы (теофиллинрезистентные клетки) такую способность сохраняютВ последние годы для определения субпопуляций Т-лимфоцитов используют добавление к взвеси лимфоцитов моноклональных антител и комплемента, что приводит к лизису соответствующей фракции лимфоцитов. С помощью моноклональных антител можно выявить все известные субпопуляцииТ-, В- и О-лимфоцитов, в том числе так называемые естественные клетки-киллеры.
Определение количества В-лимфоцитов
Методы определения количества В-лимфоцитов основаны на наличии на поверхности этих клеток специфических рецепторов к иммуноглобулинам и комплементу (С3). Наиболее простым способом количественной оценки В-лимфоцитов является модифицированный метод розеткообразования с эритроцитами барана (Е), нагруженными антителами (А) — иммуноглобулинами класса IgМ, в среде комплемента (С). Это так называемый тест ЕАС-розеткообразования. Для проведения теста, помимо реактивов, используемых для определения Т-лимфоцитов, необходима: 1) антисыворотка, содержащая антитела к эритроцитам барана (IgМ), которую получают путем иммунизации кролика эритроцитами барана, и 2) свежая сыворотка мышей, содержащая комплемент.К эритроцитам барана добавляют антисыворотку иммунизированного кролика, содержащую антитела к эритроцитам (IgМ). При этом подбирается такая концентрация IgМ, которая не приводит к агглютинации эритроцитов и их гемолизу. К образовавшемуся комплексу ЕА (эритроциты-антитела) добавляют мышиную сыворотку, содержащую комплемент (С3), получая таким образом ЕАС-комплекс (эритроциты- антитела-комплемент).
Последующий ход реакции примерно тот же, что и при определении Т-лимфоцитов: выделенную взвесь исследуемых лимфоцитов смешивают с заранее приготовленной ЕАС-системой. Эритроциты барана с фиксированными на них IgМ и комплементом присоединяются к В-лимфоцитам, в результате чего образуются “розетки”. Подсчет количества “розеток” проводят в камере Горяева. При оценке результатов теста следует иметь в виду, что рецепторы к комплементу имеются на некоторых субпопуляциях Т-лимфоцитов, поэтому описанный метод дает лишь приблизительное представление о количестве В-лимфоцитов.
Более точные результаты можно получить при использовании метода иммунофлюоресценции с мембранными иммуноглобулинами. К исследуемым лимфоцитам добавляют антисыворотки против иммуноглобулинов человека, меченныефлюорохромом. Лимфоциты, к рецепторам которых присоединяются соответствующие иммуноглобулины (IgM, IgG, IgА), можно легко обнаружить при микроскопии по характерной флюоресценции и провести подсчет как общего числа В-лимфоцитов, так и отдельных их субпопуляций.
В норме в периферической крови содержится 15–35% В-лимфоцитов (в среднем 25,0±1,2%).
Для характеристики состояния клеточного иммунитета важно оценить не только количество В- и Т-лимфоцитов и их субпопуляций, но и функциональное состояние иммунокомпетентных клеток. В клинической практике для этой цели используют в основном два теста: 1) реакцию торможения миграции лейкоцитов (РТМЛ) и 2) реакцию бластной трансформации лимфоцитов (БТЛ).
Реакция торможения миграции лейкоцитов
Реакция торможения миграции лейкоцитов (РТМЛ) позволяет охарактеризовать функцию Т-лимфоцитов. Реакция основана на свойстве коммитированных Т-лимфоцитов при контакте со специфическим антигеном выделять фактор, ингибирующий миграцию макрофагов (лимфокины). В среде, в которую добавлен антиген, сенсибилизированные к нему лимфоциты снижают подвижность лейкоцитов: чем выше активность Т-лимфоцитов, связывающих специфический антиген, тем в большей степени тормозится процесс передвижения лейкоцитов в сторону данного антигена. Наоборот, если Т-лимфоциты не сенсибилизированы к данному (известному) антигену, реакции торможения не происходит.
Таким образом, РТМЛ позволяет выявить антиген (например специфический печеночный антиген и др.), к которому сенсибилизированы Т-лимфоциты и, следовательно, может быть использована в выявлении органоспецифической гиперчувствительности замедленного типа.
Лейкоциты крови, отмытые от сыворотки, смешивают с антигеном, к которому они сенсибилизированы. Лейкоцитарную взвесь набирают в капилляры, которые помещают в специальные камеры для инкубации (рис. 1.114). Контролем служат лейкоциты, не обработанные антигеном. В качестве антигена используют митогены растительного происхождения — фитогемагглютинин (ФГА) или конканавалин А (Кон А), а также органоспецифичные антигены (например специфический печеночный или почечный антиген, нативную ДНК и др.), аллергены, используемые для внутрикожных проб (туберкулин и др.).В процессе инкубации лейкоциты перемещаются из конца капилляра. Площадь, которую они занимают, отражает степень торможения миграции лейкоцитов. Отношение площади миграции лимфоцитов в присутствии антигена (опыт) и без него (контроль) представляет собой индекс миграции. В норме он составляет 0,8–1,2. Снижение индекса миграции меньше 0,8 является показателем активного торможения.
Если в качестве антигенов использовать специфические клеточные структуры тех или иных внутренних органов (например мембраны кардиомиоцитов, печеночных липопротеидов, амилоидных фибрилл и т. п.), РТМЛ может оказаться полезной для подтверждения местной (органной) гиперчувствительности замедленного типа (например при неспецифическом миокардите, хроническом активном гепатите, амилоидозе почки и т. п.). При использовании бактериальных антигенов положительные результаты РТМЛ помогают решить вопрос об этиологии воспалительного инфекционного процесса. Наконец, результаты РТМЛ с неспецифическими ФГА и Кон А косвенно отражают общую функциональную активность Т-лимфоцитов.
В норме РТМЛ с ФГА составляют в среднем 40,5±1,8%, а с Кон А — 59,1±1,7%.
Реакция бластной трансформации лимфоцитов
Реакция бластной трансформации лимфоцитов (БТЛ) основана на способности сенсибилизированных Т- и В-лимфоцитов трансформироваться в культуре под действием неспецифических митогенов (фитогемагглютинина, конканавалина А и экстракта лаконоса) или специфических антигенов (грибковых, бактериальных, лекарственных и др.) в крупные малодифференцированные клетки типа бластов.
После инкубации 10 мл гепаринизированной крови отсасывают надосадочный слой плазмы, богатый лейкоцитами, разводят его питательной средой, разливают по флаконам, добавляют неспецифические митогены и специфические антигены и культивируют при температуре 37°С в течение 5–7 дней. После этого в окрашенном мазке подсчитывают число клеток-бластов и определяют их процентное содержание на 1000 клеток. Реакцию считают положительной, если количество бластов превышает 4%.
В последние годы для оценки результатов РБТЛ используют изотопный метод с 3Н-тимидином, который дает возможность определить общую активность культуры лимфоцитов.
70 Роль иммунологического мониторинга в профилактике кризов отторжения трансплантата. Чтобы приживление было успешным аллогенная трансплонтациятребует как правило применения имуносупресивной терапии их применение явл необходимым условием успешной трансплантации. Для того чтобы свести к минимуму негатив последствия имунодепресивной терапии необходим иммунологический мониторинг. Больным с с трансплантированным органом необходимр пожизненно проводить регулярное исследования иммунного статуса, в первую очередь оценивая состояния системы клеточного иммунитета и в зависимости от этих показателей коррегировать применение иммунодеприсантов.
17-билет
1-В-лимфоциттердің антигентәуелсіз және антигентәуелді дифференцировкасы.
В лимф диф.ң негізгі кезендері:
Сүйек кемігінің көп қабілетті бағаналы жас.ры
Лимф.ң бастаушы жас.ры
Бастаушы В лимф.р
В о лимф.р
В 1 лимф.р
В 2 лимф.р
Сүйек кемігіндегі аг тәуелсіз диф.ң кезендері: 1-2-3-4
В о лимф.р қан арқылы көшіп, шеткі лимфоидты мүшелердің т тәуелсіз аймақтарында қоныстанады. В о лимф.р им.жетілмеген популяциясы. Оларда тек Іg M рец.бар. Во лимф.р-> В1 лимф. - жартылай жетілген дифф.ну кезеңі. Оларда да Іg M рец.бар, бірақ тығыздығы жоғарырақ. В1 -> B2лимф – им.қ жетілген жас.дан тұратын популяция. B2лимф: АТР және Зерде В лимф.р
Рецепторлары:
Аг танушы им.дік рец.р
Тышқан эр.не сай
С 3в
Fc
Іа
В митогендерге сай
Эпштейн Барр вирусына арналған
Иммун жүйесін зерттегенде мүшелік, клеткалық және молекулалық деңгейлер ажыратылады. Мүшелік деңгейге орталық және шеткі мүшелер жатады. Орталық мүшелерге сүйек кемігі мен тимус жатады. Сүйек кемігінде қан клеткаларының жалпы із ашары болып көп қабілетті бағана клеткалары түзіледі. Сүйек кемігінен Т-лимфоциттердің із ашарлары тимусқа миграцияланады. Онда олардың дифференцировкасы жалғасады. Ал В-лимфоциттердің дифференцировкасы сүйек кемігінде өтеді. Түзілген лимфоциттердің клондарының әрқайсысы бір ғана антигендік детерминанттарға арналған. Бұл процесс антигендердің қатысуынсыз өтеді. Сонымен, иммунитеттің орталық мүшелерінде антиген тәуелсіз дифференцировка нәтижесінде лимфоциттердің клондары түзіледі – жетілген иммунды емес лимфоциттер.
Орталық мүшелерден жетілген иммунды емес лимфоциттер қан ағысымен шеткері мүшелерге барады. Шеткері мүшелерге көк бауыр, лимфа түйіндері, ішектің пейер табақшалары, аппендикс, бадамшалар, бауырдың ерекше лимфоциттері, терінің лимфоидты жүйесі және басқа лимфоидты түзілістер жатады. Олардың тимус тәуелді (Т-лимфоциттер) және тимус тәуелсіз (В-лимфоциттер), аймақтарына сәйкес лимфоциттер келіп орналасады. Шеткері мүшелерде лимфоцит антигендермен кездесу нәтижесінде толық жетілген иммунды лимфоциттердің клондары түзіледі. Сондықтан, бұл процессті антиген тәуелді дифференцировка немесе иммуногенез деп атайды. Иммуногенездің басында перифериялық лимфоидты мүшелерде антиген тануға қабілеті бар лимфоциттер клондарының пролиферациясы қажетті болып табылады. Шеткері мүшелерде Т-, В-лимфоциттердің және антигентаныстырушы клеткалардың кооперациясы жүреді, нәтижесінде иммунды жауап пайда болады.
Иммун жүйесінің клеткалық деңгейіне клеткалар жатады: тегінде иммуноциттер (Т, В, НК), лимфоциттермен бірлесіп істейтін дендритті клеткалар, макрофагтар, эозинофилдер, базофилдер, нейтрофилдер.
Молекулалық деңгейге антиденелер, антигендер, лимфокиндер, МНС белоктары, лимфоциттердің беткей маркерлары, лимфоциттердің антиген танушы рецепторлары жатады.
Иммун жүйесінің тағы да бүкіл организмнің және популяциялық деңгейлер ажыратылады. Бүкіл организмнің деңгейінде иммунды жүйе және эндокриндік жүйелердің қарым-қатынасы арқылы организмде біртұтас реттегіш жүйенің бар екендігі дәлелденеді. Иммунологияда жаға бағыт – нейроиммуноэндокринология пайда болады.
Иммун жүйесінің популяциялық деңгейі. Әртүрлі аймақтарда өзіндік аймақтық ерекшеліктері бар. Олар экологиялық және басқа әсермен байланысты.
2- .Екіншілік ИЖЖ. Этиологиясы, патогенезі және клиникалық көріністері.
Б. Екіншілік иммунжетіспеушіліктер.
Вирусты инфекциялармен байланысты (сонымен қатар ЖИТС)
Бактериалды инфекциялармен байланысты
Протозойлы және құрт ауруларымен байланысты
Тамақтанудың бұзылуымен
Химиопрепараттармен иммунодепрессанттардың әсерімен
Радиация және иммунотоксиндер әсеріне байланысты
Ұзақ стресстің әсерімен
Зат алмасу патологиясымен (қантты диабет, микроэлементтер жетіспеушілігімен және т.б.)
Екіншілік иммунжетіспеушіліктер, фенотип деңгейінде қоршаған ортаның әсерінен қалыптасады.
Е.С.Белозеровтың ЕИЖ-дің жіктелуі.
Пайда болу уақытына байланысты: антенаталды, перенаталды, постнаталды. Этиология бой
ынша: бактериалды, инфекциялы, вирусты, қарапайымдармен
құрт инвазиялар, тамақтанудың бұзылыстары, хирургиялық операциялармен анестезиялар, белокты жоғалтуы, зат алмасу аурулары, қатерлі ісіктер, күйіктер, стресстер, жас шамасы, ионизирлеуші радиация, дәрілік заттарды қабылдау (антибиотиктер, кортикостероидтар, цитостатиктер).
Формасы бойынша:
А) ЕИЖ-тің компенсацияланған формасы инфекцияларға жоғары қабылдағыштықпен байқалады, жиі ОРВИ, пневмониялар, пиодермиялар түрінде. Бала шақтағы инфекцияларға да жоғары сезімталдық байқалады.
Б) ЕИЖ-тің субкомпенсацияланған формасы инфекциялық процестердің созылмалауына бейімділікпен байқалады.
В) ЕИЖ-тің декомпенсацияланған формасы шартты-патогенді флорамен индуцирленген генерализацияланған инфекциялардың пайда болуымен, қатерлі ісіктермен көрінеді. Декомпенсацияланған ЕИЖ-тің көрнекті мысалы ретінде, ЖИТС болып табылады.
Иммунжетіспеушіліктер клиникалық түрде 4 негізгі синдроммен көрінеді: инфекциялық, аллергиялық, аутоиммунды және иммунопролиферативті.
3-)1964 жылы Кумбс пен Джелл жоғары сезіталдықты даму жолдарына қарай жіктеуін үсынды. Бұл жіктеу бойынша жоғары сезімталдықың негізінде сезімталдықтың әр түрлі клиникалық көоіністеріне алып келетін иммундық механизмдердің ерекшеліктері жатады.
1.атопия және анафилаксия
2.цитотоксикалық серпілістер
3.иммундық кешен аурулары
4.жоғары сезімталдықтың жасушалық механизмдері
Қазіргі кезде атопия деп түрлі аллергендерге жасушаларға иммуноглобулиндердің ең алдымен Е шамадан тыс артық өндіретін генетикалық қабілетті түсінеді. Ағзаға аллергия қай жолмен түсседе атопиялық аллергиялық серпілістер дамитыны анықталған. Атопиялық тұқымқуалауға бейімділік тән екені дәлелденген. Егер ата-ана ауырса 50% бала ауырады. Тек біреуі ғана ауырса 30! Патогенезі Тх2 шамадан тыс көп мөлшерде өндірілуі жатыр. Патогенезіне комплемент жүйесі қатыспайды. Анафилаксиялық шок патогенезі. Аллергенді парентеральды енгізген жағдайда патогенезі бойынша гиповалемиялық шокқа құсас анафилаксялық шок дамуы мүмкін. Қан қысымы төмендейді, тегіс салалы бұлшық еттер қатты жиырылады. Ал ол болса тыныс алу жолдары мен жүрек қан тамыр жеткіліксіздігіне әкеледі. Көмей аймағындағы ісіну науқастың түншығып, жағдайының нашарлауына әкеледі. Көп жағдайда себебі дәрілік заттарды қайта енгізу
18-билет
1-Антигендердің анықтамасы мен олардың химиялық табиғаты. Бөгделік, антигендік, иммуногендік және арнайылық туралы түсініктер.
Антигендер дегеніміз – иммунды жауапты шақыратын генетикалық бөгде зат. Антигендер 4 негізгі қасиетпен сипатталады. Бөгделік – генетикалық өзгешілік көрсететін ұғым. Антигендік – заттың иммун жауапты қоздыру мөлшерін көрсететін ұғым. Иммуногендік – иммунитет тудыру қабілеті. Ерекшелік- арнайылық – АГ-дің бір-бірінен ерекшеленіп ажырайтын қасиет.
АГ-детерминанты деп иммуногендік әсері бар АГ-нің активті бөлігі аталады. Эпитоп – АГ-танушы рецепторларымен әсер ететін АГ-нің бөлшегі. Антигеннін эпитопы мен антидененің активті ортасының өзара әсерлесүі арнайы иммунологиялық реакциясынынң негініде жатады№ HLA-молекуламен танушы АГ-нің бөлшегі – агретоп деп аталады. Т- және В-эпитоптар ажыратылады. Гаптен – төмен молекулалық құрылым, өздігінен иммун жауапты шақыруға шамасы жоқ, бірақ антигенмен арнайы әрекетке түсе алатын заттар. Әртүрлі бүлдіргіш факторлар мен инфекциялық агенттердің әсерінен организмнің өз клеткалары антигенге айналуы мүмкін. Микро- және макроорганизмнің ортақ антигендік детерминанттары бар антигендер айқас әсері бар антигендер деп аталады. Түрлік антигендер – организмнің бір ғана түріне сәйкес. Антигендер иммунды жауапты Т-хелпердің көмегімен ғана шақыратын тимус тәуелді деп аталады. Ал, антигендер иммунды жауапты Т-лимфоциттердің қатысуынсыз шақыратын, Т-тәуелсіз деп аталады. Бұл антигендерге бактериалды ЛПС, пневмококктың полисахаридтері. Vi-антиген, ПВП (поливинилпиролидон) жатады. Түрлік антигендер - организмнің бір ғана түріне сәйкес. Гетероантигендер - әртүрге жататын организмдегі ортақ антигендер.
17.Иммуноглобулиндердің құрылысы мен қызметтері, олардың иммунологиялық серпілістердегі маңызы.
5 негізгі кластары бар: G, M, A, D, E. Барлығы екі түрлі полипептидті тізбектен жинақталған агрегаттардан тұрады. Бір тізбегі жеңіл, екіншісі ауыр.
IgM – пентамер, барлық Ig-нің ішінде 5-10% құрайды, ең төменгі дәрежелі арнайылығымен сипатталады. В-клетканың бетінде антигенмен байланысуға мүмкіндік береді. Олар бірінші иммунды жауап түзеді, ағзаның антибактериалды қорғанысына қатысады және кейбір аутоиммунды ауруларда комплементті белсендіреді. Қалыптыжағдайдаадамсарысуында 1-2 г/л болады. комплементтіңклассикалықжолыменэффективті активатор болыптабылады.
IgG-дің молекулалық массасы өте төмен, сарысулық иммуноглобюулиндердің негізгісі. Барлық иммуноглобулиннің ішінде 75-85% құрайды. IgG-дің белсенді орталықтары антигенге аса биік авидтілігімен сипатталады.Олар екіншілік антигендік стимуляциядан кейін түзіледі. Сондықтан олардың мөлшері бактериалды инфекцияда жоғарылайды; плацента арқылы өтеді және ісікке қарсы иммунитетке, трансплантатты қабылдамауына қатысады және макрофагтарды опсонирлеуге, аллергиялық реакцияда комплементті байланыстырады. Қалыпты жағдайда адам сарысуында 7-16,8 г/л болады.
IgА 10-15% құрайды, моно-ди-тримерболады, 2 субкласстантұрады.Қансарысуында 2-3 г/л. IgА – негізгісекреторлы иммуноглобулин, жергіліктіиммунитеттемаңызды роль атқарады. Секреттідимернемесетримертүріндекездеседі. Олкілегейқабықшағавирустарменмикробтардыңенуіненқорғайды, токсиндердібейтараптайдыжәнетынысалужолдарының, асқазан-ішекжолдарыныңкілегейқабатыныңбетінешығады, сілекейде, молозивада, сүттекөпмөлшердеболады. IgА комплементтібайланыстырмайды.
IgД В-клетканыңбетіндеIgM-мен экспрессерленедіжәнежетілген В-клеткалардыңнегізгімембраналықрецепторларыныңбіріболыптабылады.Ол 0,3% құрайды, міндетібелгісіз.
IgЕ-цитофильды, 0,03% құрайды. Жедел типті аллергиялық реакцияға және антипаразитарлық иммунитетке қатысады.
18.Иммунды жүйенің орталық және шеткері мүшелері.
Мүшелік деңгейге орталық және шеткі мүшелер жатады. Орталық мүшелерге сүйек кемігі мен тимус жатады. Сүйек кемігінде қан клеткаларының жалпы із ашары болып көп қабілетті бағана клеткалары түзіледі. Сүйек кемігінен Т-лимфоциттердің із ашарлары тимусқа миграцияланады. Онда олардың дифференцировкасы жалғасады. Ал В-лимфоциттердің дифференцировкасы сүйек кемігінде өтеді. Түзілген лимфоциттердің клондарының әрқайсысы бір ғана антигендік детерминанттарға арналған. Бұл процесс антигендердің қатысуынсыз өтеді. Сонымен, иммунитеттің орталық мүшелерінде антиген тәуелсіз дифференцировка нәтижесінде лимфоциттердің клондары түзіледі – жетілген иммунды емес лимфоциттер. Орталық мүшелерден жетілген иммунды емес лимфоциттер қан ағысымен шеткері мүшелерге барады. Шеткері мүшелерге көк бауыр, лимфа түйіндері, ішектің пейер табақшалары, аппендикс, бадамшалар, бауырдың ерекше лимфоциттері, терінің лимфоидты жүйесі және басқа лимфоидты түзілістер жатады. Олардың тимус тәуелді (Т-лимфоциттер) және тимус тәуелсіз (В-лимфоциттер), аймақтарына сәйкес лимфоциттер келіп орналасады. Шеткері мүшелерде лимфоцит антигендермен кездесу нәтижесінде толық жетілген иммунды лимфоциттердің клондары түзіледі. Сондықтан, бұлпроцессті антиген тәуелді дифференцировка немесе иммуногенез депатайды. Иммуногенездіңбасындаперифериялықлимфоидтымүшелерде антиген тануғақабілеті бар лимфоциттерклондарыныңпролиферациясықажеттіболыптабылады. ШеткерімүшелердеТ-, В-лимфоциттердіңжәнеантигентаныстырушыклеткалардыңкооперациясыжүреді, нәтижесіндеиммундыжауаппайдаболады. Иммунжүйесініңклеткалықдеңгейінеклеткаларжатады: тегіндеиммуноциттер (Т, В, НК), лимфоциттерменбірлесіпістейтіндендриттіклеткалар, макрофагтар, эозинофилдер, базофилдер, нейтрофилдер.Молекулалықдеңгейгеантиденелер, антигендер, лимфокиндер, МНС белоктары, лимфоциттердіңбеткеймаркерлары, лимфоциттердің антиген танушырецепторларыжатады.
19.Комплемент жүйесінің классикалық және альтернативті жолдармен активтенуі, ұқсастықтары мен айырмашылықтары.
Комплемент жүйесінің классикалық жолмен белсенуінің негізгі этаптары Са –ионның қатысуымен АГ/АД комплексімен активтенеді. С1 арқылы басталады. С1 молекуласы иммуноглобулиннің (көбіне IgM және IgG) домені аумағындағы Fc-фрагментімен байланысады. Бул кезде С1 молекуласың байланыстыратың IgG –дің екі молекуласы “критикалық” қашықта болуы керек. Сонда ғана С1 -молекуласы активтенеді. Бірақ, бул жағдай әрқашан болмайды және IgG комплемент жүйесінің эффективтілігі төмен активаторы болып саналады.Сондықтан барлық иммуноглобулиндер ішінде пентамерлі IgM ең күшті активаторы болып табылады.
Иммуноглобулиндердің Fc-фрагментімен С1g- байланысады, одан кейін С1s- фрагменті байланысады. Ол комплементтің С2 және С4 компоненттерің 2 фрагментке бөледі: С2а, С2в, С4а, С4в. С4в пен С2а комплекс түзіп С1-фрагментінен босайды. Қалғандары сұйық фазаға кетеді. Босалған С1 келесі С2 мен С4 молекулаларың ыдыратуға дайын болады. Арығарай тізбектік реакциясының схемасы: С4вС2а комплекс (С3-эстераза) С3-ке әсер етеді. С3 С3а мен С3в ға ыдырайды. С3а сұйық фазаға кетеді, ал С3в бірінші комплекске қосылып 2-ші комплексті түзеді - С4вС2аС3в. ол С5-эстераза деп аталады және С5-ке әсер етеді. С5 екі фрагментке ыдырайды: С5а мен С5в –ға. С5а сұйық фазаға кетеді, ал С5в арығарай өзіне С6, С7, С8, С9 қосып мемранолитикалық комплексті түзеді (МЛК).
Комплемент жүйесінің альтернативті жолмен белсенуінің негізгі этаптары: Комплементтің альтернативті жолмен активтенуі С3-тін активациясынан басталады. Оны антиденелер емес микробтың қабығының компоненттері, пропердин жүйесі, активтейді. Процестің ары ғарай ағымы классикалық жолмен бірдей. Комплементтің альтернативті жолмен активтенуі организмге түскен микроорганизмдерден жедел қорғану механизмің жүзеге асырады.
20.Т-лимфоциттердің субпопуляциялары және олардың қызметі.
60-жылдарда Дж.Миллердин тышқандарға тимоэктомия тәжірибе жасаумен
перифериялық мүшелерде Т-лимфоциттердің саны азайғаны және аллогенді трансплантаттың ұзақ отырып қалуы, антиденелердің өндіруінің бұзылуы табылған.
Сүйек кемігінің пре-Т-лимфоциттері тимустың субкапсулярлық қабатында бөлініп мүшеленеді. Функция жөнінде бұл клеткалардың ішінде СД4, СД8 маркерлардың тасымалдаушылары айырылады. Эпителиалды клеткалармен өндірілген биологиялық заттардың көмегімен Т-лимфоциттер даму процесін өтіп қыртысты қабатқа миграциялайды. Қыртысты қабатта жағымды селекциядан өтеді, яғни І-ІІ классты гистосәйкестік антигендерге сәйкес рецепторлары бар клондарды сұраптайды. І классты МНС танушы клондар – Т-киллерлер болып түзіледі, І, ІІ классты МНС танушы клондар Т-хелперлер болады.
Т-клеткалардыңсыртында тек қанабіркорецептор (СД3) экспрессорлайды. Ол антиген байланыстырурецепторлардыңантигендерменөзараәрекетінкүшейтедіжәнесигналды клетка ішінежеткізуролінатқарады. СД4 және СД8 позитивтікклеткалар Т-хелпер мен Тс ретіндесаналады. Аутоантигендерменәсерлесуқабілеті бар клеткаларапоптозжолыменжойылады. Сұраптаушарттанөткенклеткалариммунжүйесініңперифериясынабарады.
Т-клеткалардың В-жүйеден айырмасы – Т-клеткалар антигенді жеке танымайды, яғни І-ші немесе ІІ-ші МНС-ның молекулаларымен комплекс құрап отырып таниды. І-ші классты молекуласы кіретін комплексті цитотоксикалық СД8 Т-клеткалар таниды, ал ІІ-ші классты молекуласы кіретін комплекс СД4 Тн1 қабыну клеткаларымен немесе СД4 Тн2 хелперлы клеткалармен танылады.
Эффекторлы клеткалардың генерациясы.
Антигенді біріншілік тануы аңқау Т-клеткалармен жүзеге асады. Аңқау Т-клетканың жетілуі лимфоидты тканьде өтеді. Лимфа ағымымен патоген жақын лимфа түйініне, ал қан ағымымен көк бауырға барады. Антиген кілегей қабықтарға орналасқанда пейер табақшаларға, бадамша бездерге миграциялайды.
Перифериялық лимфоидты тінде АГ танып жэне оны Т-лимфоциттерге иммуногенді түрде ұсынуға қаблеті бар 3 типті мамандандыру клеткалар бар. Олар – макрофагтар, дендритті клеткалар және В-клеткалар. Бұл клеткалардың функциясы 1-ші немесі 2-ші МНС молекулалардың антигенді пептидтермен комплексті түзуімен көрінеді. Антиген лимфоидты тінге түсіп лимфоциттердін рециркуляциясын күшейтеді. Аңқау Т-лимфоциттер лимфотүйіндердің Т-аймағына венуланың эндотелийі арқылы түседі. Жетілген Т-клеткалардың генерациясы макрофагтардың және дендритті клеткалардың бетінде пептидті антигенді І немесе ІІ-ші МНС классты молекулалармен комплексте танудан басталады. Кофакторлардың әсері Т-клеткалар рецепторларының антигендік комплекспен әсерлесуіне мүмкіндік береді. Осы қызметті АТК-лар жүзеге асырады.
Аңқау Т-клеткалардың антигенмен біріншілік кездесуден кейін активациясы “сәйкестендіру” (примирлеу) деп аталады. Осыдан кейін Т-клеткалардың әрбір субпопуляцияларының қызметтік бағыттары анықталады. Егер аңқау СД4 ТнО клеткалар антигендік комплексті макрофагтың бетінде таныса, ары қарай СД4 Тн1 клеткаларға мүшеленеді. Егер МНС ІІ-ші молекуламен комплексте антиген В-клетканың бетінде танылса, ары қарай СД4 Тн2 хелперлі клеткаларға мүшеленеді.
Аңқау Т-клеткалардың көпшілігі арнайылық әсерлесудің сұрыптауынан өте алмайды, қайтадан рециркуляция процесіне қатысу үшін, өзіне тән антигенді іздеп эфферентті лимфа тамырлары арқылы кетеді.
Т-клеткалардың антигентанушы рецепторларының антигендік комплекспен байланысуы және СД8 немесе СД4 корецепторлардың қатысуы, аңқау Т-клеткалардың дамуына бірінші сигналды қамтамасыз етеді – пролиферациямен дифференцировкаға. Даму процесінің жалғасуына екінші сигнал қажет. Костимулятор ретінде АПК мембранасында экспрессерленетін В7 молекуласы шығады. В7 – гомодимер, иммуноглобулиндердің супер тұқымдасына жатады. Аңқау Т-клеткаларадың бетінде В7 рецепторы ретінде СД28 белок болып табылады. В7: СД28 өзара әсерлесуі екінші сигналды қамтамасыз етеді.
Активтелген аңқау Т-клеткалар СД28-ден басқа костимулдеуші активтілігі бар тағы бір белокты синтездеп экспрессерлейді – CTLA-4. Ол СД28-ге қарағанда В7-ге аффинділігі жоғары.
21.АТЖ негізгі түрлері және олардың қызметі.
Аг.ді Т лимф.р танитын түрге дейін өңдеп, оларды таныстыратын АТЖ. Оларға моноцитарлы макрофагальды жуйе жасушалары (МФ), дендритті жасушалар, В лимф.р, Лангерганс жасушалары жатады. Макрофагтар қоздырғышты ұстап, өңдейді. Экзаантигендерді, ен алдымен бактерияларды фагоцитозға ұшыратады. АТЖ бетіндегі им.генді комплексті тану кезінде Т жас.қ рецептор көмегімен Т хелпер қабылдаған белгіні арнайы д.а. Т хелпер .ң белсенуі үшін костимулдаушы белгі керек. Т хелпер ІІ белгіні өзінің бетіндегі СД 28(CD40) молекуласы мен АТЖ бетінде экспрессияланатын костимулятор молекулалары жанасуы кезінде алады. Бұл мол.қызметін макрофагтар мен ДЖ үшін B7, В лимф.р үшін B40 молекуласы атқарады. ДЖ макрофагтар сияқты бетінде CD34 аг бар ізашар миелоидты жас.н түзіледі. Мф.н айырмашылығы фагоцитоз механизмі жоқ. ДЖ.да І лік им.жауап кезінде аңқау Т лимф.ді белсендіруге қажетті костимулдаушы аппарат бар. ДЖмен таныстырылатын аг.р СД4 лимф.ң де, СД8лимф.ң де пролиферациясы мен дифф.н шақыра алады. Лангерганс жас.р аг.ді регионарлы лимфоидты түзіліске жеткізеді, оны им.дік түрге дейін өңдейді, жас.қ және гум.қ имм.қ жауапты іскеқосады.
Клиникадаклеткалықиммунитетткебаға беру:
1.Шеткері қанда Т-лимфоциттердің және олардың субпопуляцияларының санын моноклоналды антидене және розетка түзу эдістер көмегімен анықтау. Моноклоналды антиденелермен анқтау мүмкіншіліг жоқ жерде Т-лимфоциттердің жалпы санын қой эритроциттерімен розетка түзу арқылы анықтайды.
2.Т-лимфоциттердің функционалды қызметін анықтау үшін тесттер:
-митогенге және арнайы антигенге Т-лимфоциттердің бласттрансформация реакциясы – РБТЛ
- Т-лимфоциттердің белгілі субпопуляцияларымен синтезделетін лимфокиндердің өнімін мөлшерін өлшеу “ МИФ, ИӘ-2, 5,6,13, ИНФ-± және т.б.).
22.Т- және В-лимфоциттердің негізгі дифференциалану кезеңдері.
23.АТЖ жасушалармен антигеннің өңделуі және таныстырылу механизмдері. Аг.ді Т лимф.р танитын түрге дейін өңдеп, оларды таныстыратын АТЖ. Оларға моноцитарлы макрофагальды жуйе жасушалары (МФ), дендритті жасушалар, В лимф.р, Лангерганс жасушалары жатады. Макрофагтар қоздырғышты ұстап, өңдейді. Экзаантигендерді, ен алдымен бактерияларды фагоцитозға ұшыратады. АТЖ бетіндегі им.генді комплексті тану кезінде Т жас.қ рецептор көмегімен Т хелпер қабылдаған белгіні арнайы д.а. Т хелпер .ң белсенуі үшін костимулдаушы белгі керек. Т хелпер ІІ белгіні өзінің бетіндегі СД 28(CD40) молекуласы мен АТЖ бетінде экспрессияланатын костимулятор молекулалары жанасуы кезінде алады. Бұл мол.қызметін макрофагтар мен ДЖ үшін B7, В лимф.р үшін B40 молекуласы атқарады. ДЖ макрофагтар сияқты бетінде CD34 аг бар ізашар миелоидты жас.н түзіледі. Мф.н айырмашылығы фагоцитоз механизмі жоқ. ДЖ.да І лік им.жауап кезінде аңқау Т лимф.ді белсендіруге қажетті костимулдаушы аппарат бар. ДЖмен таныстырылатын аг.р СД4 лимф.ң де, СД8лимф.ң де пролиферациясы мен дифф.н шақыра алады. Лангерганс жас.р аг.ді регионарлы лимфоидты түзіліске жеткізеді, оны им.дік түрге дейін өңдейді, жас.қ және гум.қ имм.қ жауапты іскеқосады.
24.Т-лимфоциттердің рецепторлары. Антигентанушы рецепторлардың құрылысы.
В лимф диф.ң негізгі кезендері:
Сүйек кемігінің көп қабілетті бағаналы жас.ры
Лимф.ң бастаушы жас.ры
Бастаушы В лимф.р
В о лимф.р
В 1 лимф.р
В 2 лимф.р
Сүйек кемігіндегі аг тәуелсіз диф.ң кезендері: 1-2-3-4
В о лимф.р қан арқылы көшіп, шеткі лимфоидты мүшелердің т тәуелсіз аймақтарында қоныстанады. В о лимф.р им.жетілмеген популяциясы. Оларда тек Іg M рец.бар. Во лимф.р-> В1 лимф. - жартылай жетілген дифф.ну кезеңі. Оларда да Іg M рец.бар, бірақ тығыздығы жоғарырақ. В1 -> B2лимф – им.қ жетілген жас.дан тұратын популяция. B2лимф: АТР және Зерде В лимф.р
Рецепторлары:
Аг танушы им.дік рец.р
Тышқан эр.не сай
С 3в
Fc
Іа
В митогендерге сай
Эпштейн Барр вирусына арналған
25.Тимустағы теріс және оң сұрыпталу үрдістері, олардың төзімділік қалыптасуындағы маңызы.
26HLA-жүйесінің антигендерін анықтау әдістері (серологиялық, жасушаға-тәуелді). HLA-антигендерін типтеуде тәжірибелік аспектілер.
Генетикалық бөгде тіндердін тұрақтамауна жаупты негізгі антигендерге – гистосәйкестік антигендері жатады, оларды кодтайтын гендерін - гистосәйкестік гендері деп атайды. Олар өздерінің антигендігін өзінің емес, генетикалық бөгде организмнің иммун жүйесімен анықталғанда ғана көрсетеді, мысалы мүшелерді аллотрансплантациялау кезінде.
Ұқсас антигендері бар тіндерді - гистосәйкестік тіндер деп атайды. Бул тіндер тұрақтамаушылық реакциясына келтіретін иммундық жауапты шақырмайды. Манызды антигендік айырмашылықтары бар - гистосәйкессіз болып келеді, олар тұрақтамаушылық реакциясын шақыратын иммундық жауапка әкеледі.
Гистосәйкестікті орнататын антигендер 40 -тан астам әртүрлі локустарда шифрленген., бірак көрнікті тұрақтамаушылық реакциясына жауапты локустар гистосәйкестіліктің бас –МНС –комплексінде орналасады.
Бул комплекс барлық сүткөректілерде және құстарда анықталған. Адамдарда HLA-жүйесі (Human Leukocyte Antigens) деп аталған. HLA-жүйесінің гендері трансплантациялық (тін сәйкесті) антигендердің синтезің бақылайды. Трансплантациялық антигендер ең көп мөлшерде лимфоциттерде,теріде; аздауөкпе, бауыр, ішек, жүректе; ең аз – ийда болады. Жалпы, олар ядролы клеткалар бетінде және тромбоциттерде табылады. Донор мен реципиенттің трансплантациялық антигендер бойынша толық сәйкестілігі моногзиготалы егіздерде ғана болады. Ал басқа жағдайда тұрақтамаушылық реакциясын шақырады.
HLA-жүйесіадамның 6 хромосомасының қысқа иығында орналасады, ғ локустан тұрады:А,В,С, Д, ДR. Әр локусқа гендердің көпшілік аллельдік түрлері кіреді. А-локусына 23,локусына- В- 49, С-локусына- 8 аллельдер кіреді. Ал Д- локус өзі 2 локустан турады: DG,DP. DG- локусына “ аллель кіреді, DG-і,DP-, аллельдер анықталған.
HLA-комплексінеүшгендеркласстарыкіреді.
1 класс гендеріне АВС локустаріреді. Оларантиденетүзілуін, цитотоксикалық Т-лимфоциттерді, Т-супрессорлардыстимульдейтін, трансплантациялықантигендердінсинтезінбақылайды. HLA-1 класс антигедеріорганизмніңбарлықядролыклеткаларда , Т-лимфоциттердеэкспрессияланғанжәнеөзіндіктанудаманызды роль атқарады.
2 класс гендерінеиммундықжуаптыңгендері (IR) жатады. HLA- 2 класс анти- гендері В-лимфоциттерде, макрофагтарда, дендритті клеткаларда , активтелген Т-лимфоциттерде орналасады. HLA-2 класс антигендері иммунокомпетентті клеткалардың әсерлесүіне , антигендерді таныстыруында қатысады.
3 класс гендері С2,С4 – комплементтің компонентері, Вf –пропердин жүйесінің В-фаторы түзілуің және В-лимфоциттердегі С3 рецепторының экспрессиясын бақылайды
НLA-А және В локустарыныңантигендерікүштітрансплантациялықантигендерқатарынажатады. Пратикада трансплантат күшті антиген бойыншабіреуіғанасайкелмесе, донор мен реципиент оптималдыболыпсаналады.
2-Связь лабораторных показателей с клиническими проявлениями ИДС у больных
3-Вакцинация кезіндегі асқынулар
Вакцинацияның қауп-пайдасының критерийлеріне сүйене отырып вакцинацияны жүргізу керек. Вакцина организге көптүрлі әсер көрсетеді. Болу мүмкін: вакцинадан кейін реакциялар және вакцинадан кейін асқынулар. Вакцинадан кейін реакциялар бір түрлі, циклды, қысқа уақытты, сау адамдарда болады, организмнің тіршілік әрекетінің бұзылыстарына әкелмейді.
Вакцинадан кейін реакциялар жергілікті және жалпы болады. Вакцинадан кейін реакциялар бул – организмнің вакциналды штамының қондыруына реакциясы.
Организмніңвакцинағареакциясынинтеркурентті инфекция өзгертужәнеаурлатумүмкін. Соныменқатар, интеркуренттіинфекцияныңөзі де аскынуларменөтумүмкін.
Вакцинаданкейінасқынуларбул-вакцинацияғасәйкесемеспатологиялықкөріністер:
Вакцинаданкейінасқынулар - генерализациялғанреакциялар: анафилактикалық шок, эецефалит, сары су ауруы, аллергиялықауралардыңасқынулары, аутоиммундыауралар, онкоауптілік, ж.т.б.
19-билет
1-Иммуноглобулиндердің құрылысы мен қызметтері, олардың иммунологиялық серпілістердегі маңызы.
5 негізгі кластары бар: G, M, A, D, E. Барлығы екі түрлі полипептидті тізбектен жинақталған агрегаттардан тұрады. Бір тізбегі жеңіл, екіншісі ауыр.
IgM – пентамер, барлық Ig-нің ішінде 5-10% құрайды, ең төменгі дәрежелі арнайылығымен сипатталады. В-клетканың бетінде антигенмен байланысуға мүмкіндік береді. Олар бірінші иммунды жауап түзеді, ағзаның антибактериалды қорғанысына қатысады және кейбір аутоиммунды ауруларда комплементті белсендіреді. Қалыптыжағдайдаадамсарысуында 1-2 г/л болады. комплементтіңклассикалықжолыменэффективті активатор болыптабылады.
IgG-дің молекулалық массасы өте төмен, сарысулық иммуноглобюулиндердің негізгісі. Барлық иммуноглобулиннің ішінде 75-85% құрайды. IgG-дің белсенді орталықтары антигенге аса биік авидтілігімен сипатталады.Олар екіншілік антигендік стимуляциядан кейін түзіледі. Сондықтан олардың мөлшері бактериалды инфекцияда жоғарылайды; плацента арқылы өтеді және ісікке қарсы иммунитетке, трансплантатты қабылдамауына қатысады және макрофагтарды опсонирлеуге, аллергиялық реакцияда комплементті байланыстырады. Қалыпты жағдайда адам сарысуында 7-16,8 г/л болады.
IgА 10-15% құрайды, моно-ди-тримерболады, 2 субкласстантұрады.Қансарысуында 2-3 г/л. IgА – негізгісекреторлы иммуноглобулин, жергіліктіиммунитеттемаңызды роль атқарады. Секреттідимернемесетримертүріндекездеседі. Олкілегейқабықшағавирустарменмикробтардыңенуіненқорғайды, токсиндердібейтараптайдыжәнетынысалужолдарының, асқазан-ішекжолдарыныңкілегейқабатыныңбетінешығады, сілекейде, молозивада, сүттекөпмөлшердеболады. IgА комплементтібайланыстырмайды.
IgД В-клетканыңбетіндеIgM-мен экспрессерленедіжәнежетілген В-клеткалардыңнегізгімембраналықрецепторларыныңбіріболыптабылады.Ол 0,3% құрайды, міндетібелгісіз.
IgЕ-цитофильды, 0,03% құрайды. Жедел типті аллергиялық реакцияға және антипаразитарлық иммунитетке қатысады
2-Принцип метода ИФА. Применение ИФА для определения концентрации иммуноглобулинов, цитокинов, растворимых форм рецепторов и д.р. Иммуноферментный анализ (ИФА) - лабораторное исследование основаное на высокой избирательности и специфичности иммунологических реакций “антиген-антитело”.
Различают несколько десятков модификаций ИФА.Наибольшее распространение получил твердофазный гетерогенный иммунный анализ - ELISA (enzymelinkedimmunosorbentassay). ИФА применяют для двух целей - для определения наличия антигенов возбудителей различных инфекций,но значительно чаще метод ИФА применяется для определения наличия антител классов ( IgAIgMIgG) к антигенам различных возбудителей болезней.В основе иммуноферментного анализа лежит иммунная реакция антигена с антителом,а присоединение к антителам ферментной метки позволяет учитывать результат реакции антиген-антитело по появлению ферментативной активности или по изменению ее уровня.Вупращенном виде механизм реакции можно представитьследующим образом:

Первая реакция происходит между определяемым Ig (Ab) и очищенным антигеном возбудителя (Ag), фиксированным к поверхности лунок иммунологического планшета

Для выявления образовавшихся иммунных комплексов проводят вторую иммунологичесую реакцию, в которой в качестве антигена выступает связавшийся специфический Ig, а в качестве антител к нему — коньюгат, представляющий собой Ig (Ab) к соответствующему Ig человека, меченный ферментом -пероксидазой (K)

Далее происходит ферментативная реакция, катализируемая ферментной частью молекулы коньюгата.Субстратом данной реакции служит бесцветное вещество — хромоген, который в ходе реакции образует окрашенное вещество. Интенсивность окраски в лунке определенным образом зависит от количества содержащихся в пробе иммуноглобулинов.После остановки реакции проводят фотометрирование лунок с помощью специальных приборов.для учета результатов используют специальные приборы.При сравнении со значений оптической плотности контрольных проб проводят математическую обработку результатов анализа. Чем выше оптическаяплотност в данной ячейки, тем большее количество специфических антител содержится в пробе. Интерпритация: ИГА+ первичная фаза, т.е. 2 недели от инфицирования. ИГМ иИГА+ 2,5-3 недели от инфицирования.Первичная фаза, т.е. 3-4 недели от инфицирования ИГМ ИГА ИГG+; ИГG+-хроническая фаза; ИГА ИГG + -обострение хронической фазы; ИГG –прошедшая излеченная инфекция.
ПервичОтсут стволов кроветв клетки, нет лимфоцитов Рецидивиринфекзабол вир, бак, протозойн, микозы, задержка разв
Отсут Т-лимфоц-отсутклеточ иммунитета Тяж рецидивир вирус инф-гибель в1 год, злокач опухоли, не отторг трансплантант
Отсут гамма-глобуллина Част тяж бак инф
Дефицит IgА Инф забслизист носоглотки, дых путей, ЖКТ, урогенитального тракта
Вторич незрелые Т-лимф (старчвозр), снижгормвилочк железы, актив-ть АЦ, итокины Онколзабол, вируснзабол, микозы
3- К клиническим примерам ГЗТ относятся туберкулиновая проба и др. внетрикожные пробы на ГЗТ с учетом результатов реакции через 24-72 часа. Морфологически положительная реакция Манту представляет собой пример типичного пролиферативного воспаления с инфильтрацией очага мононуклеарными клетками – Т-лимфоцитами и макрофагами. Образование гранулем, туберкулом и сифилом также явл-ся типичным примером реакции 4-го типа. К этим реакциям также отн-ся сыпь при кори и др. инф-ных заболеваниях, аллергические з-ния, такие как аллергическая бронх. Астма контактные дерматиты, сыпь при лек. Аллергии, возникающая через 24 и более часов после приема препарата; аутоиммунные заболевания, для кот- х характерно возникновение клеточного иммунного ответа против собственных клеток и тканей орг-ма(инфекционно-аллергический полиартрит, токсический гепатит с быстрым исходом в цирроз печени, хронический активный вирусный гепатит с зонами ступенчатого некроза в печени и др.) Контактные дерматиты хар-ся экзематозной реакцией в месте воздействия аллергена. Они часто возникают при контакте с никелем, соединениями хрома, органич-ми растворителями, моющими ср-ми. Эти химич. Соед-ния проникают в глубокие слои эпидермиса и ковалентно связываются с его белками, формируя комплексные антигены. Туберкулиновая проба-после внутрикожной иньекци туберкулина сенсибилизированным лицам антигенспецифические Тх1 собираются в место иньекции, активируются и начинают секретировать цитокины, мобилизирующие моноциты-макрофаги и опоредующие реакцию гиперчувствительности. Гранулематозные реакции-расвиваются при внутриклеточной персистенции в макрофагах микроорганизмов или др. частиц, кот-е макрофаг не способен разрушить. В результати мобилизации Тх1(Т-эффекторы ГЗТ) в очаг и выделения ими цитокинов, стимулирующих пролиферацию клеток окружающей ткани и продукцию коллагена фибробластами, формируется эпителиоидно-клеточная гранулема
20-билет
1-Иммунологическая память способность иммун системы отвечать более быстро и эффективно на антиген с кот у орг был предварит контакт. Такая память обеспеч предсуществую антигенспецифич клонами как В-клеток , так и Т-клеток , кот функцион более активны в рез прошедшей первичной адаптации к опред антигену. Общая хар В-клеток при втор ответе, кот собственно и определяет В-клет память , вкл. 1). На порядок увелич кол специф В-клеток, вступающих во вторич ответ, в сравнении с кол этих клеток при первич 2). Сокращ латентный период и раньше достиг максимум продукции антител Втор ответ хар преимущ продукцией IgG4). Повыш аффинность антител. Все эти характеролог признаки В-клет памяти заклад при развитии первич иммун ответа. В это время происх накопление антигенспециф клона В-клеток, идет процесс его дифференцир, осущ отбор клонов на наибол аффинность с помощью фолликул дендрит клеток . Т-клетки памяти отлич от наивных Т-клеток изменением экспрессии функц значимых рецепторов клет поверх Особое знач имеют разл по L-селектину , CD44 и CD45RO . Первые два белка уч в хоминге Т-клеток в лимфоид органы и очаги проникн патогена. CD45RO выступ в кач передатчика сигнала внутрь клетки при формир антигенраспознаю комплекса. Изменение экспрессии рецепторов у Т-клеток памяти существ отличает их от наивных Т-клеток.
2-лабораторные оценка Т системы. Клеткалық иммунитетті бағалау өдістері
Сандық әдістер
Лимфоцитгерді сандық бағалауға колданатын барлық реакциялар әр түрлі топтарға лимфоциттердің мембранасындағы әр түрлі рецепторлардың болуына негізделген.
Қазіргі кезде кенінен лимфоциттердің санын моноклоналды антиденелер көмегімен бағалайды. 1975 ж. Коһіег жөне Milstein қоректік ортада дақылдандырған миеломдық штамдар клеткаларымен иммунизацияланған жануарлардың қалыпты лимфоциттерінің бірігуінен алынған клеткалық гибридтерді (гибридом) бөліп алу әдісін жасаған. Біріккен клеткалық гибридомдар лимфоциттерден белгілі бір антидене синтездеуші қасиетін алады, ал миеломдық жолдасынан in vitro жағдайда шексіз көбею касиетін алады. Жиналған гибридомды клонды көбейтуге болады, және одан түзілген моноклонды антиденелерді шектен тыс мөлшерде алуға мүмкіншілік туады. Барлық параметрлері бойынша (молекулалар класстары, олардың типтері, арнайылығы, авидтілігі) бұл антиденелер абсолютті біріңғай. Сөйтіп бұларды қолдану сферасы әр түрлі болуы мүмкін.
Лимфоциттердің әр түрлі популяциясын анықтауда қазіргі кезде көп мөлшерде моноклоналды антиденелер қолданылады (жеке субпопуляцияларға, ізашарларға, жетілмеген клеткаларга, тимоциттерге, әр түрлі жетілу сатысындағы клеткаларға т.б). Халықаралық семинарда келісілген (1993 ж). кестеде белгілі клеткалар типіне сәйкес келетін рецепторлар көсетілген.
CD клеткалар типі CD клеткалар типі CD клеткалар типі
1 тимоциттер 39 В, акт. Т 81 В. Т, NK,мон.
2 T,NK 40 В, дендрит кл. 82 В, Т', NK, мон.
3 Т 41 тромб. 83 акт-. Т, В, денд.
4 Т-хелп, мон. 42 тромбоциттер. 84 Т, В, МФ, лейкоз
5 кейбір Т, В 43 миелоциттер. 85 В, плаз, кл., мон.
6 Т, кейбір В 44 миелоц.эриртоц.. 86 В, моноц.
7 T, NK 45 барлық лейкоциттер. 87 миелоц.
8 цитоток. Т-лим. 46 барлык лейкоциттер. 88 миелоц.
9 пре-В, миелоид. 47 (барлык клеткал.) 89 Т, В, миелоц.
10 пре-В, лейкемия 48 барлык лейкоциттер. 90 тимоцит, ми кл.
12 миелоциттер. 49a-f барлык лейкоциттер. 96 акт. NK, Т
16 миелоциттер, NK 51 В, МФ 97 акт. Т, В
18 СД11 ретінде 54 акт. Т, В, МФ 98 NK
19,20,21,22 - В- 61 тромб.(c CD41) 99 Т, В, миелоц
25,26 акт. Т, В, МФ 64 моноц. МФ 100 Т, В, NK
34 бағана кл. 69 акт. Т, В, NK 103 ішектегі Т-л
37 В, кейбір Тоциттер 72 В 108 Т, NK
Тәжірибелік дәрігерлерге көбінесе негізгі популяцияларды анықтау жеткілікті болады:Т-лимфоцитгерді (СД-3), Т-хелперлерді (СД-4), Т-супрессорлар-киллерлерді (СД-8), В-лимфоциттерді (СД-19).
3-Причины, ведущие к срыву естественной толерантности и возникновению аутоиммунных процессов.
Гипотеза забарьерных антигенов. В орг-ме имеются так нзываемые забарьерные антигены, естественная (врожденная) толерантность к которым отсутствует. Такие антигены сод-ся в хрусталике, других элементах глаза, половых железах, головном мозге, черепно-мозговых нервах. После травм, при тяжелых воспалительных процессах они поступают в кровь, и против них обр-ся аутоантитела. Гипотеза «ослепления» лимфоцитов. Аутоантитела при определенных условиях блокируют воспринимающие рецепторы лимфоцитов, кот-е распознают «свое» и «чужое». Это приводит к срыву естественной толерантности
21-билет
1- Комплемент жүйесінің классикалық және альтернативті жолдармен активтенуі, ұқсастықтары мен айырмашылықтары.
Комплемент жүйесінің классикалық жолмен белсенуінің негізгі этаптары Са –ионның қатысуымен АГ/АД комплексімен активтенеді. С1 арқылы басталады. С1 молекуласы иммуноглобулиннің (көбіне IgM және IgG) домені аумағындағы Fc-фрагментімен байланысады. Бул кезде С1 молекуласың байланыстыратың IgG –дің екі молекуласы “критикалық” қашықта болуы керек. Сонда ғана С1 -молекуласы активтенеді. Бірақ, бул жағдай әрқашан болмайды және IgG комплемент жүйесінің эффективтілігі төмен активаторы болып саналады.Сондықтан барлық иммуноглобулиндер ішінде пентамерлі IgM ең күшті активаторы болып табылады.
Иммуноглобулиндердің Fc-фрагментімен С1g- байланысады, одан кейін С1s- фрагменті байланысады. Ол комплементтің С2 және С4 компоненттерің 2 фрагментке бөледі: С2а, С2в, С4а, С4в. С4в пен С2а комплекс түзіп С1-фрагментінен босайды. Қалғандары сұйық фазаға кетеді. Босалған С1 келесі С2 мен С4 молекулаларың ыдыратуға дайын болады. Арығарай тізбектік реакциясының схемасы: С4вС2а комплекс (С3-эстераза) С3-ке әсер етеді. С3 С3а мен С3в ға ыдырайды. С3а сұйық фазаға кетеді, ал С3в бірінші комплекске қосылып 2-ші комплексті түзеді - С4вС2аС3в. ол С5-эстераза деп аталады және С5-ке әсер етеді. С5 екі фрагментке ыдырайды: С5а мен С5в –ға. С5а сұйық фазаға кетеді, ал С5в арығарай өзіне С6, С7, С8, С9 қосып мемранолитикалық комплексті түзеді (МЛК).
Комплемент жүйесінің альтернативті жолмен белсенуінің негізгі этаптары: Комплементтің альтернативті жолмен активтенуі С3-тін активациясынан басталады. Оны антиденелер емес микробтың қабығының компоненттері, пропердин жүйесі, активтейді. Процестің ары ғарай ағымы классикалық жолмен бірдей. Комплементтің альтернативті жолмен активтенуі организмге түскен микроорганизмдерден жедел қорғану механизмің жүзеге асырады.
2- Ісікке қарсы иммунитеттегі жасушалық механизм, Т-жасушалардың, макрофагтардың, табиғи киллерлердің және К-жасушаларының механизмдері.
Ісікке қарсы иммунитет механизмі.
Қатерлі трансформацияланған клеткалардың антигендік модификациясы мынаның нәтижесінде өтеді:
Канцерогенді заттардың әсерінен.
Клеткалардың онкогенді вирустармен инфицирлеуімен.
Беткей клеткалық белоктарды бақылайтын гендердің нүктелік мутацияларында.
Белгелі антигендердің синтезіне жауапты гендердің делециясында
Эмбрионалды белоктарды бақылайтын гендердің дерепрессиясында.
Сау клеткалардың трансформациясы вирустармен индуцирлеуы мүмкін. Мысалы, В-клеткалық лимфомаларды Эпштейн-Бар вирусы индуцирлейді. Қатерлі ісіктерде бір қатар ісікті эмбрионалды антигендер анықталған: α-фетопротеин, ракты-эмбрионалды антиген. Ісіктердің жалпы антигені ретінде теломеразаның полипептидті компоненті болып табылады. Ісік клеткаларына иммунды реакция пайда болады. Бірақ, ісік клеткалары иммунокомпетентті клеткаларынан тез кобееді және
Ісікті зақымдайтын белсенді клеткаларға СД8 Т-клеткалар және СД4 Т-хелперлер жатады. Егер СД8 Т-клеткалары киллерлік қызметті атқарса, ал СД4 Тн1 клеткалар цитокиндер арқылы әсерін көрсетеді. Цитокиндердің ішінде маңызды, макрофагтармен НК-клеткаларды активтейтін, ИНФ-γ. Ісікке қарсы иммунитетке В-жүйесінің клеткаларының қатысуы бірнеше тәсілдермен орындалуы мүмкін:
Ісіктік клеткалардың бұзылуы, комплементті бекітіп белсендіретін антиденелер арқылы.
өздерінің бетінде цитофилдік антиденелері бар НК-клеткаларының жиналуымен. Антиденелер активтілігінің бұл формалары ин витро ғана көрсетілген, бірақ түсініксіз, ал ин виво орны белгісіз. Бірқатар үлкен ісіктерде арнайы антиденелер цитотоксикалық клеткалардың әсерін блоктайды.
Табиғи киллерлер (ТК). Трансформацияланған клеткаларды жоюына,
иммунологиялық бақылауды іске асыратын клеткалардың басқа түріне табиғи киллерлер жатады.
Т-клеткалардың цитокиндерімен, бірінші кезекте интерлейкин-γ арқылы, активтілігі жоғарылайды.
Сонымен, ісікке қарсы иммунитетті белсендіретін клетканың екі типі бар: Т-лимфоцит және ТК. Бұл процестегі макрофагтар және антиденелердің ролін қосымша зерттеулер қажет етеді.
Ісікті клеткалардың иммунологиялық бақылаудан өтуі негізінде: бір жағынан иммунжүйесінің бұзылыстарымен (иммунжетіспеушіліктермен, жасқа қарай иммундық реактивтіліктің төмендеуімен), екінші жағынан қатерлі клеткалармен иммунды жауапты блоктау механизмдеріне байланысты.
Ісік клеткаларында МНС І және ІІ класс гендері делециясы болғанда арнайы ісікті антигендер иммуногенді түрде СД8 клеткаларға эеспрессерленбейді. Басқа иммунологиялық бақылауды дұрыс жүзеге асыру шектеу механизімі - костимулдеуші В7 және адгезивті (ICAM) молекулаларының ісіктерде болмауы.
Ісік клеткалары иммунологиялық шабуылға ұшырамауы антигеннің нейтрализациясына байланысты. Түзілген антиген-антидене-комплекс клеткамен жұтылады, нәтижесінде антигенсіз клеткалар іріктеліп, бірақ пролиферацияға қабілетін сақтайды. Кейбір қатерлі түзілістер өсу β-факторын секрециялап, өзін белсенді түрде “қорғайды”, немесе СД4 қабыну Т-клеткалардың активтілігін тежейді немесе Т-супрессорды активтейді.
Ісіктер иммунотерапиясы.
Қатерлі ісікті иммунотерапиясының ішіндегі айқын бір әдіс иммун жүйесінің арнайы стимуляциясына негізделген.
1. Лимфокин арқылы активтелген аутологиялық Т-лимфоциттер/киллерлер колданылады. Ол үшін науқастың лимфоциттерін организмнен тіс ИЛ-2 ж.т.б. цитокендермен активтейді.
2. Басқа бығытта – ісікке қарсы вакцинаны жасау. Осы үшін дендритті клеткаларды ісікті арнайы антигендерімен байланыстырады немесе оларға осы антигендерді кодтайтын ДНК-ны еңгізеді.
3. СД8 Т-клеткалардың цитотоксикалық әсерін күшейту әдісі ісікті клеткалардың геномына, цитокиндерді кодтайтын ДНК-ның бөлігін енгізуіне негізделеді
Сонымен қатар онкологиялық аурулардың иммунотерапиясында фармакологиялық препараттармен, токсиндермен жэне радиозаттармен коньюгацияланған моноклоналды антигендер қолданылады.
Ісікке қарсы иммунитетті құрудың басқа әдісі иммунды жауапты антигендер арқылы арнайы емес стимуляциясына негізделген. Әдетте, стимуляторлар макрофагтарға әсер етеді. Осы топтар ішіндегі препараттарға БЦЖ вакцинасы жатады. Вакцинаны ісіктер ішіне енгізу, ісіктің толық регрессиясын шақырады немесе ісіктің өсуін тежейді. Клиникада меланоманы емдеу кезінде БЦЖ қолдану белгілі жетістіктерге әкелді. СД8 Т-клеткаларының цитотоксикалық эффекторларға дейін пісіп жетілуі пептид+МНС І класс молекула комплексін танудан басқа антиген танушы клеткалардың В7 космтимуляторы әсерінен тұрады. Иммунотерапияда ИНФ-гамма, ИЛ2, ФНО қолданылады.
HLA-жүйесі
енетикалық бөгде тіндердін тұрақтамауна жаупты негізгі антигендерге – гистосәйкестік антигендері жатады, оларды кодтайтын гендерін - гистосәйкестік гендері деп атайды. Олар өздерінің антигендігін өзінің емес, генетикалық бөгде организмнің иммун жүйесімен анықталғанда ғана көрсетеді, мысалы мүшелерді аллотрансплантациялау кезінде.
3- 78.Атопияның патогенезіндегі IgE ролі. Атопиялық аллергияға тұқымқуалау бейімділігінің ролі.
Атопиялық топқа жататын адамдарда иммунды серпіліс кезінде шырышты қабаттағы IgE деңгейі қалыпты жағдайдан өсіп,гиперэргиялық серпілісіне әкеліп соғады. Ол науқасты бронх демікпесіне, аллергиялық дерматиттерге, шөптік қызбаға сезімталды болады. IgE гельминттерге қарсы иммунитетте қатысады. IgE жұмыс істеуі Ғс- үзіндісіне арналған арнайы жасушалық рецепторлармен бірге жүреді.
22-билет
1-Т-лимфоциттердің, субпопуляцияларының абсолютті және салыстырмалы санын анықтау тәсілдері.
Т-лимфощптер санының көбеюі Т-лейкоздардың диагностикасында өте маңызды.
Т-лимфоциттердің салыстырмалы санының бірқатар төмендеуі клиникалық белгілерінің көрінуінен бірнеше күн бұрын басталады. Сөйтіп суперинфекцияны, босанғаннан кейінгі қабынулық асқынуды, операциядан және жарақаттан кейінгі қабынуды дер кезінде анықтауға көмектеседі. Бұның бәрі, қабыну процестерді алдын алуға бағытталған немесе ауыр күйге ауыспауына көмектесетін емдеу шараларын ерте жүргізу үшін кажет. Егер аурудың соңғы сатысында қанда Т-лимфоциттердің салыстырмалы санының біртіндеп көбеюі болса, ол жағымды клиникалық динамиканың белгісі.
Т-лимфоциттердің салыстырмалы санынын толық қалыптасуы процестің аяқталуының куәгері, яғни толык жазылудың белгісі. Ірінді хирургияда Т-лимфоциттердің саны абсцесстің ашылуының және ірінді массаның толығымен "шығарылуының бақылаушысы ретінде болуы мүмкін. Әдетте, абсцесс қалыптасқан науқаста Т-лимфоциттердін мөлшері төмендеген. Іріңдіктін жарылуы және іріңнің денеден толығымен шығарылуы Т-лимфоциттердің деңгейінің қалыпқа келуіне әкеледі. Т-лимфоциттер санының бұндай қалыпқа келуі аз уақытқа созылады (2 күн шамасында), бірақ та абсцесстің толық ашылғанын бақылауға мүмкіндік береді.
Қабыну процесінің басында Т-лимфоциттердің төмендеуінің болмауы жағымсыз көрсеткіш болып есептеледі. Қабыну процессінің айқын клиникалык керіністері кезінде Т-лимфоциттердің жоғары деңгейде болуы, процестің әлсіз ағымда жүруінің және созылмалыға айналатындығының белгісі болып табылады. Септикалык күйлер кезінде осындай белгі байкалатын болса, және де олардың ағымы қолайсыз болса (сепсис, перитонит), әдетте бұл өлімге әкелетін жағдайдың алдыңғы белгісі болады.
Егер де вакцинациядан кейін Т-лимфоциттердің төмендеуі жүрмесе, онда белгілі қоздырғышқа қарсы эффективті иммунитет қалыптаспады деген сөз.
Ісіктік процестің дамуының бастапқы кезінде Т-лимфоциттердің төмендеуі жағымды көрсеткіш - ісіктің емге оңай көнетінін керсетеді. Агрессивті өсетін ісіктерде Т-лимфоциттердіц төмендеуі тек ісіктің некрозы кезінде болады.
Лимфоциттердін субпопуляциясының анализі
СД-8 клеткалар субпопуляциясының құрамы біркелкі емес: бұл супрессорлар ғана емес, сонымен бірге цитотоксикалық клеткалар.
СД-4 клеткалардың субпопуляциялары: СД4Тн0 - Т-лимфоциттердін ізашарларынан СД4Тн1 және СД4Тн2 дифференцияцияланады. СД4Тн1 - қабыну клеткалары ретінде саналады. Олар цитокиндер бөліп, баяу сезімталдық реакциясын шақырады. СД4Тн2 клеткалара – Т-хелперлер ретінде В-лимфоциттерге екінші сигналды беріп, гуморальды иммунитеттің дамуын шақырады.
Бірақ, осыған карамастан, СД-4 және СД-8 клеткаларды шамалап бағалаудың өзі клиникалық тәжірибеде маңызы бар. Тәжірибиеде СД4 және СД8 (Т-4/Т-8) қатынасының көрсеткіші біршама бағалы болып шықты.
Диагностикалык маңызы:
СД-4/СД-8 қатынасының 1-ге дейін және одан да аз төмендеуі, науқасты АИВ (ВИЧ) инфекцияға тексерудің тікелей көрсеткіші болып табылады.
СД/СД8 индексінің, СД8 төмендеуі сесебінен жоғарылауы, кейбір клиникалық сау адамда да, әр түрлі қабыну ауруларын жедел фазасында және аутоиммундық ауруларда кездеседі.
Қабыну процесінде СД4/СД8 қатынасының динамикалық өзгерісі манызды. Процестің дамуының басында СД4 жоғары, ал СД8 мөлшері төмен болады. Ал қабыну процессінің екінші жартысында, аяқталуына жақындағанда, СД4 санының салыстырмалы жоғарылаумен бірге СД8 санынын көтерілуі байқалады. Клиникалық белгілерінің қайтуына қарай СД4/СД8 қатынасының төмендеуі байқалады. Керсінше өзгерістер аутоиммундық аурулар кезінде кездеседі.
Иммунодиагностиканың келесі сатысы клеткалардың функционалдық белсендлігін зерттеу болып табылады.
2-26HLA-жүйесінің антигендерін анықтау әдістері (серологиялық, жасушаға-тәуелді). HLA-антигендерін типтеуде тәжірибелік аспектілер.
Генетикалық бөгде тіндердін тұрақтамауна жаупты негізгі антигендерге – гистосәйкестік антигендері жатады, оларды кодтайтын гендерін - гистосәйкестік гендері деп атайды. Олар өздерінің антигендігін өзінің емес, генетикалық бөгде организмнің иммун жүйесімен анықталғанда ғана көрсетеді, мысалы мүшелерді аллотрансплантациялау кезінде.
Ұқсас антигендері бар тіндерді - гистосәйкестік тіндер деп атайды. Бул тіндер тұрақтамаушылық реакциясына келтіретін иммундық жауапты шақырмайды. Манызды антигендік айырмашылықтары бар - гистосәйкессіз болып келеді, олартұрақтамаушылық реакциясын шақыратын иммундық жауапка әкеледі.
Гистосәйкестікті орнататын антигендер 40 -тан астам әртүрлі локустарда шифрленген., бірак көрнікті тұрақтамаушылық реакциясына жауапты локустар гистосәйкестіліктің бас –МНС –комплексінде орналасады.
Бул комплекс барлық сүткөректілерде және құстарда анықталған. Адамдарда HLA-жүйесі (Human Leukocyte Antigens) деп аталған. HLA-жүйесінің гендері трансплантациялық (тін сәйкесті) антигендердің синтезің бақылайды. Трансплантациялық антигендер ең көп мөлшерде лимфоциттерде,теріде; аздауөкпе, бауыр, ішек, жүректе; ең аз – ийда болады. Жалпы, олар ядролы клеткалар бетінде және тромбоциттерде табылады. Донор мен реципиенттің трансплантациялық антигендер бойынша толық сәйкестілігі моногзиготалы егіздерде ғана болады. Ал басқа жағдайда тұрақтамаушылық реакциясын шақырады.
HLA-жүйесіадамның 6 хромосомасының қысқа иығында орналасады, ғ локустан тұрады:А,В,С, Д, ДR. Әр локусқа гендердің көпшілік аллельдік түрлері кіреді. А-локусына 23,локусына- В- 49, С-локусына- 8 аллельдер кіреді. Ал Д- локус өзі 2 локустан турады: DG,DP. DG- локусына “ аллель кіреді, DG-і,DP-, аллельдер анықталған.
HLA-комплексіне үш гендер класстары кіреді.
1 класс гендеріне АВС локустар іреді. Олар антидене түзілуін, цитотоксикалық Т-лимфоциттерді, Т-супрессорларды стимульдейтін, трансплантациялық антигендердін синтезін бақылайды. HLA-1 класс антигедері организмнің барлық ядролы клеткаларда , Т-лимфоциттерде экспрессияланған және өзіндік тануда манызды роль атқарады.
2 класс гендеріне иммундық жуаптың гендері (IR) жатады. HLA- 2 класс анти- гендері В-лимфоциттерде, макрофагтарда, дендритті клеткаларда , активтелген Т-лимфоциттерде орналасады. HLA-2 класс антигендері иммунокомпетентті клеткалардың әсерлесүіне , антигендерді таныстыруында қатысады.
3 класс гендері С2,С4 – комплементтің компонентері, Вf –пропердин жүйесінің В-фаторы түзілуің және В-лимфоциттердегі С3 рецепторының экспрессиясын бақылайды
НLA-А және В локустарының антигендері күшті трансплантациялық антигендер қатарына жатады. Пратикада трансплантат күшті антиген бойынша біреуі ғана сай келмесе, донор мен реципиент оптималды болып саналады
3- 82. Патогенез и клинические примеры цитотоксических (цитолитических) реакций, роль антител и системы комплемента. Второй тип механизмов гиперчувствительности по классификацмм Кумбса и Джелла-цитотоксические, или, цитолитические реакции. В их патогенезе участвуют IgG(1,3) и IgM.Эти антитела прикрепляются к к антигенным детирменантам на поверхности клеток с образованием фиксированных иммунных комплексов. Далее следует активация комплемента по классическому пути. Образуюшиеся при этой активации литические комплексы С5-разрушают мембрану клеток, к которой присоединются антитела, а промежуточные продукты С2в, С3а, С5а,Св567 вызывают острое экссудативное воспаление. Т.о. развивается воспалительно-деструктивный процесс. Локалиция вожнейших повреждений ограничена теми клетками и тканями на которых находятся соответствующие ангенные детерминалы. Клиничекские примеры 2 типа гиперчувст.лизис эритроцитов при переливании несовместимой по AB0 крови, гемолитическая желтуха новорожденных при резус-конфликтной беременности , аутоиммунных и аллергических заболеваниях. Данный механизм явл-ся ведущим в патогенезе большинства аутоиммунных заболеваний. Антитела, выработавшиеся против собственных клеток организма, прикрепляются к их пов-ти, а затем за счет активации комплемента происходит лизис этих клеток и развивается воспаление(миокардит, экссудативные артриты при ревматизме, аутоиммунная гемолитическая анемия, неспицифический язвенный колит.)
23-билет
1-Антигентаныстырушы жасушалардың индукциядағы және иммунды жауапты реттеудегі ролі.
Аг.ді Т лимф.р танитын түрге дейін өңдеп, оларды таныстыратын АТЖ. Оларға моноцитарлы макрофагальды жуйе жасушалары (МФ), дендритті жасушалар, В лимф.р, Лангерганс жасушалары жатады. Макрофагтар қоздырғышты ұстап, өңдейді. Экзаантигендерді, ен алдымен бактерияларды фагоцитозға ұшыратады. АТЖ бетіндегі им.генді комплексті тану кезінде Т жас.қ рецептор көмегімен Т хелпер қабылдаған белгіні арнайы д.а. Т хелпер .ң белсенуі үшін костимулдаушы белгі керек. Т хелпер ІІ белгіні өзінің бетіндегі СД 28(CD40) молекуласы мен АТЖ бетінде экспрессияланатын костимулятор молекулалары жанасуы кезінде алады. Бұл мол.қызметін макрофагтар мен ДЖ үшін B7, В лимф.р үшін B40 молекуласы атқарады. ДЖ макрофагтар сияқты бетінде CD34 аг бар ізашар миелоидты жас.н түзіледі. Мф.н айырмашылығы фагоцитоз механизмі жоқ. ДЖ.да І лік им.жауап кезінде аңқау Т лимф.ді белсендіруге қажетті костимулдаушы аппарат бар. ДЖмен таныстырылатын аг.р СД4 лимф.ң де, СД8лимф.ң де пролиферациясы мен дифф.н шақыра алады. Лангерганс жас.р аг.ді регионарлы лимфоидты түзіліске жеткізеді, оны им.дік түрге дейін өңдейді, жас.қ және гум.қ имм.қ жауапты іскеқосады.
2- HLA-антигендері және адам аурулары.
Генетикалық бөгде тіндердін тұрақтамауна жаупты негізгі антигендерге – гистосәйкестік антигендері жатады, оларды кодтайтын гендерін - гистосәйкестік гендері деп атайды. Олар өздерінің антигендігін өзінің емес, генетикалық бөгде организмнің иммун жүйесімен анықталғанда ғана көрсетеді, мысалы мүшелерді аллотрансплантациялау кезінде.
Ұқсас антигендері бар тіндерді - гистосәйкестік тіндер деп атайды. Бул тіндер тұрақтамаушылық реакциясына келтіретін иммундық жауапты шақырмайды. Манызды антигендік айырмашылықтары бар - гистосәйкессіз болып келеді, олар тұрақтамаушылық реакциясын шақыратын иммундық жауапка әкеледі.
Гистосәйкестікті орнататын антигендер 40 -тан астам әртүрлі локустарда шифрленген., бірак көрнікті тұрақтамаушылық реакциясына жауапты локустар гистосәйкестіліктің бас –МНС –комплексінде орналасады.
Бул комплекс барлық сүткөректілерде және құстарда анықталған. Адамдарда HLA-жүйесі (Human Leukocyte Antigens) деп аталған. HLA-жүйесінің гендері трансплантациялық (тін сәйкесті) антигендердің синтезің бақылайды. Трансплантациялық антигендер ең көп мөлшерде лимфоциттерде,теріде; аздауөкпе, бауыр, ішек, жүректе; ең аз – ийда болады. Жалпы, олар ядролы клеткалар бетінде және тромбоциттерде табылады. Донор мен реципиенттің трансплантациялық антигендер бойынша толық сәйкестілігі моногзиготалы егіздерде ғана болады. Ал басқа жағдайда тұрақтамаушылық реакциясын шақырады.
HLA-жүйесіадамның 6 хромосомасының қысқа иығында орналасады, ғ локустан тұрады:А,В,С, Д, ДR. Әр локусқа гендердің көпшілік аллельдік түрлері кіреді. А-локусына 23,локусына- В- 49, С-локусына- 8 аллельдер кіреді. Ал Д- локус өзі 2 локустан турады: DG,DP. DG- локусына “ аллель кіреді, DG-і,DP-, аллельдер анықталған.
HLA-комплексіне үш гендер класстары кіреді.
1 класс гендеріне АВС локустар іреді. Олар антидене түзілуін, цитотоксикалық Т-лимфоциттерді, Т-супрессорларды стимульдейтін, трансплантациялық антигендердін синтезін бақылайды. HLA-1 класс антигедері организмнің барлық ядролы клеткаларда , Т-лимфоциттерде экспрессияланған және өзіндік тануда манызды роль атқарады.
2 класс гендеріне иммундық жуаптың гендері (IR) жатады. HLA- 2 класс анти- гендері В-лимфоциттерде, макрофагтарда, дендритті клеткаларда , активтелген Т-лимфоциттерде орналасады. HLA-2 класс антигендері иммунокомпетентті клеткалардың әсерлесүіне , антигендерді таныстыруында қатысады.
3 класс гендері С2,С4 – комплементтің компонентері, Вf –пропердин жүйесінің В-фаторы түзілуің және В-лимфоциттердегі С3 рецепторының экспрессиясын бақылайды
НLA-А және В локустарының антигендері күшті трансплантациялық антигендер қатарына жатады. Пратикада трансплантат күшті антиген бойынша біреуі ғана сай келмесе, донор мен реципиент оптималды болып саналады.
3- Жаңа вакциналарды дайындаудың принциптері: поливалентті, рекомбинантты, антиидиотиптік және ДНК-вакциналар.
Луи Пастер 100 жыл бұрын вакцинацияның ғылыми негіздерін ашты. Иммуногендер ретінде ө әлсіреген микроорганизмдердің штамдарын колдану. Вакцинация нәтижесінде бүкіл әлемде шешек, құтыру, қүйдіргі , күл, сал, көк жөтел, қызылша, сіреспе, газды гангрена, сияқты жұқпалы аурулармен күресуде үлкен жетістіктерге жетті. Вакцинация бул адамның иммуногенді материалды бір немесе қатар енгізу арқылы активті иммунизациясы.
Белсенді ммунизация дегеніміз вакцинация арқылы аурудың алдын алу мақсатында сәйкес қоздырғыштарға қарсы біріншілік иммунитетті ынталандыру. Организм қоздырғыш пен екінші рет кездескенде оған қарсы тез әрі ээфективті иммунды жауап беруге каблеті болады. Белсенді ммунизация антиденелердің және/немесе иммунды компетентті клеткалардің популяциясының жоғары денгейде болуымен баланысты.
Пассивті иммунизацияда адамға белгілі антгендерге қарсы арнайы антиденелер бар сары сыларды енгізеді. Бул иммунизацияның түрі жылдам әсер береді, сондықтан терапиялық мақсатта колданылады. Мысалы, антистафилакоккы, антистрептококкы, антитоксикалық (күл, сіреспе, ботулизм, газды гангрена) сары сулар.
Вакциналардың негізгі түрлері
Өлі микроорганизмдерден жасалған
арқылы жасайды. . Ол антигендік құрамынан патогендік касиетің алып тастап, микробты клетканы өмір сүру қаблетінен айыру. Осы вакцинаны дайындағанда микроорганизмдерді инактивацилайды. Вакцинаның әсерін күшейту үшін адъюванттарды қосады.
2.Тірі вакциналар аттенуацияланған
Аттенуацияланған вакциналарды қоздырғыштарды организмнен тыс жерде ұзақ уақыт дақылдандыру арқылы жасайды. Мысалы, БЦЖ , сары қызба вирусы, ж.т.б. Тірі вакциналардың артықшылығы – қоздырғыштардың тіндерге қарай миграциялауға, көбеюге каблеті болады және иммундық жауап күшееді. Жергелекті иммунитет тек қоздырғыштар көбейген тінде дамиды. Бур вакциналар аурудың субклиникалық түрін және эффективті қорғануды шакырады.
Поливалентті вакциналар
Бірнеше қоздырғыштардың иммунизирлеуші компонентерінен тұрады. Мысалы, АКДС -–көк жөтел, күл және сіреспеге қарсыполивалентті вакцина. Анатоксин дегеніміз – формалинмен инактивацияланған бірақ антигенділігін сақтап қалған токсиндер. Олар иммунизациядан кейін токсиндерді бейтараптады және токсидердің фагоцитозың активтейтің антиденелердін синтезің шақырады.
Құрамында бактериялармен вирустардің фрагменттері бар вакциналар
Белокты тасмалдаушымен коньюгацияланған бактериялардың капсулалық полисахаридтері колданады. Бур вкциналар менингококты, пневмококты, гемофилді инфекцияларға қарсы антиденелердің (АД) синтезін эффективті түрде шақырады.
Осы түрдегі вакциналарға вирус суббірліктерінің вакциналары жатады. Мысалы, В гепатиті вирусының беткей антигедері. Аталған вакциналар эффективті, бірақ дайындау технологиясы күрделі де қымбат.
4. Жасанды вакциналар
Вакцина жасау үшін синтетикалық пептидтерді колдану. Вирустардың және бактериялардың эпитоптарына сәйкес келетін пептидтік фрагменттерді синтездейді. Иммуногендікті жоғарлату үшін пептидтерді Т-тәуелді антигендердің тасымалдаушысымен коньюгациялайды.
5.Вакциналарды молекуклалы клондау әдісімен алу (рекомбинантты вакциналар)
Рекомбинантты вакциналар технологиясы белокты молекуланы немесе оның фрагментің қадағалайтын гендерді
24-билет
1- Ф. Бернеттің клон-сұрыптау теориясы.
19 ғасырда П.Эрлихтің гуморалды иммунитет теориясы шығады. Эрлихтің пікірі бойынша антиденелер клеткалардың жақты тізбектері болады. Жақты тізбектер теориясы кәзіргі кездегі клеткалық рецепторлар туралы мәліметтер арқылы анықталды. Микробқа қарсы пайда болған заттарды антидене деп атады. Сонымен қатар, иммунитеттің фагоцитарлық теориясын феноменіне сүйене отырып И.Мечников иммунитеттің фагоцитарлық теориясын шығарады.
Бернеттің клон-сұрыптау теориясы – мағынасы: әр антигенге белгілі лимфоцит бар. Антиген өзіне сәйкес рецепторы бар лимфрцитті стимулдейді. Нәтижесінде осы антигенге арнайы лимфоциттер клоны пайда болады. Лимфоидті клеткалардың популяциясы өте көлемді, гетерогенді, антигендік детерминанттардың көп санды түрлерінен асып түсіп, басып кетеді. Бірақ, шындығында бұл процесс күрделенген, өйткені белгілі рецепторлары бар лимфоциттердің пайда болуы өмір бойы жүреді. 1974ж. Ерненің иммунологиялық теориясы – идиотип-антиидиотип қарым-қатынас теориясы. Әрбір иммуноглобулинде 2 негізгі бөлімшесі болады. Олардың ішінде: біріншілері - әдеттегі антигендердің антигендік детерминанттарымен байланысады, екіншілері – басқа Иг-ң молекуласы сыртында орналасқан, антигендік детерминанттармен ұқсас, идиотипикалық детерминанттармен өзара әрекет жасайды. Мұндай детерминаттар идиотип деп аталады.
2- Регуляторные Т-лимфоциты, клетки-супрессоры в иммунном ответе. Среди Т-лимфоц сущест-ет субпопуляция к-к, подавляющ синтез антител наз-ся Т- супрессоры(CD8+лимфоциты)Ф-ции Тс:1. регуляторная( подавляя ф-цию Тх и ингибируя клеточный или гумаральный имунит)2. формирование и подержан имунологич толирантностиСубнопуляция СD8+ Т-лимф неоднородна. Под влиянием различных стимулов СВ8+ Т-лимф могут дифферен либо в Т-киллеры, либо в Т-супрессоры. Супресорами по отношению к имуным механизмом, связанным с Тх2, является макрофаги, Тх1 и NК-к-ки
3- Біріншілік (туа біткен) ИЖЖ. Иммунитеттің В-жүйесінің біріншілік ИЖЖ-ң патогенезі және клиникалық көріністері. (Брутон ауруы, селективті IgА жетіспеушілігі)
Иммундефицит дегеніміз - туа немесе жүре пайда болған иммунды жауаптың бұзылысы, жұқпа ауруларымен, ісікті ауруларға организмнің қарсылығы төмендеуімен сипатталатын жағдай. Ол жұқпалы ауруларға қабылдағыштықтың, ациклдық ағымға бейімділіктің аллергиялық және аутоиммунды аурулардың, онкопатологияның себебі болады.
Барлық иммунжетіспеушіліктер 2 үлкен топқа бөлінеді:
1-ші туа пайда болған, тұқым қуалайтын ИЖК;
2-ші жүре пайда болған ИЖК.
Біріншілік иммунжетіспеушіліктердің арасында В-жүйенің ақаулары 50 пайыз, Т-клеткалық жүйенің – 30 пайыздай, фагоцитоз жүйесінің – 18 және комплемент жүйесінің – 2 пайыз құрайды. Иммунжетіспеушіліктердің диагностикасы ауру тарихына, жанұялық анамнезін, иммунологиялық жетіспеушіліктің клиникалық көріністерін талдауына және иммунологиялық ақауды анықтауына негізделген. Біріншілік ИЖ-дің клиникалық дебюті көп жағдайда бала жаста көрінеді. Біріншілік иммунжетіспеушіліктердің (БИЖ) кездесу жиілігі 10000-100000 нәрестелердің ішінде біреу болады, бірақ IgА-ның селективті дефициті 500-1500 адамның ішінде біреуі кездеседі. Иммундыққа дейінгі, лимфоциттерсіз клеткалық және гуморалдық резистенттіліктің механизмдері, жалғыз үздіксіз өзгеретін инфекциялық микроорганизмдердің және гельминттердің көпшілігімен күресу қызметін орындай алмайды. БИЖ-тің негізгі клиникалық ақауы - иммунитеттің негізгі функциясына (инфекцияға қарсы) байланысты және инфекциялық аурулармен көрінеді. БИЖ-тер көп жағдайларда бала жаста көрінеді.
Аурулардың Халықаралық жіктелуі бойынша туа пайда болған ИЖК арнайы және арнайы емес бөлімінің иммунжетіспеушіліктеріне бөлінеді. Біріншілік иммунжетіспеушіліктер гендердің ақауларына байланысты тұқым қуалайтын аурулар.
БИЖ-дің жіктелуі.
А. Иммун жүйесінің арнайы бөлімінің иммунжетіспеушіліктері.
Иммунитеттің гуморалды жүйесінің жетіспеушілігі.
Агаммаглобулинемия, Брутон ауруы.
Дисиммуноглобулинемии:
А) Жалпы вариабелды гипогаммаглобулинемия
Б) IgА-ның селективті дефициті
В) IgG мен IgGА-ныі жетіспеушілігі гипер IgМ-мен қатар
Г) IgG-подкластарының дефициті.
Т-клеткалық иммунжетіспеушіліктер
Лимфоцитарлы дисгенезия (синдром Незелофа)
Ди-Джорджи синдромы (тимуспен қалқанша маңайы бездерінің гипоплазиясы)
Комбинирленген иммунжетіспеушіліктер
Ретикулярлы дисгенезия
Лимфоцитофтиз (БИЖ-тің швейцар түрі)
Жалаңаш лимфоциттер синдромы
Вискотт-Олдрич синдромы
Луи-Барр синдромы
Өзгермелі иммунжетіспеушіліктер
5. Ir-ген бойынша селективті БИЖ-тер.
ІІ. Иммун жүйесінің арнайы емес бөлімінің иммунжетіспеушіліктері.
Комплемент жүйесінің жетіспеушілігі.
Фагоцитоздың жетіспеушілігі.
Билет 26
1.Т-лимфоциттердің антигентаныстырушы рецепторларының құрылысы
перифериялық мүшелерде Т-лимфоциттердің саны азайғаны және аллогенді трансплантаттың ұзақ отырып қалуы, антиденелердің өндіруінің бұзылуы табылған.
Сүйек кемігінің пре-Т-лимфоциттері тимустың субкапсулярлық қабатында бөлініп мүшеленеді. Функция жөнінде бұл клеткалардың ішінде СД4, СД8 маркерлардың тасымалдаушылары айырылады. Эпителиалды клеткалармен өндірілген биологиялық заттардың көмегімен Т-лимфоциттер даму процесін өтіп қыртысты қабатқа миграциялайды. Қыртысты қабатта жағымды селекциядан өтеді, яғни І-ІІ классты гистосәйкестік антигендерге сәйкес рецепторлары бар клондарды сұраптайды. І классты МНС танушы клондар – Т-киллерлер болып түзіледі, І, ІІ классты МНС танушы клондар Т-хелперлер болады.
Т-клеткалардың сыртында тек қана бір корецептор (СД3) экспрессорлайды. Ол антиген байланыстыру рецепторлардың антигендермен өзара әрекетін күшейтеді және сигналды клетка ішіне жеткізу ролін атқарады. СД4 және СД8 позитивтік клеткалар Т-хелпер мен Тс ретінде саналады. Аутоантигендермен әсерлесу қабілеті бар клеткалар апоптоз жолымен жойылады. Сұраптау шарттан өткен клеткалар иммун жүйесінің перифериясына барады.
2.Тх2-нің Тх1-дің негізгі қызметі.
Тх1-дің негізгі қызметі. ИЛ-2 өндіре отырып аутокринді пролиферациясыын ынталандырады. ИЛ-2 және ИФН көмегімен Тх1 жасушалық түрдегі иммундық жауапты қалыптастырады, В- лимфациттерді пролифератифті-дифференциялаушы белгісімен қамтамасыз етеді. нәтижиесінде олардың антиген тәуелді дифференциовкасының алғашқы кезеңдерің басталуына ықпал жасайды. Тх1 өндіретін ИЛ-2 мен ИФН Тх2 түзілуін тежейді. цитокиндердің көмегімен макрофактардың мобилизациясы мен белсенуін шақырады.
Тх2-дің негізгі қызметі. ИЛ-2 әсерінен В- лимфоциттерде иммуноглобулиндердің өндіруін ИГ-Е мен цитофилді Иг-Жалмасадады. мес жасушалардың көбейюін шақырады. иммунды жауапты реттеуге маңызды рөл аткарады. егер шамадан твс өндірілсе атопиялық аллергия дамиды.
27 билет
1. Вакциналардың негізгі түрлері
Өлі микроорганизмдерден жасалған
арқылы жасайды. . Ол антигендік құрамынан патогендік касиетің алып тастап, микробты клетканы өмір сүру қаблетінен айыру. Осы вакцинаны дайындағанда микроорганизмдерді инактивацилайды. Вакцинаның әсерін күшейту үшін адъюванттарды қосады.
Тірі вакциналар аттенуацияланған
Аттенуацияланған вакциналарды қоздырғыштарды организмнен тыс жерде ұзақ уақыт дақылдандыру арқылы жасайды. Мысалы, БЦЖ , сары қызба вирусы, ж.т.б. Тірі вакциналардың артықшылығы – қоздырғыштардың тіндерге қарай миграциялауға, көбеюге каблеті болады және иммундық жауап күшееді. Жергелекті иммунитет тек қоздырғыштар көбейген тінде дамиды. Бур вакциналар аурудың субклиникалық түрін және эффективті қорғануды шакырады.
Поливалентті вакциналар
Бірнеше қоздырғыштардың иммунизирлеуші компонентерінен тұрады. Мысалы, АКДС -–көк жөтел, күл және сіреспеге қарсыполивалентті вакцина. Анатоксин дегеніміз – формалинмен инактивацияланған бірақ антигенділігін сақтап қалған токсиндер. Олар иммунизациядан кейін токсиндерді бейтараптады және токсидердің фагоцитозың активтейтің антиденелердін синтезің шақырады.
. Жасанды вакциналар
Вакцина жасау үшін синтетикалық пептидтерді колдану. Вирустардың және бактериялардың эпитоптарына сәйкес келетін пептидтік фрагменттерді синтездейді. Иммуногендікті жоғарлату үшін пептидтерді Т-тәуелді антигендердің тасымалдаушысымен коньюгациялайды.
.Вакциналарды молекуклалы клондау әдісімен алу (рекомбинантты вакциналар)
Рекомбинантты вакциналар технологиясы белокты молекуланы немесе оның фрагментің қадағалайтын гендерді алуға, оларды керекті векторға нгізуге және сәйкес клеткаларда эксперессиялуға мүмкіндік береді.
Бул вакциналардың реактогендігі төмен, ал қорғаныс әсері жоғары. Рекомбинантты вакциналарды бір микробтың генін вируленттігі аз екінші микробқа енгізу жолы арқылы алады. 1990 жылдардын басында В-гепатитінің вирусына қарсы рекомбинантты вакцина дайындалды. В-гепатиті вирусының беткей антигені бар вирусты болшектер осповакцинасының вирусында
синтезделеді. Гендерді клондау әдісімен вакциналарды алу (рекомбинантты вакциналар) өте үлкен потенциалы бар.
Антиидиотиптік вакциналар
Сонғы кезде вакциналарды дайындау үшін кез келген вирусты материалды колданға болмайды деген пікірлер айтылды. Антиидиотиптік вакциналарды дайындау үшін антигенннің кеністіктегі құрылысын иммитациялайтын антиидиотиптік АД колданады. Олар антигенд” детерминанттың “ішкі” образы деп атайды. В-гепатиті вирусының антигенінң біркатар эпитоптарына арналған моноклонды антиидиотиптік АД жиынтығының негізінде В-гепатитіне қарсы вакцина дайындалған.
Генетакалық вакциналар
Генетикалық вакциналар (ДНК-вакциналар) Өздігінен жұқпаны шакыралмайтын бактериалды плазмидтер болады. Вакцина жасау үшін плазмидтерге патогеннің бір немесе бірнеше антигенді белоктарға арнайлығы бар гендерді енгізеді. Плазмидтер клетка ядросына еніп, нәтижесінде бул гендердін кошірмесі матрицасында антигенді белоктардың синтезі жүреді. Олар немесе клеткадан шығады немесе МНС-1 класс молекулаларымен иммуногенді комплекс түзіп клетка бетіне шығады. Плазмидалардың бір бөлігі антиген таныстырушы клеткаларга түседі, процессингке ұшырайды, МНС I немесе II класс АГ-мен иммуногенді комплекс түзеді. Осындай түрде Т-лимфоциттерге ұсынады және ары ғарай Тх1 және Тх2 клеткаларына дифференцияланып иммунды жауаптың клеткалық және гуморалды реакцияларын калыптастырады.
2. Т-лимфоциттердің антигентаныстырушы рецепторларының құрылысы
перифериялық мүшелерде Т-лимфоциттердің саны азайғаны және аллогенді трансплантаттың ұзақ отырып қалуы, антиденелердің өндіруінің бұзылуы табылған.
Сүйек кемігінің пре-Т-лимфоциттері тимустың субкапсулярлық қабатында бөлініп мүшеленеді. Функция жөнінде бұл клеткалардың ішінде СД4, СД8 маркерлардың тасымалдаушылары айырылады. Эпителиалды клеткалармен өндірілген биологиялық заттардың көмегімен Т-лимфоциттер даму процесін өтіп қыртысты қабатқа миграциялайды. Қыртысты қабатта жағымды селекциядан өтеді, яғни І-ІІ классты гистосәйкестік антигендерге сәйкес рецепторлары бар клондарды сұраптайды. І классты МНС танушы клондар – Т-киллерлер болып түзіледі, І, ІІ классты МНС танушы клондар Т-хелперлер болады.Т-клеткалардың сыртында тек қана бір корецептор (СД3) экспрессорлайды. Ол антиген байланыстыру рецепторлардың антигендермен өзара әрекетін күшейтеді және сигналды клетка ішіне жеткізу ролін атқарады. СД4 және СД8 позитивтік клеткалар Т-хелпер мен Тс ретінде саналады. Аутоантигендермен әсерлесу қабілеті бар клеткалар апоптоз жолымен жойылады. Сұраптау шарттан өткен клеткалар иммун жүйесінің перифериясына барады.
3. Иммунологиялық төзімділік – арнайы антигенге иммунды жауапты тудыру қабілетін жоғалту.
Төзімділіктің дамуы – мүшелерді қондырғанда өте қажет. Бірақта, қатты жұқпалы ауруларды қиын салдарға әкеледі.
Табиғи және жасанды төзімділіктің механизмдері бірдей.
Иммунологиялық тозімділікті қамтамасыз ету факторлары:
-Иммунитеттін орталық мүшелерінде (тимуста) клондардың теріс сұрыпталу нәтижесінде.
--АТК клеткалардын қызметінің төмендеуі. Олар В7 белогын синтездемейді.
- Аутоантигендермен әсерлесу қабілеті бар Т- және В-клеткаларды жоюлуы,
- Т- және В-лимфоциттердің корецепторларын блоктау,
- Аутореактивті клондардың жұмысын басатын супрессор клеткалар қызметінің төмендеуы.
-Антиидиотипті антиденелердің қатысуы.
Иммунологиялық төзімділік ерігіш антигендерге, эмбрионалды және неонаталды кезеңдерде, антигеннің оралды жолдармен, көп немесе өте төмен мөлшерінде енгізгенде, АГ-нің құрылысы қарапайым болса, әлсіз АГ-ге қарсы, жетілмеген Т-және В-лимфоциттермен әрекеттескенде женіл пайда болады. Антиген антитоксинмен байланысқанда арнайы Т-мен В-клеткаларды зақымдайжы. АГ мен АД комплекстер рецепторларды блоктап, ісікке қарсы клеткалық иммунитеттің реакциясын басуы мүмкін, гаптендерді иммуногендік емес тасымалдаушымен блоктауы төзімділікке әкеледі.
28 билет
1. HLA-генотипті анықтау Генетикалық бөгде тіндердін тұрақтамауна жаупты негізгі антигендерге – гистосәйкестік антигендері жатады, оларды кодтайтын гендерін - гистосәйкестік гендері деп атайды. Олар өздерінің антигендігін өзінің емес, генетикалық бөгде организмнің иммун жүйесімен анықталғанда ғана көрсетеді, мысалы мүшелерді аллотрансплантациялау кезінде.
Гистосәйкестікті орнататын антигендер 40 -тан астам әртүрлі локустарда шифрленген., бірак көрнікті тұрақтамаушылық реакциясына жауапты локустар гистосәйкестіліктің бас –МНС –комплексінде орналасады.
Бул комплекс барлық сүткөректілерде және құстарда анықталған. Адамдарда HLA-жүйесі (Human Leukocyte Antigens) деп аталған. HLA-жүйесінің гендері трансплантациялық (тін сәйкесті) антигендердің синтезің бақылайды. Трансплантациялық антигендер ең көп мөлшерде лимфоциттерде,теріде; аздауөкпе, бауыр, ішек, жүректе; ең аз – ийда болады. Жалпы, олар ядролы клеткалар бетінде және тромбоциттерде табылады. Донор мен реципиенттің трансплантациялық антигендер бойынша толық сәйкестілігі моногзиготалы егіздерде ғана болады. Ал басқа жағдайда тұрақтамаушылық реакциясын шақырады.
HLA-жүйесіадамның 6 хромосомасының қысқа иығында орналасады, ғ локустан тұрады:А,В,С, Д, ДR. Әр локусқа гендердің көпшілік аллельдік түрлері кіреді. А-локусына 23,локусына- В- 49, С-локусына- 8 аллельдер кіреді. Ал Д- локус өзі 2 локустан турады: DG,DP. DG- локусына “ аллель кіреді, DG-і,DP-, аллельдер анықталған.
HLA-комплексіне үш гендер класстары кіреді.
1 класс гендеріне АВС локустар іреді. Олар антидене түзілуін, цитотоксикалық Т-лимфоциттерді, Т-супрессорларды стимульдейтін, трансплантациялық антигендердін синтезін бақылайды. HLA-1 класс антигедері организмнің барлық ядролы клеткаларда , Т-лимфоциттерде экспрессияланған және өзіндік тануда манызды роль атқарады.
2 класс гендеріне иммундық жуаптың гендері (IR) жатады. HLA- 2 класс анти- гендері В-лимфоциттерде, макрофагтарда, дендритті клеткаларда , активтелген Т-лимфоциттерде орналасады. HLA-2 класс антигендері иммунокомпетентті клеткалардың әсерлесүіне , антигендерді таныстыруында қатысады.
3 класс гендері С2,С4 – комплементтің компонентері, Вf –пропердин жүйесінің В-фаторы түзілуің және В-лимфоциттердегі С3 рецепторының экспрессиясын бақылайды
НLA-А және В локустарының антигендері күшті трансплантациялық антигендер қатарына жатады. Пратикада трансплантат күшті антиген бойынша біреуі ғана сай келмесе, донор мен реципиент оптималды болып саналады.
Т және В клеткалардың иммунокррекция жургізу . Адам мен жануарлардың иммундық жүйесі организмнің ішкі ортасын тұрақтылығын сақтауда маңызды функция атқарады. Бұл функция антигендік қасиеті бар эндогенді түзілетін және экзогенді түскен бөгде заттарды тану және организмнен шығару жолымен іске асырылады. Иммунды жүйенің бұл қызметі туа және жүре пайда болған иммунитет факторлары арқылы жүзеге асырылады. Біріншісіне, яғни туа пайда болған иммунитетке, нейтрофильдер, моноциттер/макрофагтар, дендриттік клеткалар, NK-және T-N-K- лимфоциттер, екіншісіне, яғни жүре пайда болған, Т және В клеткалар жатады. Иммунды жүйенің клеткасының саны және функциональды активтілігі бұзылған жағдайда иммунитет ауруы дамиды: иммунодефициттер, аллергиялық, аутоиммунды және лимфопролиферативті процестер. Бұл ауруларды комплексті иммунотерапия әдістерінің көмегімен жүргізіледі, ал иммунотропты дәрілік заттарды қолдану –солардың бірі болады. Синтетикалық тимусты дипептид тимогеннің фармакологиялық әсері тимусты горман тимопоэтиннің әсеріне ұқсас циклді нуклеотидтердің деңгейін арттыруда жатыр. Бұл Т-клеткалардың ізашарларының дифференцировкасымен пролиферациясын стимулдеп жетілген лимфоциттерге аустырады. Бұл кезде СД4/СД8 арақатынасының қалыптасуы, Т- клеткалардың митогендерге пролиферативті жауап беру қабілеті артады. Нәтижесінде туа біткен иммунитет факторларының функциональдық белсенділігі күшейеді: нейтрофилдердің, моноцит/макрофагтардың, NK-клеткалардың. Сонымен қатар моноциттермен нейтрофилдердің бактерияларды жұту мен оттегінің белсенді формаларын түзу қабілеті артады. Құрылысы бойынша ұқсас синтетикалық пептидті иммуномодулятор бестимнің әсер ету механизмі Т-лимфоциттің ізашарларының дифференцировкасын индукциялауда жатыр.
Макрофагтардың қызметі және рецепторлары.
Фагоцитоз қызметің аткаратын клеткаларға поли- және мононуклеарлық клеткалар жатады. Мононуклеарлық фагоциттер үшіңші типті клеткалар ретінде саналады. Олар клеткалық және гуморалды иммуннитеттің қалыптасуына қатысады.
Макрофагтар сүйек кемігінде түзіліп монобласт→промоцит→моноцит түрінде каада тасымалданады. Моноциттер әртүрлі тканьдерге түсіп тканьдік макрофагтарғааусады: такньнің гистиоциттеріне, Купфер клеталарына, лимфа түйіндері мен көк баурдың макрофагтарына, өкпеде альвеолалық макрофагтарына. Моноциттер осылармен бірге мононуклеарлық фагоциттер жүйесің құрады.
Макрофагтардың рецепторлары:
Макрофагтардың бетіңде рецепторлардың жиынтығы көптеген физиологиялық реакцияларға қатысуын қамтамасыз етеді. Макрофагтардың бетіңде IgG, IgM, IgE үшін Fc- рецепторлар, комплементтің С3 компонентіне, лимфокиндерге (ИЛ-1, ИНФ-α, ТНФ), гистосәйкестік антигендекріне және т.б. рецепторлар бар. ИЛ-1 Т-хелперлердің дифференцировкасың белсендіреді, ал белсендірілген лимфоциттер өз кезеңінде макрофагтарды активтейті, ісікке қарсы, трансплантатқа қарсы, вирусқа қарсы иммунитетке қосады. Иммуноглобулиндердің Fc –фрагменттеріне арналған рецепторлар опсонизациялған бактериялар мен антигенді бөтен клеткалардың фагоцитозы мен гидролизің женілдетеді.
Макрофагтардың негізігі қызметтері: антигентануы,фагоцитоз бен пиноцитоз арқылы арнайы емес тұрақтылықтың механизмдеріне қатысады, фагоцитарлық және бактерицидті белсенділігі арқылы жергілікті қабыну ошақтардың санациясың қамтамасыз етеді, қорғану қызметің атқара отырып МФ-тар патогенді микроорганизмдердің таралуының алдын алады, секреторлы қызметті атқарады, иммунды жауапты реттеу және лимфоциттермен екі жақты өз-ара байланысқа қатысады.
Макрофагтар антигенді танып, қармап, жұтып, жартылай ыдыратып, жартылай сақтап суперантигенді комплексті түзеді. Бул комплекстерде антигендік бөлік МНС- I немесе II класты молекулаларымен байланысып, осы түрде Т-лимфоциттерге ұсынады.
Макрофагтардың секреторық қызметі - көптеген әртүрлі өнімдерді синтездейді: протеиназдар, лизосомалды ферменттер, комплемент компоненттері, жітілік фазаның белоктары, лизоцим, простагландиндер, цитокиндер, коллагеназа, элстаза, пероксидаза, катионды белоктар.
Қоршап алу активтілігін қоршап алушы лейкоциттер пайызымен анақталады (нормада 60±20%), микробтардын орташа жұтылуы (ФС) және коршап алудың аяқтап шыгу индексі (нормада 1 жоғары). Фагоциттердің бактерицидтті активтілгі нитрокок тетразолийді диформазанға келтірумен анықталады. Нормада ондай нейтрофильдер 10-15 % кұрайды, патологияда бул көрсеткіш өзгереді. Фагоцитоз көрсеткіштерін клиникада анықтау иммунжетіспеушілік жағдайларын диагностикасына мүмкіндік жасайды. Ол рецидивті инфекциялар, узак жазылмайтын жаралар, операциядан кейін асқыну.
12.Екіншілік ИЖЖ. Этиологиясы, патогенезі және клиникалық көріністері.
Б. Екіншілік иммунжетіспеушіліктер.
Вирусты инфекциялармен байланысты (сонымен қатар ЖИТС)
Бактериалды инфекциялармен байланысты
Протозойлы және құрт ауруларымен байланысты
Тамақтанудың бұзылуымен
Химиопрепараттармен иммунодепрессанттардың әсерімен
Радиация және иммунотоксиндер әсеріне байланысты
Ұзақ стресстің әсерімен
Зат алмасу патологиясымен (қантты диабет, микроэлементтер жетіспеушілігімен және т.б.)
Екіншілік иммунжетіспеушіліктер, фенотип деңгейінде қоршаған ортаның әсерінен қалыптасады.
Е.С.Белозеровтың ЕИЖ-дің жіктелуі.
Пайда болу уақытына байланысты: антенаталды, перенаталды, постнаталды. Этиология бой
ынша: бактериалды, инфекциялы, вирусты, қарапайымдармен
құрт инвазиялар, тамақтанудың бұзылыстары, хирургиялық операциялармен анестезиялар, белокты жоғалтуы, зат алмасу аурулары, қатерлі ісіктер, күйіктер, стресстер, жас шамасы, ионизирлеуші радиация, дәрілік заттарды қабылдау (антибиотиктер, кортикостероидтар, цитостатиктер).
Формасы бойынша:
А) ЕИЖ-тің компенсацияланған формасы инфекцияларға жоғары қабылдағыштықпен байқалады, жиі ОРВИ, пневмониялар, пиодермиялар түрінде. Бала шақтағы инфекцияларға да жоғары сезімталдық байқалады.
Б) ЕИЖ-тің субкомпенсацияланған формасы инфекциялық процестердің созылмалауына бейімділікпен байқалады.
В) ЕИЖ-тің декомпенсацияланған формасы шартты-патогенді флорамен индуцирленген генерализацияланған инфекциялардың пайда болуымен, қатерлі ісіктермен көрінеді. Декомпенсацияланған ЕИЖ-тің көрнекті мысалы ретінде, ЖИТС болып табылады.
Иммунжетіспеушіліктер клиникалық түрде 4 негізгі синдроммен көрінеді: инфекциялық, аллергиялық, аутоиммунды және иммунопролиферативті.
Цитокиндер.Анықтамасы.Жіктелуі.Интерлейкиндер.ЦИТОКИНДЕР-Клеткалық және гуморальді жауап түзетін, клетка аралық механизмдер мен иммунды компонентті клеткалардың дифференцировкасын реттейтін белокты медиаторларының үлкен тобы. Олардың 30-дан астам түрлері белгілі
Цитокиндер басқа клеткаларды мембранасында өзіне арналған рецепторларды байланыстыра отырып биологиялық әсерін тудырады. Цитокин бұл нысана клеткаға – олардың тек рецепторына сыртқы лиганд.Цитокинді өзіне байлағаннан кейін нысана клетканың биологиялық әсері оның ішкі программасына байланысты болады. Цитокиндер арнайы иммунды жауапты өздігінен индуцирлей алмайды. Олар оны реттейді. Келесі өзіндік жалпы қасиеттері:Бірдей аталатын цитокиндер әртүрлі клеткалармен түзіледі. Әртүрлі тіндердің клеткалары бір-бірін «естуі» мүмкін.Бір клеткалармен әртүрлі цитокиндер синтезделеді.Бірнеше цитокиндер бірдей қызмет атқаруға мүмкін.Жергілікті әсерін тіндерде, шығарылу орнында корсетеді; аутокринді (цитокин бөліп шығаратын клетканың өзіне), (парокринді жанында қатар орналасқан клеткаларға) және эндокринді эффект (жүйелі) әсер етеді.Қажет бойынша синтезделеді.Цитокиндер өзара 5 топқа бөлінеді.1-ші топ – Гемопоэтикалық цитокиндер. ГМ-КСФ – гранулоцитарлы моноцитарлы клеткалардың ізашарларын стимулдейді.М-КСФ – моноциттердің ізашарларын стимулдейді.Г-КСФ – гранулоциттердің ізашарларын стимулдейді.ИЛ-3 – мульти КСФИЛ-5 – эозинофилдерге арналған КСФИЛф-7 – лимфоциттерге арналған КСФИЛ-1 – ең ерте қан түзуші клеткалардың ізашарларын стимулдейді. 2-ші топИммундыққа дейінгі қабынудың цитокиндері:қабынуға бағытталған цитокиндер – ИЛ-1, ТНФ-α, ИЛ-6. Макрофагтармен және дендритті клеткалармен бөлінеді. ИЛ-1-ші мен ТНФ-α жергілікті әсер етеді, ал ИЛ-6 жедел фаза белоктардың синтезін бауырда стимулдейді 3-ші топ -Т- және В-, НК-клеткаларының пролиферациясымен дифференцировкасын реттейді. Бұл цитокиндерді активтелген АТК клеткалар және лимфоциттер бөледі. Оларға жататындар: ИЛ-2, ИЛ-4, ИЛ-12, ИЛ-15 және ИФН-γ
4-ші топ Иммунды қабынудың медиаторлары.Иммунды Т-лимфоциттермен бөлінеді,Лейкоциттерді қабынуға активтейді: ИФН-γ (макрофагтармен НК-дың активаторы) ИЛ-5 (эозинофилдердің индукторымен активаторы), LT (нейтрофилдердің активаторы), LT-α қабынулық гранулалардың пайда болуын қамтамасыз етеді.
Интерлейкин-2 Ең бірінші анықталған цитокин.Ил-2-нің негізгі продуциенттері Т- хелперлер -75%, цитотоксикалық Т- клеткалар 20%-на дейін ИЛ-2-ні бөлуге қабілетті. ИЛ-2 синтезіне әсер етіп продукциясын ынталандырады:антигендер немесе митогендер ғана.белгілі цитокиндер (ИЛ-1,ИЛ-6,ФНО,ИФН).тимус гармондары (тимозин, тимопоэтин) жетілмеген тимоциттер дифференцировкасын (ИЛ-2 продуцент клеткаларын) қамтамасыз етеді
Интерлейкин- 3Интерлейкин-3 - қан түзуші клеткалардың ерте ізашарлары үшін өспелі және дифференцирлеуші фактор: лимфоидты, моноцитарлы, гранулоцитарлы, мегакариоцитарлы, эритроидты.ИЛ-3-тің негізгі продуценті Тh-1 және Тh-2, цитотоксикалық Т- лимфоциттердің бір бөлігі, тимустың эпителиальді клеткалары, В- лимфоцитер, миелоидтты және сүйек кемігінің страмалды клеткалары. ИЛ-3 цитокин пре- В- клеткалардың беткей иммуноглобулинді экспрессиясының басталуына дейінгі дифференцировкасына қатысады. Интерлейкин-4Ил-4-тің қоры митогенмен стимульденген Т- хелперлер (Тh2) мес клеткалар, сүйек кемігінің стромасының индентифицирленбеген клеткалары. ИЛ-4-тің реттеуші әсерінің нысанасы: Т және В лимфоциттер, макрофагтар, фибробласттар, НК, мес клеткалар, гемопоэздің сүйек кемігінің ізшаралары. ИЛ-4 В-клеткалардың пролиферациясына костимулятор ретінде қатысады. ИЛ-4 Jg Е- нің продукциясының деңгейін жоғарлатуға қабілетті. ИЛ-4 макрофактармен синтезделетін қабынуды шақыратын цитокиндердің ( IL-1 b, 6, 8, 12, TNF –a) түзілуін тежейдіАзот пен от тегінің метоболиттерінің пайда болуын тежейді. ИЛ-4 лимфокин арқылы активтелген клеткалардың (ЛАК) және макрофагтардың ісікке қарсы активтілігін күшейтеді. ИЛ-4 секрециясының реттелуінің бұзылуы аллергопатологияның дамуында маңызды роль атқарады. Созылмалы С-вирусты гепатитінде ИЛ-4-тің жоғарлауы анықталады, ИЛ-1-дің продукциясын шақырушы заттар арасында: бактериялардың клеткалық қабырғасының компонентері мен қорғаныс реакциясының дамуы барысында пайда болатын цитокиндер болып келеді. ИЛ-1-дің маңызды ең бір қасиеті Т- хелперлермен секреттелетін ИЛ-2 және ИЛ-4 өсу факторларының синтезін күшейту арқылы Т- лимфоциттердің пролиферациясын ынталандыру. Т- хелперлердің пролиферациясын аутокринді түрде реттеу үшін жағдай туғызып, ИЛ-2 және ИЛ-рецепторларының экспрессиясын күшейтеді.
2
Трансплантаттың біріншілік ажырау уақыты – 14 күн. Екіншілік трансплантат одан жылдам ажырайды: 5-7 күнде. Трансплантаттық иммунитеттің даму реакциясы 3 этаптан тұрады:
1.трансплантаттың бөгде антигендерін тану;
2.транслпантатты ажырау реакциясының эффекторлары жетіліп жиналуы;
3.трансплантаттың ыдырауы.
Бірінші этапта трансплантат антигендерін цитотоксикалық Т-лимфоциттер (СД8), хелперлер және қабынулық Т-клеткалардың ізашарлары мен (ТнО) танудан басталады. Танығаннан кейін аймақтық лимфоидты тінге көшеді. Кейбір донордың лейкоциттері реципиенттің аймақтық лимфоидты түйіндеріне көшеді да бөгде зат болып танылады және реципиенттін лимфа түйіндеріндегі лимфоциттерді активтейді№ Сонымен олар трансплантат тұрақтамауна күшті әсер етеді.
Осы жерде 2 этап басталады. Тұрактамаушылық реакциясында ен манызды қызметті баяу жүретін аса сезім талдық реакциясың қатыстыратын клеткалық реакциялар және цитотоксикалық Т-клеткалар аткарады. СД8 ізашарлары жетілген цитотоксикалық Т-клеткаларына аусады. Бос трансплантатты антигендер лимфоидты тінге түсіп, антигентаныстырушы клеткалармен жұтылады және Тн1 және Тн2 клеткаларын жауапқа қосады. Танудың нәтижесі болып Тн1-ң хемотоксикалық факторы антиген енген аймаққа макрофагтарды және қабынудың басқа клеткаларын шақырады. Антигентаныстырушы, В-клеткалар, Тн2 клеткалар қосылып қабылдамау реакциясының қосымша тізбегі ретінде гуморалды иммунды жауап түзеді. Натуалды киллерлер Тн1--лимфоциттердің цитокиндрінің әсерінен активтенеді.
3 этапта бөгде тіннің ажырауы болады. Бул процесс жетілген СД8 Т-клетканың, Тн1 көмегімен белсендірілген макрофагтардің, иммуноглобулиндер және цитокиндермен белсендірілген нағыз киллерлердің көмегімен іске асды.
Бөтен тіндердің СД8 клеткалардың цитотоксикалы киллерлік әсері апрқылы лизисі бірнеше кезеңдерден тұрады.
1 кезең – СД8 Т-клеткалардың беткей бөгде антигендерімен байланысуы (трансплантатты вирустың пептиді, рак антигендері).
2 кезең – “летальды соққы”. Негізгі жағдай болып табылады. Клетка нысананың өлуін анықтайды. Эффектормен клетка нысана механикалық бірігуі оларды өлімнен сақтамайды. Бұл этапта клетка мембранасының өткізгіштігі артады, натрий-калий насосының балансы бұзылады. “Летальды соққы” механизмі әлі толық зерттелмеген. Клетка мембранасын зақымдайтын токсиндердің бірі – лимфотоксин (ісіктердің некрозының β-факторы).
3-кезең – нысана клетка лизисі болады. бұл зақымдалған мембрана арқылы Н2О
көп мөлшерде өтеді. Осы процестің нәтижесінде “нысана клетка” мембранасы жыртылады және ол өледі. Эффекторлы клетка сақталады және ары қарай цитолитикалық қасиетке ие болады.
Трансплантацияның зандары:
1.аутотрансплантатта, изотрансплантатта донормен реципиенттің генетикалық жақындығы себебінең істен шықпайды.
2.Аллогенді және ксеногенді трансплататтар әр-кашан тұрақтамаушылыққа ұшырайды.
3.Тұрақтамаушылықтың иммундық механизмдері иммунологиялық ерекшелігі мен естелігіне байланысты.
4.Жедел тұрақтамаушылық реакциясын бас гистосәйкестілік комплексі бақылайды.
5.Бірінші ұрпақты гибридтер- F1 ата-анасының уекеуінен де салынған трансплататтың тұрақтамауын шақырмайды, бірақ ата-анасынынң әр-біреуі гибридтен салынған трансплантаттың тұрақтамауын шақырады.
60) Туа біткен және жүре пайда болған иммундық жетіспеушілікті компенсациялау үшін клиникалық практикада қан түзу және лимфоидты тін клеткаларын алмастыруға тура келеді. Клеткалық трансплататта иммунокомпетентті клеткалар болады. Сол себепті реципиент клеткаларында реакциялар дамиды. Енгізілген бөгде лимфоциттері генетикалық ерекшеліктеріне байланысты реципиенттің туыс емес антигенің танып, трансплантат “иесіне қарсы антиген спецификалық реакцияны қалыптастырады. Тану процессіне донордың сүйек кеминдегі лимфоциттердің 2 субпопуляциясы қатысады: СД8 Т-клеткаларының изашарлары (цитотоксикалық Т-клетка) және СД4 Т-клетка. Бұл реакцияның нәтижесінде жетілген СД8, СД4-Тн1-клеткалармен түзілетін цитокиндер, хемотоксикалық факторлар арқылы активтенген макрофагтар жиналып реципиенттің тіндерін шабуылдайды. Көк бауырда немесе лимфа түйіндерде клеткалардың саны енгізілген лимфоциттің пролиферациясынан ғана емес, сонымен қатар реципиенттің клеткаларының қатысуына байланысты.
Сонымен, трансплантат “иесіне қарсы” реакциясын алдын алу үшін қажет:
донормен реципиентті HLA-антигендері бойынша, оның ішінде күшті трансплантациялық антигендермен бірге, DR-антигендері бойынша, іріктеу.
Трансплантаттан жетілген Т-лимфоциттерді алыстату
Иммунодепрессантты препараттарды колдану
. Комплемент жүйесінің зақымданулары рецидивті инфекцияларға және иммунды комплекстерге байланысты патологиялық жағдайларға әкелу мүмкін. Комплементтің 1-ден 4-дейін жетіспеушілігі иммунды комплексті аурулармен көрінеді, ал С3-тің жетіспеушілігі пиогенді инфекцияларға жоғары бейімділікпен ассоциациалған және жүйелі қызыл жегі
симптомдармен көрінеді. С5-8 компоненттерінің жетіспеушілігі Neisseriaмен шақырылатың инфекцияларға жоғары бейімділікпен ассоциациалған.Комплемент жүйесінің белсенділігі ингибирлеуші факторлардың бақылаумен жүреді. Ингибитолар: С1-ИНА, С3в-ИНА. С1-эстераза ингибиторының жетіспеушілігі анигионевротика -лық ісінуімен көрінеді. С3ИНА жетіспеушілігі кезінде С3 молекуласының ыдырауы жоғарлау нәтижесінде С3 өнімі де көбееді.С3а әсерінең мес клеткаларынан шыққан гистамин рецидивті есекжемге әкеледі.Комплементтің жалпы белсенділігі қой эритроциттермен гемолитикалық жүйеде анықтайды.Бул әдістің негізінде сары судағы комплемент гемолитикалық сары сумен сенсибилизациялған қой эритроциттердің гемолизің шақырады. Комплемент компоненнтерің анықтау моноспецификалық антисары суды қолдануға негізделген.
31 билет 1.Иммунды жауапты генетикалық бақылау
Иммунды жауап дегеніміз антигенді байланыстырып, инактивациялап, ыдыратып және организмнен шығаруға бағытталған иммун жүйесінің арнайы комплексті реакциясы. Иммунды жауап бір-бірін толықтыратын клеткалық және гуморалды иммунитет реакциялармен жүзеге асады.Механизмі бойынша иммундық жауап түрлерін ажыратады.1)жасушалық 2)гуморалдық 3)аралас
2. Ана мен ұрық арасындағы иммунологиялық конфликттің алдын алу.
Ана мен сабидің арасындағы иммунологиялық тосқауылды алдын алу. Ең бастысы – ананың организміне сәбидің эритроциттерінің тусуін алдын алу және ананың иммунды жүйесін бақылау. Ол үшін 3 тәуліктің ішінде босанған соң немесе түсік тастаған соң жатырдан тыс жүктілікті шығаруға байланысты операциядан соң 1 рет 300 мкг антирезусты иммуноглобулинді енгізеді. Препараттың әсер ету механизмі анаға түспеген бала эритроциттердің резус антигенмен байланысуына негізделген. Сондықтан ананың иммунды жүйесі оларды есте сақтамайды да келешекте оған жауап бермейді. Арине, осындай профилактиканы әр босанған соң немесе түсік астаған соң жүргізген абзал. Бірақ антирезусты иммуноглобулинді енгізбес бұрын сәбидің резусын анықтау керек. Себебі резус теріс әйелде және резус оң ер адамда резус теріс сәби туу мүмкін. Ол кезде профилактика жасаудың маңызы жоқ.
3. Ісіктердің иммунды диагностика мен иммунды терапия әдістері.
Иммунды диагностиканың бағыты in vitro жағдайында ,яғни организмнен тыс (пробиркада)ісіктің өніп-өсуінде,былайша айтқанда аурудың клиникалық белгілеріне дейін,ісікті табу,атын және орналасу жерін анықтау әдістерінің болуы.Бұл әдістер дерттің ерте кезеңдерін,басқа аурулардан ажырату кезінде,дерттің асқыну кезеңінде метастаздарын анықтау үшін керек.Тиімді иммунды диагностикада сезімталдығы жоғары изотоппен,ферменттермен немесе люминесцентті бояғыштармен белгіленген моноклонды антиденелер кеңірек қолданылады.
Қатерлі ісікті иммунотерапиясының ішіндегі айқын бір әдіс иммун жүйесінің арнайы стимуляциясына негізделген.
1. Лимфокин арқылы активтелген аутологиялық Т-лимфоциттер/киллерлер колданылады. Ол үшін науқастың лимфоциттерін организмнен тіс ИЛ-2 ж.т.б. цитокендермен активтейді.
2. Басқа бығытта – ісікке қарсы вакцинаны жасау. Осы үшін дендритті клеткаларды ісікті арнайы антигендерімен байланыстырады немесе оларға осы антигендерді кодтайтын ДНК-ны еңгізеді.
3. СД8 Т-клеткалардың цитотоксикалық әсерін күшейту әдісі ісікті клеткалардың геномына, цитокиндерді кодтайтын ДНК-ның бөлігін енгізуіне негізделеді
Сонымен қатар онкологиялық аурулардың иммунотерапиясында фармакологиялық препараттармен, токсиндермен жэне радиозаттармен коньюгацияланған моноклоналды антигендер қолданылады.
Ісікке қарсы иммунитетті құрудың басқа әдісі иммунды жауапты антигендер арқылы арнайы емес стимуляциясына негізделген. Әдетте, стимуляторлар макрофагтарға әсер етеді. Осы топтар ішіндегі препараттарға БЦЖ вакцинасы жатады. Вакцинаны ісіктер ішіне енгізу, ісіктің толық регрессиясын шақырады немесе ісіктің өсуін тежейді. Клиникада меланоманы емдеу кезінде БЦЖ қолдану белгілі жетістіктерге әкелді. СД8 Т-клеткаларының цитотоксикалық эффекторларға дейін пісіп жетілуі пептид+МНС І класс молекула комплексін танудан басқа антиген танушы клеткалардың В7 космтимуляторы әсерінен тұрады. Иммунотерапияда ИНФ-гамма, ИЛ2, ФНО қолданылады.
Билет321.Иммунды жауаптың жасушалық және молекулалық деңгейінің регуляциясы.
Иммунды жауап дегеніміз антигенді байланыстырып, инактивациялап, ыдыратып және организмнен шығаруға бағытталған иммун жүйесінің арнайы комплексті реакциясы. Иммунды жауап бір-бірін толықтыратын клеткалық және гуморалды иммунитет реакциялармен жүзеге асады.Механизмі бойынша иммундық жауап түрлерін ажыратады.1)жасушалық 2)гуморалдық 3)аралас
2. Комплемент жүйесінің лабораторлық зерттеулері, олардың интерпретациясы.IgМ 0,5-1,9 г\л IgG 5,4-16,1 IgА 0,7-2,8 повторить ч\з 2-3 нед лейкоциты 4-9 на 10 в 9 нейтрофилы: полочкояд 1-4 % на 10 в 9 сегментояд – 47-72, эозинофилы 0,5-5, базофилы 0-1, моноциты 2-9. лимфоциты 18-40 пониж кол-ва фагоцитир клеток в крови у больных нагноит процессами , при СПИДе сниж т лифоцитов – т хелперов , лейкоцитоз- восполение. При бак инфекциях усилив продукция гранулоцитов появ незрелые их формы, при вир инфекции увел лимфоциты , нарастнаее IgМ IgG при инфек з\б оценив положит, наростание при аутоимун з\б отриц. Сниженные иммунологические показатели отражают снижение защиты орг-ма, кот-е обязательно как-то проявляется клинически.
3.Адамның негізгі гистосәйкестік комплексінің құрылысыHLA-комплекс Генетикалық бөгде тіндердін тұрақтамауна жаупты негізгі антигендерге – гистосәйкестік антигендері жатады, оларды кодтайтын гендерін - гистосәйкестік гендері деп атайды. Олар өздерінің антигендігін өзінің емес, генетикалық бөгде организмнің иммун жүйесімен анықталғанда ғана көрсетеді, мысалы мүшелерді аллотрансплантациялау кезінде.
Ұқсас антигендері бар тіндерді - гистосәйкестік тіндер деп атайды. Бул тіндер тұрақтамаушылық реакциясына келтіретін иммундық жауапты шақырмайды. Манызды антигендік айырмашылықтары бар - гистосәйкессіз болып келеді, олар тұрақтамаушылық реакциясын шақыратын иммундық жауапка әкеледі.
Гистосәйкестікті орнататын антигендер 40 -тан астам әртүрлі локустарда шифрленген., бірак көрнікті тұрақтамаушылық реакциясына жауапты локустар гистосәйкестіліктің бас –МНС –комплексінде орналасады.
Бул комплекс барлық сүткөректілерде және құстарда анықталған. Адамдарда HLA-жүйесі (Human Leukocyte Antigens) деп аталған. HLA-жүйесінің гендері трансплантациялық (тін сәйкесті) антигендердің синтезің бақылайды. Трансплантациялық антигендер ең көп мөлшерде лимфоциттерде,теріде; аздауөкпе, бауыр, ішек, жүректе; ең аз – ийда болады. Жалпы, олар ядролы клеткалар бетінде және тромбоциттерде табылады. Донор мен реципиенттің трансплантациялық антигендер бойынша толық сәйкестілігі моногзиготалы егіздерде ғана болады. Ал басқа жағдайда тұрақтамаушылық реакциясын шақырады.
HLA-жүйесіадамның 6 хромосомасының қысқа иығында орналасады, ғ локустан тұрады:А,В,С, Д, ДR. Әр локусқа гендердің көпшілік аллельдік түрлері кіреді. А-локусына 23,локусына- В- 49, С-локусына- 8 аллельдер кіреді. Ал Д- локус өзі 2 локустан турады: DG,DP. DG- локусына “ аллель кіреді, DG-і,DP-, аллельдер анықталған.
HLA-комплексіне үш гендер класстары кіреді.
1 класс гендеріне АВС локустар іреді. Олар антидене түзілуін, цитотоксикалық Т-лимфоциттерді, Т-супрессорларды стимульдейтін, трансплантациялық антигендердін синтезін бақылайды. HLA-1 класс антигедері организмнің барлық ядролы клеткаларда , Т-лимфоциттерде экспрессияланған және өзіндік тануда манызды роль атқарады.
2 класс гендеріне иммундық жуаптың гендері (IR) жатады. HLA- 2 класс анти- гендері В-лимфоциттерде, макрофагтарда, дендритті клеткаларда , активтелген Т-лимфоциттерде орналасады. HLA-2 класс антигендері иммунокомпетентті клеткалардың әсерлесүіне , антигендерді таныстыруында қатысады.
3 класс гендері С2,С4 – комплементтің компонентері, Вf –пропердин жүйесінің В-1фаторы түзілуің және В-лимфоциттердегі С3 рецепторының экспрессиясын бақылайды
НLA-А және В локустарының антигендері күшті трансплантациялық антигендер қатарына жатады. Пратикада трансплантат күшті антиген бойынша біреуі ғана сай келмесе, донор мен реципиент оптималды болып саналады.
33 билет1.Біріншілік (туа біткен) ИЖЖ. Иммунитеттің В-жүйесінің біріншілік ИЖЖ-ң патогенезі және клиникалық көріністері.
Иммундефицит дегеніміз - туа немесе жүре пайда болған иммунды жауаптың бұзылысы, жұқпа ауруларымен, ісікті ауруларға организмнің қарсылығы төмендеуімен сипатталатын жағдай. Ол жұқпалы ауруларға қабылдағыштықтың, ациклдық ағымға бейімділіктің аллергиялық және аутоиммунды аурулардың, онкопатологияның себебі болады.
Барлық иммунжетіспеушіліктер 2 үлкен топқа бөлінеді:
1-ші туа пайда болған, тұқым қуалайтын ИЖК;
2-ші жүре пайда болған ИЖК.
Біріншілік иммунжетіспеушіліктердің арасында В-жүйенің ақаулары 50 пайыз, Т-клеткалық жүйенің – 30 пайыздай, фагоцитоз жүйесінің – 18 және комплемент жүйесінің – 2 пайыз құрайды. Иммунжетіспеушіліктердің диагностикасы ауру тарихына, жанұялық анамнезін, иммунологиялық жетіспеушіліктің клиникалық көріністерін талдауына және иммунологиялық ақауды анықтауына негізделген. Біріншілік ИЖ-дің клиникалық дебюті көп жағдайда бала жаста көрінеді. Біріншілік иммунжетіспеушіліктердің (БИЖ) кездесу жиілігі 10000-100000 нәрестелердің ішінде біреу болады, бірақ IgА-ның селективті дефициті 500-1500 адамның ішінде біреуі кездеседі. Иммундыққа дейінгі, лимфоциттерсіз клеткалық және гуморалдық резистенттіліктің механизмдері, жалғыз үздіксіз өзгеретін инфекциялық микроорганизмдердің және гельминттердің көпшілігімен күресу қызметін орындай алмайды. БИЖ-тің негізгі клиникалық ақауы - иммунитеттің негізгі функциясына (инфекцияға қарсы) байланысты және инфекциялық аурулармен көрінеді. БИЖ-тер көп жағдайларда бала жаста көрінеді.
Аурулардың Халықаралық жіктелуі бойынша туа пайда болған ИЖК арнайы және арнайы емес бөлімінің иммунжетіспеушіліктеріне бөлінеді. Біріншілік иммунжетіспеушіліктер гендердің ақауларына байланысты тұқым қуалайтын аурулар.
БИЖ-дің жіктелуі.
А. Иммун жүйесінің арнайы бөлімінің иммунжетіспеушіліктері.
Иммунитеттің гуморалды жүйесінің жетіспеушілігі. Агаммаглобулинемия, Брутон ауруы.
Дисиммуноглобулинемии:
А) Жалпы вариабелды гипогаммаглобулинемия
Б) IgА-ның селективті дефициті
В) IgG мен IgGА-ныі жетіспеушілігі гипер IgМ-мен қатар
Г) IgG-подкластарының дефициті.
Т-клеткалық иммунжетіспеушіліктер
Лимфоцитарлы дисгенезия (синдром Незелофа)
Ди-Джорджи синдромы (тимуспен қалқанша маңайы бездерінің гипоплазиясы)
Комбинирленген иммунжетіспеушіліктер
Ретикулярлы дисгенезия
Лимфоцитофтиз (БИЖ-тің швейцар түрі)
2. Адамның негізгі гистосәйкестік комплексінің құрылысы,локустың қызметі.Генетикалық бөгде тіндердін тұрақтамауна жаупты негізгі антигендерге – гистосәйкестік антигендері жатады, оларды кодтайтын гендерін - гистосәйкестік гендері деп атайды. Олар өздерінің антигендігін өзінің емес, генетикалық бөгде организмнің иммун жүйесімен анықталғанда ғана көрсетеді, мысалы мүшелерді аллотрансплантациялау кезінде.Ұқсас антигендері бар тіндерді - гистосәйкестік тіндер деп атайды. Бул тіндер тұрақтамаушылық реакциясына келтіретін иммундық жауапты шақырмайды. Манызды антигендік айырмашылықтары бар - гистосәйкессіз болып келеді, олар тұрақтамаушылық реакциясын шақыратын иммундық жауапка әкеледі.Гистосәйкестікті орнататын антигендер 40 -тан астам әртүрлі локустарда шифрленген., бірак көрнікті тұрақтамаушылық реакциясына жауапты локустар гистосәйкестіліктің бас –МНС –комплексінде орналасады. Бул комплекс барлық сүткөректілерде және құстарда анықталған. Адамдарда HLA-жүйесі (Human Leukocyte Antigens) деп аталған. HLA-жүйесінің гендері трансплантациялық (тін сәйкесті) антигендердің синтезің бақылайды. Трансплантациялық антигендер ең көп мөлшерде лимфоциттерде,теріде; аздауөкпе, бауыр, ішек, жүректе; ең аз – ийда болады. Жалпы, олар ядролы клеткалар бетінде және тромбоциттерде табылады. Донор мен реципиенттің трансплантациялық антигендер бойынша толық сәйкестілігі моногзиготалы егіздерде ғана болады. Ал басқа жағдайда тұрақтамаушылық реакциясын шақырады.
HLA-жүйесіадамның 6 хромосомасының қысқа иығында орналасады, ғ локустан тұрады:А,В,С, Д, ДR. Әр локусқа гендердің көпшілік аллельдік түрлері кіреді. А-локусына 23,локусына- В- 49, С-локусына- 8 аллельдер кіреді. Ал Д- локус өзі 2 локустан турады: DG,DP. DG- локусына “ аллель кіреді, DG-і,DP-, аллельдер анықталған.
HLA-комплексіне үш гендер класстары кіреді.
1 класс гендеріне АВС локустар іреді. Олар антидене түзілуін, цитотоксикалық Т-лимфоциттерді, Т-супрессорларды стимульдейтін, трансплантациялық антигендердін синтезін бақылайды. HLA-1 класс антигедері организмнің барлық ядролы клеткаларда , Т-лимфоциттерде экспрессияланған және өзіндік тануда манызды роль атқарады.
2 класс гендеріне иммундық жуаптың гендері (IR) жатады. HLA- 2 класс анти- гендері В-лимфоциттерде, макрофагтарда, дендритті клеткаларда , активтелген Т-лимфоциттерде орналасады. HLA-2 класс антигендері иммунокомпетентті клеткалардың әсерлесүіне , антигендерді таныстыруында қатысады.
3 класс гендері С2,С4 – комплементтің компонентері, Вf –пропердин жүйесінің В-фаторы түзілуің және В-лимфоциттердегі С3 рецепторының экспрессиясын бақылайды
НLA-А және В локустарының антигендері күшті трансплантациялық антигендер қатарына жатады. Пратикада трансплантат күшті антиген бойынша біреуі ғана сай келмесе, донор мен реципиент оптималды болып саналады.

Приложенные файлы

  • docx 15684753
    Размер файла: 179 kB Загрузок: 1

Добавить комментарий