ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан мәдениеті


ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан мәдениеті
Ағарту ісінің жағдайы
ХІХ ғасырдың бас кезінде медреселерде оқытылған тіл: араб
ХІХ ғасырдың баында мектептерде оқытылған діни білмдер: «Шариғат ұл Иман», «Әптиек»
ХІХ ғасырда білімін жалғастыру үшін ауқатты ата- аналар балаларын жіберді: Бұхар, Самарқан, Хиуа, Ташкент.
Қазақ жерінде тілмаштар  дайындайтын «Азиялық училище»ашылған жыл: 1789 жылы
ХІХ ғасырдың бірінші жартысында Қазақстанда ашылаған әскери училищелерде даярланған мамандар: шенеуніктер.
ХІХ ғасырдың бас кезінде ірі медреселерде араб тілінен сабақ беретін мұғалімдікке тартылды : арнаулы куәлігі бар адамдар
ХІХ ғасырда Қазақстанда орыс тілді мектептердің кең тамыр жаюына кедергі болған : мұғалімдер мен қаражаттың жетіспеуі
1813 жылы Омбыда ашылған әскери училище 1837 жылы: Сібір кадет корпусы болып өзгертілді
1825 жылы Орынборда ашылған әскери училище 1844 жылы: Неплюев кадет корпусына болып қайта құрылды
1844 жылы Неплюевтің кадет корпусы орналасқан қала: Орынбор
1831 жылы қыркүйек айының 18- і күні орысша білім беретін училище ашылған қала: Семей
1836 жылы жанында қазақтар үшін интернаты бар училище ашылған қала: Өскемен
1841 жылы татарша- орысша білім беретін мектеп ашылған хандық: Бөкей ордасы(Ішкі орда)
Исатай мен Махамбетке жаңашырлық білдірген : В.Н.Даль
1841 жылы татарша- орысша білім беретін мектептерді ұйымдастырушы: Жәңгір хан.
ХІХ ғасырда теңізде жүзу ісін үйрететін мектеп ашылған қала: Атырау
Орынборда шекаралық комиссияның жанынан қазақтарға орысша білім беретін бірнеше мектептер ашылған мерзім: 1850 жылы
Қазақстандағы саяси жер аударылғандар
Декабристер ісі бойынша жауапқа тартылған 579 адамның 108 –і Сібірге, соның ішінде Ертіс бойындағы бекіністерге, Орынбор шебіне айдалды.
ХІХ ғасырдың бірінші жартысында декабристерден «Бұқтырмада көп емдеп, көп көмектестім»,- деп жазған декабрист: М.И.Муравьев- Апостол
Қазақстанға жер аударылған декабристерден ерекше көзге түскені, Мәскеу университетінің түлегі, этикалық- саяси ғалымдар магистрі: С.Семенов
* Немістің атақты саяхатшы- ғалымдары Гумбольдт, Эренберг, Розе басқарған саяхатқа қатысып, қазақ елін, жерін аралады, тұрлықты халықтың өмірімен танысты.
ХІХ ғасырдың бірінші жартысында Бұхарға ұйымдастырылған экспедицияға қатысқан, «Кіші жүз руларының картасын» жасаған декабрист: Вольховский
ХІХ ғасырдың бірінші жартысында Каспий теңізінің  солтүстік-шығыс жағалауларын зертетеуге арналған экспедицияға қатысқан: Карелин
1848-1849 жылдары Арал теңізіне жасалаған экспедицияны басқарған: Бутаков.
1867 жылы Мәскеуде жарық көрген «Батыс Сібірді Сипаттау» атты еңбегінің авторы, қазақ халөы тарихымен айналысқан зерттеуші: И.Завалишин
«Іле бекінісіне бару» деген очеркінде қазақ жері, оның шексіз даласы,байлығы туралы тамаша пікірлер айтқан: Коровков
1849 жылы М.Петрашевский ісі бойынша тұтқындалып, «Белинскийдің идеясын» таратқаны  үшін Сібірге жер аударылған, кейін солдат болып Семейге ауыстырылған: Достоевский
* Жазушының өлке тарихын зерттеуге көңіл бөлуінің  көрінісі: Археологиялық ескеткіштер жинаумен айналысуы.
А.Бутаковтың  басшылығымен ұйымдастырылған Арал экспедициясында өлкенің тарихи- геограяилық бейнесін, көшпелі қазақтардың ауыр жағдайын  суреттеген, белгілі шығыстанушы: Макшеев.
Қазақстанға аударылған желтоқсаншы : А.Макшеев
1831 жылы Орынбордағы Неплюев кадет корпусы жанынан ашылған мұражай арналған: осы өлкенің тұрмысын, тарихын сипаттауға
Орыс ғалымдары мен жазушыларының Қазақстанды зерттей  бастауы
В.И.Дальдің Орынбор өлкесіндегі қазақтардың тұрмыс жағдайын  сипаттаған шығармасы: «Бикей мен Мәулен»
В.И.Дальдің  осы  көтеріліс  басшыларына жаңашырлық білдірді: И.Тайманұлы мен М.Өтемісұлы
* В.И.Даль 1833-1841 жылдары Орынбор әскери губернаторының жанында арнайы тапсырмаларды орындайтын шенеунік қызметін атқарған
Қазақ жерінде болған А.С.Пушкин шығармашылығыа арқау болған көтеріліс: Пугачев
А.С.Пушкиннің Қазақстанда болған қалалары : Орынбор,Орал
А.С.Пушкиннің Орынборда (Қазақстанда) болған жылдары: 1833
А.С.Пушкиннің Орынбор қаласында жинаға тарихи материалдары негізінде жазылған еңбегі: «Пугачев бүлігінің тарихы»
А.С.Пушкиннің Оралда қағазға түсірген поэмасы: «Қозы Көрпеш –Баян сұлу»
ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан жайлы құнды еңбектер жазған орыс ғалымы: Левшин
Қазақ әдебиеті мен мәдениеті
ХІХ ғасырдың бірінші жартысында қазақ әдебиетінде қалыптасқан идеялық ағым саны : 2
ХІХ ғасырда әр түрлі музыкалық аспаптардың ішінде халық арасында кең таралғаны : Домбыра
ХІХ ғасырда халыққа жағымды болғандар қосылып айтылатын құрметті атақтар : Сал,сері
ХІХ ғасырда қазақтар негізінен Орта Азия саудагерлерінен малға немесе шикізатқа айырбас жасап әкелетін қару : Мылтық
ХІХ ғасырда көшпелі мал шаруашылығы өркендеп тұрған кезде көшіп-қонып жүруге қолайлы қоныс болды : Киіз үй
Махамбет Өтемісұлынің өмір сүрген жылдары: 1802- 1846 жж.
1824- 1829 жылдары М.Өтемісұлы тұрған қала: Орынбор
*Жәңгірхан Махамбетті өз ұлы Зұлқарнайынның тәрбиешісі ретінде қосып алуға жіберген.
Махамбеттің шаруалар толқынына қатысқаны үшін Қалмықов бекінісінде қамауда отырған жылы: 1829жылы
Халық мүддесіне мейлінше берілген Махамбет өлеңдеріндегі Махамбет өлендеріндегі негізгі тақырып: еңбекшілер өмірі, билеуші таптың озбырлығы
*Махамбеттің Бөкей ордасы билеушілеріне өшпенділігін ашық білдірген өлеңі: «Баймағамбет сұлтанға»
ХІХ ғасырдың бірініші жартысында шығармашлығында суырып салма өнерді одан әрі дамытқан ақын: Шернияз Жарылғасыұлы (айтыс өнеріне үлес қосты)
ХІХ ғасырдың бірінші жартысында Шернияз Жарылғасыұлының әдебиет саласына қосқан үлкен жаңалығы: суырыпсалмалық өнерін одан әрі  жетілдірді.
* Шернияз Жарылғасыұлы (1807-1867жж.) 1836-1838 жылдардағы Ішкі ордадағы көтеріліске қатысты
Жастай екі көзінен айырылып, ақындық өнері күнкөріс болған ақын: Шөже Қаржаубайұлы
Әйгілі «Қозы Көрпеш- Баян сұлу» жырының ең көркем нұсқасын таратқан эпик ақын: Шөже
ХІХ ғасырдың І жартысында өмір сүрген ірі эпик ақын : Шөже Қаржаубайұлы (1808-1895жж)
Шөже Қаржаубайұлының суырыпсалма өнерін  жоғары бағалаған: Ш.Уәлиханов
1822- 1895 жылдары өмір сүрген халық ақыны: Сүйінбай Аронұлы
Сүйінбай Аронұлы дүниеге келген жер: Қаракәстек
Өз өлеңдерінде өмір шындығын,қазақ еңбекшілерінің ой-арманын жырлап өткен: Сүйінбай Аронұлы

Приложенные файлы

  • docx 15570717
    Размер файла: 16 kB Загрузок: 1

Добавить комментарий